در بحث خیر و برکت که براساس انسان­شناسی و حقیقت انسان، ارائه می­ شود، تذکر دو نکته لازم است. نکته اول، نهاد انسان خیرخواه است. چون از مبدا خیر آفریده شده و روحش از نور اهل ­بیت علیهم السلام است. هر انسانی به معنای حقیقی ابتدا فرزند اهل بیت علیهم السلام است تا فرزند پدر و مادر زمینی ­اش. پس حقیقت و ذاتش خیرخواه بوده و به دنبال خوبی می­ گردد و نیز از شر و بدی بیزار است. نکته دوم، اینکه خداوند شناخت خیر و شر را به‌صورت فطری در نهاد ما قرار داده است. یعنی آموزشی نیست و این‌طور نیست که خدا ما را خلق کرده و بعد خیر و شر را به ما یاد داده باشد؛ بلکه خمیرمایه خلقت ما با شناخت خیر و شر است. پس هم‌میل به‌خوبی داریم و هم‌میل به بدی. هم شناخت از خوبی داریم و هم شناخت از شر. چون این دو در نهاد ما ذاتی است و به ما الهام می شود. قرآن می‌فرماید: «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا[1]= پس فجور و تقوا (شرّ و خیرش) را به او الهام کرده است». یعنی انسان هم گناه را می­ شناسد و هم تقوا و خوبی را. تقوا یعنی پرهیز کردن. انسان معنی تقوا را در همه بخش‌های وجودی اش می ­فهمد. مثلاً در بخش جمادی اگر در انجام کار اقتصادی ضرر ببیند، به‌طور طبیعی به آن سمت کشیده نمی­ شود. چون می‌داند به نفعش نیست. در سایر بخش‌ها نیز همین طور است. اگر آسیب یا تهدیدی ببیند، هیچ وقت به سمتش نرود. در بخش انسانی نیز اگر انسان خودش را انسان به معنای حقیقی ببیند، تقوایش طبیعی است و لازم نیست کسی به او یاد بدهد که گناه نکند. پس اگر انسان خودش را به بلندایی که خدا او را آفریده ببیند، به طور طبیعی هر چیزی که حیات جاودانه‌اش را به خطر بیندازد، از آن متنفر می­ شود. پس بنابر آیه «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا» انسان هم ضررهایش را خوب می­ شناسد و هم خطراتی که می ­تواند او را محدود کند. اما اگر در جائی اینها را رعایت نکند، معنایش این است که عقلانیتش را به کار نبرده و شهوتش و خودشیفتگی‌هایش بر عقلش غلبه پیدا کرده اند. در آیه دیگر نیز آمده است: «وَهَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ[2]= و او را به هر دو راه [خیر و شر] هدایت کردیم». انسان چون موجودی با اختیار است، می‌تواند هم خوب باشد و هم بد. در واقع، تمام هنر انسان این است که اختیار داشته باشد و خیر و شر سر راهش باشد تا بتواند رشد کند. در «وَ هَدَیْنَاهُ» این هدایت فطری است. یعنی انسان در باطن و فطرت خودش به هر دو راه آگاهی دارد. در مورد همین آیه، از آقا امام صادق علیه السلام سؤال کردند. حضرت فرمودند: «قَالَ نَجْدَ اَلْخَیْرِ وَ نَجْدَ اَلشَّرِّ= راه خیر و شر را به انسان یاد دادیم». پس همه انسان­ها خیر و شر را می‌شناسند. ملاک­های تشخیص خیر یا شر بودن افعال در آموزه ­های الهی و اسلامی، ملاک هایی را به انسان­ یاد داده اند که بتواند تشخیص بدهد چه‌کاری خوب است یا بد. خیلی­ ها در تضادهای مادی، گیاهی، حیوانی یا عقلانی قرار می‌گیرند و نمی‌توانند خوب تشخیص بدهند که چگونه رفتار کنند. ممکن است به یک بخش توجه خوبی داشته باشند؛ ولی از بخش‌های دیگر غافل بمانند. مثلاً مردی ممکن است کسی باشد که خوب خدمت کند، ولی شادی و آرامش و عشق در زندگی‌اش نداشته باشد. پس از کجا بفهمیم که این کار خیری که انجام می‌دهیم، واقعاً خیر است؟ این در هر کاری صادق است. مثل درست کردن غذا، تشکیل خانواده و غیره. مثلا برای بعضی‌ افراد ازدواج کردن حرام است. چون نمی‌توانند وظائف همسرداری یا تربیت فرزند را رعایت کند. در بخش علمی بعضی با گرفتن مدرک بالا اخلاق شان بدتر می­ شود. در معنویت هم گاهی داشتن یک حدی از معنویت برای فرد کافی است. بیشتر که جذب می کند، گرفتار عُجب می­ شود.  فقط کسانی ظرفیت معنوی دارند که وقتی ارتباطات غیبی دارند و اوج می­ گیرند، خودشان را بزرگتر و بهتر از دیگران ندانند. معصومین علیهم السلام در اینجا به ما ملاک­ هایی می‌دهند تا بدانیم انتخاب‌های مان خوب است یا نه! تصمیماتی که می‌گیریم درست است یا نه! اگر در کاری شک و تردید و اضطراب داشتیم، چگونه برخورد کنیم؟ آیا آن را انجام بدهیم یا نه؟ اولین ملاک را نبی اکرم صلی الله علیه و آله به ما می‌دهند. حضرت می ­فرماید: «دَع ما یُریبُكَ إلى ما لایُریبُكَ؛ فَإِنَّ الخَیرَ طُمَأنینَةٌ و إنَّ الشَّرَّ ریبَةٌ= آنچه را كه در آن شك دارى، رها كن و به آنچه در آن شك ندارى، به آن چنگ بزن؛ زیرا خوبى، مایه آرامش است و بدى، باعث پریشانى و ناراحتى». علت اینکه شک و تردید در انجام بعضی کارها به سراغ مان می ­آید و ناراحت هستیم، این است که شناخت خیر و شر فطری است. وقتی افراد بدجنس می‌شوند، خودشان می‌فهمند و از دست خودشان ناراحت هستند. پس بنابر تعبیر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وقتی اضطراب داری، ترمز کن و جلو نرو. ممکن است ظاهر کار خوب باشد، ولی باطن خوبی نداشته باشد. باید آن را رها کنید. چون خیر نیست. یکی از ملاک ­های خیر همین حس اضطراب و آرامش است. آنجائی که شاد و آرام هستی، خیر است. چون انسان با پاکی سنخیت دارد و خیر و شر بودن را می‌فهمد. بنابراین، سکون و طمأنینه، علامت خیر بودن است. ولی شک و تردید و ‌دلشوره علامت شر بودن است. در روایت دیگری نیز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «البِرُّ من شرح له صدرک وَالإِثمُ ما حاكَ فی صَدرِكَ و أن افتاح النّاسُ= نیکی آن است که سینه‌ات بدان آرامش یابد و گناه آن است که در سینه‌ات خَلَجان کند. هرچند مردم درباره درست بودن آن کار برایت فتوا دهند». دل ملاک خیلی خوبی است. وقتی می خواهی کاری را انجام بدهی، سینه ات برایش باز می شود. استقبالت خوب است. حس خوبی با او داری. ولی گناه دلت را به هم می‌ریزد و سینه‌ات تنگ می‌شود. خودت می‌فهمی که این‌یک مشکلی دارد. هرچند مردم یا صاحب‌نظران به تو بگویند کار خوبی است. مثل مد که فتوای ناس و جامعه است. شهرت‌ها فتوای زمانه هستند. اینکه همه‌جا عروسی یا جشن تولد زن و مرد می‌رقصند یا مختلط هستند. همه دارند این کار را می کنند، ما هم انجام بدهیم، دلیل بر درست بودن آن کار نیست. پس گناه، دلت را مضطرب می‌کند، هر چند بقیه مردم بگویند این کار خوبی است. با جمع نمی ­توانیم جلو برویم. اگر در قلبت برای انجام کاری یا انتخابی یا فکری اضطراب یا دلشوره یا ناراحتی به وجود آمد، سراغش نرو. قا/218 رزق/ خیر و برکت [1] . سوره شمس/آیه8. [2] . سوره بلد/ آیه 10.

اسلام، زیارت را با معنای خاصی از ما خواسته است. زیارت در درجه ی اول، مبتنی برعشق ذاتی انسان به خداوند تبارک و تعالی است. خداوند موجودات را عاشق خودش خلق کرده است. انسان نیز عاشق خداوند است و طالب ملاقات و ارتباط با اوست. خداوند هم این عشق ذاتی بندگانش را نسبت به خودش می داند. بنابراین در دین، مقررات و برنامه هایی برای ملاقات ها و زیارت ها گنجانده شده، تا این حب و عشق انسان به او تأمین شود. بنابراین، باید با این مفهوم خاص در اندیشه ی اسلامی، به زیارت نگاه شود. اولین جایی که خداوند زیارتش را واجب کرد، زیارت خانه ی خدا، آن هم به قصد زیارت خودش بود. بعد هم زیارت قبور رهبران الهی و اولیاء و زیارت کلیه ی افراد، اشیاء و اماکنی که ممکن است انسان را به یاد معشوقش بیندازد و یادش را در دل زنده کند. اگر انسان بخواهد ملاقات با خداوند و ائمه (علیهم السلام) را حذف کند، باز هم زیارت معشوق های دیگر را دارد. به محض این که قلب انسان از حب خداوند خالی شود، از حب معشوق های مختلف پر می شود. آن چه که برازنده ی ماست، این است که سرمایه گذاری کنیم و  وقت و عمری که از ما با قیمت ابدی گرفته می شود را صرف زیارت معشوق نهایی کنیم. اگر وقتی را برای کار دیگر می گذاریم، به عشق او و به خاطر او باشد. برای همین است که وقتی دل ما برای کسی تنگ می شود، بدون هیچ غرضی، فقط به خاطر رضایت خداوند، با او تماس می گیریم و به ملاقاتش می رویم.  چون جزا را خداوند می دهد. وقتی این کار را می کنیم، در حقیقت به ملاقات خدا رفته ایم. اهل بیت (علیهم السلام) هم می گویند: «مَن زارَ زائِرُنا کَمَن زارَنا [2]=هر کس زائر ما را زیارت کند، مثل این است که ما را زیارت کرده است.» یعنی وقتی ما به ملاقات کسی که به زیارت خانه ی خدا و ائمه (علیهم السلام) رفته؛ برویم، مثل این است که خودمان هم  به زیارت رفته ایم. مسئله زیارت، فقط مخصوص به اسلام نمی باشد. پذیرش تبعات زیارت، مثل صرف وقت و هزینه و حتی به خطر انداختن جان، در تمام فرهنگ ها اعم از فرهنگ های دینی و غیر دینی وجود داشته و دارد و تاریخ انسان، هرگز از این مقوله خالی نبوده است. حتی در کسانی که هیچ اعتقادی به خداوند تبارک و تعالی ندارند و اساساً معنویت، روح و عشق را انکار می ­کنند، هم وجود دارد. هر کس، در هر جا که محبوب و معشوقی دارد، برایش