توجه به عظمت الهی، خود یک اسم اعظم است؛ یعنی اگر کسی بتواند مقداری ذهن و دلش را مشغول این اسم شریف کند، برای او بسیار راه‌گشا خواهد بود. در حرکت به سمت دنیا، و سپس از رحم دنیا تا آخرت، توجه به عظمت الهی به انسان بسیار قدرت می‌دهد. عذاب،‌ حاصل متناسب نبودن ساختار وجودی انسان با عوالم پیش روی او است حق تعالی عوالمی‌ خلق کرده که ما از آن عوالم به دنیا آمده‌ایم و باز به آن عوالم بازخواهیم گشت. عذاب یعنی برخورد با آن عوالم بدون آمادگی، کما این که بیماری و مرض و درد یعنی عدم تطبیق با سلامتی و شرایط خاصی که در آن قرار داریم. بنابراین، اگر شخصی بیمار به دنیا بیاید، در دنیا درد بکشد و معذب باشد، باید بداند که درد در خود دنیا نیست، دنیا شرایط زیستی ثابتی دارد. اما چرا او درد می‌کشد؟ به این دلیل که ساختار وجودی و هندسی او، با شرایط دنیا تنظیم نیست. این عدم تنظیم، به او فشار می‌آورد و او را دردمند می‌کند. عذاب الهی هم معلول عدم تطبیق با آئین خدا و عدم هماهنگی با حق‌تعالی است. وجهِ الهی ما مثلِ خودِ خدا همیشه باقی است انسان با خدایی روبه رو است که حیّ و قیوم مطلق است و هرگز نمی‌میرد. «الحَیُّ الَّذی لا یَمُوت= زنده جاویدی که هرگز نمی‌میرد». حقیقتاً این مژده خوبی است و چقدر فرح‌بخش است که انسان با حقیقت ثبات و حیات سر و کار دارد! وجودی که فانی، موقت و رفتنی نیست. همیشه هست. ما هم که وجه خداییم، باقی به بقای او هستیم. تا خدا، خدایی می‌کند، ما هم در کنار حق تعالی هستیم.  در ادامه دعای پنجم صحیفه سجادیه، حضرت سجاد (علیه‌السلام) عرضه‌ می‌دارند: «یَا مَنْ لَا تَنْتَهِی مُدَّةُ مُلْكِهِ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَعْتِقْ رِقَابَنَا مِنْ نَقِمَتِكَ= ای آنكه مدت فرمانروایی تو بی‌نهایت است، بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را از بند انتقام خود رهایی بخش!» ای کسی که مدت سلطنت تو پایان نمی‌پذیرد، درود فرست بر پیامبر و آل او و گردن ما را از نقمت و عذاب خود آزاد فرما! این مهم‌ترین خواسته‌ی انسان است که سالم از دنیا برود و دچار عذاب الهی نشود. پیش از این هم عرض کردم که کار خداوند در آن دنیا، عذاب دادن نیست. خداوند حقیقت، خیر و کمال محض است. خداوند از چه زمانی بوده است؟ خدا از کی خدایی می‌کرده است؟ حضرت حق (جل جلاله) حقیقت ازلی است که ابتدا و آغاز ندارد. امام سجاد (علیه السلام) در اولین فراز دعای اول صحیفه بیان می دارد: «اَلحَمدُلِلّهِ الاَوَّل بِلا اوَّل كان قَبلَهُ وَ الاخرَ بِلا اخَر یَكونُ بَعدَهُ = سپاس خدائى را كه اول است بى‌آنكه پیش از او اولى باشد، و آخر است بى‌آنكه پس از او آخرى باشد». نتیجه شناخت خداوند و درک عظمت او، تواضع و خضوع در مقابل ذات بی‌نهایت اوست. میلیاردها میلیارد سال قبل، هر قدر برگردی به عقب خدا بوده و خدایی می‌کرده و همیشه هم مشغول خلق و رحمت بوده است. «کلُّ یومٍ هو فی شأن = هر روز در آفرینشی است» (سوره الرحمن، آیه 29) دائماً در حال خلقت است. هر روز و همیشه. گفته می‌شود عمر زمین 4 میلیارد سال است، اخیراً هم عمر زمین را 15 میلیارد سال تخمین زده‌اند، حتی ستارگان و سیاراتی پیرتر از زمین، با عمری تا هزار میلیاد سال شناخته شده‌اند. اینها انسان را وامی‌دارد که با تمام میل وجودی‌اش، در برابر این خدایی که همیشه در حال خلقت بوده، سجده و کرنش کند. نه با دستور، بلکه از روی رغبت و درک عظمت، بزرگی و قدرت. انسان در برابر این عظمت بی‌پایان، به رکوع می‌رود، خاکساری می‌کند و به سجده می‌افتد و اگر چنین نکند، آدم بی‌انصاف، منسک و بخیلی است. زیرا انسان در برابر انسان بزرگی که سال‌های زیادی را در کسب علم و دانش گذرانده، کرنش می‌کند، حال چطور در برابر حقیقت و تمام علم کرنش نکند! هر قدر انسان ظرفیت وجودی بیشتری پیدا کند، رحمت بیشتری به او عطا می‌شود  در ادامه دعا، حضرت سجاد (علیه‌السلام) عرضه می‌دارد: «یَا مَنْ لَا تَفْنَى خَزَائِنُ رَحْمَتِهِ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ لَنَا نَصِیباً فِی رَحْمَتِكَ = ای آنكه گنجینه‌های رحمتت به آخر نرسد، بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را از رحمت خود بهره‌ای عطا فرما!» انسان باید در رأس همه‌ی خواسته‌هایش، همین را بخواهد. این که انسان رحمت بی‌پایان خدا را ادراک نماید، همین به او امید و قدرت می‌دهد تا رحمت‌های بزرگ‌تری را دریافت کند. هر قدر انسان ظرفیت وجودی بیشتری پیدا کند، رحمت بیشتری را نیز جلب می‌کند. خداوند تبارک و تعالی، انسان‌ها را با ظرفیتی نامحدود آفریده و این ظرفت از طریق عبادت و عبودیت به دست می‌آید. خداوند متعال این قوه‌ی محض را به استعداد می‌رساند. هر قدر انسان از طریق عمل، کسب معرفت، عبادت و عبودیت، سعی وجودی بیشتری انجام دهد و ظرفیت خویش را بالا ببرد، رحمت بیشتری را جلب و دریافت خواهد کرد. یکی از چیزهایی که انسان با آن رحمت بیشتری را جلب می‌کند، همین است که به این حقیقت توجه داشته باشد که خداوند رحمت بی‌‌پایان است. خداوند مهربانی و رحمت بی‌انتهاست، چنین خدایی دیگر بخیل نیست. کسی که چنین شناختی از خدا داشته باشد، وقتی می‌خواهد از او مسئلت کند، می‌گوید: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ بِبَهَائِكَ كُلِّهِ، اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ مِنْ رَحْمَتِكَ بِأَوْسَعِهَا وَ كُلُّ رَحْمَتِكَ وَاسِعَةٌ» و یا «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ كُلِّهَا» در ماه رمضان و در دعای سحر ما «کل» را مسئلت می‌کنیم. این خیلی مهم است. در این دعا، ابتدا با مظاهر محدود حرف می‌زنیم، بعد به سراغ نامحدود می‌رویم. دعای سحر، دعایی است که فوق‌العاده به انسان ظرفیت می‌دهد و انسان را از مسیر‌های نامحدود تجلیات گوناگون الهی عبور می‌دهد. البته ما‌ عادت کرده‌ایم دعای سحری خوانده شود و ما هم وسط آن سحری‌مان را بخوریم. کاری نداریم این کلمات چه معانی عمیقی دارند. و یا در تعقیب نمازها در ماه مبارک رمضان این دعا را می‌خوانیم: «اللّهُم أدخِل علی اهلِ القُبور السُّرور» وقتی انسان متوجه رحمت بی‌نهایت حق می‌شود، خواسته‌ها و روحیاتش نیز تغییر می‌کنند. بزرگ و بزرگ‌منش می‌شود و از بخل و تنگ‌نظری و حسادت، از محدودبینی، سخت‌گیری و ریزبینی و قطره‌ای کار کردن دور می‌شود. روحیه انسان، روحیه‌ای بزرگ، قدرتمند، وسیع و امیدوار می‌شود.   «اللّهُم أغن کلَّ فَقیر اللَّهم أشبِع کل جائِع، اللَهُم اکسُ کلَ عُریان=خدایا همه فقرا را غنی کن؛ خدایا همه گرسنه ها را سیر کن؛ خدایا همه بی لباس ها را لباس بپوشان». کسی که متوجه رحمت بی‌پایان خداست، اضطراب، ترس، ناامیدی، بخل و سخت‌گیری سراغ او نمی‌آید. گاهی با نگاه محدودمان، اگر صدقه‌ای هم می‌دهیم آن را به شخص خاص، یا نیت خاص اختصاص می‌دهیم، به جای آنکه بگوییم: خدایا برای هر کس که دوست داری و صلاح می‌دانی برسان. ما نباید برای خدا تعیین تکلیف کنیم. ما صدقه می‌دهیم، حال، خدا به هر کس دوست داشت، ‌می‌رساند. مگر ما از خدا مهربان‌تر هستیم که مشخص ‌کنیم صدقه‌ای که می‌دهیم برای چه کسی باشد؟‌ حمدی که می‌خوانیم به چه کسی برسد؟ صلوات،‌ قرآن و کار خیری که انجام می‌دهیم برای چه کسی باشد؟ تو به هر کسی که مصلحت می‌دانی برسان. همه بدبختی‌های ما ناشی از این محدودیت‌ها و حد زدن‌هاست. ما کوچک هستیم که همه چیز را کوچک می‌بینیم. اما اگر انسان در مقابل عظمت و رحمت خداوند متواضعانه بگوید: «یا مَن لا تَفنَی خَزائِنُ رَحمَتِک= ای آنکه خزانه‌های رحمت تو پایانی ندارد»، این انسان نه تنها دیگر سخت‌گیر، محدود و ریزبین به معنای منفی‌ نیست، بلکه کریم و بزرگوار می‌شود و تبدیل به یک روح پرقدرت و بی‌پایان می‌شود.  این‌ها مکتب تربیتی ماست، حق تعالی که اصل حقیقت ماست، چنین موجودی است و چنین عظمتی دارد. وجودی است که ملکش، عجائب خلقت و عظمتش و خزائن رحمتش تمام نمی‌شود. برای همین است که وقتی انسان جلوی خدا می‌ایستد، هر قدر هم گناه داشته باشد، در تعقیب نماز می‌گوید: «الهی إن کانَ ذَنبی عِندَکَ عَظیماً فَعَفوُکَ عَظیمٌ مِن ذَنبی = خدایا اگر گناه من نزد تو بزرگ است، عفو تو از گناه من خیلی بزرگ‌تر است». کسی که درست تربیت شده باشد، هیچ گاه با ناامیدی، رحمت خدا را محدود نمی‌کند و از رحمت او ناامید نمی‌شود. شادی، قدرت و امیدواری،‌ حاصل باور به بیکرانگی خداست تا الان فهمیدیم که خداوند عظمت، حکومت و رحمت بی‌پایان است. در نظام تربیتی، این موضوع از اهمیت بسیاری برخوردار است. زیرا اگر انسان خود را در کنار چنین خدایی بداند، هر کاری، ممکن می‌شود و هر اتفاق به ظاهر غیر ممکنی ممکن است بیفتد. خداوند تبارک و تعالی، غالباً انبیاء خود را تنها، دست خالی و فقیر به این طرف و آن طرف می‌فرستاد. چرا؟ برای این که از نظر تربیتی همه بفهمند که آدم به خدا احتیاج دارد نه به کسی دیگر. نه به قدرت و پول دیگری احتیاج دارد، نه به کسی غیر از خدا محتاج است. پیغمبران الهی غالباً یتیم بودند. حضرت موسی (علیه السلام) از پدر و مادرش جدا بود. پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) یتیم بود. امیرالمؤمین (علیه السلام) یتیم بود. انبیاء الهی غالباً تک و تنها بودند. شما نگاه کنید پدر امام امت (رحمه الله علیه) در کودکی امام،‌ کشته می‌شود. این تربیت کجا و آن تربیت کجا که می‌گویند اگر بچه ‌یتیم شود، بدبخت و عقده ای تربیت می‌شود. این در حالی است که خیلی از بچه‌ها هستند که پدر و مادر ندارند، اما خیلی خوب تربیت می‌شوند. آدم اگر تکیه‌گاهش خدا باشد، خدا همه کس او می‌شود. خدا کس همه‌ی بی‌کسان است.   خداوند تبارک و تعالی در خیلی از مقاطع، اسباب و علل را از انسان می‌گیرد تا آدم بداند که بدون این‌ها هم می‌شود خیلی کارها را انجام داد. وقتی انسان خدا را در کنار خود ببیند، دنبال اسباب و علل است، اما آنها را نمی‌بیند، بلکه تنها خدا را می‌بیند. ««وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللهَ رَمى رما= این شما نبودید که تیر افکنید بلکه خدا بود.»