جلسه پرسش و پاسخ مهمترین پرسش این جلسه؛ در جواب باید گفت : خیر. همان طور که پیراهن نو با پیراهن کهنه حتی اتو هم شده باشد، متفاوتند و یکی نیستند. کسی که گناه نکرده با کسی که گناه و استغفار می کند، یکی نیست. اما به این معنا نیست کسی که گناه کرده نمی تواند جبران کند قطعا می تواند گذشته را جبران کند.  مثل کسانی که تا دقیقه آخر با امام حسین (علیه السلام) جنگیدند ولی غروب بعد از ظهر به لشکر حضرت پیوستند. در روایت نقل شده: «گناهی که انسان را بشکند بهتر است از گناه خودشیفتگی که از انجام عبادت و کارهای حسنه برای او حاصل شود. اما نکته مهم این است گاهی گناه نکردن آدم ها عجب و خودشیفتگی می‌آورد که از انجام صد گناه بدتر است. مثل کسی که خودش حجاب دارد و بدحجاب را ناهنجار می داند و خودش را بالاتر از او می بیند. گناه این فکر از گناه بدحجاب به مراتب بیشتر و بالاتر است. پس اگر استغفار درست انجام شود، عذابی وجود ندارد. انسان باید از این بترسد که مبادا از مسیر خدا منحرف شود.

 استغفار چه جایگاهی در سلوک انسانی دارد؟ و به چه معناست؟ طلب غفران الهی و «غفور» از اسماء الهی است. در وجه اختلاف «عفو» با «غفور» باید گفت که «عفو» یعنی کسی مرتکب جرمی شده و مستحق مجازات است و با عفو می خواهد که خدا از مجازاتش بگذرد، اما در «غفور»، شخص نه تنها می‌خواهد خدا از مجازاتش بگذرد، بلکه به گونه ای با او رفتار کنند که انگار جرمی مرتکب نشده است. پس وقتی می گوئیم «استغفرالله» یعنی من طلب غفران خدا را می کنم و می خواهم با او آشتی کنم. جرمی مرتکب شدم، ولی دوست ندارم رابطه ام با خدا خراب شود و نمی خواهم او  از من روی بگرداند و  قهر کند. انسان ها بسته به قیمت و ارزش وجودی شان، برخی از آدمها برایشان موضوع و محبوبیت دارند. مثلا معلم، همسر، فرزند و ... و سعی در حفظ آن رابطه دارند. اما برای کسی که به معنای واقعی انسان است و بلوغ انسانی پیدا کرده، مهمترین محبوب زندگی اش، " الله" است. مسئله اساسی، حفظ رابطه اش با الله و از دست ندادن اوست.  بنابراین، اولین نیاز انسان در ارتباط با حق تعالی این است که مانعی با او وجود نداشته باشد؛ چون عشق و عاطفه با حق تعالی قیمت دارد. یعنی همان طور که ما برای شرکت در یک مهمانی باید آراسته و معطر باشیم و با بدن کثیف و نامرتب نمی توانیم حضور داشته باشیم، در نزد خداوند و اهل آسمان هم اگر آلودگی و ناپاکی داشته باشیم راه مان نمی دهند. چون با جمع این آلودگی ها رابطه مان با غیب خراب می شود. استغفار یعنی حمام نفس. همان طور که بدن ما بیش از چند روز نمی تواند بدون حمام باشد، بدون استغفار هم هیچ حیثیتی برای نفس باقی نمی ماند. استغفار نیز در سلوک انسانی یک ضرورت است و آنقدر