وقت می گذارد. این مثل آب خوردن و غذا خوردن، طبیعی است. هیچ کس نمی تواند بگوید: «من اگر معشوق داشته باشم، به زیارت او نمی روم و صرف وقت نمی کنم یا خودم را برای او به خطر نمی اندازم.» پس بهتر است، اگر می خواهیم زیارتی کنیم و وقت و پول مان را هزینه کنیم، زیارتی باشد که به درد مان بخورد و زیارت معشوق نهایی مان باشد. آن چه از اسلام داریم، به برکت زیارت است قرار است در ملاقات ها و زیارت ها، خیلی اتفاقات بیفتد. خداوند تبارک و تعالی، مهم ترین وظیفه ی انسان را ارتباط با معشوق و مرتبطین معشوق و هر چیزی که بوی معشوق را بدهد، قرار داده است. آن چه از اسلام ناب باقی مانده است، به برکت این حکم خداست. یعنی 1- عشق و 2 - کشش انسان به سمت معشوق و ملاقات با او. محور اصلی همه ی احکام اسلام، همین است. هیچ حکمی از احکام اسلام، به اندازه ی زیارت، جامعیت و سازندگی ندارد. نماز، ملاقات و زیارت خداست. خداوند، در مورد نماز می فرماید: « إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِی[3] = منم خدای یکتا که هیچ خدایی جز من نیست. پس مرا به یگانگی بپرست و نماز را مخصوصاً برای یاد من به پادار!» همچنین حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: « ذاكِرُ اللّه ِ سبحانَهُ مُجالِسُهُ [4]= كسى كه به یاد خداى سبحان باشد، همنشین اوست » «الصَّلاةُ قُربانُ كُلِّ تَقِیٍّ[5] = نماز خواندن ‌وسیله ی نزدیكی به خدا، برای هر شخصی پرهیزگار است.» پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز می فرماید: «الصَلاهُ مِعراجُ المُؤمِن [6] = نماز معراج مؤمن است.» وقتی انسان می خواهد به زیارت امام رضا (علیه السلام) برود، باید ارتباطش را با همه چیز قطع کند، تا بتواند طی طریق کرده و به زیارت برسد. روزه هم یعنی انسان، ارتباطش را با همه ی اشیاء قطع کند و به ملاقات خدا برود. بنابراین به ماه رمضان، ماه ضیافت خدا می گویند. چون ماه مهمانی و ملاقات با اوست. روزه یعنی این که خدایا! دلم برایت تنگ شده! از کثرات دیگر خسته شده ام. روزه می گیرم تا آنها دست از سرم بردارند. یک مقدار تمرکز داشته باشم و بتوانم با تو باشم. حج، ملاقات معشوق و امر به معروف و نهی از منکر، دفاع از معشوق است. توجه به ملاقات اشخاص و بزرگداشت زمان ها، مکان ها، و هر چیزی که با اصل و حقیقت انسان پیوند داشته باشد، در اسلام گنجانده شده است و این بهترین بهره برداری است. اگر انسان این نکته را خوب بفهمد، محور اصلی اندیشه ی اسلامی را در همه ی مسائل، گم نمی کند. باید بدانیم، بافت جامعه ی اسلامی از نظر سیاسی، جامعه شناسی، روان شناسی و سایر احکام اسلام بر همین مبنا قرار داده شده است. خداوند بافتی را در جامعه اسلامی قرار داده که اگر به آن اهمیت داده شود، هیچ بمب اتمی اعم از مادی و معنوی، نمی تواند با جامعه کاری کند. وقتی این بافت در جامعه قرار بگیرد، دیگر هیچ مشکلی سر راه انسان قرار نمی گیرد و او به سرعت به همه ی پیروزی های خودش نائل خواهد شد. اگر جامعه یا فرد حرکت کند دارند، برای این است که به این میزان و مبنا عمل نمی کنند. نقش قوه ی « واهمه و عاقله » در تعیین معشوق حقیقی انسان برای این که عمر و جوانی اش را هدر نداده و سال ها سرمایه اش از بین نرود، باید در تعیین معشوق حقیقی، بر قوه ی واهمه غلبه کرده و قوه ی عاقله را ملاک قرار دهد.   برای ما ثابت شده که یک معشوق بیشتر نداریم و همه خداوند تبارک و تعالی را به عنوان معشوق، به ما معرفی کرده اند. «لا اله الا هو» حقیقتی است که خداوند و پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)  به آن گواهی می دهند. قلب و وجود ما هم  همین را می گوید. پس چرا ما نمی توانیم با این که خداوند معشوق حقیقی ماست، او را به عنوان معشوق برین انتخاب کنیم و عالی ترین معشوق مان باشد و از بودن با او لذت ببریم؟ چرا نمی توانیم با یادش، آرامش پیدا کنیم؟ چرا وقتی که مضطرب هستیم، نمی توانیم با نماز آرامش پیدا کنیم؟ چرا وقتی غمگین هستیم، نمی توانیم با یاد خدا شاد شویم؟ چرا وقتی ترس به سراغ ما می آید، نمی توانیم با یاد خدا آرامش بگیریم؟ علت این است که قوه ی واهمه، خدا را از مدار عشق ما خارج کرده است. قوه ی واهمه، قوه ی بسیار خطرناکی است و باعث می شود که انسان خیلی وقت ها حقیقت را نبیند و یک ضد ارزش را به جای ارزش، قرار دهد. قوه ی واهمه باعث می شود که اگر معشوق حقیقی به انسان عرضه شود، او را نپذیرد و معشوق قلابی را به عنوان معشوق نهایی و برین بپذیرد. در حدیث قدسی داریم  که معصوم به خدا عرض کرد: «علامت محبت تو چیست؟ بندگان تو چگونه بدانند، که نزدت محبوب هستند؟» خداوند فرمود: «هر بنده ای که مرا دوست بدارد، من هم دوستش دارم. اصلاً خودم آن  علاقه را در قلبش قرار دادم[7].» هر کس می خواهد بفهمد میزان محبت خداوند نسبت به او چقدر است؟ یا مقدار منزلتش در نزد خدا چقدر است؟ ببیند منزلت خدا، نزد او چقدر است؟ ببیند میزان محبت خداوند در دل خودش، چقدر است؟ همان قدر که شما نسبت به خدا محبت دارید، خدا هم نسبت به شما محبت دارد. خداوند در قرآن می فرماید: «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِینَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَیْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِی الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِكَمَثَلِ غَیْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یَكُونُ حُطَامًا وَفِی الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِیدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ [8]= بدانید که زندگانی دنیا، به حقیقت بازیچه‌ای طفلانه و لهو و عیّاشی و زیب و آرایش و تفاخر و خودستایی با یکدیگر و حرص افزودن مال و فرزندان است. در مثل، مانند بارانی است که گیاهی در پی آن از زمین بروید که برزگران یا کفار دنیاپرست را به شگفت آرد و سپس بنگری که زرد و خشک شود و بپوسد. و در عالم آخرت، دنیا طلبان را عذاب سخت جهنم و مؤمنان را آمرزش و خشنودی حق، نصیب است. و بدانید که زندگانی دنیا، جز متاع فریب و غرور چیزی نیست.». ما تا وقتی بچه هستیم و با لهو و لعب سر گرمیم و بازی کردن، معشوق ماست و ما را اشباع می کند. «هیجانات، بازی ها، فیلم سینمایی، کارتون، تشکیل تیم فوتبال و بردن در مسابقات، سال های سال 1 نفر را سر پا نگه می دارد. بدون این که متوجه شود و دردش بیاید. نه این که درد نداشته باشد، اثر خودش را روی او می گذارد، اما او نمی فهمد. بعد از مدتی، زینت، آرایش، خودآرایی، لباس، خانه، تلفن همراه، ماشین و ... می تواند انسان را مدت ها سرگرم نگه دارد و او طرف خداوند نرود. همچنین، رقابت، فخر فروشی، مقایسه ی دائمی خود با اطرافیان و مسابقه هایی که با دیگران برای رو کم کردن و رسیدن به پست بالاتر می گذارد، سال های سال وقت او را می گیرد. در دعای کمیل داریم که قوه ی واهمه با کمک شیطان، این کارها را برای ما تزیین می کند و ما با این ها، اشباع و راضی می شویم و احساس خوشبختی می کنیم. ولی برای این که ما به قوه ی واهمه غلبه کنیم، می گوید: آخرش چی؟ وقتی به آن رسیدی، بعدش چی؟ آن هایی که به چندین برابر آن چه تو فکر می کنی، رسیدند؛ ولی احساس خوشبختی نکردند و گفتند: «این معشوق ما نیست.» همان طور که خداوند فرموده :«فَلَمَّا جَنَ‌ عَلَیْهِ‌ اللَّیْلُ‌ رَأَى‌ کَوْکَباً قَالَ‌ هذَا رَبِّی‌ فَلَمَّا أَفَلَ‌ قَالَ‌ لاَ أُحِبُ‌ الْآفِلِینَ‌ [9]= هنگامی که تاریکی شب او را پوشانید، ستاره‌ای مشاهده کرد. گفت: این خدای من است؟ امّا هنگامی که غروب کرد، گفت: غروب‌کنندگان را دوست ندارم.» چون معشوق انسان چیز دیگری است که با آن، دلش آرام می گیرد و خوشبخت می شود. همچنین قوه ی عاقله به انسان می گوید: تو تلاش کردی که مشهور شوی و به عالی ترین درجه برسی و محبوب همه شوی! ولی وقتی منفور خدا شدی! چه فایده ای دارد؟ وقتی خدا از تو بدش بیاید، تو ساقط هستی! تو تلاش می کنی در هیئت، خانواده، محله و جمع شاگردان، طرفداران و رأی دهندگان و ... محبوب باشی! ولی اگر در اصحاب ائمه، فرشته ها، اولیای خدا، برای هیچ کس ارزش نداشته باشی، چه فایده ای دارد؟ در چنین وضعی، تو ساقط هستی! هیچ کدام از آن ها تو را دوست نداشته باشند و از چشم همه ی آنها افتاده باشی، می خواهی چه کار کنی؟ اگر شب جمعه، محفل و جمعی باشد، که در آن امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، سیدالشهداء (علیه السلام)، فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، اولیای خدا، شهدا و فرشته ها بیایند و تو در آن جمع محبوب نباشی و طردت کنند و اصلاً راهت ندهند، خیلی ساقط هستی! علامت راه ندادن هم مشخص است. ما آن جا دعوت نمی شویم و تمنایی برای رفتن نداریم. در انقلاب خودمان، چند نفر را سراغ داریم که به سرعت منفور شدند؟ از کسانی که مردم حاضر بودند، جان شان را فدای آن ها کنند. کسانی که وقتی در انتخابات شرکت می کردند، اولین رأی را می آوردند. ولی بعداً  مردم، آن ها را لعنت کردند. محبوبیت زمینی باید پشتوانه ی محبوبیت آسمانی داشته باشد در زیارت امین الله می خوانیم: «اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ مَحْبُوبَةً فِی أَرْضِكَ وَ سَمَائِكَ [10]= خدایا! مرا در زمین و آسمانت، محبوب قرار بده!» محبوبیت زمینی ای که پشتوانه ی محبوبیت آسمانی نداشته باشد، اصلاً نمی ارزد و وبال گردن انسان می شود. پشتوانه ی محبوبیت آسمانی داشتن، یعنی در آسمان محبوب باشی! و آن ها تو را قبول داشته باشند! و به عضویت مجموعه ی آن ها در آمده باشی و در جمع اشراف و بزرگان حقیقی، پذیرفته شده باشی! اشراف در قوه ی عاقله، بر مبنای ابدیت و شرافت انسان ها و موجودات تعیین می شوند. قوه ی عاقله به انسان می گوید: «خدا و امام زمان باید تو را قبول داشته باشند! فرشته ها باید تو را بپذیرند و در جمع اشراف واقعی باید آبرو و شرافت داشته باشی!» ولی قوه ی واهمه «وزیر، معاون، مشاور، سرهنگ و...» را اشراف می داند. اگر این ها ما را تحویل بگیرند و قبول داشته باشند، خیلی خوب است و لذت می بریم و با اینها راضی می شویم.  قوه ی واهمه می گوید: «شرافت مختص به دنیاست، آن هم بر مبنای مقام و پست و پول.» انسان هم اشتباه می کند و برای اینکه جزء اشراف و بزرگان قرار بگیرد و از حقارت خودش را نجات بدهد و از نگاه پست دیگران در امان باشد، تلاش می کند تا به پول و پست که مبنای شرافت خودش است، برسد. اما قوه ی عاقله می گوید: اهمیت ندارد که کسی تو را قبول نداشته باشد! مهم نیست که با کسی ارتباط نداشته باشی و کسی با تو همراه نباشد و تنها باشی! گمنام و تنها زندگی کن! فقط آسمانی ها قبولت داشته باشند، کافیست. ولی قوه ی واهمه، شدیداً از خلوت و تنهایی بیزار است و وحشت دارد. اگر به دنبال کمالات ابدی باشیم، همیشه آرامش خواهیم داشت حضرت امام خمینی (سلام الله) فرمودند: «انسان بدون تلقین به جایی نمی رسد.» انسان باید زحمت بکشد و به قلبش تفهیم کند که ارزش ندارد، جوانی و عمرش را برای چیزهایی که دل می خواهد، هزینه کند! نمی ارزد در مسابقه ی بدو بدو و جیفه خوری که بقیه گذاشته اند، شرکت کند! باید دنبال شرافت های حقیقی و بالاتر باشد! که این انسان را آرام می کند. وقتی عمر و وقت انسان در سرعت و سبقت کمالات ابدی و آن چیزهایی که ماندنی است صرف شود، از خوردن و بردن دیگران به هیجان نمی افتد و نمی گوید: «اینها چنان می خورند که مرا هم به هوس انداختند. من هم باید از این جیفه بخورم.» کسی نمی تواند او را تحریک کند. انسان باید به قوه ی واهمه ی خودش غلبه کند و به جایی برسد که خداوند، مایه ی استراحت و آرامش او باشد. بتواند تعادل خودش را حفظ کرده و با خداوند راحت باشد و از او لذت ببرد و بتواند با او در مقابل حوادث تند بایستد. حضرت می فرماید:«الْمُؤْمِنُ كَالْجَبَلِ الرّاسِخِ لا تُحَرِّكُهُ الْعَواصِفُ =[11] فرد باایمان، همچون كوه پا برجاست كه طوفان ها و تندبادها او را تكان نمى دهد.» وقتی به مؤمن می گویند: «دشمن علیه شما تجهیز شده» به جای این که بترسد، خوشحال می شود. وقتی می گویند:« آمریکا قرار است حمله کند، کسی که فقط خدا را می بیند، از چه می خواهد بترسد؟ مگر قرار است چه چیزهایی از او گرفته شود؟ او که همه جا با معشوقش هست. هر لحظه او را بکشند، باز هم با معشوقش هست. ببینید خداوند چگونه انسان را آرام می کند! می فرماید:«قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَیَیْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ یُصِیبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَیْدِینَا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ [12]= بگو: آیا شما منافقان، جز یکی از دو نیکویی بهشت و یا فتح، چیزی می‌توانید بر ما انتظار برید؟ ولی ما درباره ی شما منتظریم که از جانب خدا، به عذابی سخت گرفتار شوید یا به دست ما، هلاک شوید. بنابراین شما در انتظار باشید که ما هم مترصد و منتظر هستیم.» مگر چه آسیبی می خواهد به ما برسد؟ یا ما را می کشید که ما به شهادت می رسیم و به لقای حق می رسیم؛ یا ما شما را می کشیم و از بین می بریم و پیروز می شویم. ما دیگر از چه چیزی بترسیم؟ حتی اگر اسیر و مجروح مان کنید، آینده ی بدی که سر راه ما نیست. این طوری انسان، آرام می شود. همین آرامش است که در طول 8 سال دفاع مقدس، باعث شد تعدادی جوان که از نظر نظامی بی تجربه، ولی از نظر قدرت روحی فوق العاده قوی بودند، بتوانند همه ی ابرقدرت ها را به خاک مذلت بنشانند. آن هم بدون اضطراب، با خنده و تفریح و شوخی و در اوج آرامش و شادی،  معجزه ی قرن را درست کنند. تفاوت انسان فطرت گرا و طبیعت گرا در برخورد با جهاد وقتی به طبیعت گرا، بگویی: «جنگ تمام شد.» او خوشحال می شود. ولی فطرت گرا، این طوری نیست. او به تکلیفش عمل کرده است. جنگ باشد یا نباشد، برایش فرقی نمی کند. بلکه موقع جنگ، چون باب شهادت بر روی او باز است، بیشتر شادی دارد. حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:«فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِیَائِهِ [13]= جهاد، درى از درهاى بهشت است كه خداوند آن را به روى دوستان خاص خود گشوده است.» در جبهه، چیزی به اسم غم و غربت وجود نداشت. وقتی به شهر، پیش خانواده برمی گشتند، احساس غربت می کردند و می گفتند: «ما اینجا غریبیم! خانه ی ما آن طرف، پیش خود خداست. اما وقتی به جبهه می رفتند، احساس می کردند به وطن برگشته اند. خداوند درباره ی جهادگر می فرماید: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ[14] = البته نپندارید که شهیدان راه خدا مرده‌اند، بلکه زنده‌اند و در نزد خدا متنعّم خواهند بود.» «عِندَ رَبِهِم» یعنی شهید نه در بهشت؛ بلکه دائماً پیش خود خدا و در حضور خداست. این مقامی نیست که بعد از شهادت به آن رسیده باشد. اگر در جبهه «عِندَرَبِهِم» نبوده، بعد از شهادت هم معنا ندارد که «عِندَ رَبِهِم» باشد. آن ها هیچ وقت این مقام را به چیز دیگری ترجیح نمی دادند. آن ها آرامش داشتند. چون  معشوق شان در آغوش شان بود و معشوق شان بیشترین ظهور را آنجا داشت. در خارج از  جبهه، دچار کثرات می شدند و مجبور بودند معشوق را رها کنند. چون کثرات انسان را از وحدت و لذت هم آغوشی با معشوق، در می آورد. این قاعده درباره ی همه معشوق ها صادق است. اصلاً طبیعت گراها نمی فهمند که ما درباره ی یک بسیجی چه می گوییم. وقتی عقل در استخدام طبیعت گرایی است، می گوید: «این حرف ها کدام است. معقول باش!» ولی انسان می تواند به جایی برسد، که قوه ی واهمه را کنار بزند و خودش را به جایی برساند که معشوق نهایی و لذت نهایی اش، خداوند شود. امام سجاد (علیه السلام) در مناجات الذاکرین می فرماید: «وَ أَسْتَغْفِرُكَ مِنْ كُلِّ لَذَّةٍ بِغَیْرِ ذِكْرِكَ [15]= و از هر لذّتی به جز ذکر تو،  استغفار می کنم.» فطرت گرا، با کسی که راه خدا را نمی رود، خیلی فرق دارد. فطرت گرا از زحمت، لذت می برد. از رنج، شیرینی می بیند. چون همه چیزش برای معشوق است. فطرت گرا از این که راه معشوق را طی کند و به خطر بیفتد، لذت می برد. چون می خواهد به معشوقش برسد و می داند که معشوقش هم، اورا نگاه می کند. حالا در این راه هر اتفاقی بخواهد برایش بیفتد، شهید یا اسیر یا زخمی شود، فرقی نمی کند. وضعیت جانبازان و شیمیایی ها را ببینید، هنوز هم معشوق نهایی زندگی آن ها خداوند است. ظ م - 30 [2] الحج ضیافه اله / نویسنده:المدرسی،السید محمد تقی / جلد: 1/ صفحه: 79 [3] قرآن کریم / سوره ی طه / آیه ی 14 [4] غرر الحكم : 5159 [5] نهج البلاغه،‌كلمات قصار136 [6]  کشف الاسرار، ج 2، ص .676 سرالصلوة ، ص 7، اعتقادات مجلسی ، ص 29 [7] منبعی یافت نشد. [8] قرآن کریم / سوره ی حدید/ آیه ی 20 [9] قرآن کریم / سوره ی انعام / آیه ی 76 [10] مفاتیح الجنان [11] شرح اصول کافی ملاصالح مازندرانی 181/9 [12] قرآن کریم/ سوره ی توبه / آیه ی 52 [13] نهج البلاغه  / خطبه 27 [14] قرآن کریم / سوره ی آل عمران / آیه ی 169 [15] مفاتیح الجنان  

سخنرانی استاد محمد شجاعی با موضوع «اثرات مثبت تفکر در زندگی» روز جمعه 22 آذرماه 1398 ساعت 15:30 در ساری برگزار می گردد. نشانی: بلوار امیرمازندرانی، خیابان شهبند، مسجد امام حسن مجتبی (علیه السلام)  

