مثلا از کسی غضبناک هستیم و زورمان هم به او نمی‌رسد و قادر نیستیم که ضرری به او بزنیم و انتقام و حق خودمان را بگیریم. فرض بر این است که ما محق هستیم. یعنی حق با ماست و آن کسی که ما نسبت به او خشم کردیم، ظالم است و بر حق نیست و یا برعکس. یعنی حتی اگر ما ظالم باشیم و طرف مقابل که مورد خشم ماست، مظلوم باشد. مظلومی که ما قادر به گرفتن انتقام و ضربه زدن به او نیستیم. خشمگین شدن در این موارد، بر طبق فرمایش حضرت امیر باعث عذاب نفس و طولانی شدن اندوه می‌شود. حالت اول ملموس تر و محسوس تر است. اما حالت دوم خیلی ملموس نیست. یعنی امکان ندارد کسی ظالم باشد و نتواند از مظلوم انتقام بکشد و مظلوم هم غلبه بر ظالم داشته باشد. مثلاً ما گرفتار صدام شدیم. من علیل و ناتوان در خانه افتاده ام، دست و پایم بسته یا قطع شده و کاری نمی‌توانم بکنم. در این حال، می‌بینم که صدام موشکی زده و هزارتا زن و بچه را تکه‌تکه کرده و از بین برده. در اینجا خشم من نسبت به صدام چگونه است؟ آیا من اینجا عصبانی بشوم و زمین را چنگ بزنم و داد بزنم و یک چیزی را بزنم بشکنم؟ حضرت می‌فرماید، اینطور خشمها باعث طولانی‌تر شدن حزن انسان و عذاب نفس می‌شود. خاصیت دیگری ندارد پس اگر با یک قدرتمندی طرف شدید که هیچ ضرری نمی‌توانید به او بزنید و به قول حضرت که قید دارد: «لَا یَقْدِرُ عَلَى مَضَرِّهِ»، یعنی اگر عصبانی شدید و بیخود خودتان را ناراحت کردید، در حقیقت، عذاب نفس برای خودتان درست کرده اید و غم خودتان را هم طولانی کرده اید. خشم مقدس را چطور باید اعمال کرد؟ اگر از ظلمی که قدرت بر دفع آن نداریم، عصبانی و غضبناک شدیم، چه کنیم؟ حال اگر این غیظی که در دل ما ایجاد می‌شود، از نوع مقدس باشد، به خصوص مواردی که بین ظالم و مظلوم رابطه دینی هست. یعنی بحث بر سر اعتقادات، اندیشه، تفکر، دین و ارزشها است، او چه می‌تواند بکند؟ می‌فرماید، اگر هیچ کاری از دستت برنمی‌آید، عصبانی شدن هیچ فایده‌ای ندارد. اما ما معمولاً قادر بر ضرر زدن به دشمنانمان هستیم. یعنی می‌توانیم کسی را که فعلاً نمی‌توانیم به او ضرر بزنیم، طوری برنامه‌ریزی و عمل کنیم که انتقام خودمان را بتوانیم بگیریم. روایت داریم که عاقل، خشم خود را در عمل و با برنامه ریزی نشان می‌دهد. یعنی برعکس جاهل که آن را در فحاشی و پرخاشگری، زدن، کشتن و آبروریزی نشان می‌دهد. مکر عاقل، مکر عملی است. یعنی عاقل طوری برنامه‌ریزی می‌کند که انتقامش را با متانت بگیرد. بدون اینکه عصبانی شود و هیجانی از خودش نشان بدهد، مکری به خرج می‌دهد که ظالم چنان زمین می‌خورد که دیگر توانایی بلند شدن از جای خودش را ندارد. راهکار «کید متین»، جانشین اِعمالِ بی جای غضب آدم عاقل  وقتی می خواهد بر ضد دشمنش عمل کند، کادرسازی و نیروسازی می‌کند که بداند انتقامش را چطوری باید بگیرد و چگونه با مکر و کید متین به دشمن ضرر بزند. وقتی خداوند می فرماید: «إنَّ کَیدی مَتین= محققا کید من متین است»، یعنی کید متین را باید یاد بگیریم. بی‌خود داد و بیداد کردن، فحاشی کردن، قهر کردن، جر و بحث بی‌جا و آبروریزی کردن، نمی‌تواند اثری داشته باشد. در داستانهای قرآن، مکر لطیف و مکر متین را زیاد سراغ داریم. می‌دانیم که خدا ضعیف نیست که بخواهد نسبت به بندگانش اینگونه مکر کند. اما بنابر مصلحتش اینطوری عمل کرده است. به عنوان مثال اگر ما الان فعلاً نمی‌توانیم عصبانیت خودمان را تخلیه کنیم و خشمی بر ما غلبه کرده، به جای اینکه این خشم را به صورت ظاهری نشان بدهیم و داد و فریاد بزنیم و چیزی را بشکنیم، این را باید به یک برنامه حساب شده تبدیل کنیم. امام خمینی (ره) نمونه خوبی است. وقتی در 15 خرداد در شهر ری و ورامین 15 هزار نفر را می‌کشند و امام را از منزل شان می‌برند و به ترکیه تبعید می‌کنند، هیچ کس هیچ چیزی نمی‌گوید. امام 15 سال معطل شد، برنامه ریزی کرد و پایه‌های حکومت اسلامی را ریخت. امام برنامه ولایت فقیه و حکومت اسلامی‌ را در عراق و نجف ریخت. تدریس را هم ادامه داد. یعنی همه چیز حساب شده بود. کارسازیهای لازم انجام شد و کید متین خود را در این دوره به عمل آورد. حضرت امام زین العابدین علیه‌السلام نیز، به یزید حرفش را زد و خطبه اش را خواند. یعنی خشمش را طوری اِعمال کرد که منجر به کشته شدنش نشود. اگر اینطور می‌شد، بی فایده و بی اثر بود. حضرت خیلی متین عمل کردند. یک عزادار واقعی امام حسین ع وقتی می‌آید در روضه و مصائب را می‌شنود، خیلی به او فشار می‌آید. در زیارت عاشورا می‌خوانیم: «و جَلَّت و عَظُمَت مصیبتک= بزرگ و عظیم شد مصیبت شما». نه فقط در زمین، بلکه در آسمان و اهل آسمان این عزا و این مصیبت، مصیبت سنگینی است. حقیقتاً هم همانطور که فرمودند، در جلوی قلب ما پرده هست که ما آن واقعیت حادثه عاشورا را نمی‌فهمیم. اگر پرده کنار برود و ما آن حادثه را بخواهیم ببینیم، برای ما واقعاً کشنده است. یک عزادار واقعی وقتی گریه می‌کند، تمام وجودش پر از غضب و خشم از دشمن است. اما