امام به خداوند عرضه می دارد : «و اسرافیل صاحب الصور، الشاخص الذی ینتظر منک الاذن، و حلول الأمر فیتبه بالنفخة صرعی رهائن القبور و میکائیل ذوالجاه عندک، و المکان الرفیع من طاعتک و جبریل الأمین علی وحیک المطاع فی أهل سماواتک، المکین لدیک، المقرب عندک = خدایا درود بفرست بر ملک مقرب خود اسرافیل، صاحب صور که آماده اذن و رسیدن امر از طرف تو است که با نفخه خود، آنان را که در گورها قرار دارند را بیدار کند! و همچنین درود بفرست بر میکائیل، ملک مقرب مطیع و صاحب جلال و مقام رفیع و نیز درود بفرست بر جبرئیل، امین وحی و صاحب مقام که جملگی فرشتگان اهل سماوات در اطاعت او هستند و نزد تو مقام بلند و مرتبه و مقربی دارد»! 4 فرشته ی الهی در واقع تمام کار های عالم را انجام می دهند. این 4 فرشته با ده ها و صد ها میلیون فرشته ی دیگر که در استخدام اینها هستند که گردانندگان عالم به حساب می آیند. حضرت ارکان و شغل هایی که این فرشته ها دارند را بیان می کند. صور چیست و حضرت اسرافیل چگونه در آن می دمد؟ حضرت اولین فرشته ای که نام می برند حضرت اسرافیل علیه السلام است. اسرافیل در صوری می دمد که ساکنان عالم برزخ به واسطه آن از قبور برخاسته و با نفخه دیگر به عالم محشر راه پیدا می کنند. کار اسرافیل این است که وقتی مردم دنیا به برزخ منتقل شدند، با دمیدن در صور ،همه را برای قیامت آماده می کند. با یک بار دمیدن او در صور، هر چه که هست از بین می روند و با دمیدن دیگر، همه برای قیامت آماده می شوند؛ یعنی ساکنان عالم برزخ، با دمیدن در صور از قبور برخاسته و با دمیدن دوم، به عالم محشر راه پیدا می کنند. در روایتی از پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده است که وسعت دهانه ی صور، به اندازه وسعت آسمانها و زمین است. حال ببینید خود حضرت اسرافیل چه قدر عظمت دارد و چه قدر احاطه دارد و چه قدر بزرگ است که صورش اندازه ی همه ی آسمانها و زمین است. اما بیان دمیدن در صور، به این معنی نیست که حضرت اسرافیل بوقی را در دهان گذاشته و در آن می دمند؛ بلکه این مسئله برای فهم ما به این صورت بیان شده و از مقوله ی «معقول به محسوس» است. یعنی مساله ی عقلی را به مساله حسی تبدیل می کند تا ما بفهمیم. «از این گونه تعبیرها که در روایت آمده و آثاری که در قرآن کریم و ادعیه برای این مسئله بیان شده، در می یابیم که در کلمه ی صور و نفخه، نوعی تشبیه معقول به محسوس به کار رفته است که برای بیان اصل مسئله این تشبیه نقش مهمی را دارد. ما می دانیم که بازتاب صور، برانگیخته شدن جمیع انسانهاست.». این تشبیه ها در قرآن زیاد هست. مثلا: « ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ = سپس خدا بر عرش قرار گرفت»؛ یا می فرماید:« بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ= بلکه هر دو دست او گشاده است»؛ یا در نهج البلاغه می فرماید:« فَإنَّ یَدَ اللهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ =دست خدا با جماعت است».  خدا جسم نیست که دست و یا چشم و ... داشته باشد. اگر چنین می گوید، برای این است که ما بتوانیم درکی داشته باشیم. معقول را به محسوس تشبیه می کند تا ما از طریق محسوس این را بفهمیم. «ما می دانیم که بازتاب صور، برانگیخته شدن جمیع انسانهاست». چون شیپور زدن یا دمیدن در بوق، نشان دهنده اتفاقی است که دارد می افتد. در جنگها هم شیپور می زدند و به وسیله آن، سربازان را صدا می کردند که آماده ی انجام کاری باشند. یک شیپورچی کنار فرمانده بود که هر وقت می خواست سربازان برای هرنوع از عملیاتی آماده بشوند، یک نوع خاصی شیپور می زد. مثلا برای حمله نوع خاصی شیپور می زد. شیپور برای عقب نشینی نوع دیگری بود. یعنی این شیپور زدن، برانگیختگی داشت و این حس را ایجاد می کرد که باید حمله کنند یا باید عقب نشینی کنند یا باید آماده کار دیگری بشوند. این تشبیه معقول به محسوس است که همه این را می فهمند. پس منظور از دمش اسرافیل در صور این است که اسرافیل چنان تحریکی در نظام خلقت ایجاد می کند که میلیارد ها انسان از اول خلقت تا نزدیک قیامت که به برزخ رفته اند، آماده می شوند. احاطه اسرافیل به برزخ، آن قدر زیاد است که با یک دمش او همه برای ورود به محشر و قیامت آمده می شوند. شیپوری که از دگرگونی حیرت آور دنیا خبر می دهد «نفخه ی صور» در حقیقت نوعی تنبیه و آگاهی برای برزخیان است که با دگرگونی عجیب و حیرت آوری یکباره خود را آماده ی ورود به عرصه ی قیامت می بینند. از این دگرگونی فوق العاده که هیچ نام و نشانی از آن موجود نیست، جز اینکه تعبیر به نفخ صور کنیم، تعبیر بهتری نداریم.  تعبیر های روایی دیگری هم که در این زمینه آمده، غالبا در همین حال و هواست. تبدیل عالم برزخ به عالم قیامت که در دو مرحله صورت می گیرد، از حیرت آور ترین و هولناک ترین مراحل و مراتب عالم برزخ است که امید است خدای منان از همه ی ما در آن روز عظیم دستگیری نماید.  در واقع، ناگهان در دنیا تحولی ایجاد می شود که این صورت دنیایی و صورت کل چینش مادی عالم، به هم می ریزد. مثل تولد یک جنین می ماند؛ تولد، جنین را که 9 ماه در رحم مادر عادت کرده، یک دفعه با فشار و درد، به عالمی میلیاردها برابر بزرگتر و زیباتر و جذابتر از رحم مادر می فرستد که اطرافش آدم های زیادی هستند. بعد کم کم تازه از آن حالت بی حسی و بی هوشی در می آید؛ ذره ذره اطراف را می بیند؛ مادری می بیند، پدری می بیند، خواهر ها و برادرها و دنیا را می بیند. ما هم وقتی از اینجا می خواهیم برویم در برزخ، همین طور است. ما را با وفات که فقط یک انتقال است، یک دفعه به برزخ منتقل می کنند. در یک لحظه، می بینید این بدن رها می شود و شما وارد یک عالم جدید می شوید و تازه آنجا انسان می فهمد که عظمت، نعمت، بزرگی و قدرت یعنی چه. در عالمی با این عظمت که بزرگی اش نسبت به دنیا مثل بزرگی کل این دنیاست، نسبت به رحم مادر؛ اسرافیل چه تسلط و قدرتی دارد که می تواند نظام برزخی را به نظام قیامتی تبدیل کند؟ در قرآن هم شما می بینید که تبدیل شدن به نظام برزخی چقدر مقدمات دارد. «إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ؛ وَإِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ = هنگامی که خورشید تاریک شود و ستاره ها تیره شوند» شوخی نیست که خورشید یک دفعه نورش را از دست می دهد و ستاره ها تیره می شوند و تعادل شان به هم می خورد. ماه می آید در زمین، خورشید و زمین به هم می خورند. کل این نظام به همدیگر می پیچد. قرآن می گوید: « یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاءَ كَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ[1] = روزى كه آسمان را همچون پیچیدن صفحه نامه ‏ها در هم مى ‏پیچیم». در قدیم نامه ها را لوله می کردند و می بستند که هیچ چیز آن معلوم نمی شد. خداوند می فرماید ما آسمان را اینگونه می پیچیم. آن وقت همین زمین تبدیل می شود به شکل برزخی خودش: « یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ[2] = روزى كه زمین به غیر این زمین مبدل گردد». یعنی زمین باطن برزخی و ملکوتی خودش را نشان می دهد. چون می دانیم هر چه که در عالم وجود دارد 2 صورت دارد، یک صورت خلقی دارد و یک صورت امری. یک صورت مادی و دنیایی دارد و یک صورت ملکوتی. باطنها الان معلوم نیست. وقتی هر مال حرامی می خورید، مثل مال یتیم، همان لحظه دارید آتش می خورید. این طور نیست که بعدا آتش بشود. همان لحظه آتش است. اولیای الهی وقتی که نگاه می کنند، همان لحظه همین آتش خوردن او را می بینند. ولی چون در چهره ی ملکوتی است الان نه سوزش دارد و نه درد دارد.  