مهم است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌­فرمایند: «إِنَّهُ لَیُغَانُ عَلَى قَلْبِی وَ إِنِّی لَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِی كُلِّ یَوْمٍ سَبْعِینَ مَرَّةً= همانا كه قلبم را غبارى مى‏‌پوشاند و من روزى ۷۰ مرتبه از درگاه خدا آمرزش مى‌‏طلبم». بر اثر بعضی گناه ها مثل نگاه های حرام، خیالات باطل، عکس های حرام،... روی قلب آدمی گردی می‌نشیند و اجازه نمی‌دهد به راحتی عبادتی در شب داشته باشیم؛ یا مکاشفه یا پروازی کنیم. به همین علت، با استغفار که حمام نفس است، در سه نوبت صبح، ظهر و شب، حتی اگر در رختخواب هم باشید، با 100 مرتبه ذکر استغفار انسان خودش را تخلیه و نفسش را پاک می‌کند تا بتواند مثل یک انسان زندگی کند. در کل اگر انسان تخلیه روح نداشته باشد، نه در زمین موفق خواهد شد و نه در آسمان. چرا باید استغفار را به زبان بیاوریم؟ امام رضا (علیه السلام) در فرمایش گهربارشان هفت چیز را بدون هفت چیز دیگر مسخره می‌داند. «سَبعَةُ أشیاءَ بِغَیرِ سَبعةِ أشیاءَ مِن الاسْتِهْزاءِ: مَنِ اسْتَغْفَرَ بلِسانِهِ و لَم یَنْدَمْ بقَلبِهِ فَقدِ اسْتَهْزأ بنَفْسِهِ= هر کس با زبانش طلب استغفار کند، اما قلباً از گناهانش پشیمان نباشد، خودش را مسخره کرده است». استغفار زبانی اهمیت بسیاری دارد. چون "زبان در دهان ترجمان دل است». این یعنی لفظ بیانگر باطن است. مثلا در سلام کردن گاهی ممکن است: با ناراحتی، با سردی، با شادی و سرحالی گفته شود. اما هر کدام یک بار معنایی دارند. پس افراد درون خودشان را با لفظ بیان می کنند. چرا گفته می شود که ذکر را به زبان بیاورید و بگویید؟ چون «گفتن» خودش اثری در روح می‌گذارد و یک معنای جدیدی را ایجاد می کند که باعث تحول و اتفاقات قشنگی در قلب می شود. برای همین بود که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «کسی را که دوستش دارید، به او بگویید».   مطلب مرتبط: مباحث استاد شجاعی با عنوان «استغفار»

از جمله فعالیت های «جامعه معلمان مهدوی» توزیع ده ها هزار نسخه گاهنامه عزادار حقیقی بین زائران حسینی بود که به زبان های عربی، فارسی و اردو ترجمه شده است. از دیگر فعالیت های این جامعه، توزیع بیش از هزار پوستر رنگی از جملات ناب سخنرانی های استاد شجاعی با موضوع محرم، اربعین و عزاداری در بین سیل خروشان زایران حسینی است که با استقبال گرم این زایران رو به رو شد. جامعه معلمان مهدوی با توزیع و ثبت نام فرم عضویت از بین معلمان زائر امام حسین، در راستای اهداف مؤسسه منتطران منجی (علیه السلام) دعوت بعمل آورد. استاد محمد شجاعی امروز ۲۶ آبان ماه از موکب این جامعه دیدن کرد و ساعاتی را با اعضای این جامعه به گفتگو نشست .

