وقتی می‌گوییم: «قبر». می‌گویند: «آخر ما چه دلخوشی داریم؟ یعنی چه دل ما به آنجا خوش باشد و خوشی دنیا را نکنیم؟» چون منظور شان از قبر، گور خاکی است. از امام صادق(علیه السلام) سوال کردند که برزخ یا قبر چیست؟ فرمود:« البَرْزخُ القَبرُ، و فیه الثَّوابُ و العِقابُ بینَ الدُّنیا و الآخِرَةِ[1] = برزخ، همان گور است و در آن سزاى [انسان] در فاصله میان دنیا و آخرت است». با توجه به فرمایش حضرت صادق (علیه السلام) منظور از قبر قطعاً گور خاکی نیست. چون ارتباط بدن با نفس، بعد از مرگ هم قطع نمی شود، حتی بعد از مرگ هم نفس با بدن خودش این ارتباط را حفظ می کند، یعنی تعلق شان نسبت به هم، صد در صد قطع نمی گردد. مثل حالت خواب، در حالت خواب بدن مادی خود را رها کرده و با بدن برزخی مان که مادی نیست، اینطرف و آنطرف می ‌رویم. در حالی که تعلق صد در صد قطع نیست. نفس با آن بدن مثالی کار می کند، اما بدن مادی را هم از نظر تنفس و هضم غذا و مسائل دیگر اداره می کند. پس نباید تعجب کرد که چطور می‌شود ما از این دنیا برویم و وارد عالم ملکوت و برزخ بشویم و ارتباط نفس ما با قبر و بدن طبیعی و مادی حفظ باشد. این تعلق را ما در طول عمرمان هزاران بار تجربه می کنیم، زمانی که خواب هستیم، با بدن مثالی می بینیم، می شنویم، کار می کنیم، لذت می بریم و همزمان بدن مادی را نیز اداره می کنیم؛ به طوری که وقتی شما بالای سر کسی که خوابیده می آیید و به بدن او دست می زنید و صدایش می کنید، می بیند که نفس کاملاً به این بدن بر می گردد و گرنه زمانی که شخص خواب است، اینجا نیست. آن حالت هایی که در بیداری از او انتظار داریم را ندارد، جای دیگر و با بدن دیگر مشغول است. چون تعلق او با بدن مادی هنوز حفظ است، این بدن را که دست می زنی او متوجه می شود. برای همین ما یک سلسله احکامی راجع به قبر خاکی که بدن در آن قرار می گیرد، داریم. هرگاه بی حرمتی به بدن شود یا مورد احترام قرار گیرد، بدن متوجه می شود. بدن میت را که می شویند، نفس متوجه می شود. سر قبر کسی می روند، متوجه می شود. پس هرگاه صحبت از مسائل عالم قبر می شود، منظور مسائل عالم ملکوت و برزخ است. علت «وحشت قبر» چیست؟ اولین مسئله در عالم ملکوت یا عالم قبر، مسئله «وحشت قبر» است، زیرا ورود به چنین عالمی برای انسان ناشناخته و نامأنوس بوده و نسبت به آن ترس دارد، وجود وحشت قبر به علت تعلق ما به دنیاست. کلی ترین قاعده درباره وحشت قبر این است که هر گاه انس و تعلق ما به طبیعت بیشتر شود، وحشت ما در عالم قبر بیشتر می شود. این بدین معنا نیست که ما اینجا کسی و چیزی را دوست نداشته باشیم و کاری نکنیم. به هر حال دنیا زادگاه جسم و بدن ماست و دوستش داریم و متعلقاتش را هم دوست داریم؛ این عیبی ندارد. اما مسئله «تعلق» فرق می کند. تعلق یعنی دلبستگی و وابستگی به دنیا، طوری بشود که مانع آمادگی برای مرگ و وفات و زندگی در برزخ شود. دوست داشتن دنیا و متعلقات آن مثل همسر، فرزند، وطن و ... و لذت بردن از دنیا هیچ کدام تعلق به حساب نمی آید. «تعلق» زمانی اتفاق می افتد که انسان بقدری به این دنیا می چسبد و برایش وقت می‌گذارد که انگار خودش را در این دنیا ذوب می کند و از آماده شدن برای وفات و مراحل بعدی حیات بازمی ماند. اینجاست که دنیازدگی معنا پیدا می کند. گفتیم: رابطه دنیا و آخرت مثل رابطه رحم مادر است با دنیا. قرار است جنین در رحم مادر برای مدتی زندگی کند، برای همین نسبت به قوانین رحم هم وفادار است. آنجا از یک نوع غذا (خون) استفاده می کند؛ در یک محیط آبی است و تمام مقررات رحم را به رسمیت می‌شناسد؛ زندگی کردن در رحم به هیچ وجه جنین را از اینکه برای دنیا خودش را آماده بکند، باز نمی‌دارد. او ضمن اینکه قوانین رحم را به رسمیت شناخته و دارد آنجا کار خودش را می کند، از لحظه به لحظه‌­اش برای شدن، برای بدنسازی و برای تولد و مراحل بعد از تولد استفاده می‌کند. یعنی جنین هیچ وقت دلبستگی و وابستگی به رحم ندارد، بلکه وابستگی به دنیا دارد و یک لحظه هم این وابستگی را از دست نمی دهد. تمام تلاش های جنین در رحم، برای دنیاست. هنر یک مؤمن هم در دنیا همین است. می گوییم، چون همت مؤمن از همه انسان ها بالاتر است. برای همین حضرت می‌فرماید:« مؤمن هم به امر دنیای خود می پردازد و هم به امر آخرت و هیچ کدام جای دیگری را نمی گیرد». قرآن از پیغمبر دعوت می کند که تو تمام تلاشت را برای آخرتت بگذار:«وَابْتَغِ فِیمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِیبَكَ مِنَ الدُّنْیَا[2]= و با آنچه خدایت داده سراى آخرت را بجوى و سهم خود را از دنیا فراموش مكن». اینکه کارهای دنیای مان را به خاطر آخرت رها کنیم، اشتباه است و این که چنان به دنیا بچسبیم که انس ما به قبر و قیامت را از دست بدهیم، این هم اشتباه است. پس مهم این است که دل من وقتی با دنیا است، تعلقش به آخرت باشد. تعلقش به نظام ابدی و قبرش باشد. در این صورت وحشت قبر از بین می رود. دعای امام سجاد برای تجافی از دنیا یکی از دعاهایی که امام سجاد (علیه السلام) در شب 27 ماه رمضان می خواندند این بود:«اَللَّهمَّ الرزُقنِی التَّجافی عَن دارِ الغُرور وَ الإنابَۀَ إِلی دارِ الخُلود وَ الإِستِعدادَ لِلمَوت قَبلَ حُلول الفوت= خدایا دورى از خانه فریب، و بازگشت به خانه جاویدان، و آمادگى براى مرگ پیش از رسیدن آن را روزی ام گردان». «تجافی» در لغت به معنی «دوری کردن، بر جای قرار نگرفتن» است. تجافی حالتی است که وقتی به رکعت دوم نماز جماعت می رسیم، وقتی امام جماعت تشهد می خواند، ما به حالت نیم خیز روی پای خود می نشینیم. تجافی نشستن کامل نیست، چسبیدن به زمین نیست. حالت آمادگی است، نه نشستی و نه چسبیدی. آماده هستی که بلند شوی. مثل آمادگی دونده ها در ابتدای مسابقه. امام سجاد شب بیست و هفتم تا صبح همین دعا را می خوانند، خدایا کاری بکن، من نچسبم به زمین، طبیعت و لوازم دنیا. آماده رفتن و بلند شدن باشم. این همان رمزی است که اگر زمانی ارتباط ها، انتخاب ها، رفتارها و افکارمان طوری شد که از رفتن ترسیدیم و آمادگی برای پریدن را از دست دادیم؛ آن موقع است که ما دنیا زده شده ایم. یعنی یک جای کار را خراب کرده ایم. برای چه تجافی داشته باشیم؟ برای اینکه دنیا اصلاً خانه فریب است و جای ماندن نیست. اگر من فکر کنم این جا قرار است بمانم، همه چیزم را در ابدیت از دست می دهم. «وَ الإنابَۀَ إِلی دار الخُلود»؛ «إنابَۀَ» یعنی چه؟ یعنی اینکه تمام وجودم متوجه «دار الخلود» وخانه جاودانگی باشد. خانه جاودانگی تعبیر عظیمی است. باید دلم از دار غرور به دار جاودانگی برگردد. این آدم سالم و عاقل است. آدم سالم طبیعی و عاقل و بهشتی به کسی می گویند که دلش، به سوی آخرت است. چهار مقوله‌ی انتخاب‌ها، ارتباط‌ها، رفتارها و افکار، دیدنی­‌ها، شنیدنی‌­ها، خوردنی­‌ها و عقایدش را اساسا با آخرت تنظیم می کند. برای همین امام صادق(علیه السلام) در جواب عنوان بصری برای خودسازی  12 دستور­العمل می دهند. حضرت اولین دستور یا اولین قدم را در عبودیت می فرماید، بنده برای خودش تدبیر نمی کند. یعنی برای خودش نقشه­ای در دنیا نمی ریزد که مانع آخرتش بشود. خودش را به خدا می سپارد و می گوید: خدایا من تسلیمم. «الإِسلامُ هُوَ التَّسلیم». قرار است هر چه تو بگویی، من آن کار را بکنم. کسی که از دستور­العمل‌­های رساله بدش می آید؛ با مرجع تقلید رابطه ندارد؛ مرجع تقلید یعنی متخصص تنظیم روابط دنیای تو با آخرتت. کسی که با او رابطه ندارد، پس معلوم است که او برای خودش تدبیرهایی دارد. نه تنها راجع به مرجع تقلید و رساله، بلکه وقتی نوبت اخلاقیات هم می رسد می گوید وقت ندارم. همیشه به آخرت مان و به کودک عزیز روان مان گفتیم: وقت نداریم. کار داریم؛ ما گرفتاریم. به خدا می گوییم: خدایا مگر ما بیکاریم که این همه به ما دستور­العمل داده‌ای؟ «و الإِستِعدادَ لِلمَوت قَبلَ حُلول الفوت = آمادگی برای موت، قبل از اینکه همه چیز از دست برود». ما فقط در یک صورت ترس از قبر و گرفتاری آن طرف نداریم که واقعاً دلمان را به سمت آخرت ببریم و بر اساس نظام عالی­تر، نظام پست­تر را اراده بکنیم. نه این که بر اساس نظام پست دنیا بخواهیم با نظام عالیِ آخرتی برخورد بکنیم.  عوامل آسان شدن وحشت قبر، انس با خدا- ولایت اولین چیزی که وحشت قبر را از بین می برد، همانطور که در عوامل آسان جان دادن هم بیان کردیم، انس با خداوند تبارک و تعالی است. هر چقدر انسان با خداوند انس شخصی پیدا بکند و هر چقدر محبت خدا در دلش بیشتر جا بیفتد و شخصاً با خداوند انس بگیرد، آن طرف وحشت ندارد، چون دارد وارد آن می­شود. دومین عامل، ولایت محبت اهل بیت(علیهم السلام) است. بعد از توحید، مهمترین چیزی که به داد ما می رسد و ما باید به خاطر آن خیلی شاد و شاکر خدا باشیم، ولایت اهل بیت است. حضرت امام صادق (علیه السلام) در جواب شیعه ای که از فقر و وضعیت بد اقتصادی اش گله می کرد، گفت: تو آدم ثروتمندی هستی. آن شخص گفت: من چه ثروتی دارم؟ حضرت فرمودند: تو ولایت ما را داری؛ حاضری این ثروت را با چیزی عوض کنی؟ عرض کرد: نه. اگر کسی با خدا و با محمد و آل محمد(علیهم‌السلام) احساس بدبختی و بیچارگی کرد، حقش است که بدبخت و بیچاره باشد. برای همین آدم‌های پَست و آدم‌هایی که خدا و اهل بیت را می فروشند به دنیا؛ تا یک مشکل دنیایی پیدا می‌کنند، اولین اتفاقی که در روحیه‌­شان به وجود می آید، این است که رابطه‌­شان را با نماز و خدا و اهل بیت به هم می زنند. اینها اول دنیا برایشان اصالت دارد، بعد خدا و اهل بیت. اگر خدا و اهل بیت را هم می خواهند، برای دنیا میخواهند. اگر دعا هم می کنند از خدا دنیا را می خواهند. اگر پرده کعبه را هم می گیرند، همه خواسته‌­هایش طبیعت است. نجات از هفت موقف هولناک نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:«حُبِّی‌ وَ حُبُ‌ أَهْلِ‌ بَیْتِی‌ نَافِعٌ‌ فِی‌ سَبْعة مَوَاطِنَ أَهْوَالُهُنَّ عَظِیمَه عِنْدَ الْوَفَاه وَ الْقَبْرِ وَ عِنْدَ النُّشُورِ وَ عِنْدَ الْكِتَابِ وَ عِنْدَ الْحِسَابِ وَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ عِنْدَ الصِّرَاط[3] = رابطة دوستی با اهل بیت من در هفت موقعیّت حسّاسی که هول و هراس آن مواقف خیلی بزرگ است، سودبخش است. 1) هنگام مرگ، 2) در قبر، 3) هنگام نشر، 4) آنگاه که نامه عمل را به دستش می دهند، 5) آنگاه که نامه عمل را بررسی می کنند، 6) هنگام سنجش اعمال، 7) هنگام عبور از صراط». در روایت داریم که هر کدام از نماز، روزه، زکات، حج، ولایت چهره‌ای دارند. در قبر، ولایت به نماز، روزه، حج و زکات می‌‌گوید: بروید صاحبتان را کمک کنید، اگر کم آوردید من هستم. اگر ولایت واقعی و صادقانه باشد، کمبودها را جبران می‌کند. ولایت ما باید اینجا به دادمان برسد. اگر ولایت مان اینجا به دادمان نمی رسد داریم مسخره زندگی می‌کنیم. ضعیف، توسری­خور، با احساس پوچی و بدبختی زندگی می کنیم. وقتی ولایتت در زندگی دنیا به دادت برسد، مسلماً در آخرت بیشتر به دادت می رسد. ولایت هنگام زنده شدن مردگان در قیامت، نیز به داد انسان می‌رسد. زنده شدن پس از مرگ، لحظه‌ی خیلی سختی است که امام سجاد در دعای ابوحمزه می فرماید: من برای آن لحظه گریه می‌کنم. وقتی می خواهید به سمت قیامت و محاسبه 50 ساله با 50 سوال مهم محشور شوید، ولایت در آنجا به دادتان می‌رسد. ولایت هنگام دریافت نامه عمل نیز انسان را یاری می کند. اینها مواقف جزئی قیامت هستند که وقتی از قبر بیرون بیایید، نامه عمل را به دست راست یا به دست چپ می دهند، ولایت اینجا به دادت می رسد. ولایت در هنگام حساب رسی و هنگام سنجیدن اعمال بر ترازوی عدل و قسط الهی نیز عبور از صراط به کمک انسان می آید. قبلاً گفتیم که صراط روی جهنم نیست، بلکه از داخل جهنم عبور می‌کند و همه هم بدون استثناء از روی صراط یعنی داخل جهنم رد شده وارد بهشت می شوند. قرآن فرمود:«وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا[4] = و هیچ كس از شما نیست مگر [اینكه] در آن وارد مى‏ گردد». خدا رحمت کند حضرت امام را (رحمه الله علیه) فرمود: دنیا متن جهنم است. ما الآن همه ­مان در جهنم هستیم و داریم از توی جهنم به سمت صراط مستقیم حرکت می کنیم. این که دائماً سر نماز می گوییم: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ»؛ یعنی خدایا ما را روی این صراط نگه دار. هنگام وفات صراط به پایان می‌رسد و ما یا می افتیم در جهنم یا در بهشت. اگر الان با خدا و اهل بیت قهر نیستی، پس روی صراط هستی و آنجا هم ولایت به دادت می رسد. اگر اینجا فقط دم از ولایت بزنی، ولی به کمکت نمی­آید، برای اینکه واقعاً ولایت نداری. تبلور ولایت اهل بیت علیهم‌السلام ولی فقیه است امروز تبلور ارتباط ما با ولایت و امام زمان(علیه‌السلام) ولی فقیه است. اگر با ولی فقیه­ در صلحی و مطیع هستی، در محبت و اطاعت هستی، امام زمان این را از تو می­‌پذیرد. بیشترین توقع و انتظاری که امام زمان(علیه السلام) از ما دارد، این است که ما محبت ولی فقیه و طاعت او را بر خودمان فرض و واجب بدانیم و او را در هیچ صحنه­ ای تنها نگذاریم. چون ولی امر، نائب امام زمان است. ولایت معنایش این نیست که بیاییم روضه بخوانیم برای امام حسین سال 61. روز قیامت ما را بر اساس رابطه­‌مان با امام زمان و عصر خودمان محاکمه می‌کنند:« یَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ[5] = [یاد كن] روزى كه هر گروهى را با پیشوایش فرا مى‏ خوانیم». مظهر اطاعت و ولایت امام زمان، اطاعت از ولی  فقیه است. این ملاک خیلی مهمی است تا در فتنه­‌های جامعه، به سمت جهنم نرویم و حواسمان باشد به کجا پناه می بریم. پشت سر چه کسی قدم برداریم. نماز «وحشت قبر» را از بین می برد بعد از دوستی و انس با خدا و انس با اهل بیت، سومین عامل که وحشت قبر را از ما می‌گیرد نماز است. امام باقر (علیه‌السلام) فرمود:« مَن اَتَمَّ رُکوعَه لَم تَدخُلهُ وَحشَتُ القَبر[6]= هرکس که رکوع [نمازش] را به‌طور کامل انجام دهد، در قبر دچار وحشت نخواهد شد». رکوع یعنی چه؟ رکوع یعنی من خدای بی­نهایت و باعظمت و یک خدای احدِ واحد را در مقابلم می­‌بینم که قدرت محض، حیات محض، اراده محض و خیر محض است و با بینهایت مخلوقات و ظهورات او سروکار دارم که اینها انسان را در مقابل چنین خدایی وادار به تعظیم می‌کنند. اگر کسی در مقابل خدا با شناخت و با عشق قلبی خودش خم بشود و به رکوع و به سجده برود، چقدر عاشقانه است. شخصی که اعتقادی به مسائل دینی نداشت به من گفت: این رکوع یعنی چه؟ این رکوع چیست که شما انجام می‌دهید؟ گفتم: یک استاد برجسته دانشگاه، یک پروفسور صاحب نظر در یک رشته را در نظر بگیرید که دانشجوها و اساتید دیگر در مقابل او تعظیم می کنند. یک انسان مثل خودشان است که زمانی جاهل بوده، ولی حالا اطلاعاتش خیلی زیاد شده و یک مقام بلند پایه علمی به حساب می‌آید. افراد در مقابل علم او تعظیم می‌کنند. رکوع یعنی تعظیم در مقابل حیات مطلق، قدرت مطلق، علم مطلق، زیبایی مطلق، مهربانی مطلق، رأفت مطلق، در مقابل این هزار تا اسمی که شبهای رمضان و شبهای احیا می خوانیم. آدم باید دیوانه باشد که در مقابل چنین کسی تعظیم نکند. گفتم: شما در مقابل انسان تعظیم و تکریم را می‌­پذیرید؟ گفت: بله. گفتم: در مقابل اصل و بینهایتش چه؟ رکوع یعنی یک نفر با همه وجودش خم شود. آنطور که پیغمبر می فرماید: خدایا تمام اجزاء وجودم برای تو سجده می‌کند. سجده یعنی روی پای خدا افتادن. بعضی­‌ها همین رکوع با این عظمت و با این ارزش را ناقص انجام می دهند. فرمود: دزدترین افراد کسی است که از نمازش می دزدد. رکوع را در نماز های واجب به اندازه طبیعی همان مقدار که در نماز های جماعت، امام جماعت انجام می دهد، انسان انجام باید انجام دهد. ولی در نماز های مستحب که عشق در آن است و کسی هم نیست تو را ببیند و کاری با تو ندارد، آنجا می‌ارزد و قشنگ است که انسان در رکوع بیشتر و طولانی تر بماند. بعضی از بزرگان ما وقتی برای عبادت  در حرم حضرت رضا (علیه‌السلام) می‌آمدند، می گفتند: اصلاً امشب شب رکوع است و تا صبح در تعظیم می ماندند. فرشته­ها هم از این کار لذت می برند. می فرماید: بعضی از فرشته از زمانی که خلق شان کردند در این تعظیم مانده­اند. بعضی­ها هم در سجده مانده اند. با رکوع و سجده، چیزی از وحشت قبر باقی نمی ماند. قبر همین سینه خودمان است. سینه‌­ای که رکوع و سجده در آن است و از یک رابطه عاشقانه با خدا لذت می برد. اضطراب و ترس در کجای این سینه و این قلب قرار می گیرد؟ به عنوان یک قاعده عرض کنم، ما هر جا در زندگی ترسیدیم و اضطراب، غم، افسردگی، احساس پوچی به ما دست داده، برای این است که رکوع ها و سجده‌­هایمان درست نبوده. دستور به انجام اعمالی برای کاهش وحشت قبر مقداری از وحشت قبر به وسیله همین کارهایی که میت در دنیا انجام داده بود، از بین می رود. مثل انس با حق تعالی و اهل بیت و نماز و عبادت؛ از قبر به بعد نوبت بازماندگان میت است که برایش کاری بکنند. چون میت دستش از دنیا کوتاه شده و نیاز به کمک ما دارد. اسلام هم دستور داده که برای اموات تان کمک کنید. یکی از کارهایی که سفارش شده، این است که بر بالین شخصی که در حال احتضار است، سوره یس و صافات خوانده شود و یا چیزهایی که او در طول حیاتش به آن ها انس داشته است را کنارش بگذارند. مسئله بعدی خوب دفن کردن است. خوب دفن کردن خیلی در کم کردن وحشت قبر موثر است. موقع شستنِ میت دعا دارد. کفن خوب برایش بگذارند که معمولا روی آن 40 مؤمن امضا می کنند:« اللّهمَّ إِنّا لا نَعلَمُ مِنهُ إِلّا خَیرا = خدایا! ما جز خیر و خوبی از او ندیده‌ایم!» و خدای مهربان به حرمت 40 مؤمن او را می‌بخشد. حتی ممکن است این مؤمنین اشتباه بکنند، ولی خدا می‌پذیرد. بعضی­ها دعای جوشن کبیر را با اعتقاد و با فهم روی کفن­‌هایشان می­‌نویسند، تربت امام حسین را برمی‌دارند که همه­ اینها موثر است. نحوه دفن هم مهم است. در مفاتیح نوشته شده و چقدر خوب است که ما اینها را رعایت کنیم. بعد از غسل دادن میت، نحوه بردن به سمت قبر، اینکه چگونه میت را باید ببرند، دعا دارد و این دعاها خیلی میّت را آرام می کند. گفته شده که میت را یک دفعه داخل قبر نگذارید، چون نفس با اوست و ادراک می­‌کند. هر کاری که با بدن بکنند، نفس ادراک می کند هر خراشی به بدن بیفتد دردش به نفس می رسد. چون نفس متعلق به بدن است و با آن سالها انس داشته است. سفارش می‌کنند که میت را در چند متری تا قبر روی زمین بگذارید، بعد دوباره بلند کنید، سه مرتبه این کار را انجام دهید. سلام و صلوات و «لا إله إلاّ الله اللّه» هم بگویید. بعد از دفعه سوم اگر میت مَرد است، سر او را پایین قبر قرار دهید و وقتی بلند کردید با سر در قبر ببرید و بگذارید. اگر میت زن است بعد از این که سه مرحله را انجام دادید، بدنش را کنار قبله قبر قرار دهید، یعنی به سمت قبله قبر، بعد مرحله چهارم زن را به پهنا یعنی، همانطوری که بلند کردید، داخل قبر بگذارید. اینها دستورات بسیار شگفت‌­انگیزی است که باید از نظر روان­شناسی و انسان­‌شناسی روی آن کار بشود که این نوع رفتار برای زن و مَرد چه فرق دارد. سفر پرماجرا                                   [1] - تفسیر القمّی : 1 / 19 . [2] - سوره قصص/77. [3] - بحار الانوار ج 7 ص248. [4] - سوره مریم/ آیه 71. [5] - سوره اسراء/ 71. [6] - کافی، ج ‏3، ص 321.

کاسبی که در کار خود دروغ بگوید، راه رزقش را می‌بندد. ممکن است با حرام‌خوری، پول و ثروتش را زیاد کند؛ اما این رزق نیست. بلکه عذاب و وبال است. پس اگر انسان آمادگی نداشته باشد؛ یا بد نیت باشد، ثروت زیاد مایه اضطراب، نگرانی و کفرش می‌شود. پس این نیت است که باب رزق را باز می‌کند. حتی اگر فردی کافر باشد، حُسن نیت در انسان‌دوستی و همدلی، باعث افزایش رزقش می‌شود. در روایت داریم اگر خانواده ای کافر هم باشند، ولی همدیگر را دوست داشته باشند، رزق و خیر و برکت دارند. در نقطه مقابل هم، اگر خانواده‌ای مؤمن باشند، اما بین آنها اختلاف، بداخلاقی، حسادت، خودبرتربینی و رقابت باشد، رزق برداشته می‌شود. پس نتیجه می‌گیریم که حُسن نیت، خوش نیتی، همدلی، اینکه من با دیگران مسابقه نمی‌گذارم و خیر را برای همه بخواهم، باعث جلب رزق می شود. این یک سنت عمومی الهی است که تأثیر نظام عالم است. چون با رحمت رحمانیه الهی تطبیق دارد. رحمان جویبار مهربانی رحمت رحمانیه در هر کس بیاید، به وزان رحمت رحمانیه‌اش خیر و برکت برایش می‌آید و به وزان رحمت رحمانیه اش خروجی خواهد داشت. چون او اسم رحمان خدا را گرفته است؛ پس مثل خود خداوند رحمت دارد. هر کس اسم رحمانیت خدا را بگیرد، مقتضیات این اسم را به انسان می‌دهند، یعنی اگر شما اسم رحمان را بگیرید، خداوند مخارج اسم رحمان را برای شما تأمین می‌کند. چون شما با اسم رحمان می ‌خواهید هم برای مؤمنین و هم برای سایر مردم دنیا خیر برسانید. پس اگر شما با اسم رحمان اتحاد برقرار کردید، به وزان این اتحاد، برکاتش را هم خدا برایت تأمین می‌کند.  