اگر در محاورات روزمره دقت کرده باشید، مثلاً وقتی اتفاقی می افتد، یا با یک پدیده ی عجیب روبه رو می شویم، یا یک درخت تنومند می بینیم، عوام می گویند: «قدرت خدا را دیدی؟» یا «قدرت خدا چه کرده!»، این «حکمت خداست». یا وقتی که با سرنگون شدنِ طاغوت یا ظالمی می گوییم: «دست انتقام الهی است». منظور این است که ما نباید فقط در موارد خاص و خیلی برجسته بگوییم قدرت خدا، حکمت خدا، دست انتقام الهی؛ بلکه باید در تمام امور روزمره جریان اسماء الهی را ببینیم. خداوند دائماً در قرآن خود را با اسامی مختلف می شناساند که ما بدانیم، این اسم یک جریان است و دارد در عالم کار می کند. به اسامی که در آخر آیات آورده شده اند، باید دقت کرد که این اسم با متن آیه چه نسبتی دارد. به طور مثال، اگر متن آیه راجع به نزول عذاب باشد، آیه با «ان الله عزیز» به پایان می رسد و به این معناست که عزت خداوند اجازه ی غلبه ی دشمن را نمی دهد و کسی نمی تواند بر خدا تسلطی پیدا کند. در دعای کمیل می خوانیم: « وَ بِقُوَّتِکَ الَّتِی قَهَرْتَ بِهَا کُلَّ شَیْءٍ؛ وَ بِعِزَّتِکَ الَّتِی لاَ یَقُومُ لَهَا شَیْ‏ءٌ؛ وَ بِعَظَمَتِکَ الَّتِی مَلَأَتْ کُلَّ شَیْ‏ءٍ = و به توانایى بى‏حدت که بر هر چیز مسلط و قاهر است؛ و به عزت و اقتدارت که هر مقتدرى از مقاومتش عاجز است؛ و به عظمت و بزرگیت که سراسر عالم را مشحون کرده است». انسان در همه ی اشیاء اعم از ریز و درشت عالم عظمت را می بیند. شما با دیدن بال مگس عظمت را می بینی؛ در یک قطره آب، یک اتم و یک مولکول عظمت خداوند را می بینید. اگر انسان درست فکر کند و بیندیشد، متوجه می شود که عظمت یعنی چه؟ اینجاست که انسان شبیه امیرالمؤمنین (علیه السلام) شده و در هر شی کوچکی عظمت خداوند را می بیند. هر وقت نگاه های ما با نگاه خدا و معصومین (علیهم السلام) یکی شد، ما شبیه خدا شده ایم و آرام آرام آن اسم در ما تجلی می یابد و این یعنی «تقرب». یعنی وقتی می گویم: «وَ بِقُوَّتِکَ» باید «قوت» را بشناسم و همه موجودات را مقهور خداوند ببینم و بدانم که هیچ کس و هیچ چیز نمی تواند از قدرت خداوند تخلف کند. «وَ بِعَظَمَتِکَ» باید بدانم هیچ جایی نیست که خالی از عظمت خداوند باشد. امروز در علوم جدید یک میلیاردم متر را محاسبه می کنند. «وَ بِأَسْمَائِکَ الَّتِی مَلَأَتْ أَرْکَانَ کُلِّ شَیْ‏ءٍ = و به نامهاى مبارکت که در همه ارکان عالم هستى تجلى کرده است»، یعنی شما دست روی هر شی ای بگذارید، حتی اگر یک میلیاردم متر هم باشد، باز می بینید که چند اسم از اسماء خداوند در آن کار کرده است. وقتی که شما به یک گل نگاه می کنید، یعنی به چند اسم نگاه می کنید. اسم هایی مثل، «جمیل»، «قادر»، «جلال»، «لطیف»، «خالق»، «مصور»، «مرید» در گل تجلی کرده و توانسته آن را بسازد. نگاه به آفرینش خداوند امام سجاد (علیه السلام) را به مناجات وا می داشت جالب است وقتی امام سجاد (علیه السلام) به ابر نگاه می کند، شروع به مناجات می کند:«وأنزل علینا نفع هذه السحائب و برکتها واصرف عنا أذاها = خدا یا برکت و نفع این ابر ها را بر ما فرو فرست و اذیت و ضرر آنها را از ما برگردان». یک آدم با عظمتی مثل امام سجاد علیه السلام وقتی چشمش به ابر می خورد، خدا را می بیند و شروع به مناجات می کند. ما به ابر، آب، ماه و ... نگاه می کنیم چه می بینیم؟ حضرت چقدر زیبا در یک روز طوفانی که باران شدیدی می بارد و رعد و برق می زند، با خداوند مناجات می کند: «خدایا به درستی که این دو ( ابر و برق) دو نشانه از نشانه های تو اند و دو کمک حال از یاوران تو اند که در انجام اوامر تو پیشی می گیرند، با رحمتی نافع یا بلایی ضرر زننده». رعد و برق اسم فرشته هاست. ما فرشته ی باران داریم که با هر دانه باران فرشته ای می آید، یعنی تعداد قطرات باران حساب شده و مشخص است. حضرت می فرماید:«با رحمتی نافع یا بلایی ضرر رساننده، پس به سبب آنها باران زیان زننده بر ما فرو مفرست و جامه ی گرفتاری بر ما مپوشان». باران هایی که سیل و در نتیجه تلفات و کشتار به بار می آورند.   زمام امور همه مخلوقات در دست خداست اگر قرار است کاری انجام شود، باید خدا بخواهد. در دعا داریم «ای کسی که زمام امور همه ی موجودات، ریسمان همه ی آنها به دست توست». پول و برکت و روزی دست خداست. فردی به آقای بهلول گفت: آقا ما خرج مان از درآمد مان بیشتر است. ایشان در جواب گفت: فضولی نکنید، کاری به این نداشته باشید. همه چیز در دست خداست. به حضرت عرض کرد، آقا من وظیفه ام در مورد کسبِ روزی چیست؟ حضرت فرمود: وظیفه ات همین است که صبح بیایی مغازه ات را باز کنی. «به درستی که بی نیاز کسی است که تو او را بی نیاز کرده باشی و سالم کسی است که تو او را حفظ کنی». خدا رحمت کند شهید دستغیب را، داستان زیبایی بیان می کنند: آقایی می بیند که عقربی با عجله دارد می رود. او نیز به تعقیب عقرب راه می افتد و می بیند که عقرب دم رودخانه ایستاد. قورباغه ای آمد و پشتش را به این عقرب کرد و عقرب سوار قورباغه شد، قورباغه شنا کرد و عقرب را در آن سمت رودخانه گذاشت. این شخص هم از رودخانه رد شد، برای این که ببیند عقرب کجا می رود. گفت: دیدم یک نفر آنجا خوابیده و یک مار هم رویش نشسته بود، عقرب سمت مار رفت و آن را نیش زد و کشت و برگشت. طوفان شن طبس یادتان هست؟ یا سگی که کودتای نوژه را لو داد را یادتان هست؟ امام فرمود: «شنها مامور خدا بودند. سگ مامور خدا بود.» خلقِ «شب» و «روز» نشانه ی دیگری از جریان اسماء الهی است « الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِی خَلَقَ اللّیْلَ وَ النّهَارَ بِقُوّتِهِ وَ مَیّزَ بَیْنَهُمَا بِقُدْرَتِهِ وَ جَعَلَ لِكُلّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدّاً مَحْدُوداً = حمد و ستایش از آن خدایی است که شب و روز را به قوت خود خلق کرد و با قدرت خود بین آن دو جدایی انداخت و برای هر یک اندازه ای معین قرار داد». آیا تا به حال شده، هنگام فرارسیدن شب و روز خدا را حمد کنیم؟ هزاران سال است، دانشمندان در مطالعه شب و روز و آثار آنها مانده اند. مثلاً در قطب 6 ماه شب است و 6 ماه روز. برای همین است که حضرت می فرماید: «وَ مَیّزَ بَیْنَهُمَا بِقُدْرَتِهِ= و با قدرت خود بین آن دو جدایی انداخت»، یعنی میلیارد ها میلیارد موجود و روابط در کارند تا شب، شب شود و روز، روز شود و در عین حال از نظر علمی قابل محاسبه هم باشند، برهمین اساس است که زمان های اذان، طلوع و غروب خورشید را محاسبه می کنند.   «فخلق لهم اللیل لیسكنوا فیه من حركات التعب = پس شب را برای بندگان آفرید تا در آن از حرکات رنج‌آور و فعالیت‌های آزاردهنده بیاسایند»[1]. واقعاً، تا حالا شده ما از خدا به خاطر این کار تشکر کنیم و یا به اثرات آرام بخشی خواب فکر کنیم؟ تا حالا یک شب بی خوابی به سرتان زده تا ببینید بی خوابی یعنی چی؟ بعد صبح که می خواهی بروی دنبال کار و زندگی ات، درس، مغازه، شغل و دانشگاه و ... می بینی که بدنت کوفته ی کوفته است. نه درس را می فهمی؛ نه حوصله کار داری. بعضی از عزیزان می گویند: ما خیلی زود خسته می شویم؛ خستگی مفرط داریم. اولین سوالی که از این عزیزان می پرسم این است که شما قیلوله (خواب نیمروزی) دارید یا ندارید؟ خواب نیمروزی جزء رموز مهم سلامتی است. شما وقتی خواب نیمروزی داشته باشید، اگر قرار است 15 سال بعد سکته کنید، دیگر سکته نمی کنید. آدم نیم ساعت یا 20 دقیقه در روز بخوابد خوب است. با استثنا کاری نداریم. ممکن است، زمانی انسان مهمان داشته باشد، درس و امتحان داشته و یا کاری مهم برایش پیش آمده باشد و مجبور باشد بیدار بماند. امام امت سلام الله تعالی با این که شاید 4 ساعت بیشتر نمی خوابید، ولی حتما باید بعد از ظهر می خوابید و جالب است که امام برای همان یک ربع هم که می خواست بخوابد، رخت خواب می انداخت. اگر خواب نیمروزی نداشته باشی. زود پیر می شوی، استعدادت زود از بین می رود. عوارض خیلی زیادی در بدنت دارد. حال فکر کنید، کسی که شب هم نتواند بخوابد، چه بر سرش می آید. «وَ خَلَقَ لَهُمُ‏ النَّهارَ مُبْصِراً لِیبْتَغُوا فِیهِ مِنْ فَضْلِهِ؛ وَ لِیتَسَبَّبُوا إِلَی رِزْقِهِ، وَ یسْرَحُوا فِی أَرْضِهِ، طَلَباً لِمَا فِیهِ نَیلُ الْعَاجِلِ مِنْ دُنْیاهُمْ، وَ دَرَک الْآجِلِ فِی أُخْرَاهُمْ= و روز را بینایی‌بخش قرار داد تا در آن به جستجوی فضل حق برخیزند و به رزق و روزی او دست یابند و در زمین او در پی سود برای گذرای دنیا و ادراک نفع دائمی آن جهان به راه افتند.».[2]این فرمایشات حضرت استاد حفظه الله تعالی خیلی مهم است:« ملاحظه می شود که در این فرازها هر حرکت و سکونی به طور مستقیم در نظام عالم منسوب به حضرت ربوبی است، یعنی خداوند و کل تاثیرات به جعل و قرار داد دستگاه علیم و حکیم نسبت داده شده است». سعی کنید به هر شی ای به خصوص خودتان، پوست تان، بند انگشت تان، ناخن تان، چشم تان، به یک کودک که نگاه می کنید، دقت کنید که خالق آن خداست. آن وقت آدم باید احمق باشد که با این خدا در بیفتد. خیلی خوب است که آدم بترسد و بی مهابا هر کاری را انجام ندهد. مواظب باشد که معصیت خدا را نکند. باید دقت کنیم که اسماء الهی در سراسر عالم جریان دارد. همه چیز حساب و کتاب دارد، ما آزاد نیستیم که هر کاری دل مان خواست بکنیم و با هر کس هر طور دل مان خواست رفتار کنیم. نباید راحت به یک نفر فحش بدهی؛ راحت به کسی تهمت بزنی؛ راحت کسی را مسخره کنی؛ فکر می کنی حساب و کتاب ندارد؟ راحت دست روی شخصی بلند می کنی. همان دستی که روی او بلند کردی و به سر و صورتش زدی، با تو کاری می کند که تا آخر عمر مایه ی زجرت شود. ممکن است دستت عفونت کند و یا فلج شود. رمز شادی و آرامش همین است که من بگویم: خدایا من از خودم هیچ چیز ندارم. عرضه هم ندارم، نمی دانم باید چه کار کنم. تو بگو من باید چه کار کنم؟ هر چه تو بگویی: خدایا من همان را انجام می دهم. در این صورت تو با فرمول های خدا کار می کنی، با دستورات خدا بچه داری می کنی. غصه هم نمی خوری و می دانی داری درست عمل می کنی. حضرت امام ره فرمود: خدا منشاء کار است، خدا کارگر است. دائما در حال خلق کردن است. در حکمت متعالیه در جای خودش ثابت شده که خداوند یک موجود را خلقش نمی کند و کوکش نمی کند و سپس در زمانی او را بمیراند. بلکه شما در هر لحظه می میرید و زنده می شوید. یعنی دمش آن به آن است. مثل صورت ذهنی که وقتی می خواهی یک تصویر را نگه داری، خودت باید دائما از روحت به او عنایت کنی تا بماند. به محض این که عنایت نکنی از بین می رود. خداوند دارد ما را این طوری اداره می کند. آن به آن، لحظه به لحظه دارد به موجودات حیات می دهد. نه این که حیات بدهد و بگوید حالا زنده باشد، هر وقت خواستم روحش را می گیرم، نه. این مرگ و حیات دائما دارد اتفاق می افتد. حضرت جبرئیل و عزرائیل و اسرافیل علیهم السلام و دیگر فرشته ها دائما دارند کار می کنند. حضرت عزرائیل علیه السلام با انصار و اعوانش در این دنیا مشغول کارند و تمام گلها، حیوانات به وسیله عزرائیل و انصارش قبضِ روح می شوند. معصومین علیهم السلام نفس اسماء الهی هستند حضرات معصومین علیهم السلام خود را مظهر اسماء الهی، بلکه در بعضی روایات خود را نفس اسماء حسنای الهی می دانند. یعنی خودِ معصوم، اسمِ خداست و این نکته ی خیلی مهم و قابل توجهی است. خداوند در اولین تجلی خود 14 نور اهل بیت علیهم السلام را خلق کرده است. تمام خلقت های بعدی از اینهاست. برای همین هم امیرالمومنین و امام زمان علیهم السلام هر دو فرموده اند: «نحن صنائع و ربنا و الخلق بعد صائعنا= ما ساخته ی خداییم، ولی مردم ساخته ی ما هستند». در اصول کافی آمده است که خداوند از حضرت زهرا (سلام الله علیها) چه چیزهایی را خلق کرده است و همینطور از امام حسن علیه السلام چه چیزهایی را خلق کرده است؟ از کدام یک از معصومین بهشت را خلق کرده است؟ آسمان و زمین از کدام یک از اینها خلق شده اند؟ به هر حال دریافت حقیقت اسماء، غیر از تصور ذهنی و فکری است. دریافت قدرت مطلق و علم مطلقه و عظمت تامّه ی حضرت (حق) رب برای حضرت معصومین علیهم السلام به طور شهودی و وقوف و شعور محض برای عالم غیب است که از سنخ گفتنی ها و شنیدنی ها نیست؛ بلکه دریافتی خاص، خاصِ آن بزرگواران بوده است. یعنی «نوع نگاه معصوم» و ما باید به این نوع نگاه نزدیک شویم که وقتی به یک گل، پشه، درخت، کودک، خنده، گریه، ابر و باد، قطره ی آب، رودخانه نگاه می کنیم، متوجه باشیم که چه قدر از اسماء در حال کار کردن هستند. آنان در واقع متن عالم اسمای الهی و اسم اعظم او هستند. [1] - دعای ششم صحیفه سجادیه. [2] - همان. برگرفته از مباحث «شرح صحیفه سجادیه» 