( سوره انفال،‌ آیه 17) خدا به حضرت نوح می فرماید: «و اصنع الفلک باعیننا= کشتی را جلو چشم ما بساز»  باید این را بدانیم و بفهمیم که «لا مُؤَثِّرَ فی الوجود الّا الله= غیر از خدا،‌ هیچ تأثیرگذاری در عالم نیست». جز خدا کسی کاره‌ای نیست. از این رو حضرت موسی (علیه السلام) با آن عظمتش می‌گوید: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَیَسِّرْ لِی أَمْرِی وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِی یَفْقَهُوا قَوْلِی = پروردگارا سینه‏ى مرا گشاده دار. كار مرا بر من آسان گردان. و گره از زبانم بگشا. تا سخنان مرا بفهمند.» (سوره طه ،‌آیه28-25)  برای همین است که خداوند به پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) می‌فرماید: «إِنَّکَ لا تَهْدی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لکِنَّ اللَّهَ یَهْدی مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدینَ= مسلّما تو نمی توانی هر کس را که خود دوست بداری هدایت کنی (قلبش را متوجه حق سازی، زیرا وظیفه تو راه نشان دادن است) و لکن خداست که هر کس را بخواهد به ایمان می‌رساند، و او به کسانی که استعداد هدایت را دارند داناتر است»، (سوره قصص، آیه 56) آدمی ‌که با بی‌نهایت روبه روست و با آن تربیت می‌شود، بسیار قدرتمند، شاد و امیدوار است. او آدم ناامید، ضعیف و توسری‌خوری نیست. ببینید حضرت موسی (علیه السلام) زمانی که تنهاست چه می‌فرماید: «أنَّ مَعی ربّی سَیَهدین = همانا پروردگار من با من است و مرا هدایت می‌کند.»(سوره شعراء،‌ آیه 62) رب من، مالک مدبّر، عالم رب‌العالمین کنار من و با من است، او حتماً من را هدایت می‌کند. البته بستگی دارد به این که ما چقدر او را ببینیم و چقدر ظرفیت برای جلب رحمت، خیرات و برکات او باز کنیم. «واجعَل لَنا نَصیباً فی رَحمَتِک = برای من نصیبی از رحمتت قرار بده» این مهم است که انسان وقتی که می‌خواهد رحمت را جلب کند توجه داشته باشد که دست روی کدام خزینه گذاشته است. حقیقت تقرب به خداوند، زنده کردن صفات او در خویش و تقرب به انسان کامل است حضرت در فراز دوم، دقیق‌تر، ظریف‌تر و ریزتر به بیان مسائل می‌پردازند و عرضه می‌دارند: «یَا مَنْ تَنْقَطِعُ دُونَ رُؤْیَتِهِ الْأَبْصَارُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَدْنِنَا إِلَى قُرْبِكَ= ای آن كه دیده‌ها همه از دیدنت فرو مانند، بر محمد و خاندانش (علیهم السلام) درود فرست و ما را به آستان قرب خود نزدیك نما.» قرب یعنی نزدیکی. خدا کجاست که ما به او نزدیک شویم؟ آیا ما با خدا فاصله‌ی زمانی و مکانی داریم؟ خداوند که جسم نیست که بخواهیم فاصله مکانی با او را کم کنیم. پس این قرب چیست؟ خدا همه جا حضوری یکسان دارد. «أینَما تُولّوا فَثَمَّ وَجهُ الله = به هر کجا روی گردانید وجه خداست.» (سوره بقره، آیه 115)همه جا خداست. همه جا چهره و جلوه‌ی خداست. این قرب، عبارت است از شباهت و سنخیت اخلاقی انسان به اخلاق خدا. یعنی تخلّق به اخلاق الله. بزرگان حکمت و فلسفه می‌فرمایند: «السّنخیَّهُ العِلَّهُ الإنضِمام= سنخیت علت انضمام دو تا چیزی است که بر اساس شباهت  به هم نزدیک می‌شوند» چرا مؤمنین در مسجد به هم نزدیک می‌شوند و با هم نماز می‌خوانند و همدیگر را دوست دارند؟ این نزدیکی بر اساس چیست؟ آیا بر اساس قیافه یا هیکل است؟ براساس کدام شباهت است؟ بر اساس سنخیت روحی است، روحشان شبیه هم است. ذره ذره کاندرین أرض و سماست           جنس خود را همچون کاه و کهرباست بنابراین، انسان هر چقدر اسم‌های بیشتری از اسماء الله تبارک و تعالی را  در خودش ظهور بدهد، به او شبیه‌تر و مقرب‌تر شده است. پس وقتی می‌گوییم نزدیک‌تر، یعنی نزدیک‌تر به امیرالمؤمنین (علیه ‌السلام)، نزدیک‌تر به امام زمان (عج‌ الله تعالی فرجه الشریف)، نزدیک‌تر به پیامبر (صلی‌ الله علیه و آله و سلّم)، نزدیک‌تر به خدا. یعنی شباهتش به خدا بیشتر باشد. یعنی وقتی می‌خواسته شبیه خداوند شود، از خودش مقاومتی نشان نداده است. موقعی که می‌خواسته حسادت کند، حسادت نورزیده است. حسادت، انسان را از شبیه‌تر شدن به خدا باز می‌دارد. می‌خواسته تکبر بورزد، تکبر نورزیده و فروتنی کرده است. بخل نداشته است، آنجا که باید خرج می‌کرده، خوب و درست خرج کرده، بدون این که دستش بلرزد و در نتیجه کریم شده است. موقعی که می‌خواسته به دیگران انفاق کند، زکات و خمس بدهد، تزلزل، تردید، شک و امروز و فردا کردن نداشته است و در نتیجه به اسم «کریم»، «رحیم» و «وهّاب» نزدیک‌تر شده است. موقعی که‌یک نفر در حقش ظلمی‌ کرده، راحت او را بخشیده و گذشت کرده، برای همین به اسم غفور و توّاب نزدیک شده است. عقده و کینه در دلش نگه نمی‌دارد، از کسی دل چرکین نیست و راحت رد می‌شود. مردم به این طور آدم‌ها می‌گویند پخمه و ساده لوح! همان‌گونه که به پیامبر (صلی‌ الله علیه و آله و سلّم) هم می‌گفتند خیلی آدم ساده لوحی است. خود پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) هم می‌فرمود: «مؤمن به خاطر ایمانش به سادگی و ساده‌لوحی متهم می‌شود». در حالی‌که این عین زیرکی است. وقتی کسی راحت رد می‌شود و عبور می‌کند، کوچک و ساده‌لوح نیست، وقت‌های آن‌چنانی، سخت‌گیری‌ها، بخل‌ها و حساب‌کشی‌های آن‌چنانی از افراد ندارد، این آدم زود شبیه خدا می‌شود. اما کسی که مدام حساب‌کشی، سوال و ریزبینی می‌کند و مدام به دنبال قصد و غرض در رفتار دیگران است، نمی‌تواند به شکلی جدی به سمت تخلّق به اخلاق الهی حرکت کند. این آدمی است که کوچک می‌ماند، ریز می‌ماند، شبیه هم نمی‌شود، تقربی هم ندارد و نه تنها جزء مقربین  نیست بلکه جزء ملعونین می‌شود؛ یعنی جزء چه کسانی است؟ کسانی است که دور هستند. چشم‌های محدود بین ما از درک وجود بی‌نهایت خداوند عاجز است  ای کسی که چشم از دیدن او باز می‌ماند و چشمها نمی‌توانند او را ببینند. چرا چشم‌ها نمی‌توانند خدا را ببینند؟ زیرا او وجود بی‌پایان است و چشم، قادر به دیدن بی‌نهایت نیست. چشم فقط چیزهای محدود را می‌بیند. آن هم بعضی چیزها را، آن هم از نظر طول موج، موج‌ها و رنگ‌های بین قرمز تا بنفش را. نه مادون قرمز را می‌تواند ببیند و نه ماوراء بنفش را. گوش هم همین طور، بین 20 تا 20 هزار فرکانس را می‌شنود، نه زیر 20 فرکانس را می‌شنود و نه بالای آن را. بشر محدود است. خدایی که با چشم دیده شود، خدا نیست جسم است و جسم محدود است. اگر خدا با چشم دیده شود، این خدا چند عیب دارد؛ ماده است و محدودیت دارد، تجزیه می‌شود و وابسته و محتاج است، و هزار عیب دیگر. زیبایی خداوند به این است که دیده نشود. «یَا مَنْ تَنْقَطِعُ دُونَ رُؤْیَتِهِ الْأَبْصَارُ = ای آن كه دیده‌ها همه از دیدنت فرو مانند» ملاک عزت و ذلت،‌ تقوای الهی است « یَا مَنْ تَصْغُرُ عِنْدَ خَطَرِهِ الْأَخْطَارُ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ كَرِّمْنَا عَلَیْكَ = ای آن كه در برابر بزرگیِ تو هر چیز بزرگ دیگری ناچیز است، بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را نزد خود گرامی بدار». خطر یعنی بزرگی، اَخطار یعنی بزرگ‌ها. یعنی در کنار تو بزرگی معنا ندارد. ما کوچکیم، اصلاً در کنار خدا چیزی معنا ندارد. یک خدای بی‌نهایت داریم و بقیه هم تجلیات او هستند. حضرت در ادامه دعا از خداوند می‌خواهد که او را عزیز کند و گرامی بدارد. این اوج خوبی است که انسان پیش خدا گرامی شود. گرامی ‌و عزیز کسی است که پیش خدا عزیز و گرامی ‌بشود و گرنه هر کس نزد غیر خدا گرامی ‌باشد، در واقع ذلیل و خوار است و مورد اهانت خداوند قرار می‌گیرد. در دعاهای ماه مبارک رمضان خواندیم که «لا تُهِنِّی بِکَرَامَةِ أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیَائِکَ = خدایا من را با بزرگ کردن بنده‌های دیگرت کوچک نکن.» گاهی انسان کارش به جایی می‌رسد که خداوند در کنارش انسان‌های بزرگی قرار می‌دهد که او در کنار آن انسان‌های بزرگ، کوچک و ریز و حقیر می‌شود. می‌گوید: خدایا من طوری با تو درگیر نشوم که وقتی من را کوچک می‌کنی، بقیه را بزرگ کنی، بقیه می‌خواهند بزرگ باشند، باشند. اما من در قبال بزرگی دیگران تحقیر نشوم. گاهی وقت‌ها خداوند تبارک و تعالی در مورد بعضی از انسان‌های متکبری که نسبت به خلق خدا  بزرگی می‌کنند، از آستین غیبش آدم‌هایی را می‌آورد و بزرگشان می‌کند و این بزرگی باعث تحقیر و کوچک شدن آن آدم‌های متکبر می‌شود. به طور مثال خداوند حضرت ابراهیم (علیه السلام) را در مقابل نمرود قرار می‌دهد تا نمرود را له کند؛ یا با بزرگی موسی (علیه‌السلام) فرعون را خوار کند؛ یا با بزرگی پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، ابوسفیان، ابولهب، ابوجهل، منافقین و مشرکین را خوار ‌کند. بنابراین، ما اصولاً دو تا بزرگی داریم: یک بزرگی نزد خداست که حقیقت بزرگی است که اگر انسان نزد خدا عزیز و گرامی ‌بود، این عین بزرگی است، اما اگر نزد دیگران عزیز و نزد خدا ذلیل شد، این عین خواری است.  مبنای عزیز و گرامی ‌بودن، خداست. خاک بر سر کسانی که با معصیت خدا بخواهند نزد دیگران عزیز شوند! آقایی به خواستگاری خانمی رفته، دیده این خانم شرط‌های غیرمشروع می‌گذارد. برای این که دل این خانم را به دست بیاورد و با این خانم ازدواج کند. او معصیت خدا را می‌کند؛ یعنی با ذلت نزد خدا، می‌خواهد در دل این خانم جا باز کند. برای اینکه پیش دایی و عمو و فامیل خانم، عزیز شود، مجلس عروسی می‌گیرد که پر از معصیت خداوند است. خداوند هم کاری می‌کند که نه تنها در دل آن خانم جایی باز نمی‌کند، بلکه منفور او نیز می‌گردد. بعد از مدتی هم زندگی‌شان با معصیت به هم می‌ریزد. این، انسان را خوار و ذلیل می‌کند. یا این که خانمی می‌خواهد پیش آقایی، پیش همسرش، ‌غیر از آن طریقی که خدا می‌خواهد، عزیز شود. اما هیچ وقت عزیز نمی‌شود. چون عزیز کسی است که خدا عزیزش بکند. عزیز کسی است که با معیار‌های خدا عزیز شود. کسی که بخواهد با معصیت و فرار از خدا و با خباثت، با رذیلت ها، بد جنسی، حسادت، تکبر، نخوت، فخر فروشی، چشم و هم‌چشمی، با ثروت و تجملات عزیز شود، باید بداند این‌ها او را عزیز نمی‌کنند. بسیاری از ثروتمندان هستند که دائماً برای اطرافیانشان هزینه می‌کنند، اما همان اطرافیان برای آنها طلب مرگ می‌کنند تا بقیه پول‌هایشان را نیز بالا بکشند. این افراد محبوب و عزیز نیستند. لذا می‌گوییم: «و لِلّهِ العِزَّه و لِلرّسولِه و لِلمُؤمِنین = عزت، تنها برای خدا، رسول خدا و مؤمنین است.» انسان از طریق تقوا و ایمان به عزت، بزرگی، شکوه، عظمت و محبوبیت دست می‌یابد. «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا = به درستی کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، خدای رحمان برای آنها محبتی قرار خواهد داد.»(سوره مریم، آیه96) خانمی نزد پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) آمد و عرض کرد می‌خواهم شوهرم بیشتر دوستم داشته باشد، پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) به او فرمودند: نماز شب بخوان. خانم‌ها الان برای محبوب شدن نزد همسرانشان چه کار می‌کنند؟ به خاطر نادانی‌شان، کارهایی انجام می‌دهند که روز به روز منفورتر می‌شوند و روز به روز علاقه‌ی شوهر به آن‌ها کمتر می‌شود. اگر انسان مودّت می‌خواهد، باید به کانون مودّت نزدیک شود. اگر محبوبیت و عزت می‌خواهد از طریق قانونی، آن عزت را به دست می‌آورد، از طریق شرعی و درست. «قَد جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَیءٍ قَدرًا =خدا برای هر چیزی اندازه‌ای قرار داده است.» (سوره طلاق،‌ آیه 3) انسان با ظرفیت،‌ مهربانی،‌ گذشت و بزرگواری عزیز می‌شود؛ نه با کوچک کردن، تحقیر کردن، تمسخر، تحدید، زورگویی، حسادت، تنگ نظری و حذف دیگران. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلّم) نفرمود برو آرایش کن، لباس آن‌چنانی بپوش، چنین و چنان کن تا عزیز بشوی. بلکه فرمودند: اگر می‌خواهی پیش شوهرت عزیزتر بشوی، نماز شب بخوان. این خیلی حرف بلند و حکیمانه‌ای است. «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللهَ رَمى رما= این شما نبودید که تیر افکنید بلکه خدا بود.» (سوره انفال،‌ آیه 17)  برای ایجاد محبوبیت در دل دیگران،‌ ما کاره‌ای نیستیم،‌ محبوبیت فقط از آن خداست. در دعای روز شنبه می‌خوانیم «لا تُوحِشَ بِی أَهْلَ أُنْسِی= کسانی را که به من انس‌ گرفته‌اند از من وحشت‌زده نکن» خدایا کاری کن که خانواده من و کسانی که به من انس گرفته‌اند از من وحشت‌زده نشوند و من منفور آن‌ها قرار نگیرم. غیر از خدا کسی نمی‌تواند این کار را بکند. کسی نمی‌تواند خودش برای خودش عزت و محبوبیت ایجاد کند، این کار ما نیست، ما منشأ اثر نیستیم. این یک قاعده فلسفی است: «لا مُؤَثِّرَ فِی الوُجود إلّا الله = در عالم وجود، هیچ تأثیرگذار و فاعلی جز خداوند نیست.» اگر انسان در مسیر خدا حرکت کند، تقوایش را حفظ کند، به دستورات خدا التزام داشته باشد، می‌بیند که خداوند چگونه راضی می‌شود و او را محبوب‌تر، عزیزتر و بزرگ‌تر می‌کند. اما اگر کسی بخواهد بدجنسی کند، کسی را تحقیر کند یا کنار بزند تا خودش عزیزتر بماند، خداوند چنین راهی را قرار نداده. همه عزت و کرامت به دست خداست. اگر کسی نزد خدا عزیز شود، نزد بندگان نیز عزیز می‌شود؛ اما اگر کسی نخواهد این راه را طی کند و توجه نداشت که خدا دوستش داشته باشد، برایش این جزء آرمان‌ها و آمال‌ها و آرزوهایش نبود، برایش مهم نبود که از چشم خدا بیفتد، این فرد، نزد خلق خدا هم خوار و ذلیل می‌شود. انسان باید مراقب باشد که مبادا از چشم خدا بیفتد. در مسیر راه انسان، آزمایش‌ها و امتحان‌های زیادی قرار می‌گیرد. اگر انسان فقط به فکر این باشد که از چشم دیگران نیفتد، عزیز نمی‌شود. اگر شیطان در پاسخ به دستور خداوند، در مقابل انسان سجده کرده‌ بود، پیش خدا عزیز می‌شد یا رانده می‌شد؟ اما او مقاومت کرد، حسادت ورزید و این حسادت او را رانده کرد. انسان‌هایی بودند که حسادت را کنار گذاشتند و نزد خداوند بزرگ شدند. خداوند رحمت کند مرحوم علامه را! می‌فرمودند چرا حضرت عبدالعظیم را عبدالعظیم الحسنی (علیه السلام) می‌گوییم؟ چون جزء اولاد امام حسن (علیه السلام) بودند. یک تعدادی از اولاد امام حسن (علیه السلام) بعد‌ها در نسل‌های بعدی،‌ یعنی فرزندان امام سجاد، امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا و امام جواد (علیهم السلام) حسادت می‌کردند. حضرت عبدالعظیم الحسنی (علیه السلام) می‌آید و این حسادت را می‌شکند، خدا امامان را عزیز کرده و امام قرار داده، ما باید برویم نزد ایشان و عرض ارادت کنیم، بگوییم ما را بپذیرید. چرا در مقابل این بزرگان مقاومت می‌کنید؟ حضرت عبدالعظیم (علیه السلام) نزد امام (علیه السلام) می‌رود و می‌گوید: آقا آمدم عقائدم را به شما عرضه کنم تا شما ایمان من را تأیید کنید، بعد هم می‌گوید من شهادت می‌دهم شما امام من هستید. همین باعث می‌شود که نزد خدا و ائمه (علیه السلام) بزرگ ‌شود. آنقدر بزرگ می‌شود این شخصیت که درباره او آمده است: «مَن زارَ عَبدُالعَظیم کَمَن زارَ الحُسَین بِکَربَلا= هر کس حضرت عبدالعظیم (علیه السلام) را در ری زیارت کند، مانند این است که حضرت حسین (علیه السلام) را در کربلا زیارت کرده باشد.» چرا؟ چون حسادت را کنار گذاشت.  ما باید دنبال راه باشیم. اگر می‌خواهیم نزد خدا گرامی‌ باشیم، باید به این آیه مبارکه پای‌بند باشیم که: «إنَّ أکرَمَکُم عِندَاللهِ أتقیکُم= همانا گرامی‌ترین شما نزد خدا باتقواترین شماست.»(سوره حجرت، آیه 26) اگر بخواهی خودت را برای خودت درست کنی، با غیبت کردن از دیگران، تهمت زدن، دیگران را دور کردن، دیگران را حذف کردن و نان دیگران را قطع کردن، انسان عزیز نمی‌شود. محال است انسان عزیز بشود، محال، محال، محال است. خداوند برای هر چیز، قدر و اندازه و طریقی قرار داده است. پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: هر چیزی راهی دارد. آدم برای رسیدن به مقصد، باید راه درست را برود. شیطان اگر عرضه داشت، خودش را پیش خدا عزیز می‌کرد. شیطان دید حضرت آدم (علیه السلام) آمده، ترسید یک تازه وارد جایش را بگیرد. گفت من جلوی این کوتاه نمی‌آیم. می‌خواست عزت و بزرگی‌اش حفظ شود! اما خوار شد. اینکه کسی نمی‌تواند دیگری را تحمل کند، یک فکر شیطانی است. کینه گرفتن از دیگران، حسادت ورزیدن و دل چرکینی، نقشه‌های بد برای آدم‌ها، همه افکار شیطانی هستند و اثر منفی این رذیلت‌های اخلاقی به خود فرد برمی‌گردد. لذا قرآن می‌فرماید: «مکر بد، جز به اهلش برنمی‌گردد، اگر آدم مکر کند، به خودش برمی‌گردد. خودش ذلیل و خوار می‌شود.» خدا کند آبرویمان پیش خدا نرود حضرت سجاد (علیه السلام) در فراز دیگری از این دعا عرضه می‌دارد: «یَا مَنْ تَظْهَرُ عِنْدَهُ بَوَاطِنُ الْأَخْبَارِ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لَا تَفْضَحْنَا لَدَیْكَ = ای آن كه خبرهای پنهان پیش تو آشكار است، بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را نزد خود رسوا مكن» برای خداوند باطن و پوشیدگی معنا ندارد. همه چیز برای خدا ظاهر است. او «بِکلِّ شیْءٍ محِیط» (سوره فصلت،‌ آیه 54) است.   چقدر زیباست این فراز: «خدایا ما را پیش خودت ضایع نکن!» یک موقع انسان می‌گوید: خدایا تو عالم اسرار و نهان و آشکاری! ما را پیش مردم مفتضح نکن، در مناجات شعبانیه می‌گوییم «فَلا تَفضَحنی یَوم القیامَه عَلی رُئُوسِ الأشهاد= خدایا من را در مقابل مردم رسوا نکن.» حرف خیلی بلند است. اینجا می‌گوید: « خدایا تو که باطن و ظاهر من را می‌دانی، هیچ چیز از من نزد تو مخفی نیست، من را پیش خودت مفتضح نکن!» آن‌قدر این خدا مهربان و بزرگ است که امام سجاد (علیه‌السلام) چنین طمعی به او دارد. این‌گونه خدا را شناخته است. حضرت این‌طور به ما می‌آموزد که رسوا نشدن نزد مردم یک درجه از خداشناسی است، اما درجه بالاتر شناخت این است که انسان بفهمد رسوایی و عزت به دست خداست و با این شناخت از او می‌خواهد که او را نزد خودش نیز رسوا و مفتضح نکند. چقدر درجات خداشناسی با هم فرق دارند! هر قدر انسان با این وجود بی‌نهایت سر و کار دارد، نوع خواسته‌هایش هم متنوع و کامل‌تر و بزرگ‌تر است. هر چه شناخت و معرفت و تکیه‌اش به وجود لایتناهی بیشتر می‌شود، منش و شخصیتش نیز بالاتر است. برای همین است که آدم‌ها را می‌شناسند و کنار این خدا شاد و آرام هستند. در کنار خلق، ممکن است بخور بخور و بدزد و ببر باشد اما در کنار خدا این نگرانی‌ها نیست. یکی از دوستان می‌گفت: کنار یک حلیمی ‌ایستاده بودیم، چهار جوان سوار بر ماشین‌شان گفتند که آقا کمی حلیم بده ما بخوریم، آقا هم چهار ظرف حلیم برایشان ریخت،‌ گفتند در ماشین میخوریم، گفت: اشکالی ندارد. گفت حلیم را که خوردند، گاز را گرفتند و رفتند. به او گفتم شماره‌اش را بردارم به پلیس زنگ بزنم، گفت: نه بابا خوردند که خوردند، بالاخره روز قیامت یک چیزی از ما کم می‌شود یا نه؟ ‌یک چیزی هم برای قیامت ما بماند.  ببین آدم چقدر آدم می‌شود. مگر می‌شود از این آدم چیزی دزدید؟ اگر بدزدند به نفع او دزدیده‌اند. اگر کسی غیبتش را می‌کند به نفع اوست. اگر کسی او را مسخره و تحقیر کرد به نفع اوست. آدمی ‌که خدا را کنار خود دارد، هیچ کارش نمی‌توانی بکنی. هر بدی‌ای که به او کنی، در واقع به او خدمت کرده‌ای. هر ضربه‌ای به او بزنی، بزرگش کرده‌ای. آدرم باید مکانیزیم دستگاه خدا را بشناسد که اشتباه عمل نکند. چقدر خوب است آدم چنین خدایی را کنار خود داشته باشد.  چنین خدایی هرگز هیچ آسیبی نمی‌بیند. هیچ چیز از او کم نمی‌شود. هم در دنیا خوب، شاد، عزیز و مطمئن است و هم در آخرت. ندیدن خداوند متعال با چشم و ایمان آوردن به او امری غریب نیست؛ چرا که حقایق بسیاری از هستی را که چاره‌ای از تصدیق آن‌ها نداریم، هرگز با چشم رؤیت نمی‌کنیم. ما در دنیا به بسیاری از چیزها اعتقاد داریم اما با چشم هم آن‌ها را نمی‌بینیم. عقل، شعور، ترس، اضطراب، امید، ناامیدی، عشق، نفرت، حقایق کلی عالم، آیا اینها دیدنی است؟ اینها حقایق کلی هستند که ایمان هم به آن‌ها داریم و چه بسا اگر دقت کنیم قسمت عمده‌ی پایه‌های زندگی انسانی بر واقعیت‌های عقلانی باشد. زندگی انسانی بر اساس سلسله اموری است که این امور هیچ کدام دیدنی نیستند. مردانگی، صداقت، شرافت، اخلاق و بزرگواری،‌ هیچ یک با چشم دیده نمی‌شوند. پس قسمت اعظم زندگی دنیایی ما، بر اساس اموری است که قابل رؤیت و محسوس نیستند. این حس‌گرایی خیلی مهم است که انسان می‌خواهد ملموس و محسوس کند و این چنین نیست که بتوان هر چیزی را بر اساس حواس ظاهری دریافت کند. کتاب‌های جهان همگی با عقل انسان رابطه دارند. با او سخن می‌گویند و هرگز چیزی را به چشم و گوش ارائه نمی‌کنند. کتاب‌ها را می‌خوانید، علم‌تان زیاد می‌شود، اما آیا عملت را نیز که زیاد شده، نشان می‌دهد؟ خیر. ابزار فهم جملگی قواعد علمی، عقل محض‌ است. شناخت اخلاق مردمان و حالات روحی آنان، با عقل خاص قابل فهم‌اند و هرگز با چشم نمی‌توان به آن پی برد. بزرگی و کوچکی، عظمت و حقارت موجودات امری نسبی است. ممکن است بسیاری چیزها که از نظر بعضی مهم و بزرگ است، از نظر ما کوچک و حقیر باشد و هر کس به هر مقدار دارای عظمت و قدرت باشد، در برابر بسیاری از حوادث و واقعیات به عجز و ناتوانی می‌رسد و چاره‌ای جز تسلیم ندارد. بهلول به‌ هارون الرشید گفت: اگر یک قطره بول در مجرای بول تو گیر کند چه کار می‌کنی؟ گفت: نصف مملکتم را حاضرم بدهم که قطره در بیاید، زیرا آدم را می‌کشد. گفت: اگر یک قطره آب در گلویت گیر کند؟ گفت: نصف مملکتم را می‌دهم. گفت: ای ‌هارون یک مملکت که به دو تا قطره‌ی پست و ناچیز بند است، پس چرا اینقدر تکبر و غرور برایت آورده است؟! این حکومت تکبر کردن دارد؟!  