با اسم «رحمان» از همه ی شرور دور می شویم در اسم «رحمان» و «رحیم» رمزی است که اگر کسی تشبه به آن پیدا کرد، تمام مفاسد و شرور، از او برداشته می‌شود. منشأ همه خیرات و برکات به ماسوی الله، اسم «رحمان» است. در مباحث قبلی گفتیم که مادر همه ی اسماء «رحمان» است. آنقدر اسم «رحمان» بزرگ است که خدا می‌گوید به جای الله می‌توانید این اسم را صدا کنید: « قُلِ ادْعُوا الله أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَیًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى= ‏ بگو خدا را بخوانید یا رحمان را، هر کدام را بخوانید نام های نیکو از اوست». یعنی بعد از «الله» مادر همه ی اسماء «رحمان» است. همین طور در آیه دیگر می فرماید: «الرَّحْمنُ/ عَلَّمَ الْقُرْآنَ= [خداى] رحمان/ قرآن را یاد داد»، یعنی قبل از هر خلقتی حتی خلقت این دو مخلوق مبارک یعنی نور اهل بیت و قرآن؛ رحمان جریان دارد و کار خودش را می‌کند. بنابراین، اگر کسی بخواهد در هر اسمی به همه اسماء الله راه پیدا کند و قدرتمند بشود، زیرساختش و مقدمه‌اش «رحمانیت» است. یعنی شما تا نتوانی به وزان هر اسمی رحمان داشته باشی و مهربان باشی، نمی‌توانی آن اسم را دریافت کنی و جالب اینجاست که اگر انسان به رحمت نرسد، هر نعمتی که نصیبش شود؛ یا هر موفقیتی که داشته باشد؛ بلای جانش می‌شود. حتی عبادتها و تقواها و صفات خوبش هم به ضررش تمام می‌شود. حمله های شیطان چهار جهت داشت: حمله سمت راست که منظور مقدسات هستند. یعنی شیطان در تقوا، عبادت، ایمان، کارهای خیر و جنبه‌های مثبت و توانایی فرد حساب باز می‌کند. «ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ[1]= سپس از پیش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها به سراغشان می روم». از دیگر مواردی که شیطان می‌تواند به انسان ضربه بزند، آنجایی است که شخص از رحمانیت یا رحیمیت فاصله ‌گرفته باشد. در نتیجه به محض اینکه شما از اسم رحمان و رحیم فاصله گرفتی؛ چشم و هم‌چشمی، رقابت، حسادت، خودبرتربینی، بدبینی، عصبانیت، زودرنجی، حساسیت، خودشیفتگی به سراغش می‌آید. اگر انسان بخواهد از شر همه این برهای جهنمی نجات پیدا کند، باید بر رحمانیت و رحیمیتش کار کند. حالا اگر آدمی صاحب چنین نیتی ‌شود، درها به رویش باز می‌شود. نیت همراه سازندگی به موفقیت نزدیک‌تر است امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند: «اَقْرَبُ النِّیاتِ بِالنَجاح اَعوَدُها بِالصَّلاح= نزدیکترین نیت‌ها به موفقیت، آن است که سازنده‌تر باشد»، شما اگر توفیق را در زن‌داری، شوهرداری، تربیت بچه، کار اقتصادی، کار سیاسی، کار اجتماعی، کار هنری، فعالیت فرهنگی، فعالیت‌های اجتماعی می‌خواهید، باید قصد و نیت‌تان سازندگی و پیشرفت باشد و منیت‌ها، اختلاف و خودشیفتگی و طمع‌های شخصی‌ نداشته باشید. به عنوان مثال، اعضای یک گروه می‌خواهند برای مشکل به وجود آمده تصمیمی بگیرند. اگر چند نفر از این اعضا بد نیت باشند و بخواهند قوانین را به گونه‌ای رقم بزنند و بنویسند که و مصالح شخصی خودشان یا حزبشان حفظ شود، هیچ وقت به سمت قانونی که صلاح در آن است، نمی‌روند. پس به توفیقی هم نمی‌رسند. در حالی که اگر کسی نیتش خوب باشد، یعنی زن‌داری، شوهرداری، تربیت بچه، تبلیغ و کار اجتماعی‌اش برای خدا باشد، با مشکلی روبرو نمی‌شود و آرامش و خیر و برکت دارد. اگر هم مشکلاتی دارد، آن هم زینت کارش است.  پیامبران بدون استثناء آدم‌های موفقی بودند. شما یک پیغمبر شکست خورده سراغ ندارید. با اینکه اکثر قریب به اتفاق شان به شهادت رسیده اند، ولی همه موفق بودند. چون نیتشان خالص بوده. بنابراین، اگر کسی موفقیت را بخواهد، باید پای نفسانیت، منیت و طمعش را بردارد. مرد اگر بخواهد به عنوان مرد در زندگی نقش بازی کند، زندگی را نابود می کند. چون مردانگی خودش را می‌خواهد در نظر بگیرد و جنبه انسانی‌اش را در نظر نمی‌گیرد؛ یا همین طور زن اگر بخواهد با هویت زنانگی اش در زندگی نقش بازی کند و بخواهد این هویت را حفظ کند بدون رضای خدا؛ به صلاح و نتیجه نمی‌رسد. خدا در بدجنسی و بدنیتی، نتیجه خوبی اعم از موفقیت و توفیق قرار نداده است. آنهایی که در زندگی به مشکلات زناشویی بر می‌خورند یا خباثت و بدجنسی به خرج می‌دهند که این جنهم بین‌شان ایجاد می‌شود؛ و یا اگر نیتشان خوب باشد و واقعاً به دنبال صلاح باشند، به مشکل نمی‌خورند. پس این خیلی مهم است که نیتمان را درست کنیم. نیت خوب حکایت از سلامت باطن دارد این قاعده را قبلاً گفتیم که:«الظَّاهِرُ عُنْوانُ البَاطِنِ= ظاهر دلیل بر باطن است»، یعنی همیشه ظهور یک آدم، نشان‌دهنده باطن اوست؛ چه ظهورات خوب و چه ظهورات بد. اگر از کسی خوبی و خیر می‌بینید، یعنی باطن خیری دارد که می‌تواند چنین خروجی‌هائی را داشته باشد. گستره نیت انسان به محدوده تنگ حیات دنیا منحصر نیست و دامنه زندگی جاودانه او را نیز فراگرفته است؛ تا جایی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:«یُحْشَرُ النَّاس عَلَی نِیاتِهِمْ= مردم با نیتشان محشور می‌شوند». چون نیت نشانه شاکله انسان است. «قُلْ كُلٌّ یَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ[2]= بگو که هر کس برحسب شاکله خود عملی انجام می‌دهد». همه آدم‌ها خروجی‌ها و عملشان براساس شاکله و باطنشان است. اگر خیر، خوبی، جهاد، مقاومت و هر عمل خیری است، در آن باطن اتفاق می‌افتد. از این رو، امیرالمومنین علی (علیه‌السلام) در فرمایش گهربرشان فرمودند: «حُسنُ النِّیَّةِ مِن سَلامَةِ الطَّویَّةِ= نیّت خوب، برخاسته از سلامت درون است». یعنی هر چقدر انسان از خودشیفتگی‌ها، خودخواهی‌ها، حسادت‌ها، بدبینی‌ها و بی‌اخلاصی‌ها سالم‌تر باشد، نیت‌های قشنگی می‌تواند بکند. در مقابل، هر چقدر نیت قشنگ بکند، خیر دنیایی و مهم‌تر از آن خیر آخرتی زیادی دارد. مؤمن آنقدر که در آخرت از نیت‌هایش بهره‌مند می‌شود، از عمل‌هایش بهره‌مند نمی‌شود. عمل تضمین‌کننده است. ولی نیت با اخلاص و صادق موجب درجات آخرتی می شود. این یک رمز بزرگ برای انسان‌هاست که هیچ وقت ناامید نشوند، غصه و حرص و جوش نخورند. مؤمن اگر نیت صالح داشته باشد؛ حتی اگر زندگی‌اش از هم بپاشد، اصلاً نمی‌بازد؛ یا اگر با آبرویش بازی ‌کنند، یا علیه او کلی فتنه و فساد و تهمت و تبلیغات کنند، باز به نفعش در می‌آید. در فرمایش دیگری در باب اهمیت نیت خوب، امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «جَمیلُ المَقصَدِ یَدُلُّ عَلی طَهارَةِ المَولِدِ= زیبایی نیت انسان، نشانگر حلال زاده بودن اوست». یعنی هدف های مقدس و خوب و زیبا و خوش نیتی، نشان می‌دهد که این شخص حلال‌زاده است. این یک بشارت است. همچنین امام جواد (علیه السلام) فرمودند: «مَن لَم یَرْضَ مِن أخیهِ بِحُسنِ النِّیَّةِ لَم یَرْضَ مِنهُ بالعَطِیَّةِ= هر كس را حُسن نیّت برادرش راضى نكند، داد و دهش او نیز راضیش نكند».   گاهی کفرورزی‌ها و ناشکری‌های یک مرد یا زن باعث می‌شود که زیبایی‌ها، کمالات و محبت های سازنده همدیگر را در زندگی نبینند. چون گرفتار کمالات و خودشیفتگی‌های خودشان هستند.  پس به جای اینکه ما بیاییم ظاهرسازی و ریاکاری کنیم، بهتر است در محبت کردن و برقراری رابطه اخلاص داشته باشیم. ظاهرسازی ها خیلی خوب است. برای محبت هم باید هزینه کرد. این چیز بدی نیست، اما این زمانی اثر دارد که پشت این هدیه ریاکاری نباشد و اخلاص باشد.   ایمان/حسن نیت/افزایش رزق [1] . سوره اعراف/آیه 17. [2] . سوره اسراء/آیه 84.