این خشم را متین بروز می‌دهد. یعنی عزادار واقعی دائماً خودسازی می‌کند، وجودش را چنان قوی می‌کند که برای یزیدیان غیر قابل تحمل باشد. یعنی خشمش را در عمل و متین پیاده می‌کند. عمل، فقط سینه زدن و زنجیر زدن و مشکی پوشیدن نیست. همه اینها خوب است و اجر هم دارد و مقدمه‌ای است برای اینکه من به آن محتوا برسم. یعنی این کینه مقدسی که در دلم دارم را باید خوب بروز بدهم و خوب انتقام بگیرم. این خیلی مهم است. امام خمینی ره سازندگی‌هایی که انجام داد، دشمن را عصبانی کرد. شهید بهشتی چقدر زیبا این مطلب را بیان فرمود: «به آمریکا بگویید که از دست ما عصبانی باش و از این عصبانیت بمیر». یعنی ما کاری کردیم در ایران که شما شب و روز خواب از چشمتان گرفته می‌شود. رئیس جمهور آمریکا می‌نویسد: من یادم نیست که گریه کرده باشم، گریه نکرده ام. ولی برای این جمله که رهبر ایران به من گفت که: «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند»، من را به گریه انداخت. داستان اُسرای ما بطور مکتوم خواهد ماند. ما فقط ذره‌ای از آن را می‌توانیم بفهمیم که آنها در آن اسارت چندین ساله، چه شاهکارهایی ایجاد کردند و چه گل هایی کاشتند. مثل رزم خود بچه‌های بسیجی که هیچ کس جز همانهایی که همانجا بودند، عمق قضیه را نمی‌توانند بفهمند. اما اینکه آنجا چه شد و در آن شبها چه اتفاق هایی افتاد و چه پرده‌هایی کنار رفت و چه قیامت و محشری بود، چه لیلة القدری آنجا بود، فقط اهل آن لیلة القدر می‌فهمند که چه بود. اینها دشمن را شدیداً عصبانی می‌کند و به زانو در می‌آورد. اما گاهی هم برعکس می شود و همان آزاده، وقتی می‌آید وارد کشور خودش می‌شود، کم کم در پیچ و خم مسائل زندگی می‌بینی که ارزشها را کنار می‌گذارد. آنجاست که دشمن جان می‌گیرد و قوی می‌شود. بنابراین، انتقام حقیقی و جنگ حقیقی و شمشیر زدن حقیقی، زمانی است که من خودم را بسازم. اگر می‌خواهی حسینی باشی، باید خار در چشم دشمن و استخوان در گلوی او باشی. این یعنی پیاده کردن خشم بطور متین. یعنی اول خودسازی و بعد هم به فکر دیگران بودن. بدانید که دشمن در فشار است و تا وقتی که شما اهل عبادت و تقوا و ارزشهای اسلامی و شعائر دینی هستید، کاری نمی تواند بکند. غضب کردن به زیردست، نشانه ی پستی است امام هادی (علیه‌السلام) فرمود:«الْغَضَبُ عَلى مَنْ تَمْلِكُ لُؤْمٌ [2]= خشمگین شدن بر زیردستان، نشانه پَستى است.» به زیردست، غضب نباید کرد؛ بلکه باید او را تربیت کرد و با عفو و گذشت با او رفتار نمود. در روایت است که وقتی مرد در خانه حاکم است، اگر زن اشتباه کرد، حق او این است که او را ببخشد. نمی‌گوید اگر اشتباه کرد در سر او بزن، به او فحش بده و سرش داد بزن. حقش این است که او را ببخشی و عفو کنی. البته انسان باید سیاستهای تربیتی و درمانی را هم در نظر بگیرد. ولی زدن، پرخاشگری، تحقیر، فحاشی، اینها روشهای افراد پست است، نه افراد کریم. برای خودشناسی و دگرشناسی، سه حالت هیجانی وجود دارد انسان سه حالت هیجانی دارد که در آن سه حالت، هم دیگران را و هم خود را می تواند بشناسد. خودشناسی و دگرشناسی فقط در این سه حالت ممکن است. هیچ حالت دیگری هم ندارد. این سه حالت، «طاعت، معصیت و مصیبت» است. در این سه وقت، فرد از حالت هیجانی خودش خارج می‌شود. حضرت امیر (علیه السلام) تمام این سه حالت را در یک فرمول فرمودند: «فی تَقلُّبِ الأحْوالِ عُلِمَ جواهِرُ الرِّجالِ، و الأیّامُ تُوضِحُ لكَ السَّرائرَ الكامِنَةَ [3]= در دگرگونیهاى احوال و زمانه است كه گوهر مردان شناخته مى‏ شود، و روزگار نیّت‏هاى پنهان را براى تو آشكار مى ‏سازد.» طاعت) فرد وقتی که با یک وظیفه و واجب شرعی رو به روست. وظیفه‌اش این است که آن واجب را انجام دهد که در باب فقه می‌شود فروع دین. مثل نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر و تولی و تبری. اینها در واقع فروع دین هستند. در این ده مورد ما هم خودمان را می‌توانیم بشناسیم و هم دیگران را. باب اخلاقیات هم مبسوط است. انسان وظایفی دارد در قبال پدر و مادر، همسر یا فرزند، استاد، شاگرد، همسایه که باید با هر یک، به نحو خاصی رفتار کند که اگر نکند معصیت کرده است. بحث استحباب نیست. بحث وظیفه است. یعنی ما در اخلاقیات یک حدی داریم که واجب است و شما باید این چنین عمل کنید. کما اینکه یک حدود مستحبی هم داریم. در مورد خداوند تبارک و تعالی هم همینطور است. ما جدای از نماز و روزه یا مثلاً حج، جهاد، خمس، زکات، ارتباط هایی باید داشته باشیم که آن ارتباطات در حد شرعی وجود دارد. مثلاً رعایت حلال و حرام و شرک نورزیدن. یعنی طاعت به طور مطلق. معصیت) موقعی که انسان با معصیت رو به رو می‌شود، زمان شناسایی اوست. معصیت، یعنی شهوتی برای انسان پیش بیاید، اعم از ثروت، پول، شهوت جنسی، مقام یا هر چیزی که از این مشتهیات نفسانی باشد. اینجاست که افراد شناخته می‌شوند. یعنی حتی افراد می‌توانند خودشان را اینطور جاها بشناسند. موقعی که رئیس و محبوب