در ادامه شرح زیارت نامه حضرت معصومه (سلام الله علیها) به این فراز از دعا رسیدیم: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ أَنْ تَخْتِمَ لِی بِالسَّعَادَةِ = خدایا من از تو می خواهم که عاقبت مرا به سعادت ختم کنی». خدا حضرت امام (سلام الله علیه) را رحمت کند. به ایشان عرض کردند: اگر شما یک دعای مستجاب از خداوند داشته باشید، آن چیست؟ ایشان فرمودند: «از خداوند می خواهم که عاقبت بخیر شوم». ما هم اگر یک دعای مستجاب داشته باشیم، همین است. به خاطر همین معمولاً مرکز خواسته ها و دعاها در حساس ترین شرایط در شب ها و مکان های خاص، «مغفرت» و «عاقبت بخیری» است که انسان باید از خدا طلب کند. در سال هایی که از عمر انقلاب اسلامی گذشته، ما خیلی از افراد را دیده ایم که شروع خوبی داشتند، اما عاقبت بخیر نشدند. پس ما هم نمی توانیم یقیناً بگوییم که بهتر از آنها هستیم و حتماً عاقبت بخیر می شویم. خدا نکند شروع انسان قشنگ باشد، ولی آخرش خراب شود. ما باید نسبت به خدماتی که انجام می دهیم، زحمت هایی که می کشیم، مجاهدت هایی که می کنیم، تقواهایی که داریم، مراقبت داشته باشیم. چون همین کارهای خوب ما هم بسیار خطرساز هستند. آدمی که مغرور به عمل یا ایمانش است، حتماً در معرض سقوط است. پس انسان با ترس و نگرانی باید از خداوند عاقبت بخیری بخواهد.  پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) هم همین طور بودند. عایشه می گوید: «از رختخواب بلند شدم و دیدم رسول خدا نیستند. به دنبال شان گشتم و دیدم به سجده افتاده و با ضجه و ناله به خدا می‌گوید: من را عاقبت بخیر کن و مرا به خودم وامگذار». باید بترسیم از این که به خودمان واگذاشته شویم. گاهی فعالیت های مذهبی، رشدها، فضیلت ها، معنویت ها و نورانیت ها می تواند برای آدمی که ظرفیت ندارد، نابودکننده باشد. انسانی که رشد می کند و ایمانش قوی تر می شود و مشاهداتش بیشتر می شود، خداوند امتحانات بسیار سختی از او می گیرد. اینجاست که کمالات آفت می گیرند و علیه انسان تمام می شوند. گاهی انسان با گناهان و رذایل خودش درگیر شده و دست و پا می زند تا خودش را نجات دهد. گاهی هم از رذایل فاصله می گیرد و وارد فضیلت ها، نورانیت ها و کمالات می شود. اما چه بسا همین فضیلت ها و کمالات باعث سقوطش شود. نمونه بارز آن شیطان است. چنان که حضرت علی (علیه السلام) فرمود: شما از سرنوشت شیطان عبرت بگیرید که ۶ هزار سال عبادت کرد، (که معلوم نیست 6 هزار سال دنیایی است یا آخرتی) و به قدری اوج گرفت که در مقام فرشتگان قرار گرفت و به عنوان یک فرد شاخص در بین فرشتگان مطرح شد، اما عاقبت بخیر نشد. در دعای عالیة المضامین 6 چیز را از خداوند می خواهیم مثل، عقل کامل، خرد برتر، قلب پاک، عمل کثیر، ادب بالا و...، اینها چیزهای کمی نیست، ولی همین ها می تواند کسی را بدبخت و بیچاره کند. از این رو، در آخر دعا از خدا می خواهیم: «وَ اجْعَلْ ذَلِكَ كُلَّهُ لِی وَ لاَ تَجْعَلْهُ عَلَیَّ= و تمام این نعمتها را به نفع من قرار ده نه بر زیانم». به این نکته خیلی توجه کنید که هر چقدر سطح ایمان ، معنویت و معرفت انسان بیشتر می شود، امتحان های الهی هم سخت تر می شود. به خصوص در مسائل باطنی مثل تکبر، حسادت، سوء ظن، خودشیفتگی و ... . یعنی هر چه انسان رشدش بیشتر می شود، حسودتر هم می شود. هر چقدر پیشرفتش بیشتر شود، کم ظرفیتی، چشم دیدن دیگران را نداشتن برایش بیشتر می شود. نتیجه این شیفتگی ها این است که هر کدام گرفتاری های زیادی برای انسان درست می کند، تا جائی که او را به نابودی می کشاند. عاقبت بخیری آنقدر مهم است که همه ی عقلا به آن توجه می کنند. مثلا خانمی که بعد از مدتی باردار شده و در عین حال که دیگران با شادی به او تبریک می گویند، اما او با التماس و التجاء از آنها می خواهد که دعا کنند تا بچه ی سالمی را به دنیا بیاورد. این یعنی سرانجام بارداری مهم است که بچه چطور به دنیا بیاید، نه فقط شادیهای اولیه ی بارداری. اکنون که ما هم در رحم دنیا هستیم، باید توجه کنیم که به زودی به سمت آخرت باز می گردیم. این لحظه ی آخر مهم است که چگونه به آن عالم متولد می شویم. حقیقت «سعادت و شقاوت» به عاقبت بخیری است، نه زمان حال حقیقت «سعادت و شقاوت» هر کس در این است که عاقبت او چگونه خواهد شد؟ آیا عاقبت کار انسان  به خوشبختی می انجامد یا بد بختی و شقاوت؟ امیرالمومنین علی (علیه السلام) می فرماید: « إنّ حَقیقةَ السّعادَةِ أن یُخْتَمَ للمَرءِ عَمَلُهُ بالسَّعادَةِ و إنَّ حَقیقةَ الشَّقاءِ أنْ یُخْتَمَ للمَرْءِ عَمَلُهُ بالشَّقاءِ = به راستى كه حقیقت خوشبختى آن است كه پایان كار انسان خوشبختى باشد وحقیقت بدبختى آن است كه كار انسان به بدبختى خاتمه یابد». اگر به روایت مذکور دقت کنید، می بینید که حضرت خوشبختی را در دو محور بیان می کنند: ۱- « أن یُخْتَمَ للمَرءِ عَمَلُهُ بالسَّعادَةِ = پایان كار انسان خوشبختى باشد». یعنی باید با عمل به سراغ خوشبختی رفت. باید عمل و سبک زندگی ات به گونه ای باشد که تو را به سعادت برساند. پس هیچ وقت راحت نمی توان قضاوت کرد که فلانی چقدر خوشبخت است و من چقدر بدبخت هستم. ظواهر وضع موجود مهم نیست.  گاهی انسان حسرت زندگی خیلی ها را می خورد، ولی در نهایت می بیند وضعش بهتر از آنهاست. یا اگر خدا دعاهایش را اجابت می کرد و جای کسانی قرارش می داد که حسرت شان را می خورد، به بدبختی و شقاوت می رسید. از نادانی است که انسان با دیدن ظواهر زندگی دیگران حسرت بخورد. چون از باطن زندگی مردم، چیزی نمی داند. 2- «و إنَّ حَقیقةَ الشَّقاءِ أنْ یُخْتَمَ للمَرْءِ عَمَلُهُ بالشَّقاءِ= و حقیقت بدبختى آن است كه كار انسان به بدبختى خاتمه یابد». حقیقت بدبختی این است که عمل یک شخص او را به بدبختی بکشاند. عمل یک شخص یعنی سبک زندگی او که شامل انتخاب ها، ارتباطات و رفتارهای اوست. یعنی انسان کارهایی کند که عاقبتش را از دست بدهد. این ها بدبختی انسان است.    امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه جمله‌ی خیلی زیبایی دارند که می فرمایند: «عِندَ العَرضِ عَلَى اللّه ِ سُبحانَهُ تَتَحَقَّقُ السَّعادَةُ مِنَ الشَّقاءِ= در هنگام عرضه ی اعمال بر خداى سبحان است كه خوشبختى حقیقى از بدبختى حقیقى باز شناخته مى شود».  آدم باید برای عاقبت خودش به گریه و سختی بیفتد و حساب کند که اگر الان من پیش خدا بروم، چی دارم؟ من اگر به خدا عرضه شوم، چی دارم که ارائه کنم. سعادت و بدبختی یک شخص زمانی شناخته می شود که به خدا عرضه می شود. آنجا معلوم می شود چه کسی بدبخت یا خوشبخت است. صحنه ی خیلی حساس و خطرناکی است، لحظه ای که همه ی حقیقت و باطن تو به خدا عرضه می شود. پس حواست باشد می خواهی شبیه چه کسی باشی و مثل چه کسی زندگی کنی. چون این یک اصل است که چه کسی را الگوی زندگیت قرار می دهد. اگر الان لحظه مردن تو باشد، اما به دنیا برگردانده شوی، چطور زندگی می کنی؟ امیرالمؤمنین بر نقطه‌ی بسیار حساسی دست گذاشته و آن اینکه بعد از عرضه شدن انسان به خدای سبحان، سعادت از شقاوت باز شناخته می شود. یعنی در آنجا معلوم می شود چه کسی خوشبخت است و چه کسی بدبخت. فقیر و ثروتمند حقیقی کیست؟  فقر و ثروت چیزی است که انسان همیشه به آن فکر می کند. می خواهید بدانید چه کسی ثروتمند یا فقیر واقعی است؟ حضرت فرمودند: «الْغِنَى وَالْفَقْرُ بَعْدَ الْعَرْضِ عَلَى اللَّهِ‌= غنا و فقر آن‌گاه آشكار مى‌شود كه اعمال (انسان‌ها) بر خدا عرضه شود». انسان بعد از این که به خدا عرضه می شود، معلوم می شود که چقدر قیمت و حقیقت دارد. از این رو، انسانی که حواسش به این دو حقیقت باشد، خودشیفته و متکبر نمی شود، دیگر منیتی در خانواده و زندگی ندارد. مرد برای زنش کلاس نمی گذارد که قلدری کند و یکسره خودش را پاکتر و بالاتر و بهتر از همسرش بداند. یا زن برای شوهرش اینطور باشد. غرور به سراغش نمی‌آید. ولی ما هنوز به جایی که باید برسیم، نرسیده ایم. هنوز ما در بین راه هستیم و متولد نشده ایم. هنوز در دوران جنینی (دنیا) به سر می بریم. وقتی هنوز ما نمی دانیم چه خبر است و عاقبت مان چه می شود، چطور می‌توانیم خودشیفته باشیم؟ حتی خودشیفتگی معنوی و مذهبی داشته باشیم و خود را پاکتر و بهتر از دیگران بدانیم؟ وقتی انسان نمی‌داند عاقبت خودش چه می‌شود، حیا می‌کند که نسبت به کسی بدرفتاری کند.  می خواهید بدانید سعادت یک شخص چیست؟ حضرت می فرماید: «سَعادَةُ الرَّجُلِ فى‌ إِحْرازِ دینِهِ وَ الْعَمَلِ لِاخِرَتِهِ= سعادت یک شخص در احراز دینش و عمل براى آخرتش است». «احراز» به معنی به دست آوردن و مالکیت دین است و این که انسان در هر صحنه حواسش به دینش باشد. مثلاً در هنر، اقتصاد، درس خواندن، تدریس کردن، مسافرت، ازدواج و ... . «احراز دین»، یعنی دینداری محکم. یعنی حوادث روزگار و بالا و پایین شدن های روزگار نتواند به راحتی دینت را از تو بگیرد.  خیلی از آدم ها تا شغل شان را از دست می دهند یا نعمتی از آنها گرفته می شود، معنویت شان کنار می رود و ارتباط شان با خدا قطع می شود. یا برعکس، وقتی به یک نعمت و خیر بزرگ یا موفقیت، شهرت، قدرت، لذت و محبوبیت و مقامی می رسند، دچار تغییر و تحول باطنی می شوند. بنابراین، همه ی این تغییر و تحولات باطنی برای این است که شخص در حالت های مختلف واقعاً می‌تواند دینداری و تقوای خودش را حفظ کند یا نه. حفظ دین مثل مادری است که بچه اش را در همه حالت ها اعم از عروسی، عزا، مسافرت و خطرها حفظ می کند و حواسش کاملاً به نوزادش هست. مادر در هر حالت، کودک عزیزش را با مهر و محبت و توجه و تغذیه و رسیدگی کاملاً محافظت می کند. ما هم باید از دین مان خوب محافظت کنیم.

اگر یک نفر توقعش از خود و زندگی‌اش، عبودیت جاودانگی و حیاتِ جاودانه باشد، این همان انسان حقیقی با باطن انسانی است. در اینجا هم از خدا می خواهیم: «خدایا من رضای تو را می‌خواهم که تو از من راضی باشی»، این ثروت عظیم انسان است. انسان در هر مرحله از حیات باشد اما خدا از او راضی نباشد، سقط می‌شود. حرکت انسان به سمت برزخ و تولد سالم زمانی می‌تواند تضمین داشته باشد که با رضای خدا حرکت کند. معصومین (علیهم‌السلام)، چون در بهشت و بالاتر از بهشت هستند و به ما یک محبت و عاطفه ابدی و جاودانه دارند، تأکید زیادی به ما کردند که خودتان را به ما برسانید. حواستان باشد آخرت، ابدیت و جاودانگی از دستتان نرود. این را از خدا بخواهید و پیشِ ما بیایید. دائماً به ما این تذکر را می‌دهند که مواظب باشید در راه گم نشوید، مسیر دیگری را نروید، نزدِ ما بیایید و با ما باشید. این همان آخرت‌گرایی است که یک کسی باید عقربه دلش را دائماً به سمت ابدیت و آخرت نگه دارد که مبادا خدایی ناکرده به سمت چیز دیگری گرایش پیدا کند و سقط شود. این یک اصل است. برای پایان دادن به این بحث یک روایت از امام رضا (علیه‌السلام) خدمتتان عرض می‌کنم که فوق‌العاده مهم است. بعد به فقره بعدی زیارتنامه می‌پردازیم. حضرت فرمودند: «مَنْ ذَكَرَ الْمَوْتَ وَ لَمْ یَسْتَعِدَّ لَهُ فَقَدِ اسْتَهَزَأَ بِنَفْسِه: اگر کسی یاد موت بیفتد و برایش آماده نباشد، خودش را مسخره کرده است». به عنوان مثال، فردی قرار است در کنکورِ مهندسی قبول شود، اما ادبیات بخواند، یا کسی که قرار است به یک منطقه سردسیر برود ولی لوازم منطقه گرمسیر را برای خودش تحصیل کند. این زندگی، مسخرگی است. زندگیِ مسخره زندگیِ بریده از ابدیت است. خیلی از آدم‌ها هستند بعد از سی سال، چهل سال، پنجاه سال که از خودشان به قول امروزی‌ها سونوگرافی می‌گیرند، می‌فهمند قلبی تشکیل ندادند، هنوز حرکتی به سمت آخرت و باطن‌سازی شروع نکردند. خیلی خطرناک است. امام رضا (علیه‌السلام) او را مسخره معرفی می‌کند. کسی که در ازدواج و تشکیل خانواده، کار اقتصادی‌، فعالیت‌های