امام سجاد (علیه السلام) می فرماید :«اللهم صل علی محمد و اله ، و اکفنا حد نوائب الزمان ، و شر مصائد الشیطان ، و مرارة صولة السلطان = خدایا بر محمد و آل محمد درود بفرست و ما را از شدائد و سختی های زمان و شر دامهای شیطان و تلخی غضب و ظلم سلطان حفظ کن». این دعا در فراز پنچم دعای صحیفه ی سجادیه آمده است. عالم دنیا عالم تزاحم، تضاد ها و برخوردهاست. ما در رویدادهای زندگی و حوادث طبیعی، با یک سلسله مصائب و گرفتاری ها مثل تصادفات، بیماری ها، تلخی ها، برخوردها و سختی ها مواجه هستیم که هر یک امتحانی است که ما به خدا می دهیم. یعنی رشد انسان بدون تحمل سختی ها ممکن نیست. خداوند می فرماید:« یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِیهِ= ااى انسان حقا كه تو به سوى پروردگار خود بسختى در تلاشى و او را ملاقات خواهى كرد» (انشقاق/6). یعنی مسیر انسان به سوی خدا، یک مسیر پر تضاد و پر دردسر و توأم با سختی است. بنابراین، مؤمن برای رشد خود نیاز دارد به درگیر شدن با آدمهای منفی و قلدر و بد، حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله، آتش سوزی، بیماری و تصادف و زمین خوردن و شکست خوردن و.... ممکن است کسی سوال کند که این چه دنیایی است که خدا درست کرده که پر از مشکلات است و چرا انسان هر چقدر ایمانش بالاتر می رود، فقر و غصه و گرفتاریها و سختی هایش هم بیشتر می شود؟ علتش این است که فرمود: «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ= قطعا شما را به چیزى از [قبیل] ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جانها و محصولات مى ‏آزماییم و مژده ده شكیبایان را» (بقره/155). یعنی مَنِ خدا حتماً حتماً شما را با این چیزها آزمایش می کنم. پس این صحنه ها صحنه هایی است که در زندگی انسان پیش می آید و انسان برای این که قوای انسانی اش فعال شود و بر وجودش حاکمیت پیدا کند، به این چیز ها احتیاج دارد. سختی ها و گرفتاری ها در جنبه های حیوانی، وهمی و خیالی ما، پیش می آید. اما اگر انسان بتواند با آنها درست برخورد کند، جنبه های عقلی و فوق عقلی او فعال می شود. مثلا اگر کسی نباشد که ما را اذیت کند یا مخالف نظر ما نباشد، اسمهای خدا مثل حلیم و غفور و...چگونه در ما تجلی کند. ما می گوییم کمال انسان قرب به خداست. قرب به خدا یعنی انسان شبیه به خدا شود. اگر قرار است انسان مثل و شبیه خدا بشود، باید صفات الهی در او تجلی کند. خدا همه صفات خودش را به صورت استعداد به انسان داده است. ولی اگر «استعداد» بخواهد شکوفا شود، احتیاج به محیط و زمینه دارد و کره زمین بهترین و مناسبترین جا برای شکوفایی استعداد های انسان است. تاریکی ها، ظلمتهای گوناگونی که در زمین هست، برای شکوفایی استعداد های اوست. چون سختی ها نیاز ماست، خداوند آنها را قرار داده تا با آنها استعدادها، ظهور کند و انسان به بزرگی برسد. یعنی مثل ورزشکاری که در جام جهانی برنده می شود. او بیش از همه ورزشکارها توانسته موانع را از بین ببرد. اما کسی که نتوانسته در جام جهانی برنده شود، در مقابل مشکلات کم آورده، چه کسی قهرمان جهان می شود؟ کسی که بار و سختی بیشتری را حمل کند، قهرمانی و بزرگی منوط به تحمل سختی هاست. اگر شبیه خدا شدن را گنج بدانیم، رنچ آن بر ماهموار می شود.  نابرده رنج گنج میسر نمی شود. معرفت انسان به خدا موجب می شود که انسان در امتحانات الهی از خداوند یاری بطلبد خوب حالا وظیفه ما این است ضمن این که می دانیم بطور طبیعی اینها بر سر راه ما قرار می گیرد. اینها اصلاً قانون خلقت است، بدانیم که این هست وقتی دانستیم می گوییم خدایا حالا که این سختی ها هست تو تنها کسی هستی که یاور مایی. « انت المستعان=تو کمک کاری». تو تنها کسی هستی که می شود به تو پناه برد و از تو کمک گرفت. برای همین زیاد بگوییم: « لا حول و لا قوته الا بالله». حتی در زمان معصیت بگوییم: «الَهِی لَمْ یَكُنْ لِی حَوْلٌ فَأَنْتَقِلَ بِهِ عَنْ مَعْصِیَتِكَ إِلا فِی وَقْتٍ أَیْقَظْتَنِی= خدایا برایم نیرویى نیست كه خود را بوسیله آن از عرصه نافرمانی ات بیرون برم، مگر آنگاه كه به محبّتت بیدارم سازى» خدایا من نمی توانم جلو گناه کردنم را بگیرم. تو به من کمک کن. وقتی تو مرا با محبت خودت زنده می کنی، من به عشق تو می توانم از گناه دوری کنم. به محبت و رفاقت و صمیمیت با تو می توانم از گناه دوری کنم. تو به من قدرت بده. اگر شیطان به من حمله می کند، تو به من کمک کن. در درگیری با منافق و کافر تو به ما کمک کن. «ربّنا ثبّت اقدامنا= خدایا قدم های ما را ثابت بدار». «لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا و هب لنا من لدنک رحمه=خدایا گرایش با باطل در قلب ما مگذار»، «ربنا افرغ علینا صبراً و ثبّت اقدامنا وانصُرنا علی القوم الکافرین=خدایا برما صبر را فرو بریز و ما را ثابت قدم کن و ما را یاری کن و در برخورد با کافران ما را یاری کن». اینها یعنی توحید در استعانت. همین معرفت به خدا باعث می شود که انسان در تمام این صحنه ها به خداوند تبارک و تعالی پناه ببرد. برخی افراد برای این که یک چِک آنها برگشت نخورد، به بندگان خدا التماس می کند. برای حل یک مشکل نزد بندگان خدا هزار جور التماس و گریه می کند. خوب انسان باید واقعاً بترسد و پناه به خدا ببرد. یعنی از صمیم قلب گریه بکند و با ذلت از خدا بخواهد خدایا من ناتوانم و هیچ ادعا و قدرتی ندارم. منم منم نمی کنم. حضرت یوسف سلام الله علیه می گوید: « و ما اُبَرّءٌ نفسی= خدایا من اصلاً نفسم را تبرئه نمی کنم که من گناه نمی کنم و آلوده نمی شوم». «انّ النفس الاماره بالسُّوء الاّ ما رحم ربّی=نفس من به بدی امر می کند، مگر خدا به من رحم کند». این پیغمبر خدا چقدر معرفت و ترس دارد.  زیرا خدا به او یاد داده که: «قُل ربّی اعوذ بک من همزات الشیاطین=   بگو پروردگارا من به تو پناه می برم از حمله های شیطان» این پیغمبر خداست. قویترین انسانها التماس شان به خدا بیشتر بود. ترس شان بیشتر بود. ما ها، نه. ما نرفتیم تا به حال در خانه خدا التماس بکنیم که خدایا من از تو خواهش می کنم کمکم کن. یا قوی! یا عزیز! به عزتت، به قدرتت نگذار من بیافتم. عایشه می گوید من دیدم پیغمبر در رخت خواب نیست، تعقیبش کردم دیدم یک گوشه ای سرش را به سجده گذاشته، رسول خدا، اشرف مخلوقات، با چه سختی و چه حالتی گریه می کرد و می گفت: خدایا مرا به خودم وا مگذار. اما ما اصلاً ترسی نداریم. ما یک شب نشده در خواب، از شدت ترس بلند شویم برویم در خانه خدا وضو بگیریم و دو رکعت نماز بخوانیم. سر مان را به سجده بگذاریم و بگوییم خدایا من واقعاً از شر خودم و از دست خودم می ترسم و از خودم بیزارم؛ من خطرناکم؛ من بی عرضه و ضعیفم. خدایا به دادم برس از شر شیطان و از شر وسوسه ها، از شر خواهش های نفس، از شر نفس اماره، از شر منافقین، از شر حسود ها. خدایا پناهم بده. تو کمکم کن؛ سختی های زمانه را تو کاهش بده؛ تو مشکلات من را حل کن. آبروداران را وسیله ببریم در خانه خدا و بگوییم خدایا به حق این شخص به من رحم کن. ما خیلی خیال مان راحت است، خیلی مغروریم. چرا ترس نداریم؟ چون ما معرفت نداریم گناه را آسیب نمی دانیم. وقتی که علی علیه السلام می فرماید به خاطر یک گناه انسان در جهنم ۱۰۰ سال گرفتار می شود، انسان باید تکان بخورد. یک اخلاق بد، زودرنجی، حساسیت، تکبر، بی منطقی، بی عاطفگی، می تواند به اندازه قرن ها، انسان را در جهنم نگه دارد. پس هنر ما باید پناهندگی به حق تعالی باشد. مؤمن برای رشد و شکوفایی استعدادهایش در معرض ۵ نوع شداید قرار داده شده است نبی اکرم صلی الله و علیه و آله و سلم می فرماید: «المؤمن بین خمس شداید= مؤمن با 5 نوع شدت درگیر است». این ۵ نوع شدت و سختی، برای رشد و خدا گونه شدن انسان بسیار مفید است.  ۱- «مؤمن یحسده= گرفتار مومن حسود می شود». مومن های درجات پایین، حسود و کم ظرفیت هستند. از طرفی مومن اند و از طرفی درک درستی ندارند. بدبینی، حسادت، نیت های بد آنها باعث می شود که برای انسان دردسر درست بشود. آدمهای بدی نیستند. اما به علت ضعفهایی که دارند، می توانند برای انسان دردسر بسازند. ۲- «کافر یُقاتِلُه= کافری که باید با او مبارزه کند». گاهی مؤمن گرفتار کافر می شود که با او باید بجنگد. کفار برای مؤمنین همیشه در طول تاریخ دردسر ساز بوده اند و هیچ وقت فشار ها، توطئه ها و مشکلات فراوانی که کفار برای مؤمنین ایجاد کرده اند، قطع نشده است. کفار به پیغمبر خدا هم حمله و او را اذیت می کردند. امیرالمومنین هم همین طور. آقا امام زمان علیه السلام هم بیاید با کفار درگیری دارد تا ان شاءالله پیروزی نهایی حق بر باطل، این فشار کفار و توطئه های شان همیشه وجود دارد. کشور ما را نگاه کنید الان آماج هزاران توطئه از سوی کفار است، نظام استکباری، صهیونیسم جهانی این همه گرفتاری ها برای ما درست می کنند. ۳- « منافق یبغض= منافقی که به مؤمن غضب می کند». ما گرفتار منافق هم می شویم. نفاق یک بیماری همیشگی است. همیشه در جامعه اسلامی آدمهای منافقی وجود داشته اند که نفع شان در نفاق بوده و تظاهر به ایمان می کردند، اما در درون بی اعتقاد بودند. این هم یک بیماری بسیار خطرناکی است که مثل خوره به جان جامعه اسلامی و به جان مؤمنین می افتد. مؤمن با آدمهای اهل سالوس و ریا مواجه است که در ظاهر به مؤمنین خیلی ابراز علاقه و محبت می کنند، ولی در باطن کینه و نفرت و حسادت و بدبینی دارند. ۴- «و شیطانٍ یُضّلُهُ= شیطانی که او را گمراه می کند». مؤمن گرفتار شیطان و حمله های شیطان هم هست. حمله شیطان از جلو و عقب. قرآن می فرماید: شیطان در صراط مستقیم، وقتی انسان تصمیم می گیرد آدم خوبی باشد به او حمله می کند. حمله از جلو، حمله از عقب، حمله از راست، حمله از چپ. چهار جهت که قرآن فرموده اینهاست: «قَالَ فَبِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِیمَ ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَیْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِینَ=گفت پس به سبب آنكه مرا به بیراهه افكندى من هم براى [فریفتن] آنان حتما بر سر راه راست تو خواهم نشست، آنگاه از پیش رو و از پشت‏ سرشان و از طرف راست و از طرف چپشان بر آنها مى‏ تازم و بیشترشان را شكرگزار نخواهى یافت» (اعراف/۱۶و 17).  یعنی مؤمن گرفتار افکار شیطانی می شود و افکار شیطانی به مؤمن حمله می کند. حمله هایی که انواع و اقسام حالتهای منفی و بد در انسان ایجاد می کند. دلسردی، ناامیدی، احساس پوچی و بی هدفی و بی غایتی، ترس، اضطراب، غم و غصه. همه جور حمله ای شیطان می کند تا روی روح انسان اثر بگذارد.  ۵- « و نفس ینازعه= و نفسی که با او منازعه می کند». یعنی نفسی هست که دائماً با خود انسان درگیر است. شیطان او را تا سخت ترین درجات جهنم می برد. اگر بتواند یک بار ما را عصبانی کند، مدتها جشن می گیرد. چون جبران یک بار عصبانیت، یک حرف بی ربط زدن، یک حرف خلاف محبت زدن، یک حرف تلخ زدن، خیلی سخت است. وقتی خطا می کنی، باید از دل طرف دربیاوری؛ باید شجاعت معذرت خواهی داشته باشی؛ اما فرمودند مؤمن نباید کاری کند که محتاج معذرت خواهی باشد. این برای مؤمن سخت است. این آتشش می ماند برای انسان. اگر شیطان بتواند و کافر و منافق و نفس انسان بتوانند به مؤمن ضربه بزنند و او را آلوده کنند، به راحتی جبران نمی شود کرد. انسان با خودش هم درگیر است. نفسش اذیتش می کند. با نفس قرار هایی می گذارد. نفس فشار هایی می آورد و خواهشها و تمناهایی دارد؛ بهانه هایی دارد. مؤمن دائماً با نفس خودش درگیر است. اما آدمهای بی حال، بی انگیزه، سست، آدمهای تنبل، آدمهای اهمال کار، آدمهایی که شدن را جدی نمی گیرند. تشبه به حق تعالی و تخلق به اخلاق الهی را جدی نمی گیرند. اینها آدمهایی هستند که اهل مسامحه هستند و خیلی زود در هر صحنه ای به شیطان می بازند. از این رو، یک آدم هشیار، عاقل و با معرفت، دائماً از موارد ۵ گانه یادشده ترس دارد. حتی از مسائل طبیعی هم ترس دارد و می گوید: خدایا این لقمه را می خورم، در گلویم گیر نکند و خفه ام کند. دارم الان راه می افتم بروم، خدایا تصادف نکنم. اینقدر این مسئله مهم است که خدا چنین پیامی را فرستاده که بگو:«اعوذ بربّ الناس= بگو پناه می برم به رب مردم. مَلِک النّاس=پادشاه مردم. اله النّاس= معبود و معشوق مردم و پناه می برم به اینها. من شرّالوسواس الخنّاس=از شروسوسه کننده ی خناس به او پناه می برم». «الذی یوسوس فی صدرالناس= از شر شیطانی که وسوسه می کند». شیطان نه، وسواس و خنّاس انسانی هم داریم. من الجنة و الناس= از شر آدمهای وسوسه گر پناه می برم به خدا». مؤمن مرتب می گوید: خدایا اطراف مرا آدمهای وسوسه گر و ضعیف نگیرند، آدمهایی که دائماً هی تو گوش من چیز هایی می خوانند که مرا ضعیف و بی ایمان کنند. اینها مرا از مراکز قدرت الهی دور می کنند.  از مراکز علمی، از مراکز معنویت دورم می کنند. ما چقدر آدمهای خوب داشتیم که با وسوسه این و آن گذاشتند و رفتند خارج از کشور و بدبخت شدند. چقدر آدمها داشتیم شرایط کاری حلال را رها کردند و رفتند دنبال شغل و لقمه حرام. آدمهای زیادی بدون آگاهی وارد آلودگی های شغلی شدند. «قل اعوذ برب الفلق= بگو پناه م یبرم به پروردگار فلق»، «من شر ماخلق= از شر هر چیزی که خدا آفریده به خود خدا پناه می برم». اینها را خدا برای کی گفته؟ باید پناه ببری به خدا. اگر بخوانیم، پناهندگی و فرار نداریم، پناهندگی یعنی فرار، یعنی تنظیم رابطه، یعنی تصمیم، ما از نعمت پناهندگی استفاده نمی کنیم. برگرفته از مباحث «شرح صحیفه سجادیه» 