مثل رحم مادر می ماند. در رحم مادر بچه وقتی کور می شود، چون ملکوت و باطنش دنیاست؛ متوجه آن کوری در رحم نمی شود و دردی را حس نمی کند. اما وقتی می آید به این دنیا، همه چیز آشکار شده و کوری عذاب آور می شود. استاد اخلاقی داشتیم که می فرمودند در تبریز که بودم یک روز کلاس اخلاقی داشتم، شنیدم، کسی مرا صدا می کند. چند بار مرا صدا کرد. اما هر بار نگاه کردم دیدم کسی نیست. بعد یک گوشه خیابان را نگاه کردم، دیدم یک حیوان که یک سمور است، آن طرف خیابان ایستاده. فهمیدم صدا از اوست و او در حقیقت یک آدم است، اما من دارم او را به این شکل می بینم. با من سلام و علیک کرد و گفت: اجازه هست در کلاسهای شما شرکت کنم. گفتم: تشریف بیاورید. فهمیدم این آدم گناهی داشته و به این صورت درآمده. یعنی او همین الان همین طوری است؛ نه اینکه بعدا به این شکل تبدیل می شود. همه ما الان یک ظاهر بشری داریم. بشر یعنی صورت جسمی؛ یعنی پوست انسانی. ولی نسبت به نوع اخلاق و ملکاتی که بر ما الان حاکم است، باطنی داریم. گاهی این باطن ترکیبی است و از چند حیوان ترکیب می شود. یک قسمت بوزینه، قسمت دیگر سگ و خوک و ... بستگی به این دارد که چه خلق هایی بر انسان تسلط دارند. پس این عالم هم یک ملکوت و باطنی دارد که اداره اش می کند. این ملکوت همانطور که گفتیم، توسط «مدبرات امر» اداره می شود. اما ملکوت و باطن عالم با صور اسرافیل و با تصرف او پدیدار می شود. با صور اسرافیل زمین و کل فضا، کیهانها، کهکشانها حالت مادی شان را از دست می دهند و برچیده می شوند و آن باطن ملکوتی شان ظهور پیدا می کند. در نظام برزخ هم همینطور است؛ ناگهان با تصرف اسرافیل (علیه السلام) همه در صحنه قیامت آماده می شوند. البته این بحث خیلی مفصل است؛ اما در همین حدی که در اینجا گفتیم بس است. حضرت میکائیل مامور پیدایش، رشد و رزق رسانی کائنات است «در روایات حضرت میکائیل را مامور رزق، رشد و نمو اشجار و نباتات و پیدایش جانداران و حرکتهای عظیم افلاک و کرات، پیدایش دگرگونی های جوی و حرکت دریاها و پیدایش ابرها و بارش باران و گردش فصول دانسته و دارای اعوان و انصار بسیاری است که خود حدیث مفصلی دارد و تفصیل آن مجال وسیع دیگری را می طلبد». یعنی حرکت یک بذر از زمانی که کاشته می شود، حرکت یک نطفه در رحم مادر از زمانی که در «قرار مکین» قرار می گیرد تا رویش کند و تا بشود یک بچه کامل. تک تک درختها، برگها، گلها، همه ی اینها کار حضرت میکائیل (علیه السلام) و اعوان و انصار اوست. این که چقدر اعوان و انصار دارد؟ قابل احصاء نیست. آن را فقط خدا می داند. معادن حرکت دارند، برای این که ذره ای در معادن تبدیل به کربن شود، باید چند میلیون سال روی آن کار بشود. یک ماده ای که در دریا به آن کوچکی است، تا وقتی که تبدیل به نفت شود، سالها طول می کشد. یک ذره سالها طول می کشد تا تبدیل به الماس، یاقوت، زمرّد، فیروزه، عقیق، آهن و ...بشود. حضرت میکائیل (علیه السلام) ارزاق همه ی موجودات را می دهد. کرمی که در دل اقیانوس است، آن تک سلولی که در دل اقیانوس است، غذایش را از میکائیل می گیرد. ماهی ها و نهنگ هایی که روزی چند تُن ماهی می خورند، همینطورند. همه ی گیاهان، معادن، کرات، چرخش آنها، نظم آنها، همه این کارها و محاسبات را میکائیل (علیه السلام) انجام می دهد. در آسمان و زمین یک اتم نداریم که مخفی و بلا تکلیف باشد. اما ما همین طور ساده نگاه می کنیم. این حجاب عادت موجب جهل ما شده است. شما اگر از حجاب عادت در بیایید، دیگر کفری ندارید. یک بار انسان از خودش سوال کند. «نیوتن» یک بار از خودش سوال کرد که این سیب برای چی افتاد؟ همین باعث شد که فرشته ی جاذبه را کشف کرد و محاسبات و فرمولش را هم در آوردند. در صورتی که میلیونها آدم افتادن سیب را دیده بودند. عظمت خالق و جهان خلقت آدم باید از حجاب عادت دربیاید و درست نگاه کند، 8 هزار سال میلیونها دانشمند، روی این بدن تحقیق کرده اند که آن را کامل بشناسند، ولی نتوانسته اند. ما عادی نگاه کرده ایم، دائم بدن خود را دیده ایم؛ ناخن را گرفته ایم؛ غذای مان را خورده ایم؛ اما فکر نکرده ایم که این تبدیل چه طوری صورت می گیرد؟ چی کسی این تبدیل را انجام می دهد و از ما چه می خواهد؟ ما را به کجا دعوت می کند و تکلیف ما چیست؟ وظیفه ی ما در زندگی چیست؟ ما اصلا برای چه آفریده شده ایم؟ بشر فعلاً در حال بازی کردن است. ستاره شناسان می گویند ما چند هزار سال در فضا فعلاً توانسته ایم چند میلیون ستاره را شناسایی کنیم. این صد ها میلیون ستاره، کهکشان، کیهان، سحابی ها، کرات و ... را چه کسی اداره می کند؟ نظم ریاضی آنها چگونه است که تا این اندازه دقیق و حیرت آور در حال انجام است. زمین و همسایه هایش دور یک خورشید، هر کدام قمر های خودشان را دارند. قمر های شان هم دور خودشان می چرخند و همه اینها در کهکشان راه شیری هستند که 10-12  میلیون سال نوری فقط عرض آن است. یعنی 10-12 میلیون سال طول می کشد یک نفر با سرعت 300 هزار کیلومتر در ثانیه حرکت کند تا عرض آن را بپیماید. وقتی در نماز می گوییم: «الله اکبر»، باید بدانیم، به چه کسی می گوییم. جلوی چه کسی با تعظیم خم می شویم و می گوییم:«سبحان ربی العظیم و بحمده»؟ در سجده روی پای چه کسی می افتیم و می گوییم: «سبحان ربی الاعلی و بحمده». «اعلی»؟ اینها یعنی چه؟ آدم باید سالها فکر کند، مطالعه کند، تا یک رکوع خوب را به جا آورد. برای همین بود که فرمود: اگر دو رکعت نماز از کسی پذیرفته شود، او اهل نجات است. آدم باید سالهای سال تلاش کند تا جلوی این خدا با همه ی قلبش خم شود و بگوید: «سبحان ربی العظیم و بحمده». عظیم این است. رحمن، رحیم، غفور، جواد، کریم، رزاق این است. آن گاه انسان این عظمت را که درک می کند و می بیند، بعد می فهمد چه قدر بد و بچه گانه زندگی می کند. برای چه چیز هایی خوشحال می شود و برای چه چیز هایی غصه می خورد. ساعتی اگر انسان روی همین نظام خلقت فکر کند، بیش از 70 سال عبادت در نفس انسان اثر دارد. رشد و نمو اشجار و نباتات، پیدایش جانداران، حرکتهای عظیم افلاک و کرات،‌ پیدایش دگرگونی های جوی و حرکت دریاها، پیدایش ابرها و بارش باران. فرمود: دانه به دانه برف و باران شمارش شده است. مثلا ابری که می فرستد با اندازه ی ریاضی معین شده که مثلاً 10 میلیارد دانه قطره روی این منطقه بریز. این قطره ها هم دانه دانه صاحب، یعنی موکل دارند. که این قطره کجا بریزد، مشخص است. چه تشریفات عظیمی، شکلهای برفها را دیده اید؟ آنها چند ضلعی هستند؟ فرشته ها تک تک دانه های برف را طراحی و نقاشی می کنند. بعد مثل گل روی ما می ریزند. اینگونه نیست که ابری بالای سر ما شکل بگیرد و منجمد شود و دانه های برف همینطوری بریزد. این همه توسط میکائیل تدبیر می شود. جبرائیل، امین وحی الهی است قرآن در وصف حضرت جبرئیل می فرماید:« إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِیمٍ[3] = كه [قرآن] سخن فرشته بزرگوارى است». « ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَكِینٍ = نیرومندی [كه] پیش خداوند عرش بلندپایگاه است»؛ « مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ= در آنجا [هم] مطاع [و هم] امین است». او نزد خدای عرش، دارای قوت و قدرت بسیار بوده و فرمانروا در بین ملائکه و امین در ابلاغ وحی است. همه میلیارد ها میلیارد فرشته ای که تعداد شان خیلی بیشتر از ماست، تحت فرمان جبرئیل (علیه السلام) هستند. چه سلطنتی؟! ملائکه زمینی، ملائکه جبروتی، ملائکه برزخی. ان شاءالله زمانی برسد که حوزه ها پیشرفت کنند و پایان نامه های دانشگاه ها در مورد فرشتگانی مثل اسرافیل، میکائیل، جبرئیل و عزرائیل و... باشد. الان از کسی بپرسی، دکترای چی داری؟ می گوید: دکترای شناخت هگل دارم؛ دکترای کانت دارم؛ دکترای دکارت دارم؛ دکترای دکارت دارم. امیدواریم زمانی آن قدر رشد کنیم که یک نفر بگوید من دکترای دعای اول امام سجاد(علیه السلام) را دارم. من پروفسور هستم در دعای سوم امام سجاد (علیه السلام). ان شا الله زمانی برسد که کسی ادعای دکترای امام حسین شناسی را داشته باشد. دیگری دکترای مهدویت شناسی داشته باشد. خیر و شرهای عالم اتفاقی نیست در عالم هیچ تصادف و اتفاقی نداریم. اینکه الان سر کلاس صحیفه نشسته ایم، تصادفی و اتفاقی و شانسی نبوده است. چگونه می توانیم سپاسگزار خدا باشیم که به جای گوش دادن به چرندیاتی که دیگران مشغول آن هستند و باید در قیامت پاسخ گو باشند؛ ما آمده ایم تا صحیفه بخوانیم؟ چه طوری دل ما نرم شده که بیاییم صحیفه بخوانیم؟ گاهی انسان با خودش جنایتی می کند و یک تصمیم هایی در زندگی اش می گیرد که وقتی تا 60 سال به او بگویید قرآن، خدا، نماز، صحیفه، حالش به هم می خورد. یعنی این قدر آدم مسموم می شود.  گاهی انسان مرتکب گناهی می شود که دیدنی ها و شنیدنی هایی انتخاب می کند که نباید بکند؛ خیالاتی می کند که نباید بکند و یک دفعه 40 سال روحیه اش به هم می ریزد. 40 سال مسمومیت پیدا می کند تا 40 سال وقتی به او می گویی خدا، قرآن، دین، پیغمبر، معاد، آخرت، ابدیت، قبر، شب اول قبر، گیج می زند و اصلا نمی فهمد تو داری چی می گویی. اصلا رغبتی به اینها ندارد. گاهی آدمها با معاصی که در حق خود می کنند، ذائقه شان خراب می شود. این کلاسی که شما الان نشسته اید و در این مسجد چیزهایی را که می خوانید، چند میلیون سال بعد از قیامت، تازه عده ای در بهشت می نشینند و اینها را می خوانند. چند میلیون سال بعد از قیامت در بهشت، تازه ذائقه شان باز می شود. حضرت اسرافیل/ میکائیل/جبرائیل [1] - سوره انبیاء/104. [2] - سوره ابراهیم/ 48. [3] - سوره تکویر/ 19-21.

مثلاً شخصی که خلبان است و در عین حال جغرافی دان، چترباز و غواص هم هست، این یعنی چند کمال را با هم دارد. این کمالات در کجای نفس وجود دارد؟ یعنی اگر بدنش را بشکافیم، آیا می توانیم این کمالات را ببینیم؟ خیر نمی توانیم. برای این که این کمالات در بدنش نیست، اما در ذات و نفس او این کمالات هست. ما مجبوریم برای فهم این کمالات، لفظی را به کار ببریم که به این لفظ «اسم» می گویند. فرشته ها ظهور اسماء و کمالات الهی هستند وقتی که ما هزار اسم برای خدا به کار می بریم، یعنی این کمالات هزارگانه در خدا هست. فرشته ها هم ظهور آن کمالات هستند. یعنی زمانی که هر یک از اسماء الهی بخواهد در عالم واقعی عمل کند، با حضور فرشتگان و قوای آنان عمل می کند. در قانون نیوتن می گوییم: «هر شیء حرکت مستقیم الخط یکنواخت خودش را یا حالت سکون خودش را همیشه حفظ خواهد کرد، مگر این که از خارج به آن نیرویی وارد شود و آن را در مسیری حرکت دهد». گاهی ممکن است بطور مرتب نیرویی به جسمی وارد شود و آن را ورز دهد تا به شکل دلخواه درآورد. مثل سفالگرها که سفال درست می کنند. در حالت اول، یک توده گل در دست سفال گر هست؛ بعد دست های هنرمند او ضمن این که چرخ را می چرخاند و این ﮔﻞ را شکل می دهد، بی حساب و کتاب و بدون قاعده حرکت نمی کند. وقتی یک پارچ یا یک گلدان درست می کند، هدف دارد. جهان خارج را می شناسد که در جهان خارجی چیزی به اسم پارچ لازم و قابل استفاده است و بعد از این که این گل خشک شد، کارایی داشته و کاربرد خارجی دارد. آن کسی که بر روی این نطفه و جنین کار می کند، تمام قوانین علمی دنیا را بلد است. یعنی از شیمی و فیزیک دنیا و از علم های خیلی پایین تر و ریزتر را هم اطلاع دارد. مثلا ما الان دانش نانوتکنولوژی داریم که خیلی ظریف است، اما در سال های بعد، یک دانش زمختی خواهد شد. مثل تکنولوژی که الآن یک علم زمخت است و در سالهای قبل علم ظریف و نویی بوده. اکنون نانوتکنولوژی علم ریزی به حساب می آید. اما چند سال دیگر، نانوتکنولوژی یک علم ساده و معمولی می شود. چون بشر به خلقت خداوند پی می برد و به علومی ریزتر از آن پی می برد. آن کسی که این کارها را انجام می دهد، تمام قوانین زیستی عالم در دست اوست. پرسشی درباره یکی از کارهای فرشتگان خانمی که سه قلو یا پنج قلو به دنیا می آورد، ببینید چه قدر فرشته دست در این کار دارند. سؤالی اینجا مطرح می شود این است که در قرار مکین و رحم مادر مگر چقدر فرشته جا می گیرد که کار ساخت و طراحی یک جنین را انجام دهد؟ پاسخ این است که اگر بخواهیم بچگانه فکر کنیم و با مقیاس فیزیکی فکر کنیم، مسلماً غیرقابل باور خواهد بود. اما می دانیم که وقتی در عالم خارج بخواهیم، ماکت بینی انسان را به طور کامل بسازیم و یک بینی را با تمام اجزای آن تحقق خارجی بدهیم، یک ساختمان 16 طبقه می شود. در کتابی خوانده بودم که وقتی بخواهیم بدن کامل انسان را بطور واقعی نشان دهیم، ساختمانی می شود که چند تن وزن آن است و چقدر حجم آن می شود. مثلا فقط طول سلول های عصب یک بدن کامل 5 دور، دور کره ی زمین می چرخد. یعنی آن کسی که این سیم پیچی را انجام می دهد و این عصب ها را آن جا می کشد، چقدر عصب در دستش هست و چقدر مهارت دارد! در جلسه گذشته هم گفتیم که فقط یک فرشته نیست که این کارها را می کند، بلکه تعدادی از فرشته ها هستند که هر کدام کار خودشان را انجام می دهند. فعل های جمع که در قرآن به کار رفته نشان دهنده همین موضوع است. آنجا که خداوند می فرماید: ما این کار و آن کار را می کنیم. مثلا هزاران فرشته هستند که یک جنین را شکل می دهند و متولد می کنند. حال نحوه ی دَمِش روح که دیگر بماند که این دمش چگونه صورت می گیرد که این انسان می تواند خلیفة الله شود. بحث فرشته ها بحث گسترده ای است که حداقل صد جلسه وقت می برد؛ آن هم برای یک دوره مقدماتی. این که در یک دعا امام سجاد 30 کار فرشته ها را برشمرده، واقعاً معجزه کرده است. قبلاً گفتیم که شناخت فرشته ها را باید از طریق معرفت نفس انجام دهیم. بهترین راه شناخت قوا خود انسان است. شناخت نفس، مثال خوبی برای شناخت خداوند و فرشتگان است اگر به طور طولی در نظر بگیریم یک مرکز اداره و تصمیم گیری در وجود ما هست که به آن عقل می گویند. بحث فوق عقل بماند، فعلاً کاری به آن نداریم. عقل متعلق به ذات است. شخصی که دیوانه است، ذات دارد یا ندارد؟ ذات دارد. عقل قوه ذات است. عقل وقتی اراده می کند کاری را انجام دهد، یعنی ذات انسان عقل او را به کار می گیرد. شخصی که دیوانه است، ذات دارد، اما ممکن است قوه عاقله او کار نکند. اگر قوه عاقله یا همان عقل کار کرد، در طولش تصمیم می گیرد، فکر می کند و این را به تصور در می آورد. مثلا من به شما می گویم که فلان عمل خیر امشب وارد شده است. شما چون بینش آخرتی دارید، ذات شما این را از طریق قوای شما می شنود. اول فکر می کند که می ارزد، بعد آن را تصور می کند؛ سپس شما تصمیم می گیرید که انجام دهید یا نه. بعد که تصمیم گرفتی انجام دهی، اراده می کنی و به قوای خودت دستور می دهی. قوای تو مظهر ذات تو هستند که تو را از جا بلند می کنند. چون هیکل انسان که ماده است، طبق قاعده ی نیوتن که گفتیم، نباید تکان بخورد. بدن مادی است و اگر آن را رها کنیم، مثل مرده می ماند و یک میلیون سال هم بگذرد، همین جا می ماند تا بپوسد. علت این که این هیکل 60 کیلویی می تواند بلند شود و این طرف و آن طرف بپرد و بدود، این است که یک چیزی خارج از این بدن به آن نیرو وارد می کند که همان قواست و ترجمه این قوا به فارسی می شود نیرو. حضرت آن را تعبیر به قوه کرد که در فارسی به آن نیرو می گوییم. این مرکز نیرو به قوا دستور می دهد و قوا مجبور هستند عمل بکنند. یعنی شما وقتی می خواهید ببینید، سرتان را بلند می کنید تا من را نگاه کنید یا حرف من را بشنوید. نمی توانید اراده کنید حرفی را بشنوید و گوش بگوید من نمی خواهم بشنوم. گوش مجبور است اطاعت کند و بشنود. یک موقع هست که به گوش دستور می دهید تا نشنود. این جا منحرفش می کنی و می گویی نمی خواهم این را بشنوم. یا زمانی که نمی خواهی ببینی، پلک ها را پایین می اندازی. وقتی دستور می دهی به پلک که پایین بیاید، پلک پایین می آید. فرق بین ابزار و قوا از ذات به پایین می آییم تا می رسیم به بدن که پایین ترین مظهر قوه است، همه ی این ها ظهورات آن ذات هستند. قوه غیر از بدن است. شما شب خواب که می بینید قوه بینایی و شنوایی دارید؛ حرف می شنوید؛ اما این غیر از گوش است. ما یک گوش داریم که ابزار یک قوه است و ما یک قوه داریم که قوه ی شنوایی است و کارش شنیدن است و حالا می خواهد در دنیا با ابزار دنیایی بشنود و چون در دنیا 20تا 20هزار فرکانس دارد برای شنیدن این 20 تا 20 هزار فرکانس یک گوش متناسب با آن فرکانس می خواهد که بشنود. اما اگر صدای خارج از این را بخواهد بشنود، از این گوش استفاده نمی کند. ولی قوه ی ما سر جای خودش است. برای همین شما وقتی خواب هستید، صدا را می شنوید، ولی صدا در سیستم فرکانس دنیا نیست. پس ما قوه داریم که آخرین مرحله ظهور آن قوه شده گوش؛ شده چشم. شب ها قوای بینایی شما کار می کند و خواب می بینید. یک شخص نابینا هم خواب می بیند. چشمش در بیرون و بیداری نمی بیند، ولی در خواب چیزهایی می بیند و قوه ی او کار می کند. ما راجع به قوا صحبت می کنیم که مظهر آن می شود بدن. بدن آخرین مرحله تجلی و ظهور نفس است . نفس، بدن را متناسب با خودش می سازد. نفس که تولید شد، برای خودش شروع می کند به سازمان دهی کردن. قوا را با خودش دارد و متناسب با این قوا بدن را برای خودش تولید می کند؛ چون می خواهد به این دنیا بیاید. چقدر ساده ما این حرف ها را می زنیم و رد می شویم. اگر روی یکی از آن ها فکر کنیم که این ماجرا چیست؟ یعنی چه؟ قوه از کجا آمده؟ اراده چیست؟ عقل و ذات و خیال و حس کدامند؟ تا بیاید برسد به بدن که این چیست؟ «ﺧﻠﻖ الله تعالی آدمﻋﻠﻰ صورﺗﻪ = خدا انسان را به صورت خودش خلق کرده است». هر کدام از ما مثل خداییم. یعنی همه آن مراتب تجلی، در ما هم اتفاق می افتد. قوا به ذات نسبت داده می شوند و تعداد دارند و متعدد هستند. کارهایشان تنوع دارد. یکی سامعه است، فقط می شنود و کار دیگری نمی کند. دیگری باصره است و فقط می بیند. لامسه فقط لمس می کند. یکی شامه است، دیگری ذائقه است. قوا متعدد هستند و کارهای مختلف انجام می دهند. ولی به یک ذات برمی گردند. مثلاً من این جا نشسته ام، یا خوابیده ام ولی خواب نمی بینم. هیچ کار دیگری هم نمی کنم. چشمانم بسته است و گوش هایم بسته است. هیچ چیز نمی شنوم و خودم مشغول خودم هستم. دیده اید یک وقت انسان مشغول خودش می شود؛ نه می بیند و نه می شنود و نه چیزی را حس می کند. ذات، به ذات مشغول است. گاهی با قوه عاقله فکر می کند. قوه ی سامعه در کجاست؟ آدم ناشی گوش را نشان می دهد. در صورتی که گوش ابزار است. شما وقتی صدا را می شنوید، با کجا صدا می شنوید؟ با گوش؛ ولی در خواب که گوش ات کار نمی کند. اما قوه می شنود؛ این قوه جا و مکان ندارد. سامعه، باصره و ... همه در ذات بوده و مجرد هستند. رابطه مکان و زمانی با هم ندارند. عقل همه جا هست. رسول الله(صلی‌الله‌علیه‌وآله) در پشت سر که چشم ندارند، ولی پشت سرشان را هم می دیدند و هر کسی را که از پشت سر او حرکت می کرد، می دید. پس انتساب همه قوا به ذات است. وقتی ذات اراده می کند، قوا ظهور پیدا می کنند. اما اگر ذات اراده نکند که بشنود، اصلا ما سامعه ای نداریم. اصلا نیست. باصره، شامه، لامسه، ذائقه نیست. هر وقت ذات اراده می کند قوه می سازد و خلق می کند. قوه هم وقتی می خواهد با ماده در خارج سر و کار داشته باشد، از ابزار استفاده می کند. عجب داستان حیرت انگیز و زیبایی است. داستان تجلی یک نفس در رحم مادر تا این که برای خودش این همه قوا درست می کند. «ﻓتبارک الله احسن الخالقین» چه ماجرایی؟! الان در طول تاریخ بشریت، دانشمندان همه سرکارند و حتی یکی از این ابزارها را نتوانستند بشناسند؛ قوا که بماند. بشر هنوز جرات نکرده که بگوید چشم را  کامل شناختم؛ گوش را شناختم. ما با چه خدایی سر و کار داریم؟ بزرگان می فرمایند:«ﻣﻦ ﻋﺮﻑ نفسه فقد عرف رﺑﻪ». بعضی جاها گفته اند که این انحصار را می رساند، یعنی اگر کسی نفس را بشناسد، خدا را می شناسد. ما که در ابزارش عاجز هستیم، چگونه می توانیم ذات را بشناسیم؟ این ذات واقعا چیست؟ قوای فوق عقلانی دارد؛ قوای عقلانی دارد؛ قوای وهمی، قوای خیالی، قوای حسی دارد؛ ابزار دارد. ترکیب می کند و آن ها را در هم می ریزد و چه از آن در می آید؟ مثلاً یک طراح قالی که هزاران طرح می زند را نگاه کنید. این چه نفسی است که این همه خروجی دارد؟ یا کسی که یک کامپیوتر را طراحی می کند که چند میلیارد محاسبه را در ثانیه انجام می دهد، این تجلی چیست؟ خودش که انجام نمی دهد، برای نفس ما ابزار شده است. این چه نفسی است که موشک یا هواپیما می سازد. هیچ بشری بر روی کره ی زمین نمی تواند بگوید، من می توانم خروجی های نفس انسان را  بشناسم. قوا منتسب به نفسند و ملائکه الله منتسب به الله قوا همه به نفس نسبت داده می شوند. ملائکة الله هم همین هستند. وقتی می گوئیم ملائکة الله، یعنی نیروهای خدا. همانطور که شما همه قوا را دارید سامعه، باصره و ... و تجلی می کنید خداوند هم این گونه است. حضرت در اولین خصوصیت فرشته ها می گوید: آنها هرگز از خدا خسته نمی شوند و دائما مشغول ذکر هستند. رکوع، سجود و قیام و قعود دارند؛ تسبیح و تکبیر و تحمید دارند. اگر کمی فکر کنید، می بینید ما هم می توانیم. من آدم های اینطوری دیده ام. کسی که 30 سال ذکر گفته و خسته هم نشده است. در خواب هم ذکر می گویند، خدا شاهد است. در خواب از این پهلو به آن پهلو که تکان می خوردند، یا یک پشه در خواب اذیت می کرد، حرکتی می کردند تا پشه برود، در خواب چندین ذکر و صلوات می فرستادند. «لا ﺗﺃﺧﺬه سنته و لا ﻧﻮم» یعنی خواب ندارند. نفس ما این جوری است. قوای ما دائما تصمیم می گیرند و کار می کنند، کدام یک از قوای شما معطل می ماند؟ در خواب هم قوای شما کار می کند. ابزار گوش شما نمی شنود، ولی قوه ی سامعه اش کار می کند. پس همان طور که قوای نفس از نفس صادر می شود، ملائکة الله هم از خدا صادر می شوند. چگونه صادر می شوند؟ چگونه مجرد هستند؟ چگونه کارشان با هم تداخل ندارد؟ پاسخ در خودتان است؛ به خودتان نگاه کنید؛ سامعه ات با شامه ات با ذائقه با باصره همه با هم کار می کنند، هیچ تداخل کاری هم ایجاد نمی شود. همه همدیگر را تکمیل می کنند و این نکته خیلی مهم است که تمام ملائکة الله وحدت هدف و کار دارند. یعنی از یک مرکز صادر می شوند. مثلا شما رانندگی می کنید، در حال رانندگی یک چیزی می خورید، ضمن این که می خورید، با یک نفر بحث سیاسی می کنید. چشم، خیابان و جاده را دارد و اندازه ها را می سنجد. دست با دنده کار می کند و پاها با کلاج و ترمز و گاز کار می کنند. بعد بحث سیاسی هم می کند. ببینید چقدر کار انجام می دهد! همه هدفمند. این همه کار از نفس صادر می شود؛ یعنی «إنا لله» و همه آثارش به نفس ما برمی گردد«ﺇنا لله و انا الیه راجعون= ما از خداییم و به خدا باز می گردیم». در نفس شما هر لحظه داستان «ﺇنا الله الیه الراجعون» اتفاق می افتد. اما ما مثل ماهی هستیم که به آب عادت کرده و هیچ وقت آب را نمی شناسد. تا از آب خارج نشود، نمی داند چه اتفاقی دارد می افتد. من مثل خدا در مرکز عرش خودم به همه قوا دستور می دهم. قوا کار می کنند؛ همان لحظه هم بر می گردند به خودم. همه را هم ذات انجام می دهد. این همه قوا کار می کنند؛ اما تداخلی ندارند؛ وحدت هدف هم دارند. این همه قوا کار می کنند و به یک مرجع بر می گردند. خدا روی کره ی زمین 7 میلیارد کپی مثل خودش را ساخته است. همه مثل خدا ذات دارند. همه مثل خدا صفات دارند. مثل خدا افعال دارند. همه صدور، ورود، خروج، دستورات، عرش، کرسی، لوح و قلم همه اش یکی است. دوتا کلمه داریم، یکی لوح و دیگری قلم. باهم سازگاری دارند یا نه؟ لوح یعنی چه؟ یعنی آن چیزی که روی آن می نویسند. قلم چیست؟آن چیزی است که با آن می نویسند. در ماجرای گوش دادن یک سخنرانی هم قلم تو به کار می آید، یعنی همان کسی که صادر کننده است، قلم بود نوشت. یعنی دستور داد قوه ی سامعه خلق شد، قوه ی سامعه را نوشت، قوه ی باصره را نوشت. قلم است، خلق کرد همان لحظه روی خودش هم نوشته می شود. شما به یک صحنه نگاه کنید؛ خودت داری می نویسی. خالق، خودت هستی، لوح هم خودت هستی. تا این کارکردها را خوب یاد نگیرید. وقتی می خواهید وارد این دعا شوید، نمی فهمید که امام سجاد 30 کار برای فرشته ها ذکر می کنند، یعنی چه؟ یک وادی حیرت آوریست که نمی شود راجع به آن تند تند حرف زد و گفت. آدم را اخذ می کند؛ انسان را می گیرد. ما می گوییم 7 میلیارد اثر انگشت طراحی شده متفاوت که وقتی نگاه می کنید همه شبیه هم به نظر می رسند، ولی در دستگاه می بینید که یکی نیستند. اینها که اصلا چیزی نیست. بگو خدایا از زمانی که خلق کردی چند تا برگ درخت خلق کردی که همه شبیه هم به نظر می آیند، ولی در اصل هیچ کدام شبیه هم نیستند. اتم به اتم، الکترون به الکترون یک برگ را فرشته ها کنار هم می چینند. اینها به وسیله اسم «واصل» خداوند انجام می شود. اصلا از دانشمندان و گیاه شناسانی که در این کار هستند،  بپرسید همه برگ ها را می شناسند؟ چند نوع برگ داریم، مدل برگ، طراحی برگ چند تاست؟ حال بروید روی شمارش آنها ، چند تا برگ خلق کرده است؟ چند تار مو خلق کرده است؟ چند چشم و گوش خلق کرده است که دو تا از آن ها هم مثل هم نیست. تعداد قیافه هایی که خدا خلق کرده است چقدر است؟ اسم «مصور» مگر چقدر تصویرگری می کند؟ تازه اینها چیزی نیستند. این ها که تجلی های دنیاست. خدا رحمت کند میرزا را که می گفت: دنیا یک ده میلیاردم برزخ است. در برزخ چه تصویرگری هایی داریم که این جا نزد آن، یک رحم کوچک است. این ها در مقابل برزخ اسباب بازی است. امیرالمومنین (علیه‌السلام) فرمود: چقدر دنیا عظمت دارد و چقدر دنیا در مقابل آخرت کوچک است. همین عظمتی که الان شما می بینید و به ته آن نمی رسید. عمر بهشت و ته بهشت چقدر است؟ تا خدا خدایی کند بهشت هست. امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: در بهشت بازاریست به نام بازار چهره، شما هر چیزی را دوست داشته باشید می بویید؛ می خرید و می آورید. من می ترسم بعضی از حرف ها را بزنم. جای آن بازار چهره کجاست؟ بازار چهره ای که میلیاردها میلیارد چهره و صورت در آن است، کجاست؟   فرشته

 انسان قبل از اینکه به دنیا بیاید و بدن بگیرد، پیش خدا بوده. آنجا همه یک روح بودیم. پس همه آدم‌ها این تجربه را داشتند که یک زمانی نزدیک‌ترین و شبیه‌ترین موجود به خداوند بودند. این نزدیکترین و شبیه‌ترین حالت، یعنی اوج لذت و قدرت. چون مَثَل اعلی و خلیفة الله است. هر کاری بخواهد و اراده کند، همان کار را انجام می‌دهد. هدف از خلقت انسان و آمدن او به زمین نیز همین است که تحت حاکمیت و ربوبیت خداوند و رهبرانی که همه مَثَل اعلی هستند، یعنی معصومین علیهم‌السلام تربیت بشود و آمادگی رسیدن به این مقام را پیدا کند و در بازگشت نیز این مقام را داشته باشد. قبلاً گفته شد که معاد یعنی ما قبلاً یک جایی بودیم که از آنجا آمدیم و حالا برمی‌گردیم به همانجا. این معنا ندارد که بگوییم معاد داریم، اما رفتن را نبینیم. وقتی به عالم طبیعت و مُلک رسیدیم، ابتدا در رحم مادر گرفتار بدن هستیم. بعد از طی دوران رحمی، وارد دنیا می‌شویم و حس‌های حیوانی پیدا می‌کنیم. بعد از مدتی که رشد کردیم، جنبه عقلانیت‌مان رشد می‌کند. در آخر اگر فهمیدیم معشوق اصلی‌مان الله است و اصل‌مان از کجا بوده و غایت‌مان چیست، آن گاه حقیقت انسانی و باطن انسانی پیدا می‌کنیم. در این صورت به عنوان یک انسان روی زمین زندگی کرده و حرکت می‌کنیم. در کره زمین، انسان به خاطر داشتن نیازهای جمادی، گیاهی، حیوانی و علمی مجبور است یک سلسله درگیری‌ها، رفتارها، روابط، انتخابها و نظایر آن را داشته باشد. مثل انتخاب شغل، همسر، بچه‌داری، خانه‌داری، کارهای اجتماعی، سیاسی و خیلی چیزهای دیگر که مربوط به جنبه انسانی ما نیست. انسان همان انسان است، در لایه آن درگیری‌ها یک روحی از خدا دارد که سر جای خودش هست و پاک است. اربعین؛ یادآور وحدت روح انسان‌ها است اگر شما می‌بینید در اربعین حدود 30 میلیون آدم از 90 کشور دنیا می‌آیند؛ آن هم با ترکیب شیعه، سنی، مسیحی، یهودی، صائبی، زرتشتی، لائیک، بخاطر داشتن یک روح واحد است. اگر قرار باشد اینها بنابر اختلافاتشان بیایند، هیچ وقت در آنجا جمع نمی‌شوند. اما همه بنابر اشتراکات شان می‌آیند، اشتراک این همه آدم که یکجا جمع می‌شوند، عشق به انسان کامل و مَثَل اعلی می باشد که اصل و ریشه خودشان است. آنها فقط به اسم امام حسین علیه‌السلام که نمی‌آیند تا بگویند این امام ماست، بلکه به خاطر عشق به ریشه معنویشان که یک انسان کامل و مجسمه همه خوبیهاست، گرد هم می‌آیند. ظهور همه زیبایی‌ها که قبلاً همه را در عالم قبل از دنیا دیده اند، آن‌ها را به کربلا می‌کشاند و می‌‌آورد. چون عشق به خودشان است و حقیقت خود را نیز در آنجا می‌بینند. برای همین وقتی زیارت عاشورا می‌خوانیم از خدا می‌خواهیم: «أَنْ یُبَلِّغَنیِ الْمَقامَ الْمَحْمُود لَکُمْ عِنْدَاللّهِ= مرا به مقام محمود که شما اهل بیت نزد خدا دارید، برساند». وقتی می‌گوید من می‌خواهم مثل امام حسین علیه‌السلام بشوم، یعنی مقام من آنجاست. پس روح من آنجا را می‌طلبد. حالا روح این مسیحی‌ها، یهودی‌ها، هندوها، بودایی‌ها، لائیک‌ها، صائبی‌ها، زرتشتی‌ها، همین گونه است. چون همه می‌خواهند برگردند و عاشق آن وطن‌شان هستند. ازاین رو، به طور ناخودآگاه سر قبر آدمی که حقیقت خودشان است، می‌آیند. یعنی هیچ کس اینها را نه وادار می‌کند، نه مجبور می‌کند که به این راهپیمایی بیایند. هر سال هم بیشتر می‌آیند. پس همه ما آن حقیقت را داریم. مشغله های دنیا و افزایش حجم غصه‌ها وقتی انسان در زندگی‌اش فقط به جنبه‌های جمادی، گیاهی، حیوانی یا حتی عقلی بیشتر توجه ‌کند، حجم غصه‌ها، گرفتاری‌ و افسردگی‌هایش بیشتر می‌شود.  