اجتماعی- سیاسی‌ یا فعالیت‌های علمی‌اش، در جهت آماده شدنش برای آخرت نباشد، مسخرگی است. این را خوب دقت کنید. شما اگر به مراکز بهزیستی بروید، عزیزانی می‌بینید که نه پدرشان و نه مادرشان معلوم نبود چه کسانی بودند، ولی به مقام شهادت رسیدند. یعنی «عِندَ رَبِّهِم یُرزَقونَ[1]» هستند. درست است عزت ظاهری دنیایی نداشتند اما نداشتن پدر و مادرشان مانع نشد از اینکه بتوانند حرکت جاودانه انجام بدهند. ولی خیلی‌ از افراد بودند وضع مالیِ خوب، زیبایی، تحصیلات، موقعیت اجتماعی خوب داشتند اما سقط شدند. یعنی هیچ قلبی برای ابدیت تشکیل ندادند. تمام مدت عمرشان مشغول تحصیل چیزهایی بود که هیچ‌کدام به درد فضای آخرت نمی‌خورد، فقط کارکرد دنیایی داشته است. به این زندگی، زندگیِ مسخره می‌گویند. وفات عروسی مؤمن است. همان طور که در روایت نقل است: «الموت عرس المؤمن» اما کسی که برای آن آماده نیست، خودش را مسخره کرده است. یعنی تمام زندگی اش مسخره است. انسان چون در رحم دنیاست، هنوز آن‌طرف نرفته‌ که معلوم شود چه خبر است، مسخرگی‌ زندگی اش را به خوبی درک نمی‌کند. اما وقتی متولد ‌شد، مشخص می‌شود. مثلِ آن مادری که بچه را به دنیا آورده، حالا فهمیده نصف بدنِ بچه‌اش دُم دارد یا از کمر به پایین آدم نیست. مسخره یعنی اینکه تو هر لحظه ممکن است به وفاتت نزدیک ‌شوی ولی برای ملکوت شوق نداشته باشی. حتی از اسمش هم ‌بترسی. حضرت معصومه (علیهاالسلام) مقام شفاعت دارند اگر کسی بخواهد به حضرت معصومه (سلام‌الله علیها) معرفی شود، باید خودش را به او برساند تا معرفی شود. در فراز بعدی می خوانیم: «یافاطمةُ اشفعی لی فی الْجَنَّةِ؛ ای فاطمه، مرا در بهشت شفاعت کن». جمله «مرا در بهشت شفاعت کن» یک لطافتی دارد که عبارت است از این که ما در بهشت برای رسیدن به مقامات بالاتر به شفاعت احتیاج داریم، یعنی یک کسی باید بیاید دست ما را از یک مقامی بگیرد و به مقام دیگر ببرد. «فَاِنَّ لَکَ عِندَاللهِ شَأناً مِنَ الشَّأنِ؛ بدرستی که تو پیش خدا شأنی از احترام داری». اندازه این شأن را امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «اگر دخترم فاطمه بخواهد همه‌ی اهل محشر را شفاعت کند، خدا از او می‌پذیرد». این عظمت بانوست. او به راحتی به این مقام نرسیده است. بلکه سخت‌ترین امتحانات را پس داده‌ تا جائی که می‌تواند شفاعت کند. قدرت شفاعتی یعنی از وجود این خانم میلیون‌ها انسان نجات پیدا می‌کنند. این آثارِ وجودیِ حضرت معصومه (سلام‌الله علیها) است. هنوز هم شفاعت می‌کنند. هر چیزی که در این کلاس، قبل از این کلاس، بعد از این کلاس، در دنیا نصیب ما می‌شود به برکت وجود حضرت است. یعنی ایشان هنوز که هنوز است دارد به تک‌تک ما فکر می‌کند و رابطه برقرار می‌کند. برای تک‌تک ما رزق آماده می‌کند. رزق‌های ما در دستِ خانم خیلی زیاد است ولی نمی‌رویم بگیریم، مشکلمان این است؛ ما نمی‌رویم بگیریم چون رابطه صمیمی با ایشان نداریم. ما تا ما باور نکنیم از خانواده اهل بیت علیهم‌السلام هستیم، زندگی‌مان مسخره است. برنده کسی است که وقتی در این دنیا احساس تنهایی کرد، بتواند با خانواده آسمانی‌اش پُر کند. شفاعت یعنی جفت شدن، یعنی باید سبک زندگی‌ات را عاشقانه شبیه اهل بیت کنی. نمی‌توان گفت یا فاطمه‌معصومه‌ من دوست ندارم شبیه شما شوم. می‌خواهم آزاد و راحت باشم، اما انتظار داشته باشی با او محشور شوی. معلوم است که رفاقت برقرار نمی‌شود. باید سبک زندگی ‌معصومه‌ (سلام‌الله علیها) را بپذیری تا آن شفاعت اتفاق بیافتد. پس داستانِ شفاعت از دنیا شروع می‌شود. این زیارتنامه یک سلوکِ واقعی و سیرِ دقیقِ ریاضی است. عزیزان این موضوع به وقت‌گذاری، تمرکز، فکر کردن احتیاج دارد. یک آدمی که دلش هرزه است: در بخش‌های اقتصادی، خوراکی، گیاهی، برای تشکیلات خانواده، سفر، کارهای علمی‌اش صد جور هوس دارد و از منِ اصلی اش خبر نیست، این زندگی مسخره می‌شود. عزیزان، ما باید برای خودِ اصلی‌مان خلوت، تنهایی، تمرکز و فراقت داشته باشیم. این چیزی که هم پیامبر و هم سایر معصومین، تأکید زیادی به ما می‌کنند. خلوت دل کان همایون خلوتی است                     خلوت سلطانِ صاحب حشمتی است   آدم با سلطان بنشیند خلوت کند، این خیلی قیمت دارد. تا ما آماده نشویم که خلوت کنیم و فراغت داشته باشیم. این نوع زندگی خوب نیست. ‌پس برای بخش انسانی‌ات خیلی از کارهایت را باید کنار بگذاری و بی‌موقع کاری را شروع نکنی که به خلوتِ انسانی و آسمانی‌ات لطمه وارد شود. [1] . سوره عمران، آیه 169.

از نشانه های خوشبختیِ انسان، این است که قلبش از دارایی های دیگران غمگین نشود. غصه که علّتش «ضعف در خودشناسی» است را می توان با پذیرش دو اصل زیر به شادی و آرامش تبدیل کرد: الف) نگاه موحدانه داشتن به دیگران و اعتقاد به این که همه انسان ها از یک روح واحد تکثیر شده اند، از سه دیدگاه زیر قابل تأمل است: نگاه «هو أنت= او، خود تو هستی». اگر انسان بداند، به سبب خوشحال شدن نسبت به آنچه که دیگری دارد همان چیز نصیب خودش هم می شود، آن وقت حسادت را احمقانه ترین کار دنیا می داند. نگاه «هو رسول الله= او، رسول خداست». نگاه «هو الله= او، خداست». یعنی هر کار  خیری که بی منّت برای بنده ی خدا انجام دهی، دریافت کننده اش خودِ خدا است. خوبی کردن بی منّت به بنده خدا مثل خوبی به خودِ خداست. ب) رسیدن به درک درستی از آیه ی شریفه ی « إِنَّا لِلّهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَاجِعونَ». اگر انسان بفهمد که برای دنیا خلق نشده و در نهایت باید به جایگاه اصلی خود برگردد، دیگر غصه مال دنیا را نمی خورد. از نشانه های خوشبختی این است که قلب انسان از دارایی هایی که خدا به دیگران عطا می کند غمگین و ملول نشود[1]. امیرالمؤمنین علی علیه السلام در این باره می فرماید[2]: "طُوبَی لِمَنْ أخْلَصَ لِلهِ العِبادَة و الدُّعاءَ، وَ لَمْ یَشْتَغِلْ قَلْبَهُ بِما تَرَی عَیْناهُ، و لَمْ یَنْسَ ذِکْرَ اللهِ بِما تَسْمَعُ اذُناهُ، و لَمْ یَحْزُنْ صَدْرَهُ بِما اعْطِیَ غَیْرُهُ= خوشا به حال کسی که عبادت و دعایش را برای خدا خالص کند و قلبش به آنچه چشمش می بیند متمایل نگردد و آنچه را که می شنود، باعث فراموشی یاد خدایش نشود و از آنچه به دیگران داده شده است محزون نگردد. واقعاً حیف است که آدم ها استعداد بزرگ خدایی خودشان را به خاطر حسادت، چشم و هم چشمی و مسابقه با دیگران تلف کنند، بعد هم دچار غصه شوند. غصه یک نوع درندگی است. وقتی غمگین هستی نمی دانی که در حق خودت چه جنایتی می کنی. در حقیقت تو داری کودک عزیز روانت (فطرت الهی ای که امانت خدا نزد توست) را می دری. این که دائم بخواهیم غصه ی داشته های دیگران و نداشته های خود را بخوریم، اصلاً با خوشبختی سازگاری ندارد. زیرا دارایی دیگران نمی تواند انسان خوشبخت را محزون کند. همان طور که آمار نشان می دهد، یکی از علل شکست هایی که در زندگی فعلی ما وجود دارد، همین دارایی هاست. یعنی با وجود بیشتر شدن آسایش، آرامش کمتر شده است. به علت اینکه داراها حرص و غصه ی نداشته های خود و داشته های دیگران را می خورند. متأسفانه بعضی ها کمال را در رسیدن به مقامات دنیوی می بینند و وقتی به آن نمی رسند، دچار پوچی و ناامیدی می شوند. در صورتی که اگر انسان به همان میزان از داشته هایی که خدا به او داده راضی باشد و آن را بپذیرد، می تواند به مقام پیامبر(صلی الله علیه و آله) و امیرالمومنین (علیه السلام) برسد. فقط باید توفیق رسیدن به این «مقام محمود» را از خدا بخواهد. در زیارت عاشورا می خوانیم:« وَ أسْألُهُ أنْ یُبَلِّغَنِی الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ...= از خدا درخواست می کنم که مرا به مقام محمودی که خاص شماست برساند». هر کسی می تواند به این مقام برسد، به شرطی که مختصات خود را بپذیرد، و این تنها با شکر و رضا ممکن است[3]. ما به میزان شادی و آرامشی که منشأ آن تکیه به الله است، مؤمن هستیم. از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روایت شده است که وقتی بنده ای گفت[4]:«لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلا بِالله اَلعَلِیِّ الْعَظیم= هیچ نیرو و حرکتی نیست مگر به وسیله ی خدای والا و بزرگ»، همانا سرنوشت خود را به خدا واگذار کرده‌است. بنابراین بر خداست که او را کفایت نماید و نیز فرمودند[5]: "اگر از چیزی اندوهناک شدید، به ذکر شریفِ لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ اِلا بِالله اَلعَلِیِّ الْعَظیم، تمسک جویید". نگاه اهل توحید به دیگران «موحدانه» است. به‌دلیل این که دریچه‌ی نگاهش، حیوانی، نباتی و جمادی نیست. علت شکست های انسان، «ضعف در خودشناسی است». هر چه انسان از خودشناسی دورتر باشد، حجم غصه ها و اضطرابهای او بیشتر است. ضعیف بودنِ ارتباطِ ما با خدا هم، برمی گردد به همان عدم شناخت خود.           امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرماید[6]: "مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ= هر کس خود را شناخت پس به درستی که خدای خود را شناخته است.   اگر خود را درست معنا کنیم به این صورت که همه ما انسان ها قبل از آمدنِ به دنیا، یک روح واحد به بزرگی الله بودیم و با او زندگی می کردیم، سپس به زمین آمدیم و به سبب زندگی در آن، این روح واحد به تعداد انسانها تکثیر شد و با یک جنبه ی طبیعی ضعیف به نام بدن، محدود شدیم و در نهایت نیز با مسئولیت ها و حدود و شئون مختلف، با هدایت الله باید به جایگاه اصلی خود برگردیم. با جمله ی «إِنَّا لِلّهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَاجِعونَ "[7]، همانا ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم»، می فهمیم که اصلاً زمینی نیستیم و جنسیت (بدنِ مردانه و زنانه) جزء مختصات حیوانی ماست نه انسانی. با رسیدن به این دیدگاه، از تعلقاتی که ممکن است ما را غمگین کند رها می شویم. تعلقاتی نظیر این که، مَرد هستیم یا زن؟ ازدواج کردیم یا نه؟ بچه دار شدیم یا نه؟ چه لباسی می پوشیم؟ کجا زندگی می کنیم؟ و...             زیرا این دغدغه هایی که مردم برای آن عمر می گذرانند مربوط به جنبه  حیوانی، گیاهی و نباتی انسان است. نگاه موحدانه داشتن به دیگران، از سه منظر قابل تأمل است: 1- « هُوَ أنتْ»: حداقل نگاه به دیگران این است که «او خود تو هستی»، اما با یک پدر و مادر زمینی، یک قیافه، یک جنسیت و یک لباس دیگر. وقتی بپذیری که دارایی دیگران دارایی خود توست، قطعاً حسادت به دیگران را کار احمقانه ای می دانی. خداوند در این باره می فرماید: اگر قبول کردی که« او»، « تو» هستی، هر آنچه به او بدهم، به تو هم می دهم. چون تو به فعل او راضی بودی، به الهیّت و تجلی خدا، به این که دین و معنویت به واسطه ی کس دیگری رشد کند، پس از افتخارات آن برای تو هم هست. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرماید[8]: "الرّاضی بِفِعْلِ قومٍ کالدّاخِلِ فیهِ مَعَهُم و علی کُلِّ داخِلٍ فی باطِلٍ إثمانِ: إثمُ العَمَلِ بِهِ، و إثمُ الرِّضا بِهِ= هر که به کردار جمعی راضی باشد، مانند کسی است که همراه آنان، آن کار را انجام داده باشد[9] و هر کس به کردار باطلی دست زند او را دو گناه باشد؛ گناه به جا آوردن آن و گناه راضی بودن به آن. گروهی عبادت می کنند و تو از این بابت خوشحالی و به حال آنها غبطه می خوری. خداوند می فرماید: "عین آن را به تو هم می دهم". یعنی اگر از این که شخصی به حج مشرف شده، خوشحال شدی و در دل آرزوی آن را داشتی، مثل این است که به جای تو هم او حج رفته است. برعکس اگر جایی گناه شود و تو خوشحال شوی، حتی اگر آن گناه را انجام ندهی، برای تو هم نوشته می شود. هستند افرادی که تنها به دلیل یکسری از ممنوعیت ها و یا از ترس حرف دیگران، مسائلی نظیر حجاب، خواندن