وقتی که ما از خدا چیزی می خواهیم، خدا ما را چگونه می بیند و ما خدا را چگونه می بینیم. منشاء بسیاری از اختلافاتی که بین من و خدا به وجود می آید، این است که وقتی من به خدا نگاه می کنم، خدا را از دریچه کمالات حیوانی و گیاهی خود نگاه می کنم و او من را از دریچه آنچه که از نفخه وجود خود در من قرار داده است، نگاه می کند. او من را به عنوان یک انسان ممتد از تولد تا بی نهایت نگاه می کند که یک دنیا، یک وفات، یک ملکوت، یک قیامت 50 هزار ساله و یک حیات ابدی بعد از قیامت دارد. خدا مرا به عنوان آن کودک عزیز روان و گوهر الهی که از وجود خود در من دمیده نگاه می کند و مرا به بلندای ابدیت دوست دارد. خدا به من این گونه نگاه می کند. خداوند در نوع رفتارش با من اصل را به سعادت ابدی و تولد سالم من قرار می دهد و رفتارهایش از این اصل و مصلحت خارج نیست. یعنی با گریه و التماس و ضجه و پا فشاری نمی توان خدا را عصبانی و تحریک و احساساتی کرد.‍ چون او همه ی حقیقت ما را می بیند. همان طور که اگر بچه ای با گریه به پدر یا مادرش بگوید: من را دکتر نبر؛ یا به من واکسن نزن؛ آمپول نزن دردم می آید؛ دندانم را درست نکن؛ پایم را جراحی نکن و... . با این که پدر و مادر خیلی عاطفه دارند، اما از طرفی نیز دوست ندارند فرزندشان را اینگونه ببینند. برای همین است که تحت تاثیر قرار نمی گیرند. چون به بچه با دید درستی نگاه می کنند و در نهایت تصمیمی عاقلانه برایش می گیرند که به مصلحت فرزندشان باشد. بچه را به دکتر می سپارند و می گویند چون او مرض قند دارد، پایش را قطع کن. اگر پایش را قطع نکنند به قلبش صدمه می زند و می میرد. مادر و پدر بر خود غلبه می کنند و به این کار رضایت می دهند. خدا نیز می گوید: من دوست ندارم شما را این گونه گریان و نالان ببینم. اما بیشتر وقتها مصلحت ابدی شما اقتضا می کند که با شما به گونه ی دیگری رفتار کنم، حال شما از من بدت بیاید یا خوشت بیاید. منِ خدا به اقتضای مهربانی ذاتی که به شما دارم و به اقتضای رحمانیت و رحیمیتم این گونه عمل می کنم. بیشتر مواقع ما از خدا دعاهایی را خواستیم که مستجاب نشده است. اما بعدها خدا را شکر کردیم که دعای ما را اجابت نکرد. و از این که آن خواسته ها و آرزوهای بچه گانه و حیوانی را داشتیم، احساس پشیمانی کردیم.  چون نوع نگاه خدا به ما با نوع نگاه ما به خدا متفاوت است. سعادت انسان در گرو این است که در دعاهایش با خدا هم نظر باشد سعادت یک انسان در این است که با خدا هم نظر باشد. یعنی زمانی که دعا می کند چیزی را بخواهد که خدا دوست داشته باشد و به مصلحت همیشگی و سعادت خود نیز نزدیک باشد. این برای انسان آرامش می آورد. بیشتر مواقع انسان با وجود آگاهی به اشتباه بودن کارها و روش ها و معصیت بودن خواسته هایش، برای انجام و رسیدن به آنها اصرار می کند. حرم می رود، نذر و نیاز می کند و یک چیز حرام یا مضر را از خدا می خواهد. اصل در ارتباط ما با خداوند این است که رابطه ما با خدا تنظیم باشد. یعنی مبنا این است که در رحم دنیا، حرکت درستی به سمت تولد سالم و آخرت داشته باشیم. بیشتر مواقع ما می دانیم آنچه که از خدا و معصومین می خواهیم، در حرکت مان به سمت ابدیت، به مصلحت ما نیست، یا می دانیم روش ما غلط است و حرکت مثبتی به سمت آخرت انجام نمی دهیم، یا متوقف هستیم یا حرکت مان غلط است و داریم جهنم خود را شعله ورتر می کنیم.  با این وجود در این راستا از خدا می خواهیم، کمک مان کند. وقتی که می دانیم روش ما غلط است، باید آن را تغییر دهیم، نه این که به خدا و ائمه دستورالعمل بدهیم و درس و بزرگواری یاد بدهیم که آنها با ما چگونه عمل کنند. وقتی خدا نمی خواهد، اصرار ما چه معنایی دارد! ما دعا می کنیم و به هر قیمتی می خواهیم خدا را تحت فشار قرار دهیم، و یا کاری کنیم که به خواسته ی خود برسیم. اما بعد می فهمیم که چه فاجعه ای رخ داده است.  شخصی به پیامبر اصرار می کرد که برایش دعا کند تا پولدار شود. پیامبر می دانست که اگر او پولدار شود، مانند قارون که نمونه اش در قرآن آمده است، بد بخت خواهد شد. خانمی اصرار می کند که بچه دار شود. خدا برای بچه دار شدن او بخل ندارد. اگر می خواست و مصلحت بود، به او بچه می داد. به افراد متوسل می شد که برایش دعا کنند، با روش های مختلف، خود را به سختی می انداخت تا این که باردار شد و بچه متولد شد. اما حال مادر و وضعیت بچه وخیم و درحال مرگ بود و از وقتی که این بچه به زندگی آنها آمد، روزگارشان سیاه شد. وقتی می خواهیم با کسی دوست شویم، یا ازدواج کنیم، اصرار می کنیم و از جمکران و امام زمان شروع می کنیم تا ابوالفضل و امام های عراق و مدینه که با این شخص ازدواج کنیم. اما وقتی به او می رسیم، دو سال هم نمی توانیم با او زندگی کنیم و سر از طلاق در می آوریم. یکی از اولیای خدا، شاگردی داشت که استاد آقای ری شهری بود. این شاگرد از استاد ذکر گرفت تا استادش که مستاجر بود صاحبخانه شود. در یک مکاشفه خدمت آقا امام زمان می رسد و حضرت می فرماید: ما به این آقا هرگز خانه نمی دهیم. اگر ما به او خانه بدهیم، گرفتار خانه اش شده و خانه نشین می شود، دیگر نمی تواند به ما کمک کند و از خدمتش به مردم، که سرکشی به مریض ها بود، باز می ماند. امام زمان تعدادی شاگرد را تربیت می کنند که به امور شیعیان رسیدگی کنند. موقع دعا که می گوییم خدایا مریض ها را شفا عنایت بفرما! خداوند برای اجابت، هر یک از اولیای خدا، سربازهای امام زمان و دوستان امام زمان را به جایی می فرستد که به امور مردم رسیدگی کنند، مثل مرحوم آقای شیخ جعفر مجتهدی «رحمت الله علیه»، که به آلمان یا به جاهای دیگر می رفت تا مریضی را شفا بدهد. در ادامه گفت: در یک لحظه دیدم در یک بیمارستان هستم و رئیس بیمارستان جلو آمد، دیدم وجود مقدس آقا امام زمان «علیه السلام هست» که مریض های خاصی را شفا می دادند. مصلحت اندیشی از موانع استجابت دعا است علی «علیه السلام» می فرماید: «ربّ مرحوم من بلائه هو دواء = چه بسا دلت برای کسی می سوزد، که آن بلا درمان او است» . چه بسیار مواردی که دل ما برای کسی می سوزد که حضرت علی در این مورد می فرماید: همین بلایی که  بر او وارد آمده و دلت برایش می سوزد، درمان او است، او دارد این گونه درمان می شود. ولی تو دلت می سوزد. خدا می داند که او باید به این وضعیت دچار شود. خیلی از مواقع مریضی، بچه دار نشدن، شکست خوردن، طلاق گرفتن، تنها بودن، ازدواج نکردن، سرطان داشتن و گرفتاری های دیگر، درمان انسان بوده و برای تربیت او لازم است. تو می دانی روشت غلط است، گناه می کنی، ساقط هستی، حرکت سالمی به سمت تولد نداری، شب و روز معصیت می کنی، اما به جنگ با خدا می روی و از خدا می خواهی در این جنگ کمکت کند. تو می دانی اگر در این شغل باشی، فاسد می شوی، خراب می شوی، لقمه ات حرام می شود، ارتباطات نا مشروع و گرفتاری های دیگری پیدا می کنی. پس چه اصراری داری در آن تثبیت شوی یا خدا به تو برکت دهد. می دانی که فرزندی که هزار و یک نوع فساد به این خانه آورده، باعث می شود پدر و مادر از خدا دور شوند، حال سرطان گرفته و تو مدام دعا می کنی که خوب شود. درحالی که اگر این بچه بمیرد، هم به نفع تو است هم به نفع خودش. در داستان حضرت خضر که در قرآن آمده، وقتی حضرت خضر به آن بچه می رسد او را در مقابل موسی «علیه السلام» می کشد و می گوید: او یک پدر و مادر مومن، صالح و سالم داشت که نزدیک بود باعث کفر و طغیان پدر و مادرش شود. خدا جان این بچه را در حالت عصمت گرفت تا در سن بزرگسالی کافر نشود و پدر مادرش نیز به واسطه این بچه از خدا دور نشوند. به جای او، بچه های بهتری به آنها داد.  