در جهان دو گروه هستند که بیشترین خودکشی‌ها، افسردگی‌ها، پژمردگی‌ها، و بیماری‌های جسمی و روحی را دارند: اول کسانی که یا از آسایش بیشتری برخوردارند، یعنی رفاه بیشتر که هر چقدر سطح آسایش بالا می‌رود، سطح آرامش کم می‌شود؛ دوم کسانی که از تحصیلات بالاتری برخوردارند. در کشور ما بالای 90% خودکشی‌هایمان متعلق به تحصیلکرده‌ها است. همه جای دنیا همین است. آن طرف دنیا بدتر از اینجاست. بنابراین، هر چیزی که ذهن‌ ما را در یکی از این شئون (جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی) درگیر می‌کند، یا کارهای می‌کنیم که طبق اصل و ریشه خودمان نیست؛ حسودی، بدبینی، بداخلاقی، زودرنجی، حساسیت، گدایی عاطفی از این و آن و...  اینها همه موجب بالا رفتن سطح اضطراب‌ها و غصه‌هایمان می‌شود و فراموش می‌کنیم که در عالی‌ترین درجات بوده ایم و اصلاً نیازی به گدایی محبت کسی نداشتیم. به جای اینکه احساس خوشبختی کنیم، احساس ناراحتی و عصبانیت‌مان بیشتر می‌شود. هر وقت از بخش حیوانیتت فرار می‌کنی، شادی به سراغت می‌آید روزه؛ اوج آزادی فطرت انسان. وقتی شما روزه می‌گیری، درست است که با بخش‌های حیوانی‌ات مبارزه می‌کنی، ولی بخش انسانیت قدرت پیدا می‌کند. چون از طبیعتت نجات پیدا می‌کنی و آزاد می‌شوی. کلیه احکام دین اسلام نیز برای آزادی انسان آمده است. چنانکه قرآن کریم می‌فرماید: «وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِی كانَتْ عَلَیْهِمْ[1]= و بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر آنها بود، ( از دوش و گردنشان) برمی دارد». یعنی دین اسلام آمده که بارهای سنگین را از روح شما بردارد. از این رو، شما حتی یک حکم دینی در اسلام ندارید که آدمی را محدود یا اذیت کند؛ اگر هم احساس محدودیت می‌کنیم، همه برای بخش‌های حیوانی‌مان است. چون هدف اسلام این است با محدودیت طبیعت، بخش انسانی ما را آزاد کند. پس وقتی روزه می‌گیری، احساس شادی، آرامش، قدرت، نشاط و اراده، در شما بیشتر می‌شود. روزه شما را از ذلت در می‌آورد. چون توانسته ای 16ـ 17 ـ 18 ساعت طبیعتت را نگه داری. نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: «كُلُّ عَمَلِ اِبْنِ آدَمَ هُوَ لَهُ غَیْرَ اَلصِّیَامَ فَهُوَ لِی وَ أَنَا أَجْزِی بِهِ= هر كارِ آدمى براى خود اوست، مگر روزه‌دارى كه براى من است و من خودم پاداش آن را مى‌دهم». هر کار خیری که آدم انجام می‌دهد، برای خودش است، غیر از روزه. چون شما در روزه شبیه‌ترین حالت را دارید. از حالت گیاهی، جمادی، حیوانی جدا می‌شوید و حالت فرشته‌ای پیدا می‌کنید و اگر این حالت فرشته‌ای همراه با قرآن خواندن و مناجات باشد، ارتباط انسانی هم برقرار می‌شود. شادی قلب مؤمن روزه‎دار هنگام افطار و ملاقات خدا حضرت در فرمایش دیگری می‌فرمایند که روزه‌دار همیشه دو شادی دارد: «حِینَ یُفْطِرُ فَیَطْعَمُ وَ یَشْرَبُ وَ حِینَ یَلْقَانِی و حینَ یَلقانی فَاُدخِلُهُ الجَنَّةَ= هنگامى كه افطار مى‌كند و مى‌خورد و مى‌نوشد و آنگاه كه مرا دیدار مى‌كند. پس او را وارد بهشت مى‌كنم». همه روزه‌دارها هنگام افطار را دوست دارند؛ چه روزه مستحبی، چه روزه واجب. این شادی، نه آن شادی است که الان می‌خواهم بخورم. یک شادی کاملاً انسانی و فطری است. یک موفقیتی است که انسان به آن رسیده است. یک جای دیگر هم که روزه‌دار خیلی خوشحال می‌شود، آنجائی است که خدا را ببیند. آن‌هایی که روزه گرفتند بخصوص روزه‌های مستحبی، خیلی قدرت و شباهت به الله پیدا می‌کنند. این قضیه اختصاص به روزه ندارد. این سیستم و نظام، در همه بحث‌های عبادی وجود دارد. آدم‌هایی که می‌خواهند بالا برگردند و درِ غیب به رویشان باز بشود یا می‌خواهند به رؤیت، مکاشفه، عشق و لذت برسند، داوطلبانه خودشان را محدود می‌کنند تا روحشان آزاد و باز شود. اینکه بعضی‌ها می‌گویند اسلام دست و پای ما را می‌بندد؛ یا ما را محدود می‌کند، منظورشان از این «ما»، «ما» طبیعی و حیوانی است. چون خودش را به عنوان یک خانم یا آقا می‌بیند. درحالی‌که اگر کسی از دریچه انسانی‌ به دستورات الهی نگاه کند، می‌بیند که اسلام همیشه ما را از محدودیت‌ها نجات می‌دهد.  مثلاً وقتی می‌گوید خمس بده، برای این است که این کار، تو را از محدودیت، تنگ‌نظری، بی‌رحمی، بی‌عاطفگی در می‌آورد. وقتی شما خمس را می‌پردازی، در واقع یک تعلق را از خودتان دور می‌کنید. انفاق کنیم تا شاد زندگی کنیم رمز شادی و آرامش در بخشیدن است. شما هر چقدر در بخش جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی، و فوق عقلی برای بندگان خدا یا برای خود خدا بخشش داشته باشید یا عطا ‌کنید؛ نشاط، آرامش و قدرت بیشتری به دست می‌آورید. اما هر جا خساست کنید و بخل داشته باشید، غصه‌، فشار روحی و روانی‌تان هم بیشتر است. بنابراین، هر وقت غصه‌دار شدید، یک جا خروجی داشته باشید. مثلاً به گربه‌ای غذا بدید یا به فقیری کمک کنید یا در ساختن یک مسجد کمک کنید یا یک نفر را ببخشید یا اگر از کسی بدت می‌آید، برایش دعا کن. آن وقت می‌بینی که حالت خوب می‌شود. غمت تبدیل به شادی می‌شود. آدم‌های خودشیفته، زودرنج‌ترین آدم‌ها هستند. وقتی به سیدالشهداء گفتند آقا ادب چیست؟ فرمود: وقتی از خانه‌ خارج می‌شوی چشمت به هر کس افتاد، بگویی او از من بهتر است. پس خودت را از هیچ کس بهتر ندان. همین که آدم خودش را بهتر از دیگران دید، از باطن آدمیت دور می‌شود. به محض اینکه احساس کردی از همسرت، خانواده همسرت، همسایگان یا از بقیه بهتر هستی، شیطان به سراغت می‌آید و  افسردگی، تاریکی و غصه تو را می‌گیرد. ولی اگر دیگران را بهتر از خودت دانستی، عشق‌ورزی‌ها، مهرورزی‌ها، دلدادگی‌ها و حس‌هایت همه زیبا و قشنگ می شوند. روحت آزاد آزاد می‌شود. دیگر محال است به کسی حسادت کنی یا بدبین باشی یا از کسی کینه به دل بگیری. وقتی از خودت بیرون می‌روی، از منیت‌هایت خارج می‌شوی و مال دیگران می‌شوی؛ آن وقت انبساط، آرامش و شادی داری و همه خوبی‌ها در زندگی به سراغت می‌آید.     اخلاق/ شهویه/شادی/بخشیدن   [1] . سوره اعراف/آیه 157. 

اولاً بر ما فرزندان و شیعیانِ ایشان واجب است که معرفتِ امام را هر چه بیشتر داشته باشیم. فرمودند «مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ ماتَ مَیْتَةً جاهِلِیَّةً» اگر کسی بمیرد و امام زمان خودش را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است. شناخت وجود مقدس امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) تا حدودی شخصیت امام زمانِ خود ما نیز هست و از طرفی شناخت خانواده‌ی آسمانیِ ما بر ما واجب است. خیلی بد است که ما در زمینه‌های مختلف، مطالعات متفرقه داشته باشیم و ده‌ها و صدها و هزاران ساعت از عمرمان را صرف شناخت چیزهایی کنیم که به دردمان نمی‌خورد و با خودمان به برزخ و آخرت نمی‌بریم، اما برای شناختن خانواده‌ی آسمانی‌مان وقتِ جدی‌ اختصاص ندهیم. اگر ما در مورد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) صدها ساعت سخن بگوییم، چیز زیادی نگفته‌ایم. ما در مباحث خانواده‌ی آسمانی تقریباً‌ نزدیک به ۳۰۰ جلسه در مورد اهل بیت (علیه‌السلام) و رابطه‌ی ما با آن‌ها سخن گفتیم، اما با این همه، از دریای معرفت علی (علیه‌السلام) چیزی نمی دانیم. امام باقر (علیه‌السلام) فرمود «أنزِلَ ربعُ القرآن فینا= یک‌چهارم قرآن درباره‌ی ما اهل بیت نازل شده است». علاوه بر منابع امام‌شناسیِ شیعه که فوق‌العاده عظیم است؛ منابع امام‌شناسیِ اهل سنت نیز هست. احادیثی که اهل سنت درباره‌ی اهل بیت (علیهم‌السلام) بیان کرده اند، بسیار زیاد است و شخصیت‌شناسی‌ای که از سایر مکاتب و دانشمندان غیر مسلمان، اعم از مسیحی و یهودی، هندو و ادیان دیگر در مورد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)و امامان ما وجود دارد، فراوان است. خوش‌تر آن باشد که سِرِّ دلبران                    گفته‌ آید در حدیث دیگران وقتی که دیگران و کسانی که هم‌مذهبِ ما نیستند، راجع به فضیلت ائمه‌ی ما بگویند، این شنیدنش خیلی خیلی شیرین‌تر است. شب شهادت مردی است که مخالفانش در فضیلتش، این‌گونه سخن گفتند و اعتراف کردند. سلام و درود خداوند و همه اولیائش و فرشتگانش به روح پرفتوح امیرالمؤمنین(علیه‌السلام). امشب را به منابع اهل سنت اختصاص دادم تا ببینیم در منابع اهل سنت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)چه شخصیتی دارد. از فضائل اهل بیت(علیهم السلام) در منابع اهل سنت آن قدر زیاد است که شامل چند جلد کتاب می‌شود و بسیار شیرین هم هست. وقتی که انسان در مورد امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و سایر معصومین سخن می‌گوید، خودِ گوینده و شنونده فیض زیادی می‌برند و چون در آن زمانی که هردو دلشان به پذیرش مقامات و شخصیت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) باز است، انگار که وجود مقدس امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) با روحِ شنونده و گوینده آمیخته می‌شود و این آمیختگی ارتقاء و رشد نفسانی برای گوینده و شنونده می‌آورد. از این رو، هرچقدر انسان وقت بگذارد از فضائل اهل‌بیت (علیه‌السلام) بشنود یا بگوید، این معارف در نفسش ذخیره می‌شود و علاوه بر فیوضاتی که در دنیا به او می‌رساند، این ذخیره‌ها برای آخرت انسان هم بسیار بسیار کارگشا است.  چقدر ما باید سرمست باشیم که یک چنین امام و یک چنین پدری داریم. هرچقدر عشق به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و دلدادگی به حضرت در دل‌هایمان پرورش دهیم، ایمنی از مصائب و آسیب‌ها در دنیا و آخرت بیشتر خواهیم داشت. هرچقدر وجود شما پر شود از عشق امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، و فضائل امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) و بخصوص معرفت نسبت به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)آسیب‌ناپذیرتر خواهید شد. آدم واقعاً با درک فضیلت های امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) مست می‌شود. اکنون برای مطلع سخنم از خلیفه دوم عمر، درباره‌ی این‌که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فضائلش بی‌پایان است، یک حدیث نقل می‌کنم. بعد به ترتیب از ابوبکر و بعد عمر و بعد عثمان و بعد عایشه. اگر برسیم، برای شما احادیثی را که این اشخاص از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مورد امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل کرده‌اند، عرض می‌کنم. پیامبر غیر از آن چه که عموما خود اهل سنت ذکر کرده‌اند، ده‌ها بار به طور خصوصی به ابوبکر و عمر فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام و جانشینی امیرالمؤمنین علیه‌السلام را تذکر می‌دهد.  همچنین به این‌ها تذکر می‌دهد که بعد از من مواظب باشید که با علی علیه‌السلام مخالفت نکنید. تمجیدهای عمر از امیرالمومنین علیه‌‌السلام ۱- فضایل علی علیه السلام را جن و انس نمی توانند بشمارند عمر از پیغمبر نقل می‌کند: «لو انّ الفیاض اقلام و البحر مدادٌ و الجنّ حسّابٌ و الانس کتابٌ مااحصوا فضائل علیّ‌بن‌ابی‌طالبٍ= اگر همه‌ی درختان و باغ‌ها قلم شوند و تمام دریاها مرکب و جن‌ها حسابگر و انسان‌ها نویسنده شوند، نمی‌توانند فضائل علی علیه‌السلام را شماره کنند». خیلی خوب است که عزیزانِ اهل سنت هم خودشان این روایات را بخوانند، چون برایشان بسیار تعیین‌کننده است. بسیاری از عزیزانِ اهل سنت از فضائل اهل بیت علیهم‌السلام ، هرچند کم و بیش آشنایی دارند؛ اما به عمقی که در کتاب‌های خودشان هست، آگاه نیستند. ۲- از پیامبر شنیدم که فرمود هرکس علی را دوست داشته باشد، مرا دوست دارد ابن‌عباس می گوید: من و عمربن خطاب در یکی از کوچه‌های مدینه می‌رفتیم، عمر گفت: یابن‌عباس، ای پسر عباس! «فقال لی عمر: الصواب تقول، والله لسمعت رسول الله صلى الله علیه وآله یقول لعلی بن أبی طالب : من احبك احبنی و من احبنی احب الله و من احبّ الله ادخله الجنة مدلا=می‌گفت: («یقول» استمرار را می‌رساند، نه این‌که «قال» گفت، «یقول» می‌گفت علی؛ هرکس تو را دوست داشته باشد، من را دوست داشته؛ و هرکس من را دوست داشته باشد، خدا را دوست دارد؛ و هرکس که من و خدا را دوست داشته باشد، خدا او را داخل بهشت می‌کند. ببینید این چقدر قیمت دارد. ما چقدر خوشبختیم که خدا هدیه‌ای به عظمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به ما داده است. خیلی بد است که انسان بخاطر نعمت‌های دنیایی کفر بگوید و ناشکری کند. بخاطر مریضی، مشکل اقتصادی، بخاطر چهارتا کمبود دنیایی احساس بدبختی و بیچارگی کند و بخواهد جای کسانی باشد که آن بزرگ‌ترین هدیه‌ی خدا را ندارند. شما در بین این چند میلیارد جمعیتی که روی زمین هستند نگاه کنید چند نفر امیرالمؤمنین علیه‌السلام را دارند؟ خدا به چند نفر چهارده‌ معصوم را داده است؟ به چند نفر ابوالفضل و زینب کبری و علی اکبر و حضرت معصومه علیهم‌السلام را داده؟ دقت کنید؛ این‌ها نعمت‌های عظیمی است که ذخائر دنیا و آخرت ما هستند. کسی که ناشکر باشد و خوشحال و سرمست از این نعمتها نباشد و با داشتن اهل بیت علیهم‌السلام احساس بزرگی نکند، حتماً خودش را نشناخته است. همان‌طور که جلسه قبل گفتم، بزرگ‌ترین معرفت این است که انسان خودش را بشناسد. اگر خودت را شناختی، متوجه می‌شوی که تو به امامی به این عظمت احتیاج داری، شخصیت تو به قدری بزرگ و قیمتی است و به قدری عظمت داری که تو با کمتر از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نفست آرام نمی‌شود، نفست با کمتر از علی علیه‌السلام آرامش پیدا نمی‌کند. قیمتت و احترامی که باید به تو گذاشته شود، احترامی که نیاز هست به شخصیت تو گذاشته شود، با کمتر از چهارده معصوم علیهم‌السلام نمی‌شود. خدا این‌جوری به ما احترام گذاشته، این‌جوری سر ما منت گذاشته، این‌جوری ما را اکرام کرده، خیلی ما باید قدردان باشیم که خداوند تبارک و تعالی چنین هدایای بزرگی را نصیبِ ما کرده است. ۳- عمر: بدگویی علی علیه‌السلام را نکنید ابن عباس می‌گوید من از عمربن خطاب شنیدم که به دور و اطرافیان و آدم‌های خبیثی که در مورد امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدگویی می‌کردند، ‌گفت: «كُفُّوا عَنْ ذِكْرِ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ= دست بردارید از بدگویی در باره علی ابن ابیطالب که خدا از او راضی باد»؛ «فلقد رأیت من رسول الله صلی الله علیه و آله فیه خصالا لان تكون لی واحده منهن فی آل الخطاب احب الی مما طلعت علیه الشمس= خصلت‌هایی را درمورد علی علیه‌السلام از زبان پیغمبر دیدم و شنیدم که اگر یکی از آن خصلت‌هایی که علی علیه‌السلام داشت، در خاندان ما (خاندان خطاب) بود برای من از هر چیز و هر جایی که خورشید بر آن می‌تابید محبوب‌تر بود. یعنی اگر یکی از این فضائل در ما بود، برای من یک دنیا می‌ارزید. ۴- عمر : به علی سه خصلت کرامت شده که اگر یکی از آنها به من داده می‌شد، برایم محبوب‌تر از شتران سرخ‌مو بود این سه خصلت چیست که عمر برایش از شتران سرخ مو با ارزشتر است؟  