و پولدار می‌شود. مثلاً قارون شخص فقیری بود که از حضرت موسی علیه‌السلام می‌خواهد که برایش دعا کند تا ثروتمند شود. وقتی ثروتمند می‌شود، حضرت موسی حقوق الهی را می‌خواهد از او بگیرد و او نمی‌دهد و می‌گوید: این پول زور است که می خواهی بگیری. این نشانه ی این است که خیلی از ما انسانها موقعی که نداریم، خیلی آدمهای متواضع و خوبی هستیم؛ اما وقتی که دارا می‌شویم، تکبر می‌کنیم. وقتی قرار می شود که مثلا خمس و زکات بدهیم، فکر می‌کنیم خدا می‌خواهد پول زور از ما بگیرد. مصیبت) موقعی که به انسان سختی و مصیبت می‌رسد نیز، انسان می‌تواند هم خودش را خوب بشناسد و هم دیگران را. خشم، باطن افراد را برملا می کند امام حسن علیه‌السلام می‌فرماید: «لا یُعرَفُ الرأیُ إلاّ عندَ الغَضبِ[4]= اندیشه، جز به هنگام خشم شناخته نشود.» «رأی» اینجا به معنی دیدگاه حقیقی و باطن افراد است. حال اینکه فرمودند: «لا یُعرَفُ الرَّأیُ إِلا عِندَ الغَضَبِ» رأی فقط در هنگام غضب نیست. راه های دیگری هم هست. در یکسری از جاها رأی انسان فقط با غضب شناخته می‌شود. مثلا تا وقتی که با تو دوست است، می‌بینی حرفهای خوب می‌زند و مؤدب است. ولی موقعی که از دستت عصبانی شود، رأیش تغییر می‌کند و می‌گوید: تو چنین و چنان هستی و تو از اول اینطوری بودی. تو این کاره هستی. پدر و مادرت اینطوری هستند. رفیق هایت اینطوری هستند. یعنی چیزهایی که مدتها در دلش نگه داشته، یکدفعه همه را بروز می‌دهد و آن دیدگاه واقعی خودش را نسبت به تو نشان می‌دهد. یا شما بحث دیگری می‌کنید و او وقتی به هیجان می‌آید و ناراحت می‌شود، عقایدش را در مورد چیزهای دیگر بروز می‌دهد. آن وقت می‌فهمی که او چه کسی است و افکارش چیست. گاهی شما بحث دیگری می‌کنی و او وقتی به هیجان می‌آید و ناراحت می‌شود، عقاید خودش را در مورد چیزهای دیگر بروز می‌دهد. حال ممکن است کسی سؤال کند که در موقع عصبانیت ممکن است انسان در اثر خشم چیزی بگوید که خودش هم قبول نداشته باشد. در جواب باید گفت که اصلاً اینطور نیست. انسان موقع عصبانیت دقیقاً همانی را که قبول دارد بیان می کند و بعد فروکش می کند. در روایت از حضرت امیر علیه السلام داریم که می‌فرماید: موقعی که عصبانی می‌شوی، برای حالت رضایت و آشتی هم یک سهمی بگذار. یعنی آنطور عصبانی نشو که وقتی خواستی فروکش کنی و باز هم با طرف رابطه داشته باشی، دیگر جایگاه فروکش نداشته باشی و جایی برای آشتی باقی نگذاری. وقتی عصبانی می‌شوی، یک جایی برای خودت باقی بگذار تا موقعی که می‌خواهی فرود بیایی، بتوانی فرود بیایی. اگر شما بخواهید همه چیز را خراب کنید، موقعی که فرود می‌آیید، هیچ جایی ندارید. درست موقع عصبانیت است که آدم همان حرفی که در دلش هست را می‌زند. حتی آنجایی که طرف می‌آید و می‌گوید: «من منظوری نداشتم و معذرت می‌خواهم»، این هم گاهی برای ماست‌مالی کردن قضیه است. برای این است که عصبانیتش را توجیه کند. فرق بین «رأی»، تصمیم گیری و عمل، در هنگام غضب چیست؟ نکته ظریفی است بین موضوع رأی و تصمیم‌گیری و عمل. این که در روایت گفته اند در موقع عصبانیت تصمیم نگیرید، این با رأی فرق می کند. مثلاً فردی موقع عصبانیت می‌گوید:« اصلاً من نمی‌خواهم با شما ارتباط داشته باشم و ارتباط را قطع می‌کنم.» این رأی نیست، این عمل است. موقع عصبانیت ممکن است انسان عمل خطایی انجام بدهد که برای آن معذرت بخواهد. تصمیم خطایی بگیرد که برای آن معذرت بخواهد. این را می‌شود پذیرفت که شخص موقع عصبانیت حقیقت خودش را بروز نداده. چون معصوم علیه‌السلام فرموده، موقع عصبانیت تصمیم نگیرید. تصمیم های موقع هیجان، به درد نمی‌خورد. وقتی عصبانیت شخص فروکش می کند، می گوید: من عصبانی بودم و یک حرفی زدم. این رأی نیست، تصمیم و عمل است. در رأی، فرد اظهارنظر و بینشش را بروز می‌دهد و دقیقاً همانی که دارد بیان می‌کند منظور نظر است. یعنی می‌خواهد یک چیزی را توصیف و تفسیر کند. در رأی این عصبانیت ها هم قابل بخشش و عفو هستند. می‌شود بخشید و عیبی هم ندارد. عصبانی شدی یک چیزی گفتی. تصمیمی گرفتی و حرفی زدی. قابل عفو هم است. ولی دیگر طریق حقیقت روشن شده، من فهمیدم که آن بنده خدا حالت عصبانی که داشت، رأیش چه بود. مثلاً این نیروی زیردستم است که عصبانی شده و هر چه از دهانش در آمده، گفته و نظراتش را راجع به من مشخص کرده. من فهمیدم که این هیچ دیدگاه مثبتی نسبت به من ندارد. از این به بعد هم من با او کاری ندارم و اذیتش نمی‌کنم و نان‌بری هم نمی‌کنم. یا شاگرد من است و می‌دانم که اصلاً در دلش هیچ ارادتی به من ندارد و خیلی هم از من بدش می‌آید؛ ولی سر کلاس می‌نشیند و گوش می‌کند و استفاده می‌کند. من کاری با او ندارم. بله آن بحث دیگری است. اما در این که در هیجان، رأی شخص شناخته می‌شود، هیچ شکی نیست. تقلب احوال و بروز جوهرهای منفی و مثبت افراد تقلب یعنی دگرگونی و زیر و رو شدن. یعنی زیر بیاید رو، رو برود زیر. انقلاب به همین معنی است. در این شرایط است