خانمی باردار می گفت: رفتم حرم حضرت عبدالعظیم و گفتم: خدایا اگر این بچه قرار است دوست تو باشد، متولد شود، ولی اگر قرار است دشمن تو شود و باعث جدایی من از تو گردد، او را از من بگیر. به محض این که برگشت فرزندش سقط شد. نتیجه ای که از این مباحث می گیریم این است که در بیشتر مواقع رفتار ها، ارتباطات و روش هایی که ما در زندگی داریم، غلط و فساد انگیز است. ما غرق گناه هستیم و در غرق بودن گناه اصرار داریم که خدا به ما کمک کند. خدا می داند که اگر در این دعا ها به ما کمک کند، ما از خودش دور می شویم و به جهنم نزدیک تر می شویم.  بعضی مواقع در دعا چیزهایی را می خواهیم که به نفع و مصلحت ماست، اما با عمل خود دفعش می کنیم. یعنی خدا می خواهد اجابت کند، اما کار های ما نشان می دهد که فقط زبانی دعا کردیم و عملا نمی خواهیم اجابت شود. به همین دلیل، گناه مانع اجابت دعاست. وقتی معصیت می کنیم، این معصیت مانع و عایقی است که نمی گذارد دعاها اجابت شود. تاثیر نتایج دعا بر ارتباط ما با خداوند ما باید در حرکت به سمت خداوند تبارک و تعالی با خداوند صادق باشیم. اگر صادق باشیم دعا که می کنیم، متوجه می شویم که چقدر به اجابت نزدیک است و اگر اجابت نشود خود نیز می پذیریم. در نتیجه درگیری ذهنی و عقیدتی و مشکلی پیش نمی آید. اجابت نشدن دعا بین ما و خدا فاصله نمی اندازد، بلکه  روابط خوبی با خداوند خواهیم داشت. این روابط نیز روز به روز رشد خواهد کرد و به آرامش خواهیم رسید.

ما وقتی دعا می خوانیم و خداوند را با اسامی مختلف مثل «یا غفور»، «یا غفران» و «یا غفار» صدای می زنیم، باید بدانیم که این اسم ها چه جاهایی به کار می روند و فرق شان با هم چیست. از این رو باید به اسماء الهی معرفت پیدا کنیم و انس بگیریم تا بفهمیم که مثلا «رحمن» با «رحیم» چه فرقی دارند.  یا فرق «الهی العفو» با «یا ذالعفو» چیست؟ چرا یک جا «عفو» و جای دیگر «غفران» را می خوانیم؟ فرق بین اسم عفو و غفران چیست؟ چه وقت خدا را با اسم «کریم» و کجا با «ذالجلال و الاکرام» بخوانیم؟ یا وقتی که خدا را با این جمله صدا می کنیم: «یا من یسمّی بالغفور الرحیم»، چرا باید اسم های «غفور الرحیم» را به کار ببریم؟ اگر «کریم» یا «مجید» بگوییم، شاید درست نباشد.   در قرآن کریم نیز خداوند متناسب با هر برخوردی اسم خاصی از خودش را در آخر آیات آورده است. مثلا می فرماید: «إِنَّهُ عَزیزٌ حَكیمٌ»، «إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ». اگر انسان اینها را نفهمد و بمیرد، واقعا کور مرده است. کور نه به آن معنایی که در قرآن است یعنی «کافر». کور به این معناست که از فهم بسیاری از حقایق بعد از مرگ، برزخ یا قیامت محروم است. باید بدانیم «اسمی که آخر یا وسط آیات می آید، با محتوای آیه ارتباط حقیقی و تنگاتنگ دارد». خداوند اسامی مختلفی دارد. هر یک از این اسامی اقتضا می کنند که خداوند متناسب با آن اسم، با بنده اش برخورد کند. برخی اسمها هست که انسان با تجلی آنها به بلا مبتلا می شود. وقتی شما به بلا مبتلا می شوید، باید بدانید که خداوند با این اسمها در شما تجلی می کند. گاهی انسان با تجلی خاصی از خداوند رو به روست. یعنی اسمی که برای انسان خوشایند نیست و انسان نمی پسندد که خدا با این اسم با او برخورد کند. اینجا انسان باید بداند که با کدام اسمِ مقابلِ آن اسم، به خدا پناه ببرد تا بتواند برخورد خدا را در تجلی اسماء عوض کند. فهم این که از کدام اسم خداوند به کدام اسم او پناه ببریم و شیوه ی پناه بردن به آن اسم، خیلی مهم است.  گاهی یک اسم در زندگی ما تجلی می کند که ما در امور زندگی عقب می مانیم و اذیت می شویم. مثلاً در جوشن کبیر اسم «یا قابض» را داریم. قبض حالت خوبی نیست. خدا قابض است و انسان را قبض می کند. یعنی شما می خواهید کاری انجام دهید، ولی نمی توانید. گرفته هستید و انقباض روحی دارید. به حرم می روید و می بینید قلب شما انبساط ندارد. به مکه می روید، یک قطره اشک هم نمی توانید بریزید. در این شرایط باید بدانید به کدام اسم خدا باید پناه ببرید تا این قبض باز شود. اسم متقابلِ آن «یا باسط» است. به این اسم پناه می برید و میگویید: «یا باسط» تا به تو بسط بدهد. گاهی انسان در زندگی دچار مکر الهی می شود. یعنی «خیرالماکرین» دارد با او مکر می‌کند. اگر حواست نباشد، فکر می کنی، خیلی خوش به حالت است که مثلا اوضاع مالی ات خوب شده است و همه چیز بر وفق مراد است. ولی نمی دانی که دچار مکر شده ای. این مکر می تواند همه ی هستی انسان را از او بگیرد. این مثالها را گفتم تا بفهمیم فهم اسماء چقدر اهمیت دارد. عالم را باید با چهره ی اسماء الهی نگاه کنیم وقتی شما به عالم با چهره ی اسماء الهی نگاه می کنید و با اسم «یا منشی السحاب الثقال = ای ایجاد کننده ی ابر های سنگین!» برخورد می کنید؛ نگاه شما با نگاه کارشناس هواشناسی متفاوت است. کارشناس هواشناسی به این ابر سنگین به عنوان توده ای از ابر نگاه می کند که می خواهد از فلان منطقه به فلان جا برود و باران و برف ایجاد کند. اما شما که مفهوم اسماء الهی را درک می کنید، با این اسم دو گونه برخورد می کنید: اول این که شما به این ابر سنگین به چشم ابری نگاه می کنید که به آن احتیاج دارید و اگر ببارد، به نفع شماست.  دوم این که به ابر سنگین به چشم ابری نگاه می کنید که به آن احتیاج ندارید و حتی از آن می ترسید و اگر ببارد، گرفتاری های زیادی برای شما ایجاد می کند. مثال دیگر، با شروع رعد و برق در اخبار می گویند: در اثر رعد و برق دو نفر جان خود را از دست دادند. «رعد» اسم فرشته است و غرش آن هم توسط فرشته ها انجام می گیرد. ولی ما می گوییم رعد فقط یک پدیده ی طبیعی است. کسی که جهان را با اسماء نگاه می کند، برای همه ی پدیده ها اسمهای ماوراء طبیعی دارد. وقتی می گویی: «رعد»، می فهمد که رعد یکی از فرشته های خداوند است. فرشته هایی هستند که ابرها را می آورند و دانه دانه می شمارند. یعنی دقیق حساب شده است که این قطره باید در کجا به زمین بیفتد. این نوع نگاه خیلی فرق می کند با این که بگویی این ابر آمد و اینجا بارید. دعای جوشن کبیر به شما این بینش را می دهد. برای همین می گویند: کسی که جوشن کبیر را بخواند و بفهمد چه می خواند، در قیامت صاحب یک «جوشن کبیر= زره بزرگ» خواهد شد. یعنی هیچ شری به او اثر نخواهد کرد. شما با گفتن «یا صانع کلّ مصنوع» و «یا خالق کلّ مخلوق»، تکنولوژی را از خدا جدا نمی کنید و بین معنویت و تکنولوژی فاصله نمی گذارید و تکنولوژی هم باعث جدا شدنِ تو از خدا نمی شود، بلکه خدا را صانع تمام مصنوعات می دانید. دانشمندی که سفینه ی فضایی ساخته، یا رایانه ای که یک میلیارد، دو میلیارد محاسبه را در یک ثانیه انجام می دهد، اینها ساخت خداست، نه ساخت بشر. یعنی در درجه ی اول خداوند هم مالک ماست و هم مالک آن چیزی است که می سازیم. قرآن نیز به این موضوع اشاره می کند. بنابراین، وقتی شما با اختراعات رو به رو می شوید، نمی توانید بگویید به به عجب بشری! چه اختراعی کرده است. ما می گوییم: به به چه خدایی! در طبیعت قوه ای گذاشته که وقتی من این قوا را جمع می کنم، مثلا چیزی به نام تلفن یا بلندگو یا هواپیما ساخته می شود. اگر خداوند تبارک و تعالی این قوانین را در طبیعت نمی گذاشت، آیا بشر می توانست این چیزها را کشف یا اختراع کند؟ افراد زیادی تا وارد بحث علم و صنعت و مهندسی و تکنولوژی می شوند، قلب شان انقباض پیدا می کند و از خدا و معنویت دور می شوند. یعنی خیلی ها واقعا فکر می کنند که اگر وارد علم فیزیک، شیمی، ریاضی انواع مهندسی شوند، لزوما باید معنویت را کنار بگذارند. صنعت و تکنولوژی باید انسان را معنوی تر کند. چون انسان در صنعت با تجلیات ریاضی خدا رو به رو می شود. این رو به رویی، دل صنعتگر را صیقل داده و قوی می کند و جلا می دهد. بعضی ها وقتی به یک کشور خارجی می روند و با چهار تا اختراعات خارجی روبرو می شوند، فکر می کنند همه چیز دست اینهاست. چنین افرادی می گویند: بدبختی ما این است که نماز خواندیم؛ چادر سرمان کردیم؛ حرم رفتیم؛ روزه گرفتیم؛ خارجی ها را ببین چقدر پیشرفت کرده اند. این افراد اصلا متوجه نیستند که هیچ کدام از آنها با هم منافات ندارد. آن هم تجلی اسم خداست و یکی از اسماء خدا که به آن صورت تجلی کرده است. اسم «یا مصور» نقش زیادی در طهارت روح دارد خداوند با اسم «یا مصور = ای تصویرگر» خود در همه عالم تجلی و صورتگری کرده است. یکی از توصیه های اکید بنده به شما این است که روی این اسم خیلی تمرکز کنید. چون نقش زیادی در طهارت و قدرت روح تان دارد. شما با هر چیزی که روبرو می شوید، بدانید که خدا تصویرش کرده است. یک اسم را «مصور» تصویر می کند. الکترون، پروتون، نوترون و ... را «مصوِر» تصویر می‌کند. «هُوَ الَّذِی یُصَوِّرُكُمْ فِی الْأَرْحَامِ كَیْفَ یَشَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِیزُ الْحَكِیمُ[1] = اوست كسى كه شما را آن گونه كه مى‏ خواهد در رحم ها صورتگرى مى ‏كند. هیچ معبودى جز آن تواناى حكیم نیست». تصویرگری بندهای انگشتان تان و تمام برگهای درختان و همه ی حیوانات با خداست. گاهی شما با دیدن تمساح می ترسید یا از دیدن سوسک حالتان به هم می خورد. این نوع نگاه کجا و این که با دیدن این همه مخلوقات گوناگون فکر کنید که اینها را چه کسی تصویرگری کرده است کجا.  وقتی آدم حیوانی را می بیند و می ترسد، باید بداند که خداوند آن را به اسم «جلال» خود تصویرگری کرده است و جبروت و جلال را در قیافه ی آن حیوان قرار داده که انسان با دیدن آن می ترسد. علت ترس این است که معنی جلال و جبروت خداوند را بفهمد. وقتی شما شیر، تمساح، پلنگ را می بینید، یا حیوانات ماقبل تاریخ مثل دایناسورها را با آن عظمت می بینید، باید بدانید که اگر قرار است خدا شما را بترساند، میلیونها حیوان وحشتناک تر از این هم در برزخ دارد. منصور به حضرت صادق (علیه السلام) عرض می کند که پشه برای چیست؟ فرمود: برای این که تکبر متکبرین را از بین ببرد. خداوند با فرستادن یک پشه نمرود را از پای در آورد. خداوند گاهی عظمتش را با خلقِ  یک وال دریایی که روزی 7تن غذا می خورد، نشان می دهد. بچه وال به اندازه ی یک اتوبوس است. اگر یکی از اینها در دریا بمیرد، جنازه اش کل دریا را آلوده می کند، برای جلوگیری از آلوده شدنِ دریا، موجودات ذره بینی در آن قرار می دهد که هر کدامشان در روز 250 لیتر آب را تصفیه می کنند. منظور از عظمت، بزرگی ابعاد نیست. عظمت یعنی خداوند قادر است با یک پشه که موجودی کوچک است، همه ی موجودات عالم را نابود کند. تجلیات جمال و جلال خداوند با هم است. گاهی به خشن ترین حیوان مثلا پلنگ که مظهر خشم است، پوست و چشمانی زیبا می دهد که بشر علی رغم ترس از آن، عاشقِ پوست زیبایش می شود. در واقع پلنگ قربانی زیبایی اش می شود. به زیبایی های طاووس دقت کنید که این طراحی ها چگونه صورت گرفته است. مصور است که تصویرگری می کند. اگر آدم اینها را بفهمد، آیا نباید سجده کند؟ از یک سلول تخم، یک انسان می سازد. یک دانه را می کاری، درخت می شود. گیاهان را صرفا زیبا خلق نکرده، بلکه به آنها خواص زیادی داده که برای انسان مفیدند. یعنی فقط نیامده که بیافریند و بس. حالا چه کسی می تواند بگوید در اسم مصوّر، خواص تمام صورتهای تصویری خدا را احصاء کردم؟ مگر می شود؟  اگر تمام انسانها در طول تاریخ جمع شوند. حتی جن ها هم به کمک شان بیایند، تمام درختهای دنیا را قلم درست کنند، همه ی دریا های عالم مرکب شوند و همه بنویسند، نمی توانند تصویرگری خدا را حساب کنند. این خداست که گاهی در آتشفشان تجلی می کند و یک نمونه از جهنم را جلویت می گذارد تا ببینی. رعد و برق که یکی از مظاهر جلالش است، بند دل آدم را آب می کند. چقدر آدمها از ترسِ غرش آن مرده اند؛ چقدر آدمها مقهور طبیعت شده اند. بعد خدا می گوید من همه ی این ها را از رحمت خودم آفریدم نه از غضب خودم. وقتی خداوند بخواهد با جلال خود بترساند، ببینید از غضبش آدم به چه بدبختی خواهد افتاد. فرمود: روز قیامت یک عده را به صورت مورچه محشور می کنم. آنها آدم های متکبر، خودخواه و خودپسندند. آدمهایی که همه چیز را برای خودشان می خواهند و دیگران را خیلی راحت له می کنند. در آخرت مرگی هم وجود ندارد که با آن راحت شوند. «ثُمَّ لَا یَمُوتُ فِیهَا وَلَا یَحْیَى= آنگاه نه در آن مى‏ میرد و نه زندگانى مى‏ یابد»[2]. یکی از تلخ ترین قسمت های آخرت همین است. وقتی آدم به این قسمت می رسد، غصه اش می گیرد. خود خدا هم می‌فرماید: «وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَعَذَابًا أَلِیمًا = و غذایى گلوگیر و عذابى پر درد است»[3]. یکی از شکنجه ها همین است. شخص بین مرگ و حیات عذاب می کشد.   