عقوبت ها و بلاها دو دسته اند، دسته اول بلاهایی هستند که انسان در ایجاد و انتخاب آنها هیچ دخالتی ندارد؛  قطعاً با تحمل آنها گناهان انسان پاک می‌شود. دسته دوم بلاها و خطاهایی هستند که انسان به دست خود آنها را ایجاد می‌کند. خداوند تبارک و تعالی به فضل و کرم خود، این بلاهای خودساخته انسان را نیز کفاره گناهان او قرار می دهد. قرآن می فرماید:«فَیَوْمَئِذٍ لَا یُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا جَانٌّ[1]= در آن روز هیچ انس و جنى از گناهش پرسیده نشود». برای این آیه تفسیرهای مختلفی بیان شده است که هر کدام به نوبه خود بخشی از حقیقت را بیان می‌کنند. امام رضا(علیه السلام) در تفسیر این آیه می‌فرماید:«اِنَّ مَن اِعتَقَدَ الحَق ثُمَّ اَذنَبَ وَ لَم یَتُوب فِی الدُنیا عُذِّبَ عَلَیهِ فِی البَرزَخ وَ یَخرُجُ یَومَ القیامَۀِ وَ لَیسَ لَهُ ذَنبٌ یُسئَلُ عَنه = کسی که به حق اعتقاد داشته باشد و گناهی کرده باشد که بدون توبه از دنیا برود، در قبر عذاب می‌شود تا گناهی برایش نمی ماند که روز قیامت از او سؤال کنند». گاهی گناهانی انسان انجام می دهد که آثارِ آنها دامنگیرش شده و او را پاک می‌کند، یا توبه می‌کند و از گناه پاک می‌شود. اما بعضی گناهان آثاری دارند که به راحتی برطرف نمی‌شوند. مثلاً شما آبروی یک نفر را بردید و از او معذرت­ خواهی می‌کنید، او هم شما را می‌بخشد. ولی این آبرو بردن تبعاتی دارد که به راحتی جمع نمی‌شود و گرفتاری ایجاد می‌کند. بخصوص که حق الناس است. آثار گناهِ که حق الناس است تا بعد از مرگ شخص باقی می‌ماند. شما توبه هم می‌کنی، ولی یک سلسله آثار دارد که نمی‌توانی جبرانش کنی. مثلاً از یک نفر به خاطر غیبتی که از او کردی یا تهمتی که به او زدی، معذرت­‌خواهی کردی، او هم حلال کرد. او دارد سهم خودش را حلال می‌کند. اما چه بسا با این غیبت و تهمت ارتباط عده زیادی را با این شخص قطع کرده‌ای؛ یا یک عده را نسبت به این شخص بدبین کرده‌ای؛ این را چگونه می‌شود جبران کرد؟ این قابل جبران نیست. ما باید از خدا بخواهیم که خدایا هیچ گناهی را برای ما باقی نگذار. هر طوری است ما در همین دنیا کفاره گناهانمان را بپردازیم. گاهی گناهانی است که شخص آنها را اصلاً گناه نمی‌داند. یعنی خدا گناه می‌داند، قرآن گناه می‌داند، روایت گناه می‌داند، اما این شخص اصلاً اعتقادی به این که این گناه است، ندارد. پس توبه هم نمی‌کند. این خیلی خطرناک است. از این خطرناک‌تر گناهی نیست که انسان آن را گناه نداند و بگوید: این که چیزی نیست. با این توضیحات متوجه می شویم که گاهی بعضی از گناهان و یا آثار بعضی از گناهان برای انسان باقی می ماند و برای پاک شدن از این گناهان و آثار آنها، امام رضا (علیه‌السلام) حدیث مذکور را بیان فرمودند، برای این که بنده از این گناهان پاک شود در قبر عذاب می‌شود تا دیگر گناهی برایش نماند تا در قیامت از آن سوال شود. پس یک تفسیر آیه «فَیَوْمَئِذٍ لا یُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ» طبق فرموده‌ی امام رضا علیه‌السلام این است که اینها معتقد به حق بودند و کافر نبودند. اما گناهی کردند و توبه نکردند. در قبر عذابش را دیدند و قبل از قیامت هم پاک شدند. پس گناهی نمانده که از آنها سؤال بشود. البته عرض کردم، این آیه تفاسیر دیگری هم دارد که موضوع بحث ما نیست. بلا در جان و مالِ مؤمن، کفاره گناهان اوست نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:«لا یَزالُ البَلاءُ فی المؤمنِ والمؤمنةِ فی جَسَدِهِ ومالِهِ وولدِهِ حَتّى یَلقَى اللّه َ وما علَیهِ مِن خطیئةٍ[2] = زن و مـرد مـؤمن پـیوسته در جـان و مـال و فرزندشان گرفتار بلا مى شوند تا آن كه بدون گناه، خدا را دیدار كنند». زن مؤمن و مرد مؤمن همیشه یک جایی چه در بدن و مال یا فرزند درگیری دارد. مثلاً آسیب و مریضی بدنی دارد. بعضی‌ها معلولیت دارند؛ بعضی‌ها یک بیماری ارثی دارند؛ یا گرفتاری‌های مالی دارند، مثلاً یک جا کم می‌آورد، بدهکار است، یک جا مالش را می‌برند، جایی ورشکسته می شود. یا اگر گرفتاری در بدن و مالش نباشد در فرزند گرفتاری دارد، فرزندش مریض می‌شود، یا اذیتش می‌کند، یا آسیبی می‌بیند که مؤمن دچار گرفتاری و غصه می‌شود. غیر از این سه مسئله، باز هم مسائلی هست که مؤمن به آن دچار می‌شود؛ مثل غم‌های بدون علت، یعنی یک دفعه بدون این که بداند چه اتفاقی افتاده، دلش می‌گیرد. حضرت می‌فرماید، این درگیری‌ها برای مؤمن آثاری دارد، یعنی آنها در قیامت خیلی ثروتمندند. «حَتی یَلقَ الله وَ ما عَلَیهِ مِن خَطیئَۀ» یعنی این مصائب باعث می‌شود تا خدا را زیارت ‌کند در حالی که گناهی هم بر او نیست. پس یکی از خیرهای تعلقات بخش حیوانی برای انسان همین است که اذیت شدن در این بخش ها برای ما کفاره گناه به حساب میآید. چون سه مورد بدن، فرزند و مال یا موردهایی مثل طلاق، شکست‌های عاطفی و عشقی در عشق‌های زمینی، غم های بدون علت، درگیری با ظلمه و پادشاهان و کفار، مشرکین و منافقین همه مربوط به بخش پایینی و حیوانی ماست. بیماری ها کفاره ی گناهان است ما نباید همیشه تفسیر منفی از بیماریها داشته باشیم. ضمن این که اسلام همیشه سفارش کرده که بهداشت را رعایت کنیم و به بدن مان آسیب نزنیم. حتی در روایت داریم کسی که شب بیدار می ماند تا پول در بیاورد و به خاطر این مسئله چشمش اذیت می‌شود، لقمه‌­اش حرام است. چون روز می‌توانسته کار بکند، اما به خاطر حرص زیاد در شب از بدنش کار کشیده. البته کسانی که مجبورند شب کار باشند، استثناء هستند. مثلاً کارگر روز خوابیده و شب کار می‌کند. یا پلیس و پزشک یا افراد دیگری که شب کار هستند، عیبی ندارد. ولی روز باید استراحت بکنند. نباید به خاطر حریص بودن و قانع نبودن بیش از حد، به بدن فشار آورد. سیدالشهدا(علیه السلام) فرمود:« در تمام مدت عمرتان با بدنتان پیشگیرانه برخورد کنید». پیشگیرانه یعنی اجازه ندهید که مریض بشوید. اگر واکسن قرار است بزنید، کوتاهی نکنید. کسی که در زدن واکسن برای خودش و دیگران کوتاهی می‌کند، گناه می‌کند. ورزش کنید، قبل از اینکه درگیر بشوید. مسواک بزن قبل از اینکه دندانت عفونت کند یا خراب شود. استحمام به موقع باشد، لباس ها را باید زود به زود عوض کرد و تمیز نگه داشت. حال علی رغم همه این رعایت‌ها، اگر انسان مریض شد، به فرموده امام رضا علیه‌السلام «اَلْمَرَضُ لِلْمُؤْمِنِ تَطْهِیرٌ وَ رَحْمَةٌ وَ لِلْكَافِرِ تَعْذِیبٌ وَ لَعْنَةٌ وَ إِنَّ اَلْمَرَضَ لاَ یَزَالُ بِالْمُؤْمِنِ حَتَّى لاَ یَكُونَ عَلَیْهِ ذَنْبٌ= امام رضا علیه السلام فرمود: بیماری برای مومن پاك شدن و رحمت، و برای كافر عذاب و لعنت است. همانا بیماری از مومن زدوده نشود تا آنگاه كه همه گناهانش پاك شود و گناهی بر او باقی نماند». حضرت فرمود:«مَلعونٌ مَلعونٌ کُلُ بدَنٍ لا یُصابُ فی کُلِ اَربَعینَ یَوما= لعنت بر آن بدن لعنت بر آن بدنی که هر چهل روز یکبار آسیب نمی‌بیند». خداوند کریمتر جوادتر و مهربانتر از آن است که اجازه بدهد چهل روز یک مؤمن با آلودگی بماند. هرطوری هست پاکش می‌کند. این رحمت الهی است که خداوند تبارک و تعالی نمی‌گذارد ما تولد مریض به برزخ داشته باشیم. خوب است که انسان خیلی دقت بکند که باقیات سیئات نداشته باشد، باقیات صالحات داشته باشد. نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:«اَلسُقمُ یَمحُ الذُنوب= بیماری گناهان را محو می‌کند». امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمود:«اِذِ ابتَلا الله عَبداً اَسقَطَ عَنهُ مِنَ الذُنوبِ بِقَدر عِلَتِه[3]= هرگاه خداوند بنده اى را دردمند کند، به اندازه بیماریش گناهان او را مى زداید». پس این مژده بزرگی است. کسی غصه ­دار نشود که فلانی کوتاهی کرد، من مریض شدم. نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:«ساعاتُ الوَجَعِ، یُذهِبنَ ساعاتِ الخَطایا [4]= لحظه‌هاى درد، [آثار ] لحظه‌هاى گناه را از میان می‌برد». بنابراین از کارهای خوب این است که در هنگام درد کشیدن زیاد استغفار کنیم. مگر من چقدر گناه کرده ام که این همه بیمار می شوم؟ حال که با توجه به روایات و احادیث فهمیدیم، ابتلا به مرض و بیماری کفاره گناهان است، افراد کم طاقت این سؤال را مطرح می‌کنند که مگر من چقدر گناه کرده‌ام که این همه بیمار می‌شوم؟ پاسخ این است که گاهی افراد در فهم گناه با مشکل روبرو هستند. می‌گوید، مگر من چقدر گناه دارم که این همه درد دارم. این همه مریضی دارم. این فکر خیلی خطرناک است. اول اینکه گناهان همیشه همین فحشاهای ظاهری نیستند. مثلاً می‌گوید: من که دزدی نکرده ام؛ هیزی هم که نکرده ام؛ حق کسی را هم نخورده ام. گناهان باطنی هم هستند، مثل تکبر، خودبرتربینی، حسادت، علوّ، فخرفروشی، مسخره کردن دیگران، حساسیت، زودرنجی و عصبانیت که خیلی خطرناکند. در روایت داریم، اگر مریضی اخلاقی و اخلاق بد در کسی باشد و انسان با آن از دنیا برود، در قیامت چند قرن از قرن های آخرتی باید در جهنم باشد تا این بیماری اخلاقی او برطرف شود. شیوه ی درمان گناهان در دنیا و آخرت شیوه درمان رحمی و دنیایی، درمان بهداری است. اما وقتی به آخرت بکشد؛ درمان، بیمارستانی می شود. یعنی بیماری که در بهداری درمان می‌شود، سرپایی است و با درد کمتر و سریعتر. گاهی ممکن است تزریق یک واکسن باشد برای پیشگیری از بیماری. شیوه اسلام شیوه بهداری است. اصلاً اسلام با شیوه‌­های بیمارستانی موافق نیست. چون بیمارستان هم پردرد است و هم پرهزینه. وقت انسان در بیمارستان  زیاد گرفته می‌شود. پیامبر رحمت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمود:«یک شب تب، کفاره ی یک سال گناه است». البته کفاره‌ی گناهی که انسان اصرار بر آن ندارد. یعنی لجبازی نمی‌کند. یا بگوید: من یکسال گناه می‌کنم با یک شب تب از بین می‌رود. این بی­‌ادبی و جسارت است. حال این سؤال مطرح می‌شود که چگونه یک شب، معادل یک سال عمل می کند؟ همانگونه که علی(علیه السلام) می فرماید: «یک گناه توبه نکرده، در آخرت صد سال عذاب دارد». اما در اینجا فرماید: یکسال گناه در دنیا، یک شب عذاب دارد. چون دنیا خاصیت رحمی دارد. روش جالب امام سجاد (علیه السلام) در عیادت مریض «كان[علیُّ بنُ الحسینِ علیهما السلام] إذا رَأى المریضَ قد بَرِئَ قالَ لَهُ: لِیَهنِئْكَ الطُّهرُ ـ أی مِنَ الذُّنوبِ ـ فَاستَأْنِفِ العَمَلَ[5] = على بن الحسین علیه السلام هر گاه بیمارى را مى دید كه بهبود یافته است، به او مى فرمود: پاكى از گناهان مباركت باد! عمل [شایسته] را از نو آغاز كن». ما هر وقت مریضی را می‌بینیم که شفا می‌یابد، می‌گوییم:«خدا را شکر که شفا گرفتید. الحمدلله که بهترین». کلمه الحمدلله هم که به زبان می‌آید، خودش عبادت است. کسی که کلمه الحمدلله را به زبان می‌آورد، برایش ثواب نوشته می‌شود. علاوه بر آن، خداوند برای کسی که حال بیمار را پرسیده و باعث شده او کلمه الحمدلله را به زبان بیاورد نیز ثواب می نویسد. امام سجاد (علیه‌السلام) به بیماری که شفا پیدا کرده به خاطر پاک شدن از گناهانش تبریک می‌گفتند. سپس حضرت می فرماید، عمل را از سر بگیر. یعنی تو الان مثل فرزندی که از مادر متولد شده، پاک شده ای. از نو شروع کن. این باعث می‌شود که شیطان نتواند، ما را خیلی اذیت کند و گناهان‌مان را به رُخ مان بکشد و فکر کنیم که ما خیلی آلوده ایم، معصیت کاریم و ناامید شویم و به سوی خدا حرکت نکنیم. یا بگوییم:«من نمی‌توانم کارهای بزرگ بکنم؛ من نمی‌توانم یار امام زمان باشم؛ من نمی‌توانم با فاطمه زهرا محشور بشوم» اینها دروغ هایی است که شیطان به خاطر گناهان ما به ما تحمیل می‌کند. گریه کردن و بیمار شدن کودکان، کفاره گناهان والدین است والدین با گریه و بیمار شدن کودکان شان سختی زیادی می کشند که همین باعث پاک شدن آنها از گناه می گردد. وجود مقدس امیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرماید:«فِی الْمَرَضِ یُصِیبُ الصَّبِیَّ فَقَالَ كَفَّارَةٌ لِوَالِدَیْه[6] = بیمار شدن كودكان، باعث پاكی پدر و مادر از گناهان می شود». بچه آدم باید بچگی کند. بچه باید گریه بکند. در روایت فرمودند: گریه بچه در 12 ماه اول، توحید، شهادت به نبوت و استغفار برای والدین است. پس از گریه بچه ملول نشویم. گریه برای سلامتی بچه لازم است. ما فکر می‌کنیم اگر کودک گریه کرد باید زود برویم و هر طور شده او را ساکت کنیم. حضرت فرمود، اذیتی که انسان به خاطر مریضی فرزندش تحمل می کند، کفاره گناهانش است. یا ممکن است انسان پدر و مادر پیر و مریضی داشته باشد، حرف‌های تلخی هم به آدم بزنند، یا حتی بعضی‌ها در اثر کهولت سن فراموشکار می شوند و حرف‌هایی به آدم بگویند که قلب آدم به درد بیاید. اما همه اینها قیمت دارند. حرف‌های تلخی که دیگران به انسان می گویند، شفای بیماری‌های انسان است. پدرت مریض است و به خاطر مریضی اش، کلافه است، عصبی است، حرف‌های تلخی می‌زند. تا ساعت چهار تو را بیدار نگه داشته، مرتب گفته این کار را بکن آن کار را بکن! درست است که اینها به نفس سخت می‌گذرد، اما تو را به حق تعالی نزدیک می‌‌کند. به تو درجات می‌دهند و داری پاک می‌شوی. بعضی‌ها خیلی زیرکند، خودشان به استقبال مریضداری می‌روند، با وجودی که وظیفه‌­اش نیست. مثلاً دختر عمو، عمو، خاله­، دایی­ است، خودش با مهربانی به مراقبت و پرستاری از آنها می‌رود و حتی شب بیدار می‌ماند. بعضی‌ها هم از مسئولیت‌های زندگی شانه خالی می‌کنند. از تعهداتی که به همسر و فرزندشان دارند، فرار می‌کنند. پیامبر فرمود:«مَلعونٌ مَلعونٌ مَن ضَیِعَ مَن یَعول= ملعون است ملعون است کسی که خانواده خودش را ضایع می‌کند». گاهی افراد آگاهانه می‌دانند، همسرشان در سختی است و نیاز به کمک دارد و به کمک آنها نمی روند.   