که آن جوهره اصلی افراد، شناخته می‌شود. چه جوهرهای مثبت و چه جوهرهای منفی. انقلابی می‌شود و امامی می‌آید و ما می‌فهمیم که چه بسیجی هایی، عزیزانی، قدرتمندانی در این مملکت داریم. جنگی می‌شود و می‌فهمیم که چه سردارهایی در این مملکت هستند. زمینه توسعه و کار علمی فراهم می‌شود و می‌فهمیم که چه افراد فاضل و دانشمندی داریم. چه مغزهای متفکری داریم. در این تغییر حالتها و تقلب احوال است که افراد، خودشان را نشان می‌دهند. یک موقع هم تقلب احوال در شهوت، ثروتمند شدن، دچار شدن به مصیبت و فشارهای زندگی است. آنجا می‌فرماید که جوهره افراد را شما در تقلب احوال می‌توانید بشناسید. یک طلبه فاضل، عبد الملک مروان داشت در مسجد قرآن می‌خواند. به او گفتند که خلیفه شدی. قرآن را بست و بوسید و خطاب به قرآن گفت: از این به بعد، بین من و تو فاصله افتاد. خودش می‌دانست چه کاره است. در انقلاب خودمان هم از این جور افراد داریم. همین الان هم هستند، قبلش هم بودند. چه آنهایی که شکنجه و زندان دیدند و محرومیت کشیدند، چه اینهایی که الان دارند درس می‌خوانند و بعد یک جا رئیس می‌شوند، ببین چه غوغایی می‌کنند. به قول علی (علیه السلام) مثل شتری که مدتها تشنگی کشیده و یک دفعه به آب می‌رسد و آنقدر می‌خورد که می‌ترکد و می‌میرد. بعضیها خودشان را این گونه به هلاکت می‌اندازند. مولانا می گوید: میل ها همچون سگان خفته اند                  کاندر ایشان خیر و شر بنهفته اند  چون شکاری نیست، سگها خوابیده‌اند. اگر شکاری ببینند، سگ بلند می‌شود و پارس می‌کند. بله من تا وقتی که در حوزه باشم و محدود باشم و کسی تحویلم نگیرد و عزیز نباشم و قدرتی در اختیارم نیست، آدم نماز شب خوان هستم. نه فقط طلبه، بلکه همه مردم همینطور هستند. موقعی که به امکانات می‌رسند، آنجاست که جوهره افراد شناخته می‌شود. «والأیّامُ تُوضِحُ لكَ السَّرائرَ الكامِنَةَ= گذشت زمان و ایام، آن سریره‌ها و باطنهای مکنون و مخفی را برای تو کاملاً واضح و روشن می‌کند». چندین سال است که از پیروزی انقلاب ما می‌گذرد و می بینیم که چه محبوبهایی منفور شدند و چه منفورهایی محبوب شدند. چه افراد فاضلی که به دور انداخته و خانه‌نشین شدند و چه اراذل و اوباش و چه آدمهای به درد نخور و پستی آمدند و سنگرها را گرفتند. گذشت زمان به انسانها خیلی چیزها را نشان می‌دهد. غضب در راه خدا ما یک بحثی داریم که بنده در اینجا مطرح نکردم، زیرا با موضوع بحث اخلاقی ما همخوانی نداشت و آن، غضب در راه خداست. انسان باید در راه خدا غضب داشته باشد. چون اصلا خدا قوه ی غضب را به عنوان یک موهبت در وجود انسان قرار داده تا آنرا برای خدا به کار بگیرد. موضوع در آوردن خلخال از پای یک زن یهودی، مربوط به همین بحث است. حدیثی که حضرت علی علیه السلام در مورد بیرون آوردن خلخال از پای زن یهودی می فرماید که اگر انسان بمیرد جا دارد. غرض از مردن، از «غصه و غم» است نه از عصبانیت. عصبانیت یک چیز است و غصه و غم، چیز دیگری است. مرحوم نراقی (رحمت الله علیه) صاحب معراج با آن درجات علمی و عالی، به قدری لطیف و ظریف بود که خدا می داند. در زمانی که بیماری وبا یا طاعون در کاشان آمده بود، ایشان تمام اموالشان را در اختیار مردم گذاشتند و کمک کردند و گفتند فقط به من نگویید که چه کسی مرده است، چند نفر مرده اند، من طاقت ندارم. اما یک دفعه آمدند و به ایشان گفتند فلان تعداد آدم مرده اند. ایشان از ناراحتی مُرد. این خشم نیست، ناراحتی و غصه است. انسان گاهی نمی تواند یک چیز خاص را تحمل کند. یعنی کالبدش به او چنین اجازه ای را نمی دهد. کالبد، کالبد ضعیفی است. گاهی فشار روحی به قدری زیاد است که انسان می میرد. حتی عصبانیت هم ممکن است اینگونه باشد. همانطور که علی (علیه السلام) و بعضی از سربازان حضرت مثل «مالک اشتر» غضب می کردند. در نهج‌البلاغه معرفی می‌کند که وقتی مالک غضب می‌کرد، چنین و چنان بود. همه حرفهایی که ما تا الان در مورد غضب گفتیم، برای خودمان و روابط شخصی است که در ما ایجاد می‌شود. اما یک جاهایی ما باید برای خدا غضب و خشم بکنیم. آنجا اصلاً نباید فروکش کنیم. هنر این است که شخص بداند که خشم برای خدا باید به چه صورتی ظهور کند. جایی که مصاف، مصاف جنگ و نبرد است، تمام خشمت را همان خشم ظاهری‌ات را که حضرت فرمود، دندانهایت را به هم فشار بده و ته لشکر دشمن را ببین و اینطوری حمله کن. این خشم برای خداست. ابوالفضل (علیه السلام) همینطور بود، سیدالشهدا (علیه السلام) همینطور بود، برای سیدالشهدا کمترین عددی که نوشتند از هزار به بالا نوشتند که حضرت روز عاشورا کشت. جعفر شوشتری می‌فرماید: علی اکبر (علیه السلام) را نوشتند 200 نفر را کشت تا شهید شد. ابوالفضل (علیه السلام) همینطور. حضرت مجتبی (علیه السلام) که معروف به حلم است و از صفات بارز و مشخص و مطرح حضرت حلم ایشان است، وقتی در جنگ جمل حمله کرد، علی (علیه السلام) فرمود، حسن را بگیرید. هیچ کس جلودار حضرت نبود. آنقدر رفت تا کجاوه عایشه را به زمین زد. کسی نمی‌توانست جلوی او را بگیرد. بچه رزمنده‌های خودمان هم همینطور بودند. در جبهه مثل شیر می‌غریدند و در پشت جبهه هم خشم خود را متین و حساب شده بروز می‌دادند. خشم و ناراحتی برای خدا روش خاص خود را دارد. غضب/ غضب در راه خدا/ خشم مقدس ع ل 187   [1] . عیون الحکم و المواعظ , ج 1 , ص 439. [2] . بحارالأنوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 370 [3] . بحار الأنوار: ج۷۷، ص۲۸۶، ح۱. [4] . بحار الأنوار ؛ ج 78، ص 113. مباحث غضب در قالب سی و دی و کتاب کار