آدم هر چقدر بزرگ باشد، خدا با یک چیزهایی خوارش می‌کند. فیل را نگاه کنید با آن عظمت، دشمنش یک مورچه است. خداوند یک مورچه را فرستاد که توانست یک فیل را بکشد. آنقدر سرش را به در و دیوار و این طرف و آن طرف زد تا نابود شد. چنان که نسل انسانی در مقابل دستگاه تکوینی عالم، غیر از اینکه رابطه‌ها را شناخته و خود را بر حسب آنان تطبیق داده، کار دیگری از او ساخته نیست. خدا یک سلسله مقررات تعیین کرده تا ما خود را با آن هماهنگ کنیم، تا بتوانیم زندگی‌مان را بر مبنای آن اداره کنیم و غیر از این هم کاری از ما ساخته نیست.  اما به هر حال و به هر جا که برسد، عاقبت در مقابل ناملایمات، چاره‌ای جز تسلیم خاضعانه نخواهیم داشت. کسانی که در مقابل ناملایمات،‌ خیره‌سری و مقاومت می‌کنند،‌ خودشان له می‌شوند. لذا امیرالمومنین علی (علیه السلام) فرمود: «إذا لَم یَكُنْ ما تُرید فَأَرِدْ مَا یَكُون = اگر اوضاع آن طوری که تو می‌خواهی نیست، پس آنی را بخواه که هست» چون این طور دیگر له نمی‌شوی و فرمود: مؤمن مثل یک گیاه نرم است، وقتی باد می‌آید به هر طرف که باد بیاید او می‌تواند انعطاف نشان بدهد و هرگز نمی‌شکند؛ اما آدم‌های منافق مانند چوب خشک‌ هستند، در مقابل طوفان و باد مقاومت می‌کنند و می‌شکنند.  هیچ بزرگی نیست مگر آنکه در پیشگاه خداوند خرد و ناتوان است و هر مهمی‌ در کنار او ناچیز است.  اگر این خدا بنا را بر این بگذارد که کسی را تحقیر کند و پرده از اسرار او بردارد، برای او هیچ مخفی‌گاهی نیست. خدا نکند که کسی را رسوا کند. خداوند می‌فرماید: من دو جا خنده‌ام می‌گیرد، وقتی که می‌خواهم کسی را عزیز کنم و بقیه تلاش می‌کنند تا او را ذلیل کنند، او را بزرگ می‌‌کنم، دیگر جایی‌که بخواهم کسی را ذلیل کنم و بقیه تلاش ‌کنند او را عزیز کنند. عزت و ذلت دست خداست. انسان به هر کجا بگریزد برای اینکه آبرویش را جمع کند، رسوا می‌شود و نمی‌تواند فرار کند. هیچ مانعی نمی‌تواند او را از این نصیب حتمی کنار بزند؛ زیرا با تقدیر الهی هیچ تدبیری سود نمی‌دهد. تدبیر و قضا و قدر الهی را نمی‌توان با نقشه از بین برد یا خنثی کرد. لذا امام (علیه‌السلام) بعد از آنکه بزرگ‌ترین قدرت‌ها را در مقابل خداوند، کوچک دانست و کوچک و بزرگ را در آن افق، بی‌معنی معرفی کرد، با درود بر پیغمبر (صلی‌ الله علیه و آله و سلّم) از خداوند درخواست نمود که با ما با ستاریت خود معامله کند و پرده اسرار را کنار نزند. خداوند شرم دارد دعای بین دو صلوات را اجابت نکند در مورد صلوات‌هایی که وسط دعا‌ها می‌آید، قبلاً هم عرض کردیم که این صلوات، صلوات اسم اعظم است. در روایت داریم که اگر دعایی بدون صلوات برود، فایده ندارد و اگر دعایی همراه صلوات اول و آخر و وسط دعا باشد، خداوند حیا می‌کند از این که آن دعا را رد کند زیرا می‌فرماید اول و آخرش که صلوات بود را پذیرفتیم، وسط آن را هم می‌پذیریم. برگرفته از مباحث «شرح صحیفه سجادیه» 

رابطه استغفار و اصرار بر گناه مثل آدمی است که حمام می‌رود، ولی در حمام هم آلوده است و استحمام هیچ تأثیری در زدودن آلودگی های او ندارد. این واقعاً مصیبت است. امام علی (علیه السلام) فرمود:« الاستِغفارُ مَع الإصرارِ ذُنوبٌ مُجَدَّدَةٌ  = آمرزش خواهى[ها] با وجود ادامه دادن به گناه، خود گناهانى تازه اند». استغفاری که همراه با اصرار بر گناه باشد، خودش یک گناه جدید است. یعنی خلاف مقصود حاصل شده تا از یک طرف می‌شویی از طرف دیگر آلودگی روی سرت می‌آید. وجود مقدس امام صادق(علیه السلام) فرمود:« المُقیمُ علَى الذَّنبِ و هُو مِنهُ مُستَغفِرٌ كَالمُستَهزئَ = كسى كه از گناه استغفار كند و باز به آن ادامه دهد، مانند شخص مسخره كننده است». باز وجود مقدس امام رضا (علیه السلام) فرمودند :« المُستَغفِرُ مِن ذَنبٍ و یَفعَلُهُ كَالمُستَهزئَ بربِّهِ= كسى كه از گناهى استغفار مى كند و باز آن را انجام مى دهد، مانند كسى است كه پروردگارش را ریشخند كند». اگر کسی با ما این کار را بکند چه حسی به ما دست میدهد؟ مثلاً یک نفر کاری را که خیلی بدمان می‌آید، انجام داده و آمده که از ما معذرت­ خواهی کند. بعد از معذرت خواهی دوباره آن کار را تکرار می کند. چه حسی به ما دست می دهد؟ مثلاً غیبت کرده، تهمت زده، آبروریزی و بی ­ادبی کرده، حال می‌خواهد استغفار و عذرخواهی کند و خیال دارد، آن کار را تکرار کند و شما می دانید که این عذرخواهی او واقعی نیست، چه حسی پیدا می کنید؟ اگر کسی بخواهد با خدا این کار را کند، یعنی خدا را مسخره کرده است. اینطوری خیلی بد است. چقدر خدا با ما مهربان است. صبر می‌کند. باز امام رضا(علیه السلام) فرمود: «مَنِ استَغفَرَ بلِسانِهِ و لم یَندَمْ بقَلبِهِ فَقدِ استَهزَأ بنفسِهِ = هر كه به زبانش آمرزش بخواهد و در دلش [از گناه خود ]پشیمان نباشد، خودش را ریشخند كرده است». تنفر و ترک گناه و پشیمانی از گناه، مهمترین مسئله در استغفار است آثاری که در استغفار وجود دارد زمانی کارسازند که انسان به درجه ی تنفر از گناه برسد و واقعاً منزجر شود و قلبش آلودگی ها را پس بزند. چیزی که در استغفار خیلی مهم است این است که شما «اقلاع» کنید. کلمه «اقلاع» خیلی مهم است «اقلاع» یعنی قلع و قمع کردن. «قلع» یعنی «کندن». اقلاع یعنی آدم از گناه بکَنَد و ادامه ندهد. اینجاست که آن اتفاقات خیلی مبارک برای انسان می‌افتد. در این باره از نبی اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده: «خَیرُ الاِستِغفارِ عِندَ الله اَلاِقلاعُ وَ النَدَم = بهترین استغفار نزد خدا کندن و پشیمانی است». خداوند به قلب انسان نگاه می کند که واقعاً و قلباً پشیمانی و تنفر دارد یا نه؟ اگر از آن متنفر باشد، خیلی خوب است، زیرا انسان تا از گناه متنفر نشود، خطر جذب همیشه هست. اقلاع یعنی رابطه ­ات را با مرکز گناه قطع کنی. اقلاع یعنی بکَنی و هجرت کنی و سبک زندگیت را طوری تغییر دهی که آلوده نشوی. وقتی جایی کار حرامی هست. مادرت و پدرت گفت، یا خواهرت و برادرت و یا عزیزترین و نزدیکترین فرد به تو گفت:‌ برو. بگو: من نمیروم. می‌خواهد خوشش بیاید یا خوشش نیاید. می‌خواهد ناراحت شود یا ناراحت نشود. اگر برای ما قیمت و ارزشی قائل هستید به حرمت ما و به حرمت خدا گناه نکنید. در روایت داریم کسی که مداهنه کند خدا برایش عذاب میفرستد. با گناهکار مداهنه نکن و به صورتش نخند، اگر میدانی اینطوری هست، قوی باش. آقا ما دوستتان داریم فردا پاتختی تان هم می آییم. هدیه هم میخرید و به آنها تحویل میدهید. حتی حاضریم برای شام هم بیاییم، ولی برای مراسم نمی‌توانیم بیاییم. آنجا امام زمان نمی‌آید؛ فاطمه زهرا نمی‌آید؛ من هم نمی‌آیم. فرشته­ ها لعنت می‌کنند. ولی ما خیلی مداهنه می کنیم می گوییم، اگر نرویم فلانی از ما ناراحت می شود. اگر سر سفره به جای چلوکباب جلویت آشغال و کثافت بگذارند، واقعاً می خوری؟ باز هم می‌گویی اگر نخورم فلانی ناراحت می شود؟ او دارد به تو سم می دهد‏، عذاب می دهد، نمی گویی عجب آدم مزخرفی بود رفتم به جای شام، مثلاً جلویم کاغذ گذاشت، چوب گذاشت‏، گفت: بخور. واقعاً تو ناراحت نمی شوی؟ آیا رابطه ات را با او تنظیم نمی کنی؟ چطور اگر به طبیعت ما توهین شود. خیلی به ما برمی‌خورد، ناراحت می‌شویم. وقتی به فطرت ما توهین می‌شود، می‌گوییم: عیبی ندارد، بگذار توهین شود. وقتی به بخش خدایی مان توهین می‌شود، ما ماست­مالی می‌کنیم؛ شل هستیم؛ لالیم؛ ذلیل هستیم و بی­ شخصیت می‌شویم. خداوند غیور است؛ غیرت دارد به او برمی‌خورد که شما اینقدر لال هستید، وقتی در مقابل گناهان و معصیتها قرار می‌گیرید. این خیلی بی­‌حیایی و دریدگی است که آقا تو خانه ما بیا. من تو را (با نشاندن پای ماهواره و موسیقی و فیلم حرام و ...) به لجن میکشانم تو هیچ نگو و بایست، تا من تو را قشنگ به لجن بکشم. بگذار من در جهنم 10سال 50 سال 100 سال عذاب برای تو درست کنم؛ ولی تو هیچ چیز نگو. به خدا قسم اگر یک سیلی همانجا دَرِ گوشت بزند با او قهر می‌کنی. ولی متوجه نیستی که چند صد سال عذاب برای تو ذخیره می‌کند. ما متأسفانه متوجه نیستیم‏، به رویش می خندیم‏، بعد هزاران بلا در زندگی ما می ریزد. آن وقت می گوییم: نمی دانم چرا اینقدر بلا در زندگیم ریخته، چرا اینقدر مشکلات دارم، من چرا قساوت قلب پیدا کردم، من چرا حال خوشی ندارم، چرا اضطراب دارم. آنچه که قابل توجه هست این است، مداهنه از گناهانی است که کمتر کسی به آن آلوده نیست. (مداهنه = ماست مالی و سستی و روغن مالی کردن). کمتر کسی هست که در خودش شخصیت، قدرت و ایمان و تقوا ببیند که باج ندهد. ما نوعاً اهل مسامحه و مداهنه هستیم نوعاً روغن­ مالی و شیره ­مالی در زندگیمان داریم. آنوقت این گرفتاری هایی که سراغ ما می‌آید مال این هست که ما دین خدا و احکام الهی و ریاضیات روح و هندسه خلقت را شوخی می‌گیریم. شما وقتی هندسه خلقت را مسخره کنید، قضا و قدر هست و نتیجه آن را می‌گیرد. شما چاقو را بردار و مسخره کن و آن را روی دستت بکش. اگر به دستت بکشی، پاره می‌شود، خون می‌آید.  به هندسه خلقت به قوانینی که برای روح تنظیم شده اعتنا نداریم. هندسه روح، قوانین روح، ریاضیات روح را را ندید می‌گیریم، قضا معطلی ندارد. شما قَدَرش را آوردی، قضایش با آن می‌آید. همیشه قضاها با قدر همراه اند. اصلاً قضا به کسی رحم نمی‌کند. تو قَدَر بی ­احتیاطی و قدر گناه می بری؛ قدر قساوت و شقاوت و غفلت و حسادت و تکبر و حساسیت و زودرنجی می‌بری، قدر غیبت داری و قدر بی­ شخصیتی و سستی و ضعف می‌بری؛ قضای آن دامنت را میگیرد. فاصله ­ای بین قضا و قدر نیست. همین که آب را میریزم، همان لحظه خیس می‌شوم. اینطور نیست که من آب بریزم و بگویم بگذار تصمیم بگیرم که خیس می‌شوم یا نمی‌شوم. به محض این که این قدر را انتخاب کردی، خیس هم می‌شوی. در آب رونده خیس شونده است. خدا می‌گوید من سیستم ریاضی چیدم می‌آیی در این پازل از این اتفاقات میافتد. داری می‌آیی حواست باشد اینجا قاعده ­مند است. خلقتم عبث نیست. کیلویی چیزی را خلق نکرده ام. اصلاً هیچ جای دنیا نیست که میلیاردها میلیارد قدر با قضاهایش وجود نداشته باشد.  