می گویند: 70 هزار بار آتش برزخ را شستند و سرد کردند تا آتش دنیا شد. مثلاً فردی می‌گوید در آتشفشان که 6 هزار درجه است، انسان می سوزد و می میرد. در حالی که در مقایسه با آتش جهنم این درجه از آتش، رحمت خداوند است. کنار آتش جهنم یک ضریب 70 هزار برابر بگذارید، پوستی هم به تو بدهند که همه ی آن درد را درک کنی. «... كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَیْرَهَا لِیَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِیزًا حَكِیمًا = انسانها را در آتشى [سوزان] درآوریم كه هر چه پوستشان بریان گردد، پوستهاى دیگرى بر جایش نهیم تا عذاب را بچشند. آرى خداوند تواناى حكیم است»[4]. به محض این که پوست شخص گناهکار می سوزد، پوست جدید روی آن می روید و دو باره درد و درد. مثل دنیا نیست که اگر کسی پوستش سوخت، بی حس شود، یعنی عصب هایش از بین برود و دیگر دردی احساس نکند. مجددا پوست جدید با سلسله اعصاب جدید و عذاب جدید. این چیزی است که ما از دنیا با خودمان می بریم. جهنم مخلوق نفس خود ماست. لجبازی ها، عنادها و... . لجبازی یعنی آدم حماقتی می‌کند و می سوزد. بعد دوباره ادامه می دهد با وجودی که می داند اشتباه کرده است؛ می داند ظلم کرده، جنایت کرده، ولی ادامه می دهد و حیا نمی کند. یعنی خودت پوستت را عوض می کنی. گناه یعنی سوختن. وقتی تکرارش می کنی، یعنی این سوختن را تکرار می کنی. چون در رحم دنیا هستیم و رحم درد ندارد، احساس نمی کنیم. ما گناه می کنیم و در واقع می سوزیم. واقعا جهنم است. واقعا آن پوست  در حال سوختن است. به محض این که متولد شدی، تمام درد ها را با خودت می بری. نظام خلقت با اسم «یا مقدِّر» خداوند اندازه گیری می شود وقتی می گوییم «یا مقدِّر»، باید بدانیم که مقدِر چیست؟ «وَالَّذِی قَدَّرَ فَهَدَى= و آن كه اندازه‏ گیرى كرد و هدایت نمود»[5]. مقدّر یعنی «تقدیر کننده، اندازه دهنده». فرمود: « وَأَحْصَى كُلَّ شَیْءٍ عَدَدًا= و هر چیزى را به عدد شماره كرده است».[6] خدا کسی است که همه چیز را در عالم، مبتنی بر قواعد ریاضی خلق کرده است. شخصی که نابغه است، 50 سال وقت می گذارد تا ریاضیات یک انگل یا یک پشه را بفهمد. شما هیچ دانشمند یا مجموعه ی دانش بشری در روی زمین نمی یابید که بگوید، ما توانسته‌ایم یکی از صورت ها یا مخلوقاتی را که خدا تصویرگری کرده، به طور کامل و با همه ی ابعادش بشناسیم.      مقدر یعنی « كُلُّ شَیْ ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ=همه چیز نزد او به مقدار و اندازه است.»، «قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا= محققا خدا برای هر چیزی مقداری قرار داده است.». اگر شعور انسان به این موضوع برسد، هیچ وقت به خودش اجازه نمی دهد که بگوید: چرا خدا این گونه خلق کرده است؟ آیا ریاضیات تو قوی تر است یا ریاضیات خداوند؟ خداوند مقدِر است یا تو؟ خداوند بهتر می داند که تو صبح باید 2 رکعت نماز بخوانی و مغرب سه رکعت یا تو می دانی؟ ممکن است از چیزی بدت بیاید، اما برایت خیر باشد. « ...وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُون= و چه بسا چیزى را خوش نمى دارید و آن براى شما خوب است و چه بسا چیزى را دوست مى دارید و آن براى شما بد است و خدا مى‏ داند و شما نمی دانید»[7]. خیلی چیزهاست که خوش مان نمی آید. ما گاهی شرع مقدس را تابع هوی و هوس و امیال خود می کنیم. کسی که می داند «مقدر» یعنی چه، هیچ وقت به خودش جرأت نمی دهد راجع به احکام شرع یا مسائل دینی بگوید: «چرا؟». این ظالمانه است. نهایت حماقت است و احمق تر از آن کسی است که از احکام الهی خوشش نیاید. خداوند علم و تخصص خود را در قرآن خیلی به ما گوشزد می کند. شاید بیشترین اسمی که از خداوند در قرآن تکرار شده، اسم «علیم» است. اسم «عالم» و «علاّم» هم داریم. این بشری که خود خدا می فرماید از یک قطره ی نجس خلقش کردیم. همین که بزرگ می شود، برای خدا شاخ و شانه می کشد و خدا را با همان عقل و شعوری که خدا به او داده، زیر سوال می برد. تجلی اسم «یا مدّبر» در نظام خلقت «یا مدّبر» یعنی «تدبیر کننده»، «مالک» و «صاحب». یعنی کسی که موجودی را رشد می دهد. به یک دانه گیاه نگاه کنید که خداوند چگونه آن را تدبیر می کند. در سیر تدبیر این عالم دقت کنید. تمام آسمانها و زمین با میلیاردها میلیارد موجودی که به وسیله خداوند تدبیر می شوند و او هیچگاه خسته نمی شود. «وَلاَ یَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا= و نگهدارى آنها بر او دشوار نیست»[8]. یعنی خداوند از نگه داشتن و اداره کردنِ آسمان و زمین اصلا خسته نمی شود. هر روز هم میلیاردها مخلوق اضافه می کند. هیچ کس به اندازه ی خدا کار نمی کند. امام سلام الله علیه فرمود: «خدا منشا کار است». کارگرترین کس خداست. «کلّ یوم هو فی شان». همه را روزی می‌دهد «یا رازق کل مرزوق» است. «لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ= نه خوابى سبك او را فرو مى‏ گیرد و نه خوابى گران»[9]. دیدن چهره های خدا خیلی قشنگ است. یعنی آدم بتواند در تمام اسماء، حق تعالی را ببیند. «یا من کلّ شی موجود به= ای کسی که همه ی اشیاء به او موجودند»؛ «یا من کل شی قائم به = ای کسی که همه ی اشیاء قائم به اویند»؛ «یا ربّ الحبوب الثمار= ای پروردگار دانه ها و میوه ها». ای کاش! ما یک ساعت  تعیین کنیم برای فکر کردن در مورد میوه ها و دانه ها. ای کاش! یک ساعت فکر کنیم این سیب و موز، لیمو، پرتقال، خیاری که می خوریم؟ چیست. ای کاش! به طراحی، بو، مزه، رنگ و خاصیت شان دقت کنیم.   فقط آسمان و ستاره ها نیست که آدم نگاه کند و بگوید: « رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا = پروردگارا اینها را بیهوده نیافریده‏ اى»[10]. در فرازهای زیبایی از دعای جوشن کبیر می خوانیم: «یا ربّ الصّحاری و القفار= ای پروردگار صحراها و بیابانهای بی آب و علف». بیابانهایی که میلیاردها موجود زنده در آن وجود دارند. چه طراحی و رنگ آمیزی برای این بیابانها شده است. «یا رب البراری و البحار= ای پروردگار بیابانها و دریاها»، «یَا رَبَّ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ= ای پروردگار شب و روز»، « یَا مَنْ نَفَذَ فِی كُلِّ شَیْ‏ءٍ أَمْرُهُ = اى که دستورش در هر چیز نفوذ کرده»؛ « یَا مَنْ لَحِقَ بِكُلِّ شَیْ ءٍ عِلْمُهُ= اى که علمش به هر چیزى تعلق یافته». همه چیز معلوم خداست. وقتی کیفیت این علم را می فهمیم، بهت زده می شویم و نیز در نظام حرکتی جهان و پیدایش مقصد عام که همه چیز او را طلب می کنند. باز در دعای جوشن کبیر می خوانیم: «یا مَنْ لا مَفْزَعَ اِلاَّ اِلَیْهِ، یا مَنْ لا مَقْصَدَ اِلاَّ اِلَیْهِ = اى که گریزگاهى نیست جز به سوى او، اى که پناهگاهى نیست جز به سوى».  بایستیم و این گونه با خدا حرف بزنیم و لذت ببریم. وقتی آدم با این تجلیات زیبای خداوند روبرو می شود، خیلی باید نادان باشد که احساس تنهایی کند و از بودن و نبودن افراد در کنارش غصه دار شود.   [1] - آل عمران/6. [2] - سوره اعلی/13. [3] - مزمل/13. [4] - نساء/56. [5] - اعلی /3. [6] - جن/28. [7] - بقره/216. [8] - بقره /255. [9] - همان. [10] - آل عمران/ 191. برگرفته از مباحث «شرح صحیفه سجادیه»