آن بزرگوار، همانند پدرانش به همه فضائل و خوبی ها آراسته و از همه بدی ها پیراسته بود. او آن چنان در قلّه شکوهمند کمال و فضیلت قرار داشت که نه تنها دوستان و پیروانش او را ستوده اند بلکه دشمنانِ کینه ورز و سرسخت، به مدح و ستایش او پرداخته اند. برای نشان دادن این حقیقت، به چند نمونه اشاره می شود. تجلّی فضائل احمد بن عبیداللّه بن خاقان ـ که پدرش از مهره های مهمّ دستگاه خلافتِ ستم پیشه بنی عبّاس و از وزیران آن به شمار می رفت و خود نیز از مخالفان و معاندانِ سرسخت امامان علیهم السلام بود و که در برهه ای، از طرف حکومت، مسئولیت گرفتن مالیات را در قم، به عهده داشت ـ می گوید: من در سامرّا ندیدم و نشناختم مردی را در میان علویّان، همانند حسن بن علی. وی از جهت وقار، عفاف، بزرگواری و بخشندگی، در میان علویّان، فرماندهان ارشد نظامی، وزراء و همه مردم، «نمونه و الگو» بود. و با هر کس سخن می گفتی، او را می ستود و به نیکی یاد می کرد.* روزی ابو محمّد بر پدرم عبید اللّه بن خاقان وارد شد، من او را نگریستم؛ آثار بزرگی و عزّت و جلالت از سیمای او پیدا بود. پدرم، مقدم او را گرامی داشت و او را بسیار تکریم کرد. من از این روش پدرم، ناراحت و عصبانی شدم، از او سبب این بزرگداشت را پرسیدم، و خواستم که آن شخصیّت را به من معرّفی کند، پدرم گفت: «او پیشوای شیعیان و بزرگ خاندان بنی هاشم است. او کسی است که شایستگی پیشوایی امّت را دارد، چون خصلت های برجسته ای دارد؛ همچون: فضیلت، پاکی، وقار و متانت، صیانت نفس، زهد و بی رغبتی به دنیا، عبادت، اخلاق نیکو، صلاح و تقوا.» آنگاه احمد بن عبیداللّه می افزاید: «ابومحمّد ابن الرّضا، در نهایت بزرگی و والائی بود.»1 اخلاق و تحوّل آفرینی حکومت ستمگر بنی عبّاس، امام عسکری علیه السلام را نزد شخصی به نام: علی بن نارمش ـ که یکی از عناصر جنایتکار و از دشمنان سرسخت آل ابوطالب بود ـ زندانی کرد. سران بنی عبّاس به او گفتند: ابومحمّد ابن الرّضاء را تا توان داری، آزار و اذیّت ده و او را به قتل برسان. از زندان نمودن حضرت، چند روزی نگذشت، تا اینکه دیدند علی بن نارمش با آن همه دشمنی و عداوت، در برابر امام سر به زیر افکنده و آن چنان جذبه و عظمت و خُلق و خوی حضرت عسکری در او تأثیر نهاده که به حضرت نگاه نمی کند. وقتی امام عسکری علیه السلام از این زندان خلاص شد، علی بن نارمش آن چنان دچار تحوّل روحی و معنوی گردید که دیدگاهش درباره حضرت، تغییر یافت و در گروه شایستگان زمان قرار گرفت.2 بار دیگر امام حسن عسکری علیه السلام را نزد صالح بن وصیف زندانی کردند، او نیز شخصی پلید و بی رحم بود. گروهی از جنایت پیشگان بنی عبّاس نزد صالح بن وصیف رفتند و درباره امام به گفت و گو پرداختند. زندانبان به آنان گفت: آخر من چه کار کنم؟ دو نفر از بدترین افراد را بر او گماشتم، بعد از گذشت چند روز، باشگفتی دیدم آن دو به نماز، عبادت و روزه روی آورده اند، به آنان گفتم: چه چیز اتفاق افتاده است؟ گفتند: «ما چه گوییم در پیرامون مردی که روزها روزه و شب ها تا سحر نماز می خواند، کمتر سخن می گوید و به کارهای غیر ضروری نمی پردازد! ما هنگامی که به او می نگریستیم، بدنمان به لرزه می افتاد و توان استقامت در خود نمی دیدیم.»3 سخاوت و بخشندگی امام حسن عسکری علیه السلام بسان اجداد بزرگوارش در بخشندگی و کمک به مردم یگانه روزگار بود. شخصی به نام محمد بن علی همراه پدرش ـ که از خاندان علویان بودند؛ ولی از گروه واقفیّه به شمار می رفتند ـ در زندگی دچار بحران شدند و در مضیقه مالی سختی قرار گرفتند. وی می گوید: پدرم گفت: برویم نزد این مرد ـ امام حسن عسکری ـ چون خصلت «بخشندگی» او را زیاد شنیده بودیم. در راه که می رفتیم، پدرم گفت: ای کاش آن حضرت برای برآورده شدن سه نیاز من، کمکم کند! من هم با خود گفتم: ای کاش به سه نیاز من توجّه و عنایت کند! نزد آن حضرت رفتیم، از حال ما پرسید، پاسخ دادیم. هنگامی که با امام خداحافظی کرده و از خانه خارج شدیم، خادم حضرت آمد و به اندازه ای که نیاز داشتیم و آرزو کرده بودیم، کیسه هایی از اشرفی به ما داد. آنان با آنکه از امام عسکری علیه السلام کرامت دیدند؛ ولی دست از مرام خود برنداشتند.4 پاسداشتِ نماز امام عسکری علیه السلام به نماز اوّل وقت بسیار اهتمام می داد و نماز را بزرگ می داشت. ابوهاشم جعفری که یکی از یاران خاصّ و ویژه آن بزرگوار بود، می