نماز، نخوردن مشروب و... را رعایت می کنند. در صورتی که در دل تمایلی به انجام آن ها ندارند. چقدر خانم با حجاب داریم که در روز قیامت بی حجاب محشور می شوند. درست است که با حجاب است، اما در دلش ذوق و میل به بی حجابی دارد. آدم ها از روی معشوق ها، آرزوها و دغدغه هایشان قیمت پیدا می کنند. ممکن است کسی عقربه ی دلش پیش خدا باشد اما با وجود تنفر داشتن از گناه، مرتکب گناه هم بشود. در این حالت خدا به دل او نگاه می کند. وقتی مؤمن مرتکب گناهی می شود، چون از آن تنفر دارد، گناه جذب روحش نمی شود. خداوند، جهنم گناه مؤمن را به کافر می دهد. چون هیچ مؤمنی گناه نمی کند، مگر به فساد کافری. دائم نگویید چون فکر منفی به سرم می زند، پس آدم بدی هستم[10] و روی رفتن به مسجد را ندارم. آن فکرهای منفی، از تو نیست. همین که از این فکرها متنفری و رنج می بری معلوم می شود از شیطان است و تو پاک هستی. در روایات داریم که[11]: "رَوَی عِدَّةٌ مِنْ أَهْلِ الرِّیِّ أَنَّهُمْ دَخَلُوا عَلَی أَبِیِ عَبْدِاللهِ (ع) وَ قَالُوا نَحْنُ مِنْ أَهْلِ الرِّیِّ فَقَالَ (ع) مَرْحَباً بإِخْوَانِنَا مِنْ أهْلِ قُمَّ فَقَالُوا نَحْنُ مِنْ أَهْلِ الرِّیِّ فَأعَادَ(ع) الْکَلَامَ قَالُوا ذَلِکَ مِرَاراً وَ أجَابَهُمْ بِمِثْلِ مَا أجَابَ بِهِ أوَّلاً فَقَالَ إنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَکَّةُ وَ إنَّ لِلرَّسُولِ (ص) حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِیْنَةُ وَ إنَّ لِأمِیرِ الْمؤْمِنِینَ (ع) حَرَماً وَ هُوَ الْکُوفَةُ وَ إنَّ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ بَلْدَةُ قُمَّ وَ سَتُدْفَنُ فِیهَا امْرَأةٌ مِنْ أوْلَادِی تُسَمَّی فَاطِمَةَ فَمَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ"= گروهی از اهالی ری به محضر مقدّس امام صادق (علیه السلام) مشرف شدند و گفتند: "ما اهل ری هستیم". حضرت فرمودند: "مرحبا به برادران ما از اهل قم"، دوباره گفتند: "ما اهل ری هستیم"، باز حضرت مانند اول پاسخ دادند. آنان چند بار آن جمله را تکرار کردند و حضرت همان پاسخ را دادند و در ادامه فرمودند: "پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) حرمی دارد و آن مکه است، امیرالمؤمنین (علیه السلام) حرمی دارد و آن مدینه است و برای ما نیز حرمی است و آن شهر قم است. به زودی بانویی از اولاد من به نام فاطمه (سلام الله علیها) در آنجا دفن می گردد که هر کس او را زیارت نماید بهشت بر او واجب خواهد شد". این حدیث اهمیت شهر قم را می رساند، لذا کسی که به زیارت قم می رود گویا همه ی اهل بیت را هم زمان زیارت کرده. برای همین وقتی امام یک شخص خوب از اهالی شهرری را می بیند می فرماید: «اهل قم» است. یعنی ما اهل حرم اهل بیت (علیه السلام)" اهل شهر ری، آمریکا، اروپا و... داریم، که قمی هستند و اهل قم داریم، که قمی نیست. و این خیلی خطرناک است. مهم نیست که اهل کجا باشی. مهم این است که دلت کجا است. در روایات آمده که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمودند[12]:«إِنَّ اللَّهَ لا یَنظُرُ إِلَی صُوَرِکُم وَ أموَالِکُم وَ لَکِن یَنظُرُ إِلَی قُلُوبِکُم وَ أعمَالِکُم= خداوند به صورت ها و اموال شما نمی‌نگرد، بلکه به دلها و اعمال شما نظر می کند». باید ببینی از این که امام زمان پدر توست، چقدر شاد هستی. تا به حال شده برای تولد امام زمان یا امام حسین علیه السلام از شدت خوشحالی، ترانه سروده باشی. وقتی بفهمی بچه امام هستی و ایشان پدر توست، خیلی بزرگ و ثروتمند می شوی. در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده[13]، « رَحم اللهُ شِیعَتُنا خُلِقُوا مِنْ‌‌ فاضِلِ طِینِتِنا و عُجِنْوا بِماءِ وَلایَتِنا یَحزَنُونَ لِحُزنِنا و یَفرَحُونَ لِفَرَحِنا= خدا شیعیان ما را رحمت کند که از زیادی طینت ما آفریده شده اند و با آب ولایت ما عجین گشته اند و در ایام حزن ما محزون و در ایام سرور ما شادمان هستند». و امیرالمؤمنین(علیه السلام) در این باره می فرماید[14]: "إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی اطَّلَعَ إِلَی الأرضِ فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِیِعَةً یَنْصُرُونَنَا و یَفرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ یَحزَنُونَ لِحُزنِنَا وَ یَبذُلُونَ أموَالَهُم وَ أنْفْسَهُمْ فِینَا أُولَئِکَ مِنَّا وَإِلَیْنَا= خداوند تبارک و تعالی مخلوقات زمین را مورد توجه و دقت قرار داد، سپس ما (اهل بیت) را اختیار فرمود و برای ما شیعیانی را اختیار فرمود که ما را یاری می کنند و در فرح و شادی ما اظهار خوشحالی می کنند و برای خزن ما اظهار حزن و اندوه می کنند. و آنها اموال و نفس های خودشان را برای ما بذل و بخشش می نمایند. آنها از ما و به سوی ما هستند». بعضی ها دریغ دارند برای امامشان شادی کنند. چون هنوز در بخش های حیوانی، گیاهی و جمادی گیر کرده اند و عزای کمبود این بخشها را دارند. کسی می گوید: با شوهرم مشکل دارم و گرفتارم. دیگری می گوید: هنوز زن نگرفته ام و مریضم و دل خوشی ندارم که بخواهم برای امام علیه السلام شادی کنم. اشتباه این آدمها این است که خود را نشناخته اند و فکر می کنند وجود انسان فقط همین بدن است. به همین دلیل نمی توانند دیگران را هم بشناسند. با داشتن این نوع نگرش، همیشه غصه‌دار خواهیم بود. زیرا برای جنبه زمینی، حیوانی و جنسی، همواره غصه وجود دارد. کسانی که به جای دیدنِ ثروت های بینهایتی که خداوند به بخش فطری شان داده فقط غصه بخشهای طبیعی را می خورند، نمی توانند شاد باشند. خوشا به حال کسی که نسبت به آنچه به دیگران داده شده غصه نمی خورد و اصلاً آرزو نمی کند که جای کسی باشد.    خداوند رب است و او بهتر می داند هر کس را چگونه تربیت کند و به هرکس هر چیزی را با توجه به نیازی که برای تربیت شدن دارد می دهد. بنابراین، به من ارتباطی ندارد که به چه کسی چقدر داده؟!  