استاد ما می‌فرمود سخت‌ترین کارها در زندگی زن‌­داری و شوهرداری است. فرمود، مؤمن وقتی می‌خواهد نماز بخواند، زن آدم نباید سین بسم الله­‌اش را بشنود، یعنی برای همسرت نباید مزاحمت درست کنی. بعضی‌ها برای پدر مادر، همسر و فرزندشان کلاس می‌گذارند که اینها الان در شأن ما نیستند، فکر می‌کنند که  خیلی رشد کرده اند، به همین دلیل آنها را طرد می کنند. شخصی به حضرت صادق (علیه‌السلام) گفت: مگر می‌شود، این حس بالاخره در ما ایجاد می‌شود که من مؤمنم، او فاسق است. چطور خودم را بهتر از او ندانم. من مؤمنم و عبادت می‌کنم، طهارت دارم، گناه نمی‌کنم، اما فلانی فاسق و غرق گناه است. حضرت فرمود:«هَیهات هَیهات» اینطوری فکر نکن، تو از کجا می‌دانی، ممکن است خدا تو را به گناهانت عذاب ‌کند و او را ببخشد. سپس حضرت داستان ساحران فرعون را بیان می‌کند که در مردم انحراف ایجاد کرده بودند و جزء پایه‌­ها و ستون‌های حکومت فرعون بودند. ولی وقتی فهمیدند، موسی حق است، توبه کردند و پایش ایستادند. شکنجه هم شدند ولی مؤمن ایستادند و مؤمن و شهید از دنیا رفتند. همین که فکر می‌کنم از کسی بهترم خودش یک اخلاق زشت است. علاوه بر بیماری، اشک و خضوع نیز گناهان را می پوشاند نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در پاسخ به سئوال مردی فرمود:«لما سأله رجل: ماالذی یمحو عن الخطایا؟: الدموع و الخضوع و الأمراض؛ حضرت در پاسخ مردی که پرسید: چه چیز گناهان مرا پاک می کند؟ فرمودند: اشک ها، خضوع و بیماریها». شما هر چقدر پیش پدر، مادرت، کسی که ذوالحقوق است، پیش همنوعان خودت، آدم مؤدب و با تواضعی باشی و خودت را کوچک کنی، به همان مقدار که کوچک می‌شوی، پیش خدا بالا می‌روی و گناهانت هم آمرزیده می‌شود. انسان باید کوچکی و فروتنی داشته باشد، خودبرتربین نباشد و با نخوت برخورد نکند. گریه‌­هایی که انسان دارد. بالاخره در جاهایی، کارهایی یا حادثه ای، دردسر و مشکلی یا مرگ کسی انسان اشک می‌ریزد که این اشک ها کفاره و پاک کننده گناهان است. مریضی ها هم همینطور. «غم» از کفارات گناه است یکی از کفارات غم است. اساساً غم شایسته‌ی مؤمن نیست. هر گاه مؤمن غمگین می‌شود، برایش خیرات و برکات به همراه دارد. قرآن علامت مؤمن را شادی و آرامش معرفی می‌کند. میزان ایمان هر کس به اندازه‌ی شادی و آرامشش بستگی دارد. مؤمن وقتی دچار غمی می‌شود، این غم پیام دوست است. پیام خداست. غم می‌آید که انسان را پاک کند. بنابراین مؤمن در چنبره غم گرفتار نمی شود تا موجب افسردگی او گردد.   امام کاظم(علیه‌السلام) حضرت می‌فرماید: «مَن اِغتَمَ کانَ لِلغَمِ اَهلا = کسی که غمگین می‌شود، لیاقتش همین است». غم برای مؤمن مثل لجن می‌ماند. در لجن افتادن هیچ اشکالی ندارد، اما در لجن ماندن خیلی اشکال دارد. مؤمن در چنبره غم نمی‌افتد. عده‌ای از افراد غم‌­پرورند. دائماً دوست دارند غمگین باشند، همیشه غصه بخورند، خوششان می‌آید همیشه یک موضوعی برای نگرانی داشته باشند. مثل وسواسی‌هایی که دوست دارند واسواس‌شان را حفظ کنند. هر چه قواعد هم برای شان آموزش بدهید، هیچ فایده ای ندارد. برای کسی که می فهمد غم قرار است برایش چه خواصی داشته باشد و این تلخی چقدر شیرینی دارد، غم را جدی نمی‌‌گیرد. غم برای او مثل داروی تلخی می ماند که تلخی آن را به خاطر شیرینی که در پی دارد، با خوشحالی تحمل می کند. مثلاً پدر یا مادرش فوت شده؛ یا عزیزانش تصادف کرده اند؛ یا طلاقی اتفاق افتاده؛ گرفتاری ایجاد شده، تلخی اینها هست، ولی در درون آرامش دارد. مثل اقیانوس است. تمام موج ها روی اقیانوس است، ولی زیر کاملاً آرام است و کاملاً انبساط و شادی و قرار دارد. راضی است و خدا را شکر می کند. کفارات گناه/بلا/غم   [1] - سوره الرحمن/ 39. [2] - البحار : 67 / 236 / 54 . [3] - دعائم الإسلام ، جلد 1 ، صفحه 218 ، بحارالأنوار ، جلد 81 ، صفحه 176 ، حدیث 13 . [4] - بحار الأنوار ، جلد 67 ، صفحه 244 ، حدیث 83، دانش نامه احادیث پزشكی : 1 / 140. [5] - بحار الأنوار : 81/186/41 . [6] - کافی ج 6 ص 52.

تنها مؤمن است که باطن انسانی دارد و دارای استحکام و صلابت شخصیت است. امام باقر (علیه السلام)می‌فرمایند: «المُؤمِنُ اُصلِبُ مِن الجَبلِ، الجَبلُ یُستَقَلُّ مِنه، والمُؤمِنُ لایُستَقَلُّ مِن دینِهِ شیئٌ= مؤمن از کوه استوارتر است. از کوه کم می‌شود؛ اما به هیچ وجه از دین مؤمن چیزی کم نمی‌شود». اساساً شخصیت مؤمن شخصیتی است که بصیرت پیدا کرده و دلش در اثر خودشناسی به امنیت رسیده و اینکه خودش را خوب می‌شناسد. قیمت‌ها، اهداف، آرمان‌ها و آرزوها را خوب می‌شناسد. مؤمن در زندگی به محکمات و ثابتات می‌چسبد و از متشابهات دوری می‌کند. تنها چیزی که ثابت است، حق تعالی است و وجود مقدس اهل بیت (علیهم السلام) که عشق به آنها یک عشق آرام بخش و تعالی بخش است. اینکه در زیارت آل یس امام زمان (عجل الله تعالی) به ما می‌گویند هر وقت خواستید در مورد محبوب‌هایتان صحبت کنید، بگویید: «لاحَبیبَ اِلاّ هُوَ واَهلُهُ= غیر از پیامبر و آلش محبوب حقیقی وجود ندارد» برای این است که محبوب‌های دیگر متزلزل و زائل شدنی هستند و دل انسان نمی‌تواند به محبوب‌های موقت و زائل شدنی استحکام و آرامش پیدا کند. چیزهایی که ما را تنها می‌گذارند و هر لحظه می‌توانند نابود شوند و از بین بروند، اصلاً قابل تکیه کردن نیستند. مثل معشوق‌های حیوانی مثل عشق‌های زمینی، مقام و ریاست و شئونات اعتباری اجتماعی و سیاسی که به هیچ کس وفا نمی‌کند. معشوق‌های علمی که خود یک ابزار است که آنها خود در معرض آفت می‌باشند؛ چه‌بسا دانشمندانی که بر اثر کهولت سن یا بیماری، هر آنچه که آموخته بودند از یادشان رفته است. پس این‌ها تکیه‌گاه انسان برای آرام بخشی زندگی نیستند و تنها کسی که برای ما ماندگار است، عشق به حق تعالی است و پیوند با او یک پیوند ناگسستنی است. در حدیث قدسی خداوند می‌فرماید: «هر وقت خبر مرگ من را شنیدید، نگران باشید. اما تا من هستم نگران نباشید.» این بدین معناست که چیز دیگری غیر از خداوند نمی‌تواند ما را از نگرانی و اضطراب خارج کند. ذات انسان یک معشوق ماندگار و جاودانه می‌خواهد، اما این معشوق‌ها فقط در جنبه‌های جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی تحقق پیدا می‌کنند، اما در بخش فوق عقلی او تحقق نمی‌یابند. زیرا معشوق این بخش تنها خداوند است. پس انسان اگر به حق تعالی پیوند نداشته باشد و به او دلخوش نباشد، روحش امنیت پیدا نمی‌کند و همیشه در غم و غصه، حسرت‌ها و حوداث می‌سوزد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: «مَن بَکی عَلَی الدُنیا دَخَلَ النّار= آدمی که برای دنیا گریه ‌کند، جهنمی می شود». این به این معناست که ذات دنیا جهنم است و انسانی که غصه ی دنیا را دارد، با آتش و جهنم سنخیت دارد. معشوق بعدی که خوب است انسان با آن پیوند برقرار کند، عشق به اهل بیت (علیهم السلام) است. هر چقدر عشق انسان به اهل بیت بیشتر باشد، آرامش شخصیتی، شادی، دلخوشی‌هایش در دنیا بیشتر می‌شود و هر چقدر این عشق در زندگی کمرنگ‌تر باشد، اضطراب‌های او بیشتر می‌شود. اهل ولایت کسی است که مودت به اهل بیت دارد امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند: «لیسَ کُلُّ مَن قالَ بِولایَتِنا مُؤمِناً وَلکِن جَعلوُا أُنساً لِلمؤمِنینَ= چنین نیست که هرکس دم از ولایت ما بزند، مؤمن باشد؛ بلکه آنان، همدم مؤمنان قرارداده شده اند تا مؤمنان احساس قلت و تنهایی نکنند». این طور نیست که هرکس بگوید من اهل ولایت هستم، واقعاً مؤمن باشد. مؤمن و اهل ولایت کسی است که مودت نسبت به اهل بیت دارد، نه فقط محبت. اهل سنت و مسیحیان و یهودیان هم محبت دارند؛ اما مودت است که مؤمن را از فاسق