گوید: نزد آن امام معصوم بودم. حضرت در حال نوشتن نامه بود که وقت اداء نماز فرا رسید، آن بزرگوار نامه را به سوئی نهاد و برای خواندن نماز حرکت کرد. از نماز که فارغ شد، دوباره تشریف آورد و قلم را برداشت و شروع کرد به نوشتن نامه.5 ترغیب به خدمت رسانی ابوهاشم می گوید: روزی در محضر امام عسکری علیه السلام بودم، آن حضرت فرمود: «یکی از درهای بهشت، «بابُ المعروف» است. از آن در کسی داخل بهشت نمی شود مگر اینکه در دنیا کارهای نیک انجام داده و به مردم کمک و خدمت نماید.» تا این را از حضرت شنیدم، خدا را سپاس گفتم و بسی خشنود گردیدم؛ زیرا یکی از برنامه های زندگی من، خدمت رسانی به مردم و رفع نیاز پا برهنگان و محرومان بود. تا این مطلب در دلم گذشت، حضرت به من نگاه کرد و فرمود: «بله، کسانی که در این جهان به مردم کمک می کنند، در جهان دیگر نیز سر بلند و جایگاه آنان برجسته است. ای ابوهاشم! خدا تو را از این گروه قرار دهد، خدای تو را رحمت کند.»6 پی نوشت ها: * ما رأیتُ و لا عرفتُ بسرّمن رأی، رجلاً من العلویة مثل الحسن بن علی فی هدیه و سکونه و عفافه و نبله و کرمه عند اهل بیته و بنی هاشم... 1.اصول کافی،ج1، ص 503؛ مناقب آل ابی طالب(ع)،

در قرآن کریم تأکید زیادی بر این مسئله شده است که در واقع همان بعد مادی زندگی انسان است.   «اقتصاد» یعنی جریان میانه ­روی در مصرف. از ریشه «قصد» گرفته‌ شده و اینکه گفته می­ شود: «علیکم بالاقتصاد= بر شما باد به اقتصاد»، یعنی میانه‌روی کنید، نه خساست داشته باشید و نه زیاده‌روی کنید. اما امروزه این موضوع در جریان مالی در زندگی فرد و اجتماع که عامل بقای زندگی فرد و اجتماع است، بار شده است. در مهارت‌های زندگی نیز گفته شد که ضروری‌ترین و فوری‌ترین مهارت را تأمین مادی ذکر کردیم. اهمیتش کمتر است، اما فوریتش بیشتر است. وسیله و ابزار است و باید هم باشد. وقتی کسی وضعیت اقتصادی­ اش به هم بریزد، اخلاقیات و معنویاتش هم به هم می­ ریزد و اگر بخواهد سیر و سلوک معنوی داشته باشد، باید در گام نخست، حداقل‌های اقتصادی را ایجاد کند، تا در سایه آن حداقل‌ها بتواند به اصلی‌ترین وظائفش، یعنی اخلاق و معنویت برسد. ما در کشوری زندگی می‌کنیم که اموال بی‌نظیر و ثروتش غارت شده است. در زمان رژیم سابق، اقتصاد همه‌ چیز وارداتی بود و دشمن وابسته به نفت ما بود. دشمن نفت ما را غارت می‌کرد و در عوض کالاهای صادراتی خودش را به افراد خاص در کشور می‌داد. بعد این کشور انقلاب کرد و سپس وارد جنگ شد. حالا این کشور بعد از 40 سال تبدیل به یک کشور قدرتمند دنیا شده است که اکثر نیازهای اقتصادی را تولید می‌کند. یک جهش و انفجار و سرعتی در رشد اقتصادی که «تولید» نقش اساسی را دارد در کشور اتفاق افتاده است. اقتصاد هدف نیست اما وسیله ای برای رسیدن به اهداف است در این بخش اقتصادی یک ملاحظاتی صورت گرفته است که آن را از بیانات مقام معظم رهبری می‌خوانیم: اقتصاد یک نقطه‌ی کلیدیِ تعیین‌کننده است. اقتصاد قوی، نقطه‌ی قوّت و عامل مهم سلطه‌ناپذیری و نفوذناپذیری کشور است. وقتی کشور وابسته به دشمن باشد، دشمن نیازهای شما را با تحمیل فرهنگ خودش انجام می‌دهد. برای شما تصمیم می‌گیرد. کما این که در خیلی از کشورها این کار را کرد. مثلاً در ترکیه چون می­ خواهد عضو اتحادیه اروپا شود، زبانشان را از حالت رسم‌الخط اسلامی برداشتند و لاتین کردند یا فرهنگ دینی را از مردم گرفتند و فرهنگ خودشان را غالب کردند. «و اقتصاد ضعیف، نقطه‌ی ضعف و زمینه‌‌ساز نفوذ و سلطه و دخالت دشمنان است. فقر و غنا در مادّیّات و معنویّات بشر، اثر می­ گذارد». فقر در جسم هم تأثیر می­ گذارد و بدن را نابود می ­کند. در چشم و قلب و رشد بدن اثر می­ گذارد. در معنویت هم اثر می­ گذارد. چون دیگر شخص رمقی ندارد که هم کار معنوی و هم کار معرفتی و عبادی انجام بدهد. پولدار بودن فرصتی است که انسان می‌تواند با آن، آخرت را بسازد. در روایت داریم که «نِعْمَ اَلْعَوْنُ عَلَى تَقْوَى اَللَّهِ المال= مال برای پرهیزگاری خدا چه نیکو یاوری است». پس پول، هم در مادیات و هم در معنویات اثر می‌گذارد. «اقتصاد البتّه هدف جامعه‌ی اسلامی نیست، امّا وسیله‌ای است که بدون آن نمی­توان به هدف‌ها رسید. به هدف‌های اخلاقی و معنوی باید با اقتصاد رسید. در حدیث نبوی داریم که « اَللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِی اَلْخُبْزِ وَ لاَ تُفَرِّقْ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ فَلَوْ لاَ اَلْخُبْزُ مَا صَلَّیْنَا وَ لاَ صُمْنَا = بار خدایا به ما در نان بركت بده و بین ما و آن جدایى مینداز، كه اگر نان نباشد نمی‌توانیم نماز بخوانیم و روزه بگیریم». پس قدرت‌های معنوی هم بسته به اقتصاد اولیه است. گاهی نداشتن مال، منجر به فساد شخص می‌شود. «تأکید بر تقویت اقتصاد مستقل کشور که مبتنی‌ بر تولید انبوه و باکیفیت و توزیع عدالت‌محور و مصرف به‌اندازه و بی‌اسراف، و مناسبات مدیریّتی خردمندانه است و