فقط باید با آن حدی که به من داده به وظایف خود عمل کنم تا به رشد و کمال برسم. در حقیقت انسان مساوی است با دلش[15]. دل و ذهنش هر کجا باشد خودش هم آنجاست. حتی جنسیت هم، نمی تواند انسان را محدود کند. خداوند خالق همه انسانهاست و کسی را اسیر جنسیت قرار نداده است. یک زن می تواند به همه کمالات یک مرد و یک مرد می تواند به همه کمالات یک زن برسد. تنها شرطش آن است که بپذیرد با دیگری یکی است و همه اهل یک خانواده ایم. هر جا هستی می توانی خود را به عالی ترین درجه کمال برسانی. اما قبل از آن باید با رمز «هُوَ أنتْ» از شر بدجنسی ها، غم ها و فشارهای روانی خلاص شوی. تا خواستی به کسی حسادت کنی، خودت را جای او بگذار، بعد می بینی که او، تو هستی. ما این را نمی فهمیم که معصوم می آید و ما را از این حقیقت آگاه می کند. محدود نگاه کردن و دیدِ من و تویی داشتن غلط است. زیرا انسان با این دید، دائماً به دنبال اثبات خودش است. حتی اگر نا حق باشد. برای همین پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند[16]: "...ذَرُوا المِراءِ فَاِنَّ المُماری لا اَشْفَعُ لَهُ یَوْمَ القِیامَةِ ... = مراء[17] را رها کنید که من روز قیامت مراء کننده را شفاعت نمی کنم». کسی که فکر می کند اگر حرف خودش را به همسرش، پدر و مادرش، دوستش و... اثبات کند، بر آن ها غلبه کرده و برنده شده است، اصلاً موحد نیست. او نگاه کفرآمیز دارد. زیرا خودش را غیر از دیگران و برتر از دیگران می داند. این را نمی فهمد که شکست و گرفتاری دیگران، شکست و گرفتاری خود اوست. در عشق ورزی هم، نباید بخل بورزیم. طوری که نزدیکان ما، در عاطفه محتاج غیر باشند. برای این که بفهمیم انسان هستیم یا نه؟ باید به اطرافیان و خانواده خود نگاه کنیم و ببینیم آیا آنها ما را آدم با محبّتی می دانند؟ امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند[18]:«ألتَّوَدُّدُ اِلَی النّاسِ نِصفُ العَقْلِ= مهرورزی و دوستی با مردم، نصف عقل است».                                                                                                                           پیامبر(صلی الله علیه و آله) در این باره می فرماید[19]:«خَیرُکُم خَیرُکُم لأهلِهِ وَ أنَا خَیرُکُم لأهلی ما أکرَمَ النِّساءَ إلاّ کَریمٌ وَ لا أهانَهُنَّ إلاّ لَئیمٌ= بهترین شما کسی است که برای خانواده اش بهتر باشد، و من از همه شما برای خانواده ام بهترم، زنان را گرامی نمی دارد، مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمی کند مگر شخص پَست و بی مقدار». 2-«هُوَ رَسُول الله»: مرحله ی میانه ی آن این است که«او»، «رسول الله» است. 3-«هُوَ الله»: بالاترین مرحله نگاه به دیگران، این است که «او خداست». یعنی هر کاری با هر کسی بکنی با خدا کردی[20]. یعنی اگر خدعه کردی، با خدا کردی؛ گران فروشی کردی، با خدا کردی؛ به بنده خدا لبخند زدی، به خدا لبخند زدی و... روزی خدا به موسی فرمود[21]: "یا موسی! مَرِضْتُ فَلَمْ تَعُدْنِی، قَالَ: یَا رَبِّ کَیْفَ أعْودُکَ وَ اَنْتَ رَبُّ الْعَالَمِینَ؟ قَالَ: أمَا عَلِمْتَ أنَّ عَبْدِی فُلَاناً مَرِضَ فَلَمْ تَعُدْهُ أمَا عَلِمْتَ أنَّکَ لَوْ عُدْتَهُ لَوَجَدْتَنِی عِنْدَهُ...= "موسی! من مریض بودم، چرا به ملاقاتم نیامدی". موسی (علیه السلام) گفت: "پروردگارا چگونه؟! مگر تو هم  مریض می شوی؟" خطاب رسید: "آری، فلان بنده من در فلان جا مریض شده است، به ملاقاتش نرفته ای! در واقع به ملاقات من نیامده ای". تا این اندازه خدا خودش را با بنده اش یکی می داند که می فرماید، زیارت چهره مؤمن زیارت من است. و در جای دیگر می فرماید[22]: "مَّنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضَاعِفَهُ وَ لَهُ أجْرٌ کَرِیمٌ= کیست که به خدا وامی نیکو دهد تا خدا آن را برای او دوچندان کند و او را پاداشی نیکو و با ارزش باشد؟ کسی که به بنده من قرض دهد در حقیقت به من قرض داده، این است مفهوم هو الله. خدا صدقات را دریافت می کند، پس با منّت برای کسی کار نکنید و خدا را به کمتر از خدا نفروشید. "یَا أیُّها الَّذِینَ ءَامَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَ الْأذَی ..."[23]، ای اهل ایمان! صدقه هایتان را با منّت و آزار باطل نکنید. تو تمام خوبی ها، گذشت ها و لطف هایی که در حق دیگران می کنی، به خدا هدیه کن، در این صورت کس دیگری را نمی بینی که بخواهی منّت بگذاری؛ فقط خدا را می بینی که دارد از دست تو می گیرد. نکته: غبطه خوردن غیر از حسادت است. غبطه، یعنی آرزوی داشتن چیزی که دیگری دارد بدون ذره ای غصه و بدجنسی. [1] . در مبحث «اخلاص» توضیح داده شد. [2] . الکافی، ج2، ص16. [3] . در بحث «رضا» بیان شد. [4] . حرعاملی، وسایل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، 1409ق، ج7، ص218. [5] . بحارالانوار، همان،جلد 90، ص190. [6] . شرح غررالحکم و دررالکلم،عبدالواحد بن محمد تمیمی، ص232. [7] . سوره بقره/آیه 156. [8] . نهج البلاغة، الحکمة 154. [9] .قاعده آن در «امر به معروف» بیان گردید. [10] . در مبحث «وسوسه ،حمله های شیطان»، توضیح داده شد. [11] . بحارالانوار ج57،ص217. [12] . شرح نهج‌البلاغة، ج2، ص181، فصل فی ذکر الآیات و الأخبار الواردة. [13] . شجره طوبی، شیخ محمد مهدی حائری،ج1،ص3.    [14] . بحارالانوار ج 44 ص 287.      [15] . در بحث «قلب» توضیح داده شد. [16] . بحارالانوار،ج2،138. [17] . به معنای "جِدال"/در معنای "پیکار کلامی و رد و بدل کردن سخن" به کار می رود. [18] . تحف العقول،ص 403و 443. [19] . نهج الفصاحه، ص472،ح 1520. [20] .قاعده و فرمول علمی دارد، که مقداری از آن در« شرح زیارت عاشورا» گفته شد و نیز در «شرح جامعه کبیره»  این فرمول ها غوغاست. [21] . صحیح مسلم. [22] . سوره حدید/آیه 11.  [23] . سوره بقره/ آیه 264.