خداوند و معصومین (علیهم السلام) در فقه و دین اسلام یک سلسله از مشاغل را به عنوان شغل حرام معرفی کرده اند که افراد باید آن را بشناسند و به سراغ آن مشاغل نروند. بعضی از مشاغل هم هستند که دو وجهی اند: یعنی می توان از آنها هم استفاده حلال کرد و هم حرام. به عنوان مثال حرفه آرایشگری که اگر روند طبیعی خود را طی کند اشکالی ندارد ولی بعضی مواقع آرایش های بر روی افراد انجام می شود که درآمد حاصل از این شغل را حرام می کند. بعضی از مشاغل هم هستند که اساساً حرامند، یعنی هیچ وجه حلالی ندارند؛ به عنوان مثال کار قاچاق، رشوه گرفتن، سند سازی های جعلی و .... تعدادی از مشاغل هم هستند که مشاغل حلالی اند ولی بعضی از عوامل آن ها را حرام می کنند: مانند خمس و زکات ندادن. این قانون خداوند و ناموس خلقت است؛ خداوند در اخلاقیات همچون کارهای ظاهری ما تأثیر ریاضی و خاصی گذاشته است. همانطور که اگر کسی غذای آلوده و سمی بخورد آثارش را بر جسم او خواهیم دید، همین طور اگر او یک سلسله از مسائل اخلاقی، عاطفی و معنوی را رعایت نکند؛ آثار ظاهری و باطنی مختلفی را در خود خواهد دید. عواملی که منجر به حرام شدن لقمه می شود، تأثیرات بسیار مخربی را هم در مادیات و مسائل اقتصادی و ظاهری و هم در نظام عاطفی، اخلاقی و معنوی فرد و خانواده خواهد گذاشت. گاهی اوقات هم عوامل معنوی وجود دارند که لقمه را حرام می کنند؛ به عنوان مثال کودکی که برای خرید نان به نانوایی رفته و به دلیل سن کمش نانوا مراعات نوبتش را نکند، همین مسئله سبب حرام شدن درآمد و روزی شخص نانوا می شود و تأثیرات بدی را در زندگی او می گذارد. و در مثالی دیگر می توان از بعضی پارتی بازی ها که حق واقعی شخصی به شخص دیگر داده می شود و فردی از حق خود محروم می شود که این مسئله نیز لقمه را حرام کرده و آثار وضعی در روح و روان افراد می گذارد. (دایره حرام شدن لقمه دایره وسیعی است که باید کاملا آن را بشناسیم و در زندگی مراقب لقمه های خود باشیم). ما در تأمین مادی زندگی خود به دنبال چه هستیم انسان در تأمین مادی زندگی خود برای آسایش، خوشبختی و در نهایت داشتن آخرت و معاد خوب تلاش می کند و این لقمه ای که به دست می آورد اگر تحت تاثیر فشارها، عقده ها و چشم و هم چشمی ها وارد منزل و زندگی شود، نتیجه عکس می دهد طوری که فرد یا دچار شکست اقتصادی می شود و یا اگر مورد غضب خداوند قرار گیرد، خدا او را دچار شکست اقتصادی نمی کند، بلکه بیشتر به او روزی می دهد تا بیشتر غرق گناه شود. به عنوان مثال افرادی که از لحاظ اقتصادی و مالی در رفاه کامل به سر می برند اما در زندگی خود احساس خوشبختی و آرامش نمی کنند، از این دسته اند!!! زن و مرد باید در زندگی توجه لازم وکافی را به شغل یکدیگر داشته باشند، که یک زمانی لقمه حرام وارد منزل نشود و همین‌طور فرزندان از والدین خواستار لقمه حلال باشند، لقمه حلالی که به موقع حق الهی از آن خارج شود..  و در نهایت مراقب باشیم به همدیگر آرامش و شادی ابدی هدیه کنیم. اگر انسان خواستار خوشبختی، آرامش و شادی در زندگی هست باید از موانع خوشبختی و آرامش پر هیز کند و این موانع را از خود دور کند. اگر فردی لقمه حرام را وارد زندگی خود کند به هیچ وجه دیگر نمی تواند آرامش و تعادل روانی و اخلاقی را در خانواده اش نگه دارد و مطمئناً این لقمه ها آرامش و خوشبختی را از بین می برد و فرد را در زندگی دچار شکست می کند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید: «مَنْ أَكَلَ لُقْمَةَ حَرَامٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً ...؛ هر کسی که یک لقمه حرام بخورد، تا چهل روز از او نماز قبول نمی شود». این سخن پیامبر به این معناست که لقمه حرام این تأثیر را می گذارد که زحمت چهل روز نماز و عبادت فرد به نتیجه نمی رسد و فرد از عبادتش نورانیتی کسب نمی کند و اوج نمی گیردد. امام باقر (علیه السلام) می فرماید: خداوند در روز قیامت مردمی را از قبور شان به محشر می آورد که دستانشان به گردنشان بسته و به اندازه موری توان گرفتن چیزی را ندارند و ملائکه آن ها را سرزنش می کنند و می گویند اینان مردمی هستند که خداوند به آن ها ثروت عطا کرده ولی آنها حق خداوند را از مال خود به صاحب آن حق نداده اند. افراد در زندگی باید به اصلاح شغل و در آمد خود اقدام کنند و کاملاً مراقب باشند که به حرام آلوده نشود. بعضی از افراد آلودگی هایی در شغل خود دارند که نسبت به آن بی توجه اند، در صورتی که همین آلودگی ها تاثیر بسیاری بر معنویات، اخلاقیات و عفت همسر و فرزندان خواهد گذاشت. اصل سوم؛ خساست و سخت گیری ممنوع در مباحث مربوط به تامین مادی اعضای خانواده به اصل سوم رسیدیم و اصل سوم این است که مرد علاوه بر تامین مادی خانواده که وظیفه اوست مستحب است که برای رفاه بیشتر خانواده و فرزندانش تلاش بیشتری را متحمل شود و نسبت به اعضای خانواده دست و دلباز باشد و آن ها را در تنگنا و فشارها و عقده های اقتصادی قرار ندهد و در نفقه سخت گیری نکند که این خود مسئله بسیار مهمی است. اگر فرد می تواند خانواده اش را از راه حلال در وسعت و آسایش بیشتری قرار دهد نباید سخت گیری کند. هر چه که تأمین مادی خانواده  از بخل و سخت گیری دورتر باشد، افراد آن به سخاوت، رحمت و مهربانی نزدیکترند. گشاده دستی هم آثار مادی (برکت اقتصادی)  و هم آثار عاطفی، اخلاقی و معنوی زیادی خواهد داشت. صفت خساست به گونه ای است که توصیه شده که با فرد خسیس ازدواج نکنید؛ چون صفتی است که به سختی درست می شود. اگر مرد خانواده دست و دلباز و مهربان باشد و خانواده را در وسعت قرار دهد، سبب ظهور روحیه ای در خانواده می شود که اگر خانواده دچار مشکلی شود همه اعضای خانواده به  شیرینی آن را تحمل می کنند. به خصوص خانم ها که اگر از همسر خود مهربانی، اخلاق خوب و دست و دلبازی ببینند در بدترین شرایط اقتصادی وفادار، مهربان و پشتیبان او باقی می مانند و تلاش می کنند که با کمک همسر این وضعیت را به حالت اول بر گردانند.  صفات سازندگی، قناعت و کم توقع بودن  در صورتی در اعضای خانواده به وجود می آید که مرد خانواده نسبت با اعضای خانواده اش دست و دلباز باشد و آن ها را در رفاه و آسایش قرار دهد. در ادامه جلسه  گذشته به دو مورد از اصول مهم تأمین اقتصادی خانواده که شامل کار؛ تقدس و لزوم آن و طلب حلال اشاره شد. در ادامه این بحث به دو مورد دیگر از اصل اقتصادی خانواده اشاره می کنیم.  اصل چهارم: میانه روی در  اقتصاد بسیار اصل مهمی است؛ چون خداوند و معصومین (علیهم السلام) تضمین کردند که میانه روی سبب می شود که هیچ گاه شخص دچار تنگ دستی و فقر نشود. خداوند برای هر بنده ای روزی حلالی را به اندازه قرار داده است ولی بعضی از افراد هستند که میانه روی و اقتصاد را رعایت نمی کنندو دچار فقر می شوند. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «ضَمِنْتُ لِمَنِ اقْتَصَدَ اَنْ لا یَفْتَقِرَ؛ من ضمانت می کنم کسی که زیاده روی نداشته باشد و میانه رو باشد هیچ گاه فقیر نشود» و امام در ادامه از قول خداوند (در تعریف از انسان های خوب) می فرماید: «قَالَ اللهُ عَزّ و جل: وَالَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَكَانَ بَیْنَ ذَلِكَ قَوَامًا؛ کسانی که وقتی انفاق می کنند؛ اسراف نمی کنند وسخت گیری هم نمی کنند و حد وسط را می گیرند». یعنی ما در زندگی و در مخارج هم حداقل ها را در نظر بگیریم و هم حداکثر ها را، بعد حد وسط را انتخاب کنیم و التزام به این مسئله داشته باشیم.   مهارت های زندگی (جلسه سوم)