تو هر کدام را می‌خواهی، انتخاب کن. هر کدامش را انتخاب کردی قضایش را هم بردار. اگر حال و روز ما این هست، باید ببینیم جایی در سبک ما انتخاب قدرها خوب از کار در نیامده، جایی ما باید برگردیم قدرهای درستی انتخاب کنیم. تا به شادی و آرامش و قدرت برسیم. خداوند سرنوشت هیچ کس را تغییر نمیدهد، مگر این که خودش همت داشته باشد و تغییر بدهد. «إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ = خدا حال قومى را تغییر نمى‏ دهد تا آنان حال خود را تغییر دهند»(رعد/11). خودت را باید تغییر بدهی، برای خودت باید تصمیم بگیری، یک چیزی باید اینطرف تغییر کند یک قدرهایی باید در دل اتفاق بیفتد، قضاهایش بعدش خواهد آمد. استغفار قدرت می آورد اگر استغفار کنید خدا باران رحمت را بر شما می بارد و بر قوت شما می افزاید. «یرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْكُمْ مِدْراراً وَ یَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِكُمْ= باران را پیاپی بر شما فرو می فرستد وخیرات و برکات پشت سر هم برای شما می آید و بر نیروی شما اضافه می شود». «یَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِكُمْ» یعنی اگر اهل استغفار باشید، خداوند دائماً به قوت و نیروهای شما اضافه می‌کند. یعنی استغفار کس و کار برای آدم می‌شود. استغفار اعوان و انصار است. استغفار برای انسان عشیره و سپاه می‌شود. یک لشکر بدون استغفار ضعیف می‌شوند. اما یک گروه کم با استغفار می‌توانند، لشکر مقتدری باشند. برای همین است که خداوند می‌فرماید: «کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة = چه بسیار گروه‌های کم بوده‌اند که بر گروه‌های زیاد غلبه یافته‌اند با اذن خدا». اذن خدا با استغفار صادر می‌شود. «وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِینَ= مثل مجرمان از من روی برنگردانید». من خدا دارم با شما حرف می‌زنم. استغفار برای شما قدرت، ثروت، نعمت و لشکر است. اگر کسی آدم خوب و مؤمنی هم باشد، نیاز به استغفار دارد هیچ کس در علو روح و قدرت‌های روحی، مثل پیامبر اکرم نیست، اما ایشان هم  نیار به استغفار دارند. زیرا استغفار استحمام روح است. کسی که روحیات قدرتمندی دارد و در معنویات، از سرعت خوبی هم برخوردار است، سبک است و پرواز خوبی دارد، اگر توجه به این اصل نکند که نیاز به استغفار و استحمام دارد، ناگهان می‌بینید که دچار گرفتاری‌ها، سستی‌ها، ضعف‌ها، خواب‌آلودگی‌ها و بی­‌رغبتی‌هایی می‌شود که برای خودش هم قابل باور نیست. فقط کسالت و بی‌حالی نیست، بلکه گاهی نبود استغفار، منجر به بیماری‌ها می‌شود. مثلاً کسی که حمام نرود، اول مریض نمی‌شود، بلکه اول نشاط خود را از دست می‌دهد و خسته و مچاله و کسل می‌شود و بعد تجمع آلودگی‌ها در بدنش باعث بیماری او می‌شود. کسی که اهل استغفار نیست، هر قدر هم که آدم خوبی باشد، این حالت های ناگوار را پیدا می‌کند. آدم مؤمنی که استغفار ندارد، علاوه بر این که در ابتدا بی­‌حوصله و بیحال و بی­رغبت می‌شود، کم کم غفلت به سراغش می‌آید و سپس به گناه آلوده می‌شود. این وضعیت همین طور ادامه پیدا می‌کند و کارهایی از انسان سر می‌زند که اساساً خودش هم به هیچ وجه گمان نمی‌کرد که این کارها را انجام دهد. چنین کسی، وقتی به گذشته اش نگاه می‌کند، می‌بیند که خیلی فرق کرده وگذشته ی قدرتمندی داشته است. اما الان ناباورانه می‌بیند که حال خوبی ندارد. وقتی پیامبر می‌فرماید: من روزی 70 بار استغفار می‌کنم. ما باید حتماً خیلی بیشتر از این استغفار کنیم، تا قلب ما صاف شود. استاد ما می‌فرمودند: شما همیشه باید بعد از نماز عصر حداقل 100 مرتبه استغفار را داشته باشید. وقتی ما استغفار نمی‌کنیم و تخلیه نداریم، فاجعه‌­های زیادی اتفاق می‌افتد که شما فکرش را هم نمی‌کنید و از خود می‌پرسید، مگر من گناه کردم؟ مرتکب دزدی شدم؟ کار خلافی کردم؟ حتما لازم نیست که گناه کنی تا آن فاجعه‌ها اتفاق بیفتد، بلکه همین که استغفار نداری، باید منتظر بلاها باشی. خدا برای آمرزش گناهان، به انسان فرصت استغفار می دهد امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «إنّ العَبدَ إذا أذنَبَ ذَنبا اُجِّلَ مِن غُدوَةٍ إلَى اللیلِ ، فإنِ استَغفَرَ اللّه َ لم یُكتَبْ علَیهِ = هرگاه بنده گناهى مرتكب شود، از بامداد تا شب به او مهلت داده مى‌شود. اگر آمرزش خواست، آن گناه برایش نوشته نمى‌شود». معذرت­‌خواهی به این معناست که اگر حق الله است، جبران شود. اگر حق الناس هم هست، انسان باید جبران کند. حداقل آمرزش خواهی زبانی هم خوب است. باز فرمود:«مَن عَمِلَ سَیّئةً اُجِّلَ فیها سَبعَ ساعاتٍ مِن النهارِ، فإن قالَ: أستَغفِرُ اللّه َ الذی لا إلَهَ إلاّ هو الحَیُّ القَیُّومُ ـ ثلاثَ مَرّاتٍ ـ لم تُكتَبْ علَیهِ = هر كس گناهى كند، هفت ساعت از روز به او مهلت داده مى شود. اگر در این مدت سه بار گفت :«أستغفر اللّه الذى لا إله إلاّ هو الحىّ القیّوم»، آن گناه برایش نوشته نمى‌شود». خداوند چقدر مهربان است و به بندگانش فرصت می‌دهد. وقتی انسان مرتکب گناه می‌شود، بلافاصله گناهش نوشته نمی‌شود، بلکه خدا فرصتی می دهد که انسان بتواند آمرزش بطلبد و آن گناه را از وجودش پاک کند. نقش استغفار در افزایش رزق «رزق» یک مفهوم کلی است که شامل رزق‌های مادی و معنوی می‌شود. یعنی انسان هر نوع نیاز مادی یا معنوی داشته باشد، با استغفار برایش قابل دسترسی است. درباره‌ی نقش استغفار در زیادی رزق دو آیه از قرآن را بیان می‌کنیم: آیه 3 و 52 سوره هود:«وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَیُؤْتِ كُلَّ ذِی فَضْلٍ = و این كه از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به درگاه او توبه كنید [تا اینكه] شما را با بهره‏‌مندى نیكویى تا زمانى معین بهره‏‌مند سازد و به هر شایسته نعمتى از كرم خود عطا كند»؛ « وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْكُمْ مِدْرَارًا وَیَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِینَ = و اى قوم من از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به درگاه او توبه كنید [تا] از آسمان بر شما بارش فراوان فرستد و نیرویى بر نیروى شما بیفزاید و تبهكارانه روى بر مگردانید». خداوند تبارک و تعالی قانون خلقت را بیان می‌کند. یکی از آن قوانینی که در نظام خلقت وجود دارد، قانون استغفار است. همانطور که می‌گوید، دو دوتا، چهار تا و سه سه تا، نُه تا می‌شود. استغفار چنین تأثیری را در افزایش رزق دارد. استغفار فاصله بین انسان و خدا را برمی‌دارد و باعث می‌شود، انسان در معرض لطف و عطا و بخشش خداوند قرار بگیرد. استغفار فقط این نیست که گناه بخشیده می‌شود، بلکه اگر موانعی سر راه رسیدن خیر و برکت به انسان وجود داشته باشد، آن موانع را نیز برطرف می کند. در سوره هود آیه 3 می فرماید: «أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً= اگر برای پروردگارتان استغفار کنید و توبه کنید، به شما یک رزق نیکو می دهد». یعنی با توبه و استغفار، و پاک کردن چرک‌ها و موانع از سر راه، خیرات و برکات  نصیب انسان می‌شود. بعد می‌فرماید: «إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ یُؤْتِ كُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ= تا مدتی مقرر از دوره عمر، این رزق را به شما خواهد داد و هر کس که شایسته انعامی است، او را از فضل خودش عطا می فرماید». پس کسی که به دنبال رزق و روزی است، باید بداند که استغفار روزی‌­آور است. استغفار غصه‌­ها را برطرف می‌کند. این که معصوم علیه‌السلام می‌فرماید: «یَزیدُ فِی الرِزق = در رزق اضافه می‌کند»، نقش مستقیم استغفار و افزایش رزق را نشان می‌دهد. یعنی: «اِستَغفِر تُرزَق = استغفار کن تا روزی داده شوی». حضرت با این بیان، از استغفار به عنوان جزئی از قوانین خلقت نام برد. یعنی همانطور که دو دوتا چهارتا می‌شود، اگر استغفار کنی، رزقت زیاد می‌شود. نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) فرمود: «مَن اَکثَرَ مِنَ الاِستِغفارِ جَعَلَ اللّه‏ لَهُ مِن كُلِّ هَمٍّ فَرَجا وَمِن كُلِّ ضَیقٍ مَخرَجا وَرَزَقَهُ مِن حَیثُ لایَحتَسِبُ بحارالأنوار = هر که زیاد استغفار کند خداوند برای او از هر غم و اندوهی گشایشی دهد و از هر تنگنایی راه خروجی پدید آورد و او را از جائی که به گمانش نرسد روزی رساند»[1]. وقتی این را باور کردیم، با این اسم اعظم انسان جلو می‌رود. زیرا استغفار گیر و گره ها را باز و تنگناها را برطرف می‌کند و از آنجایی که انسان اصلاً حسابش را نمی‌کند«من حیث لا یحتسب»، خداوند تبارک و تعالی روزی را به او می‌رساند و برایش گشایش و فرج حاصل می‌کند. امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمود: «اِستِغفارُ یَزیدُ فِی الرِزق= استغفار رزق را زیاد می‌کند». همچنین می‌فرماید: «قَد جَعَلَ اللهُ سُبحانَهُ اَلاِستِغفارَ سَبَباً لِدُرورِ الرِزق= محققا خدای سبحان، استغفار را سبب و عامل ریزش رزق قرار داده است». این که می‌فرماید: «استغفار یَزیدُ فِی الرِزق= استغفار رزق را زیاد می‌کند»، یعنی ملائکه می‌آیند و به داد انسان می‌رسند. این اثر استغفار و استمداد از خداست. [1] - نهج الفصاحه، ح2941

مثلا فرمودند که «صلوات» که یک دعا است، هم تسبیح است، هم تحمید، هم تهلیل، هم تکبیر. یعنی عقائد شخص در صلوات جمع می شود. یعنی صلوات بالاتر از تک­ تک این ذکرها است. ذکر صلوات علاوه بر این که دربرگیرنده ی محبت ما به اهل بیت (علیهم السلام) است، تسبیحات اربعه را نیز در خود دارد. استغفار هم همین طور است و از یک جامعیت خاصی برخوردار است. در استغفار، شفای دل، آشتی با خدا، علاقه به حرکت و رشد و خیلی فواید دیگر وجود دارد. نبی اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «مَن کَثُرَت هُمُومُهُ فَعَلَیهَ بِالاِستِغفار= هر کس غصه ­هایش زیاد است، زیاد استغفار کند». آثار عجیب استغفار «استغفار کردن» آثار فراوان و عجیبی دارد که در این جا فقط فهرست کوتاهی از آن ها را می آوریم: نزول باران و خیرات و برکات؛ اضافه شدن نیروی انسان؛ بهره مندی از رزق نیکو؛ هرکس صاحب هر فضلی باشد، خدا در طول عمرش او را به آن می رساند؛ هم و غم و غصه ها را برطرف کرده و انسان را از هر تنگنایی خارج می کند؛ رزق را فزونی می بخشد؛ مشکلات فردی و جمعی را برطرف می کند؛ استغفار حمام روح است و آینه روح و دل انسان را پاک می کند تا خداوند علوم الهی را در دلش قرار دهد؛ استغفار سبب فزونی رزق می شود و از آسمان وجود خودت، به زمین وجود خودت می ریزد و  بارش از آسمان خودت شروع می شود؛ استغفار موجب نزول فرشتگان وحی و الهامات الهی می شود و به انسان چیزهایی را الهام می کنند که با درس خواندن و تلاش کردن به دست نمی آید. پس استغفار همه نوع رزقی را با خودش می آورد. قدرت، عزت، عظمت، شوکت، آبرو، مال، ثروت، هوش، حافظه، عقل، علم، معرفت، قرب به خدا. خداوند چقدر دوست دارد بنده ­ای را که استغفار دارد. چنین کسی محبوب خدا می شود. اصلاً رزقی نیست که نشود با استغفار زیادش کرد. هر چیزی که بخواهی، می توانی با استغفار به دست بیاوری. حالا با این وصف، آیا استغفار یک شاه کلید نیست؟ استغفار با این همه منافع، آیا اسم اعظم نیست؟ برای همین است که حضرت می فرماید: «من تعجب می کنم از کسی که استغفار کردن برایش آماده باشد و «چه کنم، چه کنم» داشته باشد. یعنی باید معدن استغفار را بکَنی و گوهرهای عجیب را از آن استخراج کنی. هر چیزی بخواهی از این معدن در می آید. استغفار به انسان آرامش و قدرت می دهد و توکل، رضا و توفیق انسان را بالا می برد و سبب رسیدن رحمت خدا به خلق می شود. ختم استغفار چیست؟ ختم استغفار مخصوص کسانی است که می خواهند «خرسنگ ها» و مشکلات از سر راهشان برداشته شود، هم و غم ها و غصه ­ها مثلا بدهکاری ها و شکست هایشان برطرف شود. بزرگان دین ختم استغفار دارند. البته معمولاً این را خیلی علنی و عمومی نمی گویند. اما این یک دستورالعمل است برای ما که از آن استفاده کنیم. زیرا ختم استغفار از آن چیزهایی نیست که یاد بگیریم و برویم با آن نزد دیگران برای خودمان کلاس بگذاریم و به دیگران بگوییم.  معمولاً ختم 30 هزار تا استغفرالله می گیرند در یک ماه. یعنی روزی 1000 تا. حالا اگر کسی موفق نشد در هر روز 1000 تا صلوات بفرستد یا هزار بار استغفار کند، می تواند در روزهای بعدی جبران کند. اما باید 30 هزار تا را در یک ماه تمام کند. استغفار می تواند بسیاری از گره ­ها و مشکلات انسان را برطرف کند. یکی از ختوم بسیار مؤثر و قدرتمند همین ختم 30 هزار تا استغفرالله است. «استغفار» گناهان، غم غصه و تنگناها را می زداید در سوره هود آیه 52 حضرت نوح می گوید: «یا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ= ای قوم! در مقابل پروردگارتان استغفار کنید». «ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ= بعد از این که استغفار و عذرخواهی کردید، برگردید». یعنی گذشته را جبران کنید و از مسیری که اشتباه رفته اید، برگردید. معصوم (علیه السلام) می فرماید: « فَرَحِمَ اللهُ اِمرِأً اِستَقبَلَ تَوبَتَهُ وَ اِستَقالَ خَطیئَتَهُ وَ بادَرَ مَنیَّتَه= خدا رحمت کند بنده­ ای را که به توبه روی بیاورد و آمرزش گناهش را از خداوند بخواهد». به این می گویند: «استقال». استقال یعنی خدایا از گناه من در گذر و رهایم کن. بعد حضرت دلیل می آورد و به نقل از حضرت نوح می فرماید: «اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً= پروردگارتان را استغفار کنید که بسیار آمرزنده است. یعنی هر خرسنگی بر سر راه شما هست و هرمشکلی که دارید، چه مشکلات جمعی و چه مشکلات فردی، اعم از مشکل مالی و اخلاقی و... استغفار همه مشکلات را برطرف می کند. ببینید خداوند چه قدرتی گذاشته است در استغفار. نبی اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «مَن لَزِمَ الاِستِغفار جَعَلَ الله لَهُ مِن کُلِّ هَمٍّ فَرَجا= هرکس ملتزم استغفار شود، خداوند برای هر نوع هم و غمی که داشته باشد، برایش فرجی ایجاد می کند». این عمومی است. یعنی پیغمبر دارد مطلق می فرماید: هر کس که زیاد آمرزش بخواهد و ملازم استغفار باشد، برایش فرج حاصل می شود. می فرماید: «مَن لَزِمَ الاِستِغفار= هر کس ملازم استغفار باشد». یعنی این استغفرالله همیشه با او باشد، «جَعَلَ الله لَهُ مِن کُلِّ هَمٍّ فَرَجا= خدا برای هر همّی برای او فرجی حاصل می کند». یعنی انسان هر همّی و غمی که داشته باشد، خداوند برایش گشایش ایجاد خواهد کرد.  بعد می فرماید«وَ مِن کُلِّ ضیقٍ مَخرجا= در هر تنگنایی که قرار داشته باشد، خداوند یک راه خروج و فرار از آن تنگنا برایش قرار می دهد». آن وقت آنجایی که ما بن­ بست و گیر و گرفتاری داریم و یک مشکل لا ینحلی به سراغمان آمده، یک مقدار مانده ایم که چه کار بکنیم، اول باید باور کنیم که با استغفار می توانیم مشکل را حل کنیم. استغفار برای روح، مثل استحمام برای بدن است همان گونه که بدن نیاز به استحمام دارد، روح نیز به استغفار نیاز دارد. همانطور که آلودگی های بدنی برای انسان بیماری ایجاد می کند، آلودگی های روحی نیز بیماری های روحی ایجاد می کند. بنابراین، همان طور که چرک بدن را می زداییم، باید چرک های روح را نیز بزداییم و آلودگی های روح را تخلیه کنیم. کسی که دائماً در روز وقت و فرصتی را برای استغفار دارد و تمرکز و خلوتی برای استغفار دارد، مثل کسی است که در طول هفته، سه چهار بار حمام رفته و خیلی تمیز شده است. پیامبر همین مثال را برای نماز می زند و می گوید اگر شما پنج بار در روز بروید در نهر، دیگر چیزی از عفونت و چرک باقی نمی ماند. اگر کسی ۵ بار نماز بخواند، روحش سبک است. اینطور نیست که چیزی از بدیها برایش مانده باشد و برای زمان مردن جمع شده باشد. خیلی سبک­بار است. به این مثال توجه کنید: شما دارید با ماشین خود حرکت می کنید، بعد از مسافتی که می روید، گاه احتیاج هست شیشه پاک­ کن را روشن کنید، هرچند که  برف و باران نمی آید، اما آلودگی های دیگری آمده که باید آب بزنید به شیشه­ ی خودرو تا پاک شود. بدن شما هم همین طور است. گاهی صبح که می روید بیرون از خانه، تا شب که بر می گردید، احتیاج به استحمام دارید. مثال دیگر: می گویند اگر کسی در روز 8 تا 10 لیوان آب نخورد، مریضی هایش زیاد می شود. شما در تهران وقتی دارید می روید، با ۲۰۰ درصد سرب یا بالاتر داری تنفس می کنید. دارید این سرب را می خورید و در بدن تان انواع آلودگیها وارد می شود. 8 لیوان 10 لیوان آب باعث می شود که انسان درون بدنش شسته بشود و کسانی که یبوست دارند، مریضی هایشان ماندگار نشود. کسی که استحمام ندارد، بیمار می شود. کسی هم که استغفار ندارد، عفونتها و چرکهای روحی در در روحش جمع می شود و برایش گرفتاری هایی مثل کندذهنی و کودنی و کوردلی و خشکی چشم و قساوت قلب و هاری و ..... ایجاد می کند. پس روح انسان هم نیاز به استحمام دارد و آن استغفار است. گاهی باید لباس را زود به زود عوض کرد. روح هم همینطور است. یعنی نیاز دارد زود به زود با استغفار، استحمام کند. اهمیت این استغفار وقتی بیشتر روشن می شود که ببینیم پیغمبر می گوید من حداقل 70 بار در روز استغفار می کنم. او که در اوج لطافت روح است، درمقابل آلودگی ها حساس تر است. او که در روایت داریم بدنش آنقدر لطیف بوده که سایه نداشته است. یعنی از شدت نورانیت، سایه نداشته است. حالا ببینید بدن که اینطور است، حالا روحش چطور است؟ پیغمبر کسی است که قرآن درباره عظمت مقامش می گوید: «اگر تو استغفار کنی برای دیگران، من آنها را می بخشم و اگر تو در میان آنها باشی، من کسی را عذاب نمی کنم». اما همین پیغمبر می گوید من خودم حتماً نیاز دارم به استغفار. آن وقت ما خیلی پوست کلفت هستیم که وقتی نگاه می کنیم به گذشته خودمان با آن همه معصیت، در شبانه روز واقعاً یک استحمام چند دقیقه ­ای با آرامش نمی کنیم. بعد از نماز عصر یا شب قبل از خواب هیچ استغفار نمی کنیم. به خصوص شبها قبل از خواب، مثلاً بگوییم من یک تمرکزی بگیرم و ده دقیقه یک ربع بنشینم و استحمام بکنم و روحم را از آلودگی ها پاک کنم و از خدا به خاطر برخوردها، تماس ها، خیال ها و اندیشه­ ها و افکار و هوس ها، اعم از دیدنی ها، شنیدنی ها، خوردنی ها عذرخواهی بکنم. این پوست کلفتی روحی باعث می شود این عفونتها جمع بشود و در قالب مشکلات روحی خود را نشان دهد. بعد ما می گوییم چرا اینقدر سنگینم؟ چرا این قدر مشکلات دارم؟ می گوییم چرا در زندگی من اینقدر گره روی گره می خورد؟ چرا اینقدر سختی روی سختی می آید؟ چرا اینقدر ما کار هایمان عقب میافتد؟ چرا اینقدر شکست در آن هست؟ چرا اشک هایمان خشک شده؟ چرا دلهای مان تازگی ندارد؟ چرا حضور قلب در نماز نداریم؟ پاسخ این است که عفونتها جمع شده و انسانی که احتیاج به استحمام و استغفار داشته، به آن وقعی ننهاده و حالا گرفتاری های فوق را پیدا کرده است. با استغفار می توان کسب علم نمود این که معصوم (علیه السلام) می فرماید:«لیس العلم بکثرة التعلم، بل العلم نور یقذفه الله فی قلب من یرید= علم به زیادی تعلم و یادگیری نیست، بلکه علم نوری است که خداوند آن را در قلب هرکس که بخواهد قرار می دهد»، نشان می دهد که همیشه نمی توان با تلاش به علوم دست یافت. بلکه کارهایی مثل ذکر و یاد خداست که انسان را نزد خدا محبوب می کند و خدا هم به انسان علم می دهد. آن ذکرهایی که گفتم در موقع جلسات امتحان بخوانید و یا قبل از درس بگویید این است که 67 بار «یا سلطان» بگویید. یا 67 بار بگویید:«یا محیط».  در سر جلسه هم 18 مرتبه «یا حی» می گویید که آن چه یاد گرفته اید، برایتان زنده بشود. وقتی شما می گویید یا سلطان! یعنی خدایا! به من تسلط بده! سلطه و قدرت. وقتی میگویید «یا محیط» یعنی خدایا! احاطه بده. این یک جور کمک گرفتن است. تو می گویی خدایا من به اسم سلطان و به اسم محیط تو توسل کردم. خدا هم احاطه­ و تسلطش را می دهد.  استغفار یک کار ریشه ­ای­ تر است. استغفار یعنی خدایا! من همه آن علومی را که خوانده ام، در سینه­ ام هست و معارف راه جویی ها را دارم، اما با استغفار، آینه صاف و پاک می شود تا حقیقت در آن بیافتد. استغفار به معنی  کَندن معدن است. معدن را داری. فقط باید استخراجش بکنی. معنی استغفار خیلی بلند است. یعنی من همه علوم را دارم. چون من جلوه و مظهر خدا هستم، همه ی علوم و اسماء و صفات را خدا در من دمیده است. «نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی= از روح خودم در او دمیدم»، به همین معنی است. کسانی که روح را می شناسند، می فهمند که «از روح خودم در انسان دمیدم» یعنی چه.  روح «اول ما خلق الله=اولین چیزی که خدا خلق کرد» است. روح همان حقیقت محمدیه است. روح بزرگترین مخلوق خداست. بعد از خدا هیچ مخلوقی به اندازه او بزرگ نیست. کاملترین و مقربترین مخلوق خدا اسمش روح است. همان که معصوم (علیه السلام) فرمود: «اَوَّلُ ما خَلَقَ الله نُوری= اولین چیزی که خدا خلق کرد، نور من بود». همان نور پیامبر و همان حقیقت محمدیه. این در من هست، همان طور که در پیغمبر بود. استغفار یعنی من آینه را پاک می کنم تا آن علوم بالا بیاید. برای همین است که شما می بینید خیلی از افراد هستند که خیلی مطالعه ندارند و خیلی درس نخوانده اند. اینطور نیست که دهها سال پای درس یک استاد بنشینند و این درس و آن درس را بخوانند. اما چون آینه دل را پاک کرده اند، علوم برایشان بالا آمده است. گاهی می بینید که دو نفر با هم درس و رشد معنوی را شروع کرده اند. اما بعد از ۱۰ سال، یکی از آنها می بیند آن دیگری که همراهش بوده، آنقدر اوج گرفته که این که همراهش بوده، اصلاً به پایش نمی رسد. این یکی یک حرفها و یک برداشتها و یک بینش ها و بصیرت ها، نورانیت ها و معارفی در سینه دارد که در کتابها شما گیر نمی آورید. نمی توانی بروی از داخل یک کتاب برداری و بگویی در اینجا این را استاد گفته. نه اصلاً این طور نیست. چرا؟ چرا این همه رشد باورنکردنی کرده؟ چون کَندن را یاد گرفته؛ استخراج را بلد است؛ استمداد از خدا را یاد گرفته است. اسم «یا علیم» را دارد. اگر یادتان باشد در اردو ذکر یا علیم را دادیم و گفتیم شما هر روز صبح 150 بار بگو«یا علیم». یا علیم یعنی چه؟ یعنی من از تو می خواهم. اما وقتی استغفار می کنی، از خودت و از درونت علم را بیرون می کشی. یعنی می گویی خدایا من که همه را در اینجا دارم، فقط موانع و دلبستگی ها، وابستگی ها، شهوت ها، عادت ها، تعصب ها و حب و بغض های بیهوده کورم کرده است. استغفار مسیر علم را باز می کند و موجب می شود که علم از درون خودت بجوشد. وقتی می گوییم«یَزیدُ فِی الرِزق سَبَباً لِدُرورِ الرِزق» یعنی استغفار سبب فزونی رزق می شود و از آسمان وجود خودت به زمین وجود خودت می ریزد و  بارش از آسمان خودت شروع می شود. وقتی از چنین افرادی که به این کمالات رسیده اند با تعجب می پرسند این علوم را کجا آورده ای؟ می گویند این را جایی ندیده ام. ولی همین طور نشسته بودم، یک دفعه این برایم نازل شد. از کجا نازل شد؟ از استغفار. بنابراین، باید بدانیم که وحی و نزولات الهی بینهایت و برای همیشه ادامه دارد. یک وحی کامل داریم که بر پیغمبر نازل می شود و درب آن بسته شده است. اما وحی های دیگر هم داریم. مثلا قرآن می گوید ما برای زنبور هم وحی می فرستیم. بنابراین، آن وحی که فرشته ­ها برای انسان می آورند، ادامه دارد. در خانه نشسته ای، یک دفعه فرشته چیزی را می آورد و می گذارد در کف دستت. می آورد در قلبت وارد می کند. سپس تعجب می کنی که من چرا به این توجه نداشتم؟ عجب! دفع بلایا با استغفار امام صادق(علیه السلام) فرمود: «اِدفَعوا اَبوابَ البَلاءِ بِالاِستِغفار= درهای بلا را با استغفار کردن به روی خود ببندید». یعنی بلاها و خطراتی که در زندگی تهدیدتان می کند، یا اگر بلاهایی دارد می آید یا آمده، با استغفار آنها را برطرف کنید. در دعای کمیل داریم: «َللّهُمَّ اِغفِرلیَ الذُنُوبَ الَّتی تُنزِلُ البَلاء=خدایا! گناهانی که بلا را نازل می کند ببخش». یک سلسله از گناهان هست که بلا جذب می کند. مشکلات اقتصادی، مالی، خانوادگی و مشکلات فکری، روحی، روانی، مثل غم و غصه که اضطراب برای انسان می آورد. پریشانی و کم ­حافظگی و عدم تمرکز و از دست رفتن رشته امور در زندگی. این بلاهایی که آمده. برای چه آمده؟ برای غفلتها و گناهان. حالا استغفار چه کاری می کند؟ استغفار تو را بر می گرداند به آن حالت قبل. برای همین است که می فرماید:«اِدفَعوا اَبوابَ البَلاء= درهای بلا را ببندید». نمی گوید بلاها را دفع کنید. می گوید درهای بلا را که ابواب مختلفی از بلا بر سر انسان می آورد، ببند. بدینسان انواع بلاها را با استغفار دفع کنید. این بصیرت و معرفت می خواهد که انسان بنشیند در طول شبانه روز که برای همه مساوی است، دقائقی را به محاسبه اعمالش بپردازد و بگوید خدایا من امروز یک جا زیاده­ روی کردم؛ یک زودرنجی داشتم؛ اینجا یک ذره عصبانی بودم؛ اینجا حسادت به دلم آمد؛ اینجا فلان چیز شد و دلم قلقلک آمد؛ اینجا این چیز را نباید نگاه می کردم؛ اینجا این چیز را شنیدم؛ فلان جا غیبت شد و شنیدم؛ فلان جا حرف لغو زده شد و شنیدم؛ اینجا خیال باطل کردم؛ اینجا یک لقمه مشکوک خوردم؛ همه اینها را که یک دفعه جمع  کنی، می بینی خیلی شد. من همینطور داشتم می شمردم که امروز چه کار کردم، یک دفعه دیدم یک حجم زیادی شده است. مثل آن  موضوع که پیامبر اصحابش را برد در بیابان  وگفت هیزم جمع کنید. گفتند یا رسول الله اینجا که چوبی نیست. فرمود حالا تلاشتان را بکنید. اصحاب گشتند و هر کس یک تکه چوبی برداشت و آورد. از تکه چوب هایی که ذره ذره جمع کرده بودند، مقدار زیادی چوب جمع شد. در همین جایی که به نظر می رسید هیچ هیزمی پیدا نمی شود، همین ذره ذره ها را که جمع کردند، دیدند که خیلی زیاد شد. پیامبر فرمود: گناهان همینطوری جمع می شود. من یک ذره فکر بکنم الان شب جمعه است؛ فکر بکنم از صبح که از خواب بلند شدم، چند تا نگاه غلط داشتم. این نگاه های غلط، حسادتها و تحریکات عصبی ام و خیالات و عصبانیت ها و زودرنجی ها را جمع بکنم و ببینم چند تا شد. وقتی با همه اینها می خواهی بروی سر سجاده بایستی، می بینی نمی شود. می بینی اصلاً هیچ حس معنوی در نماز نداری. می خواهی با آن آلودگی ها نماز شب بخوانی، می بینی نمی شود. می خواهی صبح بلند بشوی نماز اول وقت بخوانی، حسش نمی آید. می بینی اصلاً نمی توانی از جایت بلند شوی. چون اعمال دیروز، سنگینت کرده. دیشب سنگین شده ای و حالا صبح که می خواهی از جا بلند بشوی، ساعت هم می گذاری، زنگ هم میزند، اما نمی توانی بلند بشوی. می خواهی 50 تا آیه قرآن بخوانی، اما می بینی حس نداری. بی حال و بی­حس و تنبلی. درس می خواهی بخوانی، می بینی نمی توانی. هر چه می آیی درس بخوانی، می گویی تمرکز ندارم.  فکر میکنی که دَم امتحان کنکور است و باید درس بخوانم، ولی اینقدر سنگین کردی این روح را که ذهن باز نیست؛ تپیده و له شده و اصلاً حس درس خواندن را نداری. با خود می گویی اگردرس نخوانم، رد می شوم. اما می بینی اصلاً نمی توانی حرکت کنی. وقتی می روی کتاب را باز می کنی، چیزی نمی فهمی. نمی دانی چرا هر چه فکر می کنی درس را نمی فهمی؛ هر چه استاد سر کلاس می گوید درک نمی کنی. یک سال و دو سال رفتی، ولی هیچ تغییری ایجاد نشده است. بعضی افراد می گویند در دشمن ­شناسی کار کردم، ولی کنترل فکر ندارم. در غضب کار کردم، اما هنوز عصبانی هستم. در حلم کار کردم، اما اصلاً جان ندارم که خودم را کنترل کنم. در موضوع «خیال و کینه و...» کار کردم، اما نمی توانم دل­ چرکین نباشم. در «یاد خدا» کار کردم، اما نمی توانم یاد خدا باشم. چرا اینطور شده؟ چون عفونتهای زیادی در روح جمع شده است. یک مثال دیگر: چرا لوله شیر آب ما خوب آب نمی دهد؟ لوله ­کش می آید و لوله را باز می کند، می بینی مقدار زیادی آشغال در این لوله بوده که جلو عبور آب را گرفته بود و شما اینها را نمی دیدید. این همه آشغال جمع شده بود و جلوی عبور آب را گرفته بود. اما وقتی آشغالها را درآوردند، می بینی که چقدر خوب آب راه می افتد. این همان محاسبه ی نفس است. انسان اگر محاسبه نفس کند و خود را بررسی کند و موانع و عفونت های روحش را برطرف کند، روحش سبک شده و دریافتی های خوبی خواهد داشت. همین امشب خوب است آدم فکر بکند و از خود بپرسد «من امروز چند بار فکر و خیال و شنیدنها و خوردن ها و تکبرها و شکهای ناروا داشتم؟ بعضی از این فکرهای نا درست، گاهی برای انسان ارتداد می آورد. می گوید آقا من یک دفعه به امام حسین و خدا شک کردم. چند بار در ذهنم به خدا گیر دادم و چند بار شل شدم. این ها را وقتی انسان جمع کند و مشکلش را حل نکند ممکن است دچار تردید در اساس دین شود و مرتد شود. اگر کسی با این عفونت ها بخوابد و با آنها زندگی کند، دچار سنگینی روح شده و گاهی کار به جاهای خطرناک می رسد. چنین کسی گاهی می گوید: آقا من اخلاقم خیلی خوب است. من معمولا ناراحت و عصبانی نمی شوم. اما نمی دانم چرا وقتی رفتم به خانه، دیدم که حالم اینقدر بد بود که به خاطر کوچکترین حادثه، بر سر زنم  و بچه­ ام داد زدم. اصلاً نتوانستم جلوی خودم را بگیرم. به چنین کسی باید گفت: عزیزم! تو مقدار زیادی عفونت را به خانه بردی، بعد هم می خواهی دستگاه روحت هم درست عمل بکند؟ این سیستم درست عمل نمی کند. چون با مجموعه ارتباطاتت آلودگی جمع کرده ای و حالا برداشتی آوردی به خانه. خوب طبیعی است که با اعضای خانواده دچار مشکل بشوی. مردها بیرون می روند و ممکن است یک عالم ارتباطات آلوده گیرشان بیاید. یک خانم خانه ­دار هم یک دفعه می نشیند صد تا فکر بیهوده می کند. همین خیال های بیهوده، سوءظن ها، بدبینی ها، بدجنسی ها، دعواها و درگیری های خیالی با مادرشوهر با جاری، رقابت در مسابقه با آنها که مبادا از من جلو بزنند. من چه کار بکنم از آنها جلو بزنم و....اینها جمع می شود و عفونت تشکیل می دهد. شما فکر می کنید گناه کردن چطوری است؟ شما وقتی دارید تلویزیون نگاه می کنید یک چیزهایی هست که اصلاً نباید آدم نگاه بکند. اگر نگاه کردید، آثار منفی آن را هم خواهید دید. انسان نگاه می کند و خوشش می آید. لذتهای حرام دارد که مخفی است. حتی سکس مخفی دارد. دارید فیلم سینمایی نگاه می کنید، اما سکس مخفی هم دارد؛ کسی دارد زبان خارجی می خواند، سکس مخفی هم دارد. در ظاهر اصلاً چیزی هم نیست، اما در آن سکس مخفی هست. در همین فیلمها و گفتگوها و به قول خودشان دیالوگ ها، سکس مخفی وجود دارد. کسی که در ۵ سریال، صد تا نامحرم را دیده، ۴ تا خیال هم کرده، از ارتباطات آنها چند جور خیال در ذهنش ایجاد شده و عفونتها جمع شده، دیگر روحش سبک نیست. استغفار سلاح است خیلی از ضعف ها و سستی ها و کژی ها و گرفتاری ها را استغفار برطرف می کند. هیچ چیز بدی نیست که استغفار نتواند خردش بکند و آن را از بین ببرد. مانعی وجود ندارد که استغفار نتواند آن را برطرف کند. عجب سلاح قدرتمند و مبارکی است. در جنگها افراد می روند سنگر می گیرند که تیر به آنها نخورد. گاهی یک دیوار کوچک یا یک تخته که پیدا بکنند در پشت آن پنهان می شوند که تیر به آنها نخورد. اما الان یک سلاح هست که تازه به بازار فروش سلاح آمده و من آن را دیده ام. وقتی که آن را می گیری به سمت دشمن، مثلا بتون را نشان می دهد و دشمن آنطرف بتون است. نیازی نیست که دشمن را با چشم ببینی، زیرا حساسیت گرمایی برای این سلاح کافیست. به راحتی نشان می دهد که در آن طرف کسی دارد راه می رود. می توانی بزنی و بتون را سوراخ کنی و دشمن را در آنطرف بتون متلاشی کنی. یعنی آنطرف بتون و دیوار را دارد می بیند. یعنی دیگر سنگر نمی توانی بگیری. بروی گونی پر از ماسه بگذاری و در پشت آن پنهان شوی. اصلاً کاری با این چیزها ندارد. وقتی که کسی این سلاح را می گیرد به سمت دشمن، این سلاح تمام حرارت بدن دشمن را قشنگ نشان می دهد. استغفار اینطوری است. استغفار مشکلی نیست که نتواند برطرف بکند. استغفار مثل یک سلاح است. هر چقدر دقیقتر و با توجه تر استغفار کنیم، سلاح استغفار قدرتمندتر شده و موانع بیشتری را می تواند از سر راه بردارد. اگر استغفار سطحی باشد، موانع سطحی را می تواند برطرف بکند. بنابراین، هر چقدر ما روی استغفار کار بکنیم، قدرت و سرعتمان در همه جهات زیادتر می شود.   استغفار چگونه رزق قوه ی «خیال» را تامین می کند؟