در ادامه بحث دعای ندبه به فراز «اَیْنَ»ها رسیدیم. «أَیْنَ»­ها، جستجوگری­ ها و مطلوب یک آدم است و قیمت او را مشخص می­ کند. در واقع نوع «أَیْنَ» گفتن هر کس، شخصیت او را نشان می دهد. امام صادق علیه السلام ولیّ الله و مثل اعلی است، اما در موقع در فراق آقا امام زمان علیه السلام 36بار «أَیْنَ» را تکرار کرد. یعنی بسیار مهم است که بدانیم این آقا کیست و چه شخصیت باعظمتی دارد که یک امام در فراقش این طور ندبه می کند. گفتن «أَیْنَ الْحَسَنُ أَیْنَ الْحُسَیْنُ أَیْنَ أَبْنَاءُ الْحُسَیْنِ= کجاست حسن؟ کجاست حسین؟ کجایند فرزندان حسین؟»، یعنی همه مشکلات زمین با آنها حل می­ شود. «این صَالِحٌ بَعْدَ صَالِحٍ وَ صَادِقٌ بَعْدَ صَادِقٍ= کجایند صالحی پس از صالح دیگر و راستگویی پس از راستگویی دیگر؟» یعنی غیر از اینها کسی صادق نیست. چون صدق یعنی آن چیزی که تو را تا مقام فوق عقل می ­برد. در پزشکی دارو و درمان صدق است. پس پزشک در رشته خودش صادق است. «أَیْنَ»، یعنی تو وقتی با امام زمان علیه السلام ارتباط نداری، همه اش دچار کذب و توهم هستی. اصلا زندگی ات توهمی است. زندگی ات یا گیاهی یا جمادی یا حیوانی یا عقلی است که اینها هم زندگی حقیقی نیستند. اینها صدق نیست. صدق زمانی است که تو می خواهی آدم باشی. می خواهی به مقام امام برسی. هر چیزی که تو را به مقام صدق نرساند، کذب و توهّم است. پس ما باید سبک زندگی مان را درست کنیم. وقتی این سبک زندگی اعم از شوهرداری غلط، زن داری غلط، بچه داری غلط و ...ما را به امام زمان علیه السلام نمی رساند، کذب است. «أَیْنَ السَّبِیلُ بَعْدَ السَّبِیلِ= کجایند راه­ های پس از راه­ ها؟». امام، صراط المستقیم است. امام علی علیه السلام فرمودند: «وَ أَنَا اَلصِّرَاطُ اَلْمُسْتَقِیمُ = و من راه مستقیم هستم». یعنی با او می ­توانیم به مقام امام برسیم. «أَیْنَ الْخِیَرَةُ بَعْدَ الْخِیَرَةِ= کجاست انتخاب شده بعد از انتخاب شده؟». خیره، یعنی خدا، امام را انتخاب کرده تا بندگان را به مقام خودش برساند. این خیره خیلی مهم است. چون انتخاب خداست. یعنی تو  اگر اهل خیر و خیرخواه هستی، باید به دنبال امام زمانت بروی. «أَیْنَ الشُّمُوسُ الطَّالِعَةُ* أَیْنَ الْأَقْمَارُ الْمُنِیرَةُ* أَیْنَ الْأَنْجُمُ الزَّاهِرَةُ= کجایند خورشیدهای تابان؟ کجایند ماههای نورافشان؟ کجایند ستارگان فروزان؟». انسان به تعبیر قرآن با خورشید، ماه و ستاره، زمان را اندازه گیری می کند و سال­ها، ماه ها و روزها را تشخیص می ­دهد. «هُوَ الَّذِی جَعَلَ الشَّمْسَ ضِیَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِینَ وَالْحِسَابَ[1]= او کسی است که خورشید را روشنایی و ماه را نور قرار داد و برای آن منزلگاه هایی مقدّر کرد تا عدد سال­ها و حساب (کارها) را بدانید». پس ببینید که چقدر امام جایگاه والایی در نظام خلقت دارد که بدون او همه چیز فلسفه اش را از دست می دهد. اگر کسی دغدغه مهدوی و دغدغه امام زمان علیه السلام را نداشته باشد، حقیقت خودش را از دست داده است. ما آدم های مذهبی داریم که با طاغوت و استکبار کنار می­ آیند. کسی که با حاکمیت استکبار کنار می ­آید، دروغ می ­گوید که عاشق امام زمان علیه السلام است. وقتی به فکر برطرف کردن موانع ظهور حضرت نیستیم، خائن هستیم. وقتی به فکر نیستیم، همه جور اتفاقات صورت می ­گیرد. پزشکان مهدوی نباید مهمان باشند. باید میزبان باشند، باید فعال بوده و آرمان داشته باشند و مسیر آن آرمان کار کنند. پس نباید وقت و عمرتان را در جای دیگری تلف کنید. کسی که دغدغه درستی داشته باشد، اولین نتیجه اش زندگی شاد و آرام است. چون چیزی نیست که چنین کسی را اذیتش کند. حس جستجوگری و طلب در انسان نهادینه است جستجوگری، مهمترین نیاز بشر است. انسان به طور طبیعی این حس را دارد که در هر بخش از ابعاد وجودی ­اش جستجوگری داشته باشد. مثلاً در بخش جمادی، اگر نیاز مادی داشته باشد، تلاش می کند که آن را تامین کند. اگر تأمین نشد، یک گدایی صادقانه می کند. بعد این را بر خودش هموار می­ کند که من این نیاز اقتصادی را دارم. در بخش گیاهی هم همین طوراست. اگر گرسنه باشد، برای بدست آوردنش خیلی تلاش می کند. حتی کارهای دیگرش را هم تعطیل می کند. شاید در اضطرار هر آشغالی را هم بخورد. در بخش حیوانی به دنبال انتخاب همسر می­ رود تا نیازش را برآورده کند. کسانی هستند که همسر ندارند، ولی حاضرند به خاطر تامین نیاز جنسی شان دست به فساد بزنند. اما مومن اینطور نیست و عفاف ورزیده و به آیه عمل می کند که می فرماید: « وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ= و کسانی که امکان نکاح برایشان نیست، باید عفت بورزند تا خدا آنان را از فضل خودش غنی کند». نیاز بخش عقلی هم علم و دانش است. انسان برای اینکه به یک مقطع تحصیلی برسد، ممکن است تمام عمرش را بگذارد. هیچ­وقت هم سیر نمی­شود. در بخش فوق عقلانی چون انسان بی­نهایت طلب است، سیری ندارد. چون به دنبال کمال مطلق، زیبایی مطلق، علم مطلق، جاودانگی و...