در سالهای اخیر از سوی این‌جانب بارها تکرار و بر آن تأکید شده، به‌خاطر همین تأثیر شگرفی است که اقتصاد می­تواند بر زندگی امروز و فردای جامعه بگذارد. در کشور مشکل توزیع داریم و توزیع­مان غلط است. از طرفی مصرف بیش‌ازاندازه هم داریم و جامعه ما مریض است. چون مردم اسراف می‌کنند. انقلاب اسلامی راه نجات از اقتصاد ضعیف و وابسته و فاسد دوران طاغوت را به ما نشان داد، ولی عملکردهای ضعیف، اقتصاد کشور را از بیرون و درون دچار چالش ساخته است. ما هم مشکلات درونی داریم و هم بیرونی. چون مسئولین و مدیران به‌دردبخور اقتصادی نیستند. چالش بیرونی تحریم و وسوسه‌ها‌ی دشمن است که در صورت اصلاح مشکل درونی، کم‌اثر و حتّی بی‌اثر خواهد شد. چالش درونی عبارت از عیوب ساختاری و ضعف‌های مدیریتی است. هر چه بدبختی داریم و از بیرون هم مشکلات داریم، در واقع از درون است. امام خمینی (ره) می‌فرمود: «من اصلاً از بیرون نگرانی ندارم. آنچه نگران هستم از درون است». مدیران و مسئولان نالایق، زمینه را برای تصرف دشمن فراهم می ­کنند. اگر مدیران سالم باشند، ما مشکلات بیرونی را به‌راحتی حل می­ کنیم. وقتی به قرآن عمل کنیم، کسی نمی‌تواند به ما حمله کند. ما با انقلاب اسلامی توانستیم به استقلال نظامی برسیم. در اقتصاد هم می‌توانیم این‌طور باشیم. ولی دولت‌ها و شخصیت‌ها نمی‌خواهند این اتفاق بیفتد. تعدادی از مسئولین نانشان در خون مردم است. از طریق مواد ترایخته، داروها، واردات مواد فاسد و.... با جان مردم بازی می‌کنند تا زندگی‌شان سرپا باشد. پس ما هم در ساختار و برنامه‌ریزی اقتصادی مشکل داریم و هم در مدیریت. ملت باید به این مسئله واقف باشد. «اقتصاد مقاومتی» مهم‌ترین راه‌حل مشکلات اقتصادی کشور است «مهم‌ترین عیوب، وابستگی اقتصاد به نفت، دولتی بودن بخش‌هایی از اقتصاد که در حیطه‌ی وظایف دولت نیست، نگاه به خارج و نه به توان و ظرفیّت داخلی، استفاده‌ی اندک از ظرفیّت نیروی انسانی کشور، بودجه‌بندی معیوب و نامتوازن، و سرانجام عدم ثبات سیاست‌های اجرائی اقتصاد و عدم رعایت اولویت‌ها و وجود هزینه‌های زائد و حتّی مسرفانه در بخش­هایی از دستگاه‌های حکومتی است. نتیجه‌ی این‌ها مشکلات زندگی مردم از قبیل بیکاری جوان‌ها، فقر درآمدی در طبقه‌ی ضعیف و امثال آن است. ما به مقدار زیادی نیروی انسانی داریم ولی از آن‌ها استفاده نمی‌شود و بیشتر کالاها را وارد می­ کنند. بودجه‌های کلان داریم؛ ولی مردم در نیازهای ضروری‌شان لنگ هستند. حقوق­ های نجومی مدیران نالایق باعث مشکلات معیشتی مردم شده است. راه‌ حل این مشکلات، سیاست­های اقتصاد مقاومتی است که باید برنامه‌های اجرائی برای همه‌ی بخش­های آن تهیّه و باقدرت و نشاط کاری و احساس مسئولیّت، در دولت‌ها پیگیری و اقدام شود. درون‌زایی اقتصاد کشور، مولّد شدن و دانش‌بنیان شدن آن، مردمی کردن اقتصاد و تصدّیگری نکردن دولت، برون‌گرایی با استفاده از ظرفیت‌هایی که قبلاً به آن اشاره شد، بخش‌های مهمّ این راه‌حل‌ها است. مردم باید سعی کنند دولت و مجلس نالایق انتخاب نکنند، فرماندار فاسق انتخاب نکنند. وقتی مردم کوتاهی می‌کنند، مسئولین هم تصمیمات غلط می‌گیرند؛ بعد همه را به گردن رهبری می‌اندازیم. «بی‌گمان یک مجموعه‌ی جوان و دانا و مؤمن و مسلّط بر دانسته‌های اقتصادی در درون دولت خواهند توانست به این مقاصد برسند. دوران پیشِ‌رو، باید میدان فعّالیّت چنین مجموعه‌ای باشد». دولت و رئیس مجلس باید افراد جوان باشند. چون جوان عشق و توان بالایی دارد. در روایت داریم که یاران امام زمان علیه السلام همه جوان هستند. پیر در آن پیدا نمی‌شود. مگر به‌اندازه سرمه در چشم و نمک در طعام. جوانان عزیز در سراسر کشور بدانند که همه‌ی راه‌حل‌ها در داخل کشور است. اینکه کسی گمان کند که «مشکلات اقتصادی صرفاً ناشی از تحریم است و علّت تحریم هم مقاومت ضدّ استکباری و تسلیم نشدن در برابر دشمن است؛ پس راه‌حل، زانو زدن در برابر دشمن و بوسه زدن بر پنجه‌ی گرگ است» خطایی نابخشودنی است. این تحلیل سراپا غلط، هرچند گاه از زبان و قلم برخی غفلت‌زدگان داخلی صادر می‌شود، امّا منشأ آن، کانون‌های فکر و توطئه‌ی خارجی است که با صد زبان به تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران و افکار عمومی داخلی القاء می­ شود. دشمن بارها و بارها حرف‌های خودش را توسط داخلی‌ها در کشور اجرا ‌کرده است. مردم باید هوشیار باشند و آگاهی سیاسی داشته باشند. باید بدانند چه کسی را انتخاب می‌کنند. چون باید روز قیامت جواب بدهند. این مسئولین هستند که ظهور حضرت را به تأخیر انداخته اند. امام (ره) فرمود: «اگر مسئولان جمهوری اسلامی به فکر ایجاد حکومت جهانی امام زمان نباشند، خائن و خطرساز هستند؛ حتی اگر خدمت به مردم کنند». از جلسه بعد به ادامه بحث جامعه کبیره می‌پردازیم. هرچند تلاش می‌کنیم در هر ماه یک‌بخشی از این بیانیه باقی‌مانده را بخوانیم تا این بحث هم تمام شود. قا/216 ساسه العباد/ بیانیه گام دوم/ اقتصاد