قشنگ ترین کلمه ای است که شما بر زبان جاری می کنید، نام الله است. بعضی اسم های حق تعالی مربوط به ذات اوست. مثل حی، علیم، قادر. بعضی اسم ها، صفات حق تعالی هستند. بعضی اسم ها هم مربوط به مقام فعل او هستند. مثل غافر. یعنی خداوند در مقام کاری که می خواهد انجام دهد باید مخلوقی باشد تا گناهی کند و خدا ببخشد. در این صورت می گوییم خدا غافر است یا رازقیت که نیاز به مرزوق دارد. «سلام» هم از اسماء فعل الهی است. یعنی نیاز به مظهر دارد و باید کسانی مظهر اسم سلام خداوند باشند. همان طور که عده ای مظهر رزق خدا هستند، عده ای مظهر ربوبیت و پرورش هستند.  پدر و مادر مظهر ربوبیت خداوند هستند. در قرآن می خوانیم: «وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّیَانِی صَغِیرًا[1]= بگو پروردگارا آن دو را رحمت كن چنان كه مرا در کوچکی پروردند». استاد هم رب شاگرد است. چون پرورنده اوست. مظاهر کامل اسم حق تعالی، «اهل بیت (علیهم السلام)» هستند. چون اولین مخلوق خداوند هستند. خداوند همه نظام خلقت را از نور محمد و آل محمد علیهم السلام خلق کرده است. بنابراین، سلام الهی از طرف اهل بیت (علیهم السلام) به همه انسان ها می رسد. وقتی پیغمبر (صلوات الله علیه) به معراج رفتند، چشم حضرت به گروهی از فرشته ها، انبیاء و مرسلین افتاد. حضرت در اولین نگاه به آن ها سلام می کند. پس خروجی پیغمبر در معراج، «سلام» است. پیامبری که اشرف مخلوقات است و تقدیرات الهی از این شخصیت به سایر مخلوقات می رسد. او کامل ترین مظهر اسم خداست. سلام، اظهار ادب است. در حدیث قدسی خدا به پیغمبر می فرماید: «فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَیْهِ: أَنَّ السَّلاَمَ وَ التَّحِیَّةَ وَ الرَّحْمَةَ وَ الْبَرَكَاتِ أَنْتَ وَ ذُرِّیَّتُكَ= خداوند به او وحی كرد: من سلام، تحیّت و رحمت هستم. تو و ذریه تو بركات هستید». پس اگر کسی بخواهد در سیر و سلوک به مقام اهل بیت (علیهم السلام) برسد و با آن ها محشور شود، باید مسیر سلامت را طی کند که از ظاهر شروع می شود. یعنی بتواند در هر سه مرحله ی شریعت، طریقت، اخلاق و عقاید، خودش را سالم سازی کند و سلامت را در خود پیاده کند. اگر «سلام و سلامتی» در دینداری کسی نباشد، دین به معنی حقیقی شکل نگرفته است همه دستورات دین، با بند تسبیح به هم وصل می شوند. دانه های تسبیح، احکام شریعت است و بند آن، «سلامت و سالم بودن» است. چون در حرکت به سمت ابدیت، تولد به برزخ و قیامت، باید «قلب سلیم» داشته باشیم تا سالم به آن عالم متولد شویم. سیستم فقه و رساله، سیستم سالم سازی است. وقتی می گویند از نجاسات پرهیز کنید، این خوردنی ها حرام هستند، این دیدنی ها و شنیدنی ها حرام هستند، اینها برای انسان تعیین حد و مرز می کند و این حد و مرز همان «سالم سازی» است. اما وقتی کسی از شریعت، یعنی رساله و فقه و حلال و حرام های الهی فاصله می گیرد، آسیب های متعددی مثل طلاق، مرگ و میر، بیماری، فقر و فساد افزایش می یابد. مثلا نماز، خمس، زکات، روزه، حجاب و .. همه برای سلامت فرد و جامعه است. مرد و زن باید حجاب داشته باشند، و گرنه به سلامت خود و جامعه لطمه می زنند. سایر احکام دین هم برای سلامتی است. «اخلاق» سلامت روحی ما را تضمین می کند. علم اخلاق می گوید: شما اگر بخواهی به بهشت و مقام اهل بیت برسی، نمی توانی حسود باشی. چون آدم حسود مریض است و بهشت جای افراد ناسالم نیست. بنابراین، انسان با علم اخلاق، روان و روحش را از فحشاهای باطنی نجات می دهد. ما به وسیله ی شریعت، از فحشاهای ظاهری نجات پیدا می کنیم، ولی به وسیله ی اخلاق و طریقت، از فحشاهای باطنی که خطرناک تر هستند، نجات پیدا می کنیم. فرد زناکار در جهنم عذابش خیلی وحشتناک است و غیر قابل تصور. اما شخص حسود، بداخلاق، عصبی، پرخاشگر، زودرنج و خودشیفته، جهنمش هزاران سال طولانی تر و سخت تر از فرد زناکار است. امام (ره) می فرماید: «جهنم اخلاق عمیق تر، دردناکتر و طولانی تر از جهنم اعمال است». با این وصف، شریعت مربوط به ظاهر است و اخلاق مربوط به باطن انسان. هیچ کس حق ندارد نسبت به کسی بدجنس و بدخواه باشد. چون در زندگی خیر نمی بیند. علت این که زندگی هایمان پیچیده شده و اعصابمان خرد است و آرامش نداریم، اضطراب داریم و خوابهای بد می بینیم، و علت این که روزیمان بسته می شود، این است که درون مان را اصلاح نکرده ایم. همه چیز در درون اتفاق می افتد. کلید همه ی خیر و شرها در درون خودمان است. پس ما اگر غصه می خوریم و می ترسیم، برای این است که در درون ترس داریم. فرمول با عظمتی از امیرالمومنین علی (علیه السلام) هست که فرمودند: «مَنْ أَصْلَحَ سَرِیرَتَهُ أَصْلَحَ اللَّهُ عَلَانِیَتَهُ= هر كس درون خود را درست كند، خداوند ظاهر او را درست می گرداند». بنابراین، اگر با مادر شوهر یا پدر شوهرت اختلاف داری، با عروست یا با باجناقت یا با جاری ات اختلاف داری، یا با همسرت اختلاف داری، اول باید خودت را درست کنی. اگر درونت را درست کنی خدا بیرونت و روابط تو با دیگران را درست می کند. در درون خودت، به صلح و دوستی و محبت با طرف مقابلت برس تا بتوانی در بیرون هم ارتباط خوبی برقرار کنی. نتیجه آن که، منشأ سلامتی خود ما هستیم. فلسفه دین در حیطه ی طریقت، اخلاق و شریعت، «سلامت ظاهر و باطن» است. باید اینها را سالم کنیم تا امنیت داشته باشیم و از زندگی لذت ببریم. «کلمات» در سرنوشت انسان تأثیرگذارند «کلمات» معنا دارند و بر اشیاء اثر می گذارند. یعنی همه اشیاء با «شنیدن» تحت تأثیر قرار می گیرند. چون شعور و تسبیح دارند. «یسبح لله ما فی السموات و الارض ولیکن لا تفقهون تسبیحهم= همه چیزهایی که در آسمان و زمین هستند، خدا را تسبیح می کنند، اما شما تسبیح آنها را در نمی یابید». آزمایش مولکول های آب معروف است. آزمایش شده که وقتی بر مولکول آب، اسم الله یا اسم های خوب دیگر گفته می شود، تغییر شکل زیبایی پیدا می کند، اما وقتی اسم شیطان بر آن برده می شود، شکل نامنظمی به خود می گیرد. «کلمات» در پوست، مو، چشم، اعصاب، مغز و استخوان انسان تأثیر می گذارند. حتی نیت و کلمه ای که انسان می نویسد یا می گوید، تأثیرگذار است. حتی کسی که به گردنش صلیب آویزان می کند با کسی که اسم الله به گردنش دارد، یا قرآن همراهش هست، هر کدام از اینها در ساختار جسمی و روحی انسان اثر خاصی دارند. «اسم» ها هم بر شخصیت انسان تاثیر می‌گذارند. بعضی والدین در نامگذاری فرزندان شان، اسماء الهی را انتخاب می کنند، برخی هم اسامی حیوانات یا گیاهان یا جمادات را روی فرزندشان می گذارند. هر کدام از این نام ها در روح و روان انسان تأثیر بسزایی می گذارد. چون شنیده می شود و به کار برده می شود. قرآن تذکر می دهد که وقتی می خواهید با هم حرف بزنید، بهترین کلمات را انتخاب کنید: «وَ قُلْ لِعِبادی یَقُولُوا الَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ[2]= به بندگانم بگو سخنی بگویند که نیکوتر است». قرآن نمی گوید کلمات خوب را انتخاب کنید، بلکه می فرماید بهترین کلمات را انتخاب کنید. چون در سرنوشت انسان تأثیرگذارند. امروزه اکثر درگیری ها، دعواهای فامیلی، خودکشی ها، افسردگی ها، زندان رفتن ها، قتل ها به خاطر کلمات بدی است که افراد از اطرافیانشان می شنوند. حتی طلاق ها هم به خاطر انتخاب کلمات نامناسبی است که زن و شوهر به کار می برند. یعنی کلمات نامناسب و ناگوار چنان تاثیری دارد که کار به تنفر و نفرت و دوری و جدایی و طلاق می کشاند. پس مراقب باشید در ارتباط با طرف مقابل تان، کلماتی که استخدام می کنید، چه در نوشتن نامه و ‌پیامک و چه در گفتارها، همیشه بهترین کلمات را انتخاب کنید. چون حرفهای خوب ، زمینه ی نفوذ شیطان، آلودگی ها، انحرافات، بیماری ها و تنش ها را از بین می برد. صدای موسیقی بر روح و روان انسان تاثیر مثبت و منفی باقی می گذارد «اصوات» نیز مانند «کلمات» دارای آثار خوب و بد هستند. گاهی موسیقی در دستگاهی نواخته می شود که آهنگش با شئون زمینی و حیوانی انسان تناسب دارد. این نوع از موسیقی حرام است، زیرا انسان را کوچک، ضعیف، حقیر و محدود بار می آورد. کسی که موسیقی حرام می شنود، روحیه اش خراب می شود. یکی از آثار موسیقی حرام، این است که برای انسان تزلزل شخصیتی می آورد. امروزه بخشی از موسیقی هائی که در رسانه ها پخش می شود و مردم گوش می کنند، مبتذل و حرام هستند. چون انسان را پست می کنند و شخصیت و منش او را به ذلت می کشاند. گاهی هم موسیقی در دستگاهی نواخته می شود که متناسب با بخش های متعالی، یعنی بخش «فوق عقلی و الهی» انسان است. این نوع موسیقی به انسان قدرت، انرژی، امید و تعالی روح می دهد. این موسیقی معجزه می کند و تأثیر مثبتی بر روح و شخصیت انسان می گذارد و همه چیز او، از جمله اراده او را تقویت می کند. این نوع موسیقی، به انسان قدرت، امید و انرژی می دهد. حتی انسان را از طبیعت خارج کرده و تا بهشت می برد. بنابراین، دستگاه های موسیقی هرکدام می توانند در سرنوشت انسان تاثیر مثبت یا منفی بگذارند. مثل عطرها که بعضی از آنها نشاط آورند و بعضی حالت تهوع ایجاد می کنند. رنگ ها هم این گونه هستند. در بحث روانشناسی رنگها می گویند: بعضی رنگها آرامش، شادی، قدرت و امید در انسان ایجاد می کند. پس هر جلوه و ظهور حضرت حق در سرنوشت و ساختار شخصیتی انسان اثر گذار است. چون شعور و تسبیح دارند. این همان است که قرآن کریم می فرماید: «یُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ[3]= آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، تسبیح خدا را مى‏ گویند». سلامت روح در گرو مهندسی عشق است کسی که در چینش آرزوها و معشوق هایش، «الله، اهل بیت و جهاد»، اولویت اصلی و عشق او باشد، در همه ی جنبه های زندگی اش موفق است و خیر و برکت می بیند و به مظهر سلامت یعنی اهل بیت (علیهم السلام) نزدیک تر شده و به خدا شبیه تر می شود و مسیرش به سمت تکامل و رشد خواهد بود.  اما اگر این طور نباشد،‌ یعنی «مهندسی عشق» او مبتنی بر اولویت های انسانی و ارزشی نباشد، هر چقدر در شئونات پایینی موفق باشد، باز هم شکست می خورد. «مهندسی عشق» مثل سیستم بدن است که اگر مهندسی اش به هم بریزد، درد، سرطان، مرگ و میر و همه آسیب ها به انسان وارد می شود. امروز در جامعه ما بیشترین طلاق ها در طبقات تحصیل کرده و پولدار صورت می گیرد. چون اینها به ساختار وجودی و مهندسی عشق خود، خیانت کرده اند، پس سالم نیستند و نمی توانند از پول و علم و تحصیلاتشان لذت ببرند و تعادل، شادی و آرامش داشته باشند. این یک اصل است. اگر بخواهیم طبق حدیث «فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَیْهِ: أَنَّ السَّلاَمَ وَ التَّحِیَّةَ وَ الرَّحْمَةَ وَ الْبَرَكَاتِ أَنْتَ وَ ذُرِّیَّتُكَ= خداوند به او وحی كرد: من سلام، تحیّت و رحمت هستم. تو و ذریه تو بركات هستید»، به «سلامت، تحیت و برکت» برسیم، باید به اهل بیت (علیهم السلام) نزدیک شویم. در فراز جامعه کبیره می خوانیم: «مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِكُمْ وَ مَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْكُمْ= هركس اراده و آهنگ خدا كند، به وسیله شما آغاز می كند». یعنی هر کس اراده ی الله را داشته باشد، باید با اهل بیت شروع کند و با آنها باشد. [1]. سوره اسراء/آیه 24. [2] . سوره اسراء/آیه 53. [3]. سوره جمعه/آیه 1.