است، اما بی نهایت طلبی در بخش های فوق عقلانی، بیشتر از بی نهایت طلبی در سایر بخش­هاست. آدم ها کمتر سراغ مصداق حقیقی بی نهایت یعنی خداوند تبارک و تعالی می روند. از بی خدایی کمتر رنج می برند. به حس نیازمند بودن به خدا نمی افتند. چون کسی به این حس می افتد که با خدا سنخیت و عطش داشته باشد. بخشی که انسان عاشق خدا می­ شود، همان بخش فوق عقل اوست. اما آدم ها این بخش را کمتر باور دارند. برای همین است که به طور جدی به دنبالش نمی روند. امام ریشه همه خوبی ها و طاغوت ریشه همه مفاسد است یک فرمول بسیار مهم را از امام کاظم علیه السلام عرض کنم که فوق‌العاده تعیین‌کننده و کم‌نظیر است. در مورد آیه «قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ[2]= بگو: خداوند، تنها اعمال زشت را، حرام کرده است؛ چه آشکار باشد و چه پنهان» از حضرت سؤال کردند: این یعنی چه که خدا فحشاها را حرام کرده، چه ظاهری و چه باطنی؟ این نشان می‌دهد که فحشاها هم ظاهر دارند و هم باطن. خدا چه چیزهایی را حرام می‌کند؟ هر چیزی را که مزاحم رسیدن تو به حیات جاودانه و حیات طیبه باشد. هر چیزی که نگذارد تو به مقام اهل بیت برسی. هر چیزی که نگذارد تو به مقام خلیفة اللهی برسی. امام موسی کاظم علیه السلام در پاسخ سوال مذکور فرمودند: «اِنَّ‌ لِلقُرآنِ‌ ظَهراً‌ وَ‌ بَطنًا فَجَمِیعُ مَا حَرَّمَ اَللَّهُ فِی اَلْقُرْآنِ هُوَ اَلظَّاهِرُ وَ اَلْبَاطِنُ مِنْ ذَلِكَ أَئِمَّةُ اَلْجَوْرِ= براى قرآن ظاهرى است و باطنى، همه آنچه را خدا در قرآن حرام كرده، ظاهر قرآنست و باطن آن پیشوایان جورند». به تعبیر حضرت، امور حرام و میوه‌های تلخ، جهنمی و آتشین، یک ریشه دارند که امامان جور، طاغوت‌ها، ائمه طاغوت، حاکمان جور باطن همه بدیها و فحشاها در سطح کرۀ زمین هستند. بعد حضرت در ادامه می ­فرمایند: «وَ جَمِیعُ مَا أَحَلَّ اَللَّهُ تَعَالَى فِی اَلْكِتَابِ هُوَ اَلظَّاهِرُ وَ اَلْبَاطِنُ مِنْ ذَلِكَ أَئِمَّةُ اَلْحَقِّ= و هر چه خدا در قرآن حلال کرده، تمامش ظاهر قرآن است و باطن آن پیشوایان حق هستند». یعنی هر چیزی که شیرین و خوب است، این در ظاهر است. اما ریشۀ همه خوبی ها، شیرینی ها، امنیت‌ها، صلح‌ها، عدالت‌ها، آسایش‌ها و آرامش‌ها، امام حق است. در واقع هر جا امام حق حاکم باشد، آنجا بهشت است. پس امام زمان علیه السلام وقتی بیاید، دیگر نه فقری وجود دارد، نه مریضی، نه دعوا و درگیری و طلاق، نه مشکل ازدواج، نه مشکل خانوادگی، نه عقده‌ای، نه کمبودی، نه دعوایی. امام زمان علیه السلام که بیاید، ببینید آن موقع چه می­ شود و بشر به کجا می‌رسد. اینها مقدمات کار امام است. وقتی که امام می‌آید، هر کدام از انسانها از اولیاء خدا می‌شوند و راه غیب و ارتباط با ملکوت به روی همه آنها باز می‌شود. هر انسانی چنان نورانیت و معنویتی پیدا می‌کند که به راحتی با غیب ارتباط می گیرد. مزه ی عشق به خدا و اهل بیت را می‌فهمد، مزه ی عرفان را می‌فهمد. لذت معنویت در وجود همه انسانها می‌آید. امام زمان علیه السلام برای این کار می‌آید که انسان­ها را شبیه خودش ‌کند. پس باید مهمترین دغدغه و همّت یک آدم این باشد که به اصل خودش برگردد. چون برای آنجا آفریده شده است. انسان انواع کشش های جمادی (یعنی مادی) گیاهی، حیوانی و عقلی را دارد. اینها می­ توانند فریبنده، اله و بت شوند و حماقت را به ما تحمیل کنند. تنها عشق به فوق عقل و عشق به غیب است که می­ تواند ما را از این کشش ها نجات بدهد. مدیریت بخش فوق عقل است که می­ تواند به سایر بخش­ها نورانیت بدهد. اگر این مدیریت نباشد، فساد و تجاوز به حقوق دیگران، اذیت و آزار دیگران دامنگیر همه می شود. بنابراین، تمام گناهان و فحشاها زمانی اتفاقی می افتد که مدیر اصلی ما، بخش فوق عقل نباشد. در جامعه هم همین طور است. اگر امام در جامعه حاکم نباشد، تعادل مردم از بین می ­رود. «إِنْ ذُكِرَ الْخَیْرُ كُنْتُمْ أَوَّلَهُ وَ أَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ= هر جا که نامى از خیر و نیکویى باشد، شما اولِ خیر و ریشه آن و فرعِ آن و معدن آن و مبدأ و منتهاى آن مى‏ باشید». قا/217 دعای ندبه/ أین [1] . سوره یونس/ آیه5. [2] . سوره اعراف/ آیه 33.