اسلام به پیروانش سفارش می کند که باید فرهنگ سلام و سلامتی و سالم سازی، سالم ماندن یک جامعه و امت، رواج پیدا کند. اگر کسی بخواهد عاقبت به خیر باشد یا به بهشت برسد، باید فرهنگ بهشتی ها را رواج بدهد. قرآن کریم می فرماید: «لَا یَسْمَعُونَ فِیهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِیمًا / إِلَّا قِیلًا سَلَامًا سَلَامًا= در آن باغهای بهشت نه لغو و بیهوده‏ ای می‏ شنوند نه سخنان گناه آلود/ تنها چیزی كه می‏ شنوند «سلام» است «سلام»!». یعنی پرخاشگری، خشونت، دل شکستن، تحقیر کردن، نیش زدن، تهمت زدن و... این ها هیچ کدام با سلامتی سازگار نیست و بهشتی ها هیچ وقت این حرفها را به هم نمی زنند. فرهنگ بهشتیان، فرهنگ سلامت است. کسانی به بهشت راه پیدا می کنند که با فرهنگ سلامت زندگی کنند و فرهنگ سلامتی را توسعه بدهند. وقتی این هدف در سبک زندگی، اخلاق و رفتارهای ما نباشد، خود به خود ما از بهشت فاصله می گیریم. پس کسی که می خواهد ببیند دچار فشار قبر می شود یا نه، باید به روحش نگاه کند که آیا فشار دارد یا ندارد. آیا حسادت، تنگ نظری، بخل، منیت، خودشیفتگی در وجودش هست یا نه. این نکته ی مهمی است. اگر جریان زندگی اش بر اصول سلامت است، عاقبتش هم به سلامت خواهد بود و به سلامت از این دنیا می رود. در دعا می خوانیم: « اَللَّهُمَّ وَ أَخْرِجْنِی مِنَ اَلدُّنْیَا سَالِماً = خدایا من را سالم از دنیا خارج کن». اگر بخواهیم سالم خارج شویم، باید سالم زندگی کنیم. کسی که سبک زندگی اش سالم نیست، سالم هم خارج نمی شود. در روایات ما به «سلام کردن» ارزش زیادی قائل شده اند. امام حسین (علیه السلام) می فرماید: «لِلسَّلامِ سَبْعُونَ حَسَنَةً تِسْعٌ وَ سِتُّونَ لِلْمُبْتَدِى‌ءِ وَ واحِدَةٌ لِلرَّادِّ= سلام‌كردن، هفتاد حسنه دارد كه ۶۹ حسنه براى سلام‌كننده و یكى براى پاسخ‌دهنده آن است». کسی که شروع کننده سلم و سلامتی است و منشأ دعوا و اختلاف، فتنه و درگیری و رفتارهای زشت نیست، با فردی که توقع دارد، دیگران به او سلام کنند، متفاوت است. در خانواده آن کس که همیشه دیگران را به سلم و سلامتی می کشاند و فضا را سالم می کند، صبورتر از همه است، سنگ زیرین است و جو را آرام نگه می دارد، نزد خدا نزدیک تر و عزیزتر از کسی است که زود منفجر می شود. او از رحمت الهی دور است. بخیل کسی است که در سلام کردن کوتاهی کند در روایت دیگری حضرت فرمودند: «اَلبَخیلُ مَن بَخِلَ بِالسَّلامِ= بخیل کسی است که در سلام کردن بخل بورزد» یعنی زورش بیاید سلام کند. بعضی افراد آنقدر دچار خودشیفتگی هستند که نمی توانند به دیگران سلام کنند. آدم های با فضیلتی هم هستند، یعنی سواد و معلومات شان خیلی بالاست، موقعیت اجتماعی خوبی هم دارند، ولی توقع دارند هر جا رفتند بقیه به او سلام و تعظیم کنند. اینها روح تواضع و مهربانی ندارند. نحوه ی حرف زدن شان، ایستادن شان، راه رفتن شان، نگاه کردن شان به دیگران مستکبرانه و متکبرانه است. این رفتارها در فرهنگ اسلامی، مورد مذمت قرار گرفته است. امام صادق (علیه السلام) نیز مى‌فرماید: «الْبَادِی بِالسَّلَامِ أَوْلى بِاللّهِ وَ بِرَسُولِهِ = شروع‌كننده سلام، به خدا و رسولش نزدیك‌تر است»، یعنی سنخیتش به سلامت نزدیک تر است. سلام اسم خداست. کسی که که زودتر به دیگران سلام می کند، کسی که فرهنگ سالم سازی در محیط و خانواده را دارد، قطعاً به خدا و رسول نزدیکتر است. مثل کسی است که وقتی می خواهد محبت کند، بیشتر محبت می کند. چنین فردی به خدا و رسول و بهشت نزدیکتر است. درجه اش بالاتر است. پس ما باید در جامعه به فکر توسعه ی فرهنگ سلامتی باشیم. هر چقدر افراد در این جهت، تلاش کنند، قرب و ثواب بیشتری دارند. حتی سلامتی های جسمی. این هم ثواب زیادی دارد. چون سلامت جسمی پایه برای سلامت روحی، اخلاقی، روانی و معنوی است. پس توقع و استکبار در گفتن سلام نداشته باشید. پیامبر فرمود: من تا آخر عمر سلام کردن به بچه ها را کنار نمی گذارم. اول من سلام می کنم. آیا ما هم با کوچکترها این گونه هستیم؟ آیا اول ما سلام می کنیم؟ باید ببینیم که روحیه ما چگونه است.   بعضی از آدم ها در سلام کردن، درود فرستادن، تشویق کردن دیگران، تشکر از دیگران، دیدن لطف دیگران، ابراز محبت و خوبی های دیگران بخیل اند. یعنی به راحتی حاضر نیستند که اعتراف کنند، طرف مقابل شان بهتر و بزرگ تر از خودشان است. چون روح شان انقباض دارد و افکارشان انتقادی است، بدبین است. فقط ضعف ها، لغزش ها و تاریکی ها را می بیند. اصلاً نمی تواند در کنار ضعف ها، کمالات و خوبی ها را هم ببیند. سلام را بلند بفرستید تا سوء تفاهم نشود یکی از دستورات مؤکد اسلام، بلند فرستادن سلام است. وقتی می خواهید سلام بدهید، آهسته نگوئید. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «إِذَا سَلَّمَ أَحَدُكُمْ فَلْیَجْهَرْ بِسَلَامِهِ، لَا یَقُولُ: سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا عَلَیَّ، وَ لَعَلَّهُ یَكُونُ قَدْ سَلَّمَ وَ لَمْ یُسْمِعْهُمْ، فَإِذَا رَدَّ أَحَدُكُمْ فَلْیَجْهَرْ بِرَدِّهِ، وَ لَا یَقُولُ الْمُسَلِّمُ: سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا عَلَیَّ= چون یكى از شما سلام كند، باید كه سلام خود را بلند و آشكار كند  و نگوید كه: سلام كردم و جواب مرا نگفتند و شاید سلام كرده باشد و به ایشان نشنوانده باشد و چون یكى از شما جواب گوید، باید جوابش را بلند كند و سلام كننده نگوید كه: سلام كردم و جواب مرا نگفتند». وقتی می خواهید سلام بدهید، نگذار سوء تفاهم بشود. طرف مقابل نگوید فلانی رد شد و به من سلام نکرد. عجب آدم متکبری بود. تو اگر می دانی گوشش ضعیف است یا از سمعک استفاده می کند، پس برو با حس به او سلام کن. به گونه ای که قشنگ بشنود که تو به او سلام کردی. سلام کردنت برای رفع تکلیف نباشد. در جاهایی که قرار است محبت، عشق و عاطفه باشد، باید این خودنمایی ها صورت بگیرد. حتی اگر هدیه ای هم به کسی می فرستید اسمتان را بنویسید تا مشخص شود از طرف کیست. در ادامه حضرت می فرماید: اگر می خواهید جواب سلام بدهید، بلند بگوئید تا او نگوید سلام کردم جوابم را نداد. در روایت هم نقل است اگر شخصی سلام کرد، شما باید سلامش را بهتر جواب بدهید. فرقی نمی کند چه کسی است: دخترت، پسرت، خانمت و ... سلام کرد، جوابش را بهتر بده. پس سبقت در سلام داشته باشید. به خصوص در خانه صبح ها که از خواب بلند می شوید و همه بیحالند، آن کس که روح بزرگتری دارد، سلام بلندتری می کند. سلام گرم در اول صبح، روز را مبارک می کند، دل را آرام و شاد می کند.  