جدا می‌کند. مودت یعنی پیوند جدی و مؤثر رابطه‌ی ما با خدا و اهل‌بیت (علیهم‌السلام). دغدغه‌های مؤمن از نوع دغدغه‌های فوق عقلانی و انسانی است که قرآن آنها را این‌گونه ترسیم می‌کند: «قُل اِنَّ صَلاتی وَ نُسُکی وَ مَحیایَ وَ مَماتِی لِلِّه رَبِّ العالَمِینَ[1]= بگو به درستی که نماز و عبادت و زندگی و مرگ من برای پروردگار جهانیان است». در واقع فعالیت اقتصادی، تجاری، سیاسی و... زمانی مبارک است که به عشق خدا و اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) انجام شود. پس خیلی مهم است که کار اقتصادی ما، یک جهت خدایی و ولایی داشته باشد، مال و ثروت در جهت دغدغه‌های الهی و انسانی و در جهت آرمان‌های محمّد و آل محمّد (علیهم السلام) هزینه شود. اگر این طور شد، باعث ثبات ایمان در شخصیت انسان می‌شود. همانگونه که قرآن مسئله‌ی انفاق در راه خدا را باعث ثبات ایمان در انسان می‌داند. خداوند در سوره‌ی توبه آیه‌ی 24می فرماید: «بگو اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و همسرانتان و خویشانتان و اموالی که فراهم آورده‌اید و تجارتی که از کسادی‌اش می‌ترسید و خانه‌هایی که به آنها دل خوش کرده‌اید، نزد شما از خدا و پیغمبرش و جهاد در راهش محبوب‌ترند، پس منتظر بمانید تا خدا فرمان عذابش را بیاورد و خدا گروه بدکارنافرمان را هدایت نمی‌کند». پس کسی که سه معشوق اصلی او خدا و اهل بیت (علیهم‌السّلام) و جهاد در راه خدا نباشد، فاسق است؛ حتی اگر مسجدی باشد و حج و زیارت هم انجام داده باشد. اینها نه اینکه بد باشند، خوب هستند؛ ولی مؤمن مقامش یک مقام دیگری است و عشق به خدا و اهل بیت و جهاد در راه خدا در رأس تمام آمال او است. زمانی‌که یک نعمت دنیایی از او گرفته می‌شود، هیچ وقت زیر پایش خالی نمی‌شود و نشاط و انگیزه‌ی زندگی او از بین نمی‌رود. در کشور خودمان افرادی بودند که شخصیت برجسته‌ای محسوب می‌شدند و از علماء و بزرگان بودند و مردم آن‌ها را قبول داشتند. ولی وقتی راهشان از راه انقلاب و ولایت و امام و دین جدا شد و دشمنان و منافقین به آنها نزدیک شدند، مردم به راحتی آن‌ها را کنار گذاشتند و تأثیر بدی هم در دین مردم نگذاشت. همچنین افرادی هستند که به خاطر دیگران دیندار می‌شوند و به خاطر همان آدم‌ها هم وقتی آن‌ها دین زده می‌شوند، از دین روی‌گردان می‌شوند. حضرت صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «مَن دَخَلَ فِی هذَا الدّیِن بِالرِّجالِ اَخرَجَهُ مِنه الرِّجالُ= هر كه از طریق اشخاص به این دین در آید، همان اشخاص همچنان كه او را به دین در آوردند، از آن خارجش كنند». مؤمن به هیچ وجه این طور نیست که ایمانش وابسته به افراد و شرایط باشد؛ برای همین است که هیچ تحول و مشکل و فاجعه‌ای در زندگی او، ایمانش را کم نکرده و از نورانیت و استقامتش نمی‌کاهد. پس کسی که ایمانش به مسائل جنسی، گیاهی، جمادی بستگی دارد، او  مؤمن حقیقی نیست. مؤمن معشوقی جز خداوند ندارد و «لااِلهَ اِلّااللّه» را باور دارد و بزرگترین دلخوشی او وجود خداست و محبوبی جز محمّد وآل محمّد (علیهم السلام) ندارد. حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) وقتی خدمت رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نشسته بودند، جبرئیل خدمت ایشان مشرف می‌شوند و می‌گویند:«خداوند به فاطمه سلام رساند و حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) جواب سلام را دادند. سپس جبرئیل می‌گویند خداوند فرمودند که ای فاطمه از من چه می‌خواهی. هر چه می‌خواهی بگو، اجابت می‌کنم. حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) می‌فرمایند: لذت خدمت به خدا من را از هر لذت و درخواست دیگری منصرف می‌کند». این جواب، حس و حال یک مؤمن است. مؤمن از پاره هاى آهن محكم‌تر است روایت بعدی از وجود مقدس امام صادق (علیه‌السلام) است که می‌فرمایند: «إِنَّ الْمُؤْمِنَ أَشَدُّ مِنْ زُبَرِ الْحَدِیدِ إِنَّ زُبَرَ الْحَدِیدِ إِذَا دَخَلَ النَّارَ تَغَیَّرَ وَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَوْ قُتِلَ ثُمَّ نُشِرَ ثُمَّ قُتِلَ لَمْ یَتَغَیَّرْ قَلْبُهُ= مؤمن از پاره‌هاى آهن محكمتر است؛ پاره‌هاى آهن هر گاه در آتش نهاده شود، تغییر مى‌كند؛ اما اگر مؤمن بارها كشته و زنده شود، دلش تغییرى نمى كند». مؤمن دقیقاً آرزوهایش را شناسایی کرده و می‌داند برای چه زنده است و هدفِ حیات او چیست. همچنین نیت‌ها و آرمان‌هایش همه جاودانه است. برای همین هم مؤمن به خاطر این آرمان‌ها و نیت‌هایش است که وقتی از دنیا می‌رود، چند اتقاق برایش می‌افتد: یکی این که در روز قیامت خدا به اعمالش رسیدگی می‌کند و پاداش اعمالش را مشخص میکند و مغفرت هم شامل حالش می‌شود و خداوند می‌فرمایند آن نامه‌ی اعمالی را که انجام نداده، بیاورید. یک نامه‌ی اعمالی که پر از عمل‌های خوب و قشنگ است را می‌آورند که مؤمن آن‌ها را انجام نداده است. خداوند می فرمایند: «من همه‌ی این ثواب‌ها را که تو انجام نداده‌ای را به تو می‌دهم. چون در دنیا نیتِ انجام این کارها را داشتی و در نیت خود هم صادق بودی». صدق نیت امری است که با وجود مؤمن اتحاد برقرار می‌کند و در نامه‌ی عمل مؤمن جزء شئونش ثبت می‌شود و از او جدا نمی‌شود. امام کاظم (علیه السلام) فرمود: «اَلمُؤمِنُ اَعَزُّ مِنَ الجَبَلِ، اَلجَبَلُ یُستَفَلُّ بِالمَعاوِلِ، وَ المُؤمِنُ لا یُستَفَلُّ دینُهُ بِشَیءٍ= مؤمن سرسخت تر و باصلابت تر از کوه است. کوه، با کلنگ‌ها کنده شود، امّا دین مؤمن با هیچ چیز کاسته و کم نگردد». اینکه مردم رفتند در جبهه شهید دادند حالا یک عده بخور بخور و سوءاستفاده‌اش را می‌کنند، او پشیمان از کارش نیست. آنها که شهید شدند، انقلاب اسلامی را به عنوان مقدمه ظهور امام زمان (علیه السلام) احیا کرده اند. این انقلاب هم دارد مقدمه‌سازی ظهور را انجام می‌دهد. کسی که به جبهه رفته، مجروح و جانباز شده، آزاده بوده، این شخص هیچ ارزشی را از دست نداده و از او چیزی هدر نرفته است و کار او اثر خودش را تا روز قیامت خواهد گذاشت. در مسئله ی اربعین هم که از ۹۰ کشور دنیا حدوداً ۳۰ میلیون نفر در آن اجتماع عظیم حضور دارند، یک حماسه ی جهانی و بین‌المللیِ بدون خونریزی اتفاق می‌افتد که هیچ انقلابی سابقه‌ی چنین حضور گسترده‌ی جهانی را نداشته است و اربعین رمز ظهور امام عصر (عجل الله تعالی) است. امام زمان (علیه‌السلام) خودش را با سیدالشهداء معرفی می‌کند. پس نزدیک ظهور، دنیا می داند که امام حسین (علیه السلام) کیست و اربعین بهترین فرصت برای این امر است. حکومت امام زمان (عجل الله تعالی) هر کسی را قبول نمی کند و عده‌ای تا نزدیک ظهور غربال می‌شوند و ناخالص‌ها، دروغگوها، حقه بازها و کسانی‌که به ظاهر لباس مقدس دارند، ریزش می‌کنند. در باب فتنه ها و ریزش‌های نزدیک ظهور، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: «لاتَکرَهُوا الفِتنةَ فی الآخرالزّمانِ فَاِنّها تُثیرُ المُنافقین= نگران فتنه ها در آخر زمان نباشید، بدرستی‌که فتنه ها منافقین را رسوا می‌کند».   ایمان/مؤمن/شخصیت شناسی مؤمن [1] . سوره انعام/ آیه 162.