در ادامه دعای امام سجاد علیه السلام به فراز «وَ لِلْجَنَّةِ طَالِبِینَ= و طالب بهشتمان کن» رسیدیم. طالب بهشت برخلاف آنچه ما فکر می کنیم، آرزومندی نیست. طلب با اراده همراه است و طالب، کشش دارد، امّا آرزو صرفا دوست داشتن است. حرکت و رفتاری برای رسیدن نمی کند. طالب به کسی می گویند که تمام ذهن و قلب و «انتخاب ها، رفتارها، اخلاقیات و ارتباطات» انسان را برای رسیدن به مقصد تنظیم می­ کند. طالب کسی است که بارش را برای بهشت می ­بندد و از هر چیزی که برای بهشت رفتنش مزاحمت درست می کند، کاملاً متنفر است. ما نمی فهمیم بهشت کجاست و در آن چه خبر است. هرچه عظمت و لذت در دنیا می بینید، یک ضریب بی نهایت در کنارش قرار بدهید، بهشت می شود. هر چند باز هم ادراکش سخت است. اکثر افراد آرزوی بهشت رفتن را دارند؛ ولی طلب بهشت را ندارند و شخصیت و خلقیات شان را برای بهشت تنظیم نمی کنند. در حالی که طلب، خلقیات را عوض می­ کند. انسان را از تنبلی درمی آورد. سستی در کار را از انسان می­ گیرد. از شنیدنی و دیدنی های حرام متنفر می شود. چون می داند با خدا و اهل بیت منافات دارد. به همین دلیل است که چنین آدمی، یک انرژی مضاعف نسبت به دیگران دارد و شخصیتش به گونه ای بهشتی است که از غم فرار می کند. طلب، موجب از بین رفتن انواع وسوسه ها، حواس پرتی ها و شک و تردیدها شده و باعث استقامت انسان می شود. انسان تا به طلبش نرسد، آن را رها نمی کند. طلب قفل کردن قلب طالب روی مطلوب است. توصیف بهشت از زبان امام سجاد علیه السلام سپس حضرت از خدا چنین می‌خواهد: «وَ لِلْفِرْدَوْسِ وَارِثِینَ= ما را وارث فردوس کن».  در میان انواع بشهت ها، بهشت فردوس، جای خاص و ویژه است. در واقع بالانشین بهشت است. «وَ مِنْ ثِیَابِ اَلسُّنْدُسِ وَ اَلْإِسْتَبْرَقِ لاَبِسِینَ وَ عَلَى اَلْأَرَائِكِ مُتَّكِئِینَ= آنان که جامه‌های پرنیان نازک و دیبای ستبر می‌پوشند و بر تخت‌ها[ی بهشتی] تکیه می‌زنند». تکیه زدن بر تخت، با مقام امنیت همخوانی دارد. در این تکیه دادن، خیلی اتفاقها می‌افتد. این تکیه، تکیه مالکان است و در جایی تکیه می‌زند که مال خودش است و لازم نیست از جایش بلند شود. چون کسی از او نمی‌گیرد. این تکیه دادن با تکیه دادن های دنیایی فرق می‌کند. «وَ بِالتِّیجَانِ اَلْمُكَلَّلَةِ بِالدُّرِّ وَ اَلْیَوَاقِیتِ وَ اَلزَّبَرْجَدِ مُتَوَّجِینَ= و تاج‌های مروارید و یاقوت و زبرجد بر سر دارند». بهشتیان در بهشت، تاج­های زیبایی دارند که از مروارید، یاقوت و زبرجد است. تاج، نشانه سلطنت و پادشاهی است. همان پادشاهی که خدا در قرآن می فرماید: وَإِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَمُلْكًا كَبِیرًا= هنگامی که آن را ببینی، سپس نعمتها و پادشاهی بزرگی را می بینی». «وَ لِلْوِلْدَانِ اَلْمُخَلَّدِینَ مُسْتَخْدِمِینَ وَ بِأَكْوَابٍ وَ أَبَارِیقَ وَ كَأْسٍ مِنْ مَعِینٍ شَارِبِینَ = و پسرکان جاویدان خدمتشان می‌کنند و با جام‌ها و ابریق‌ها و پیاله‌ای از باده‌ی ناب می‌نوشند» این که شراب ناب بهشتی چه لذت و چه اثری دارد، هر کدام ماجرایی دارند. «وَ مِنَ اَلْحُورِ اَلْعِینِ مُزَوَّجِینَ=و با همسران بهشتی ازدواج می­ کنند». ازدواج با حوریان بهشتی، عشق به الله و معنویت را در انسان بالا می­برد. این‌ها همسر معمولی نیستند. همسر بهشتی برای انسان مثل استاد و مربی می‌ماند. چیزی را آموزش نمی‌دهند؛ بلکه حال معنوی می­دهند. جدا از اینکه ابعاد مختلف انسان اشباه می‌شود، لذت معنوی و قرب را نیز در انسان بیشتر می‌کند. «وَ فِی نَعِیمِ اَلْجَنَّةِ مُقِیمِینَ= و در نعمت بهشت ماندگارند». در هیچ جای دنیا نمی‌توان اقامت داشت. اقامت در دنیا اصلاً معنا ندارد. برای همین است که فرمودند: دنیا جای سردی است؛ برای ماندن به آن دل نبدندید. برعکس بهشت جای ماندن است. در بهشت بی‌نهایت نعمت داریم و در آن‌ها اقامت داریم. چیزی از انسان گرفته نمی‌شود. خیالش راحت است که قرار نیست اتفاق ناگواری بیفتد. «وَ فِی دَارِ اَلْمُقَامَةِ خَالِدِینَ= در سرای ماندگاری جاویدان‌اند». این دعای حضرت نشان از فرهنگ پیشرفته‌ای دارد که فرهنگ‌های دنیا همه در مقابلش رنگ می‌بازند. مردم به دنبال آرزوهای پست، کثیف، خیالی و وهمی هستند. ولی حضرت در اینجا آرزوهایی می‌کند که همه ماندگار و جاودان هستند. «لایَمَسُّهُمْ فِیها نَصَبٌ وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِینَ= و در آنجا هیچ خستگی‌ای به آن‌ها نمی‌رسد و هرگز ازآنجا بیرون برده نمی‌شوند». بهشتیان به‌هیچ‌وجه در بهشت تماسی با ناراحتی ندارند. اصلاً چیزی به اسم نگرانی، غصه و اضطراب در بهشت معنا ندارد. باید به این مضامین دقت کنیم. چون امام سجاد علیه السلام به ما سبک زندگی یاد می‌دهد. کسی که در طول روز هزار جور بالا و پائین می‌شود، او چطور می‌تواند خودش را به دارالمقامه برساند. شخصیت متزلزلی که دائماً تفکرات و اخلاقش عوض می‌شود، استقرار ندارد. قا/216 بهشت/دارالمقام