وقتی می خواهید، جواب بدهید جواب را قشنگتر از آن بدهید. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «مِنَ التَّوَاضُعِ اَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ لَقیِتَ= از نشانه ‏های تواضع این است که هر کس را که ملاقات کردی، به او سلام ‏کنی». ملاقات یعنی چشم در چشم شدن. یعنی اگر مغازه می روید به فروشنده سلام کنید. اگر  نان می خرید به نانوا سلام کنید و تشکر هم بکنید. اگر خریدی انجام دادید، نگویید پول دادم، تشکر لازم نیست. این ظرافت ها خیلی مهم است. سعی کنیم تا آنجائی که می توانیم سلام را پخش و توسعه بدهیم. درختِ عیبِ خودت را ببین و ظلم نکن امیرالمؤمنین از قول پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرماید: هر مسلمان بر مسلمان دیگر، 6 حق دارد. یعنی 6  نیکی است که باید رعایت شود: هنگام ملاقات بر او سلام کند؛ وقتی مریض است به عیادتش برود؛ وقتی عطسه کرد دعایش کند؛ اگر از دنیا رفت در تشیع جنازه اش حاضر شود؛ وقتی برادرش دعوتش می کند، او را اجابت کند؛ و ششمین حق «یُحِبَّ لَهُ ما یُحِبُ لنَفْسِهِ و تَكْرَهَ لَهُ ما تَكْرَهُ لنَفْسِكَ = براى او همان چیزى را دوست داشته باشى كه براى خود دوست دارد و بر او نپسندد آنچه را برخود نمى پسندد». برای اینکه بتوانید به انصاف رفتار کنید و از ظلم و تعدی و تجاوز دربیایید، در هر مرحله ی از زندگی تان، خودت را جای طرف مقابل قرار بده و این امر امکان پذیر نیست، مگر با درک و فهم قاعده ی «هوأنت = او توئی»، یعنی همیشه خودت را جای طرف مقابلت بگذار. بارها حدیث معروف پیغمبر را شنیدید که می فرمایند: «یُبْصِرُ أَحَدُكُمُ الْقَذَاةَ فِی عَیْنِ أَخِیهِ وَیَدَعُ الْجِذْعَ فِی عَیْنِهِ= بعضی از شما خاری را در چشم برادر خود می بینید، ولی شاخه درختی را در چشم خود نمی بینید». این حجم خودشیفتگی انسان را نشان می دهد. بعضی افراد به قدری دچار خودشیفتگی هستند که معایب، لغزش ها و ضعف های خود را نمی بینند و در مقابل، ضعف ها و لغزش های دیگران را خیلی خوب می توانند ببینند و ظلم می کنند. یعنی اگر به او بگوئی: ظلم می کنی، می گوید: نه، من به کسی ظلم نکردم. درحالی که او اصلا متوجه نیست که ظلم می کند. گاهی هم می داند، اما حریف خودش نمی شود. مثلاً به همسرش، خانواده همسرش، خودش، زیرمجموعه اش، مملکتش، ملتش از روی هوای نفس ظلم می کند، یعنی با قصد و نیت ظلم و تجاوز دارد. این خیلی خطرناک است. چون انسانی که ظلم خودش را می بیند، امید این است که با رد مظالم و استغفار و توبه جبران کند و از خدا بخواهد که از این وضعیت در بیاید. اما کسی که ظلم می کند و متوجه ظلم کردنش نیست، همیشه فکر می کند. حق با اوست و یا رفتارش طبیعی است. او شخصیت خطرناکی است. چون نمی داند چه جنایت هایی را انجام می دهد.  در دعواهای خانوادگی، زناشویی، دعواهایی که بین دوستان پیش می آید، این مسئله خودشیفتگی پیش می آید. ما باید حواسمان به خودمان باشد. بنابراین، اگر قرار باشد به قول نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) آن درخت را از چشم خودمان دربیاوریم، تنها در یک صورت امکان پذیر است. سریع خودش را جای طرف مقابل بگذارد و بعد قضاوت کند. در غیر این صورت، در پرونده و نامه اعمال مان ظلم های بسیاری نوشته می شود. هیچ کس هم نمی تواند بگوید من به هیچ کس ظلم نمی کنم و ظلم نکردم. حضرت بر نکته ای دست گذاشته که اگر ما آن را رعایت کنیم، باب بسیاری از جهنم ها به روی ما بسته می شود. همچنین باب بسیاری از شادی و آرامش ها باز می شود. پس هر چه برای خودت دوست داری، برای طرف مقابلت هم دوست داشته باش. فرقی نمی کند: همسر، پدر، مادر، فرزند، خواهر، برادر و ... باشد. هر چه برای خودت می خواهی برای آنها هم بخواه. مثلا سر سفره اگر می خواهی، چیزی بخوری و بقیه هم دوست دارند بخورند، دست نبر هر چیزی را از سفره بردار و بخور. خودشیفتگی عامل ظلم به دیگران است این که ما دچار خودشیفتگی های خودمان باشیم و فکر کنیم در همه زمینه ها همیشه حق با ماست یا ما درست فکر می کنیم، موجب ظلم های زیادی می شود. به عنوان مثال فرزندان آینه ی پدر و مادر هستند و طبق علم پزشکی 55 درصد مادر و 45 درصد پدر ژن را به فرزندان منتقل می کنند. یعنی بعضی از پدر و مادرها که به خودسازی نپرداختند یا اخلاق های خوبی ندارند، در اثر وراثت خصوصیات های بد اخلاقی شان را به فرزند انتقال می دهند. نمی توان گفت، من نقاشی می کشم، ولی از آن متنفرم. این بچه تا حدود زیادی مقصر نیست. او قربانی انتخاب ها، رفتارها، اخلاق و منش، بی تدبیری ها، جهالت ها و تنبلی های والدین در خودشناسی و خودسازی است. پس ما چرا بچه ها را سرزنش می کنیم، چرا از آنها متنفر می شویم یا کتک شان می زنیم. باید خودمان را کتک بزنیم. پس بهتر است حد و حدود ها را بشناسیم، حریم ها را بشناسیم و از آن محافظت کنیم. این یک اصول اخلاقی در روابط انسانی است. نتیجه کلام پیامبر اکرم  این است که ما هر وقت در زندگی دچار مشکلاتی می شویم، یا دیگران را سرزنش می کنیم یا شرایط بیرونی را. هیچ وقت نمی گوییم: «من» خطا کردم و تقصیر خودم بود.