در آن‌ موقع، شتر سرخ‌مو خیلی قیمتی بوده. این خصلت ها شامل این موارد است: یکی این‌که پیغمبر دخترش را به ازدواج علی درآورد؛ در حالی که خلیفه اول و دوم و دیگران، خواستگار حضرت زهراسلام‌الله‌علیها بودند؛ اما حضرت هیچ‌کدام را قبول نکرد. دوم این‌که اجازه داده شد تا در خانه علی علیه‌السلام به مسجد باز شود. در شرایطی که به هیچ‌ کس دیگری چنین اجازه ای داده نشد. در آن زمان همه آمده بودند در کنار مسجد پیغمبر برای خودشان خانه درست کرده بودند و در خانه هایشان را هم به مسجد باز کرده بودند و از خانه هایشان وارد مسجد می‌شدند. پیامبر دستور می‌دهد تمام درها را ببندید و هیچ‌کس حق ندارد از خانه‌اش وارد مسجد شود. فقط علی می‌تواند از در خانه‌اش برود به مسجد؛ فقط در این خانه باید باز باشد به مسجد و هر وقت خواستند، از در خانه وارد مسجد شوند. ۵- عمر می گوید: علی علیه‌السلام مولای من است عمار می‌گوید: به عمر گفتم تو با علی به گونه‌ای رفتار می‌کنی که با هیچ‌یک از اصحاب پیغمبر این‌گونه رفتار نمی‌کنی. عمر گفت: به درستی که علی مولای من است. باز در جایی دیگر سؤال می‌کند، علی وارد می‌شود، عمر سریع جایش را تغییر می‌دهد که جا برای حضرت علی باز شود و حضرت را می‌نشاند. عمار می‌گوید چطور تو با علی این‌گونه رفتار می‌کنی؟ عمر می گوید: «مَا یَمْنَعْنِی وَ اللهِ اِنَّهُ مَوْلَایَ وَ مَوْلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ= چه چیزی مانع من می شود که من با علی این‌گونه رفتار نکنم؟ او مولای من و مولای هر مؤمنی است». ۶- عمر می‌گوید: رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و آله علی را مهتر و بزرگ مسلمانان قرار داده است عمر این جمله معروفی که پیامبر در غدیر درمورد امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود را از حضرت نقل می کند: «من كنت مولاه فعلىّ مولاه اللهمّ وال من والاه و عاد من عاداه و احبّ من احبّه و ابغض من ابغضه و انصر من نصره و اخذل من خذله= هرکس که من مولای او هستم، علی مولای اوست، خدایا دوست بدار هرکس علی را دوست می‌دارد؛ دشمن بدار هرکس که با علی دشمنی می‌کند؛ خوار کن هرکس که او را ذلیل کند؛ و یاری کن هرکس علی را یاوری می‌کند؛ خدایا تو گواه من بر آنان باش.» الله اکبر، ما می‌خواهیم چه چیزی را به دنیا ثابت کنیم؟ «اللهم أنت شهید علیهم= خدایا تو شاهدی برآنها». خیلی این عجیب است. این جمله نقل زبان پیامبر از عمربن‌خطاب هست. ۷- عمر درست می گوید که جبرائیل بر او نازل شده است عمر می‌گوید: در ماجرای غدیر، وقتی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله داشت حرف میزد، من نشسته بودم که دیدم یک جوان خوش‌سیما و خوش بو آمد پیش من نشست و به من گفت: «یا عمر! لقد عقد رسول الله صلی الله علیه عقدا لایحله   الا منافق، فاحذر أن تحله= ای عمر! پیغمبر الآن یک پیمانی گرفت که حواست باشد آن عقد را باز و رها و نقضش نمی‌کند، جز منافق». عمر نزد پیغمبر می‌آید و می‌گوید یا رسول الله! وقتی داشتی در مورد علی علیه‌السلام صحبت می‌کردی، در کنار من یک جوان خوش‌ سیما و خوش‌بویی بود که این را به من گفت. پیامبر فرمود: «نعم یا عمر» بله، درست است، می‌دانم. «انه لیس من ولد آدم لكنه جبرئیل أراد أن یؤكد علیكم ما قُلتُه فی علی= او بنی آدم نبود؛ جبرئیل آمده بود تا حرف‌هایی را که من در اینجا در مورد علی زدم را به تو تأکید کند. خود عمر دارد این را نقل می‌کند و می گوید پیغمبر به من این را گفت. ۸- عمر و ابوبکر اولین کسانی بودند که به امیرالمومنین علیه‌السلام تبریک گفتند ابوحریره از عمربن خطاب نقل می‌کند که رسول خدا در مورد علی فرمود: «من كنت مولاه فعلىّ مولاه». بعد از داستان غدیر که این اتفاق افتاد، اولین نفراتی که آمدند و با علی علیه‌السلام بیعت کردند، ابوبکر و عمر بودند. این جمله‌ی عمر خطاب است که گفت: «بَخٍّ بَخٍّ لک یابن‌ابیطالب أصبَحتَ و أمسیت مولایَ و مولا کُلِّ مؤمنٍ و مؤمنة= گوارا باد بر تو ای علی، ای پسر ابی‌طالب، تو امروز مولای من و مولای هر زن و مرد مؤمن هستی». ۹- عمر: از علی علیه‌السلام جز خوبی نگویید در زمان خلیفه دوم مردی به نزد عمر آمد و از امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدگویی کرد. ببینید عمر به کسی که از امیرالمؤمنین علیه‌السلام بدگویی کرده، در مورد امیرالمؤمنین علیه‌السلام چه می‌گوید؟ می‌گوید: «لا تذكر علیا إلا بخیر= از علی جز خوبی نگویید». اگر می‌خواهید از علی حرف بزنید، فقط خوبی بگویید. «فإنك إن اذیته و فی حدیث الفضل إن أبغضته اذیت هذا فی قبره» عمر با کسانی کنار قبر پیغمبر نشسته بود که گفت: اگر علی را اذیت کنید، این شخص(پیامبر) را در قبرش اذیتش کرده‌اید. ۱۰- عمر به علی علیه‌السلام گفت: پدر و مادرم فدای شما باد که ما را از کفر و شرک به نور اسلام مشرف کردید  ابن‌عباس می‌گوید: مردی از علی علیه‌السلام به عمر شکایت کرد و چون حضرت در آن مجلس حاضر بود، عمر گفت: «یا ابالحسن! برخیز و کنار شاکی بنشین». علی برخاست و کنار آن مرد نشست. پس از گفت و گو و بیان قضیه، عمر متوجه شد که چهره‌ی علی ع متغیر و دگرگون است. به حضرت می‌گوید چرا ناراحتی؟ حضرت علی می‌گوید: «تو عدالت را رعایت نکردی؛ من را با کنیه خطاب کردی و گفتی ابالحسن و با احترام سخن گفتی. باید می‌گفتی علی. یعنی معمولی؛ همان‌طور که به بقیه می‌گویند؛ چطور را چطور صدا می‌کنی؟ باید می‌گفتی علی بلندشو بنشین». وقتی قاضی بگوید جناب آقای فلانی تشریف بیاورید اینجا، معلوم است که قاضی می‌خواهد رعایت حال او را بکند. تا این حرف را زد، خلیفه‌ی دوم امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در آغوش گرفت، چشمان مبارکش را بوسید و گفت: پدر و مادرم فدای شما باد؛ بوسیله‌ی شما خداوند ما را از تیرگی و تاریکیِ کفر و شرک به نور اسلام مشرف ساخت. تمجیدهای  ابوبکر از امیرالمومنین علیه‌السلام ۱- شخصی به نام شعبی می‌گوید خلیفه‌ی اول ابوبکر در محلی نشسته بود که ناگهان امیرالمؤمنین- امام علی علیه‌السلام از دور نمایان شد. وقتی ابوبکر او را دید گفت: «من سره ان ینظر الی اعظم الناس منزلة و اقربهم قرابة و افضلهم دالة و اعظمهم غناء عن رسول‌الله‌صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌و‌سلم، فلینظر الی هذا الطالع= هرکس دوست دارد که به بزرگ‌ترین مردم در مقام و منزلت و نزدیک‌ترین مردم به پیامبر و برترین مردم در نام و نشان و بزرگ‌ترینِ مردم در بی‌نیازیِ از مردم، که از جانب رسول خدا به دست آورده است بنگرد، به این شخص که از دور نمایان است نگاه کند. ۲- امام سجادعلیه‌السلام فرمود: «سمعت ابی الحسین بن علی یقول : قلت لابی بکر، یاابابکر، مَن خَیرَ النّاس بَعدَ رَسول‌الله؟ فقال لی : ابوک= شنیدم از پدرم حسین بن علی علیه‌السلام که می‌گفت: امام حسین علیه‌السلام به ابوبکر می‌گوید: بهترین مردم بعد از پیغمبر چه کسی بود؟ ابوبکر می‌گوید پدرِت». ۳- «ابن مغازری» در مناقب خودش نقل می‌کند: «فقال ابو بكر: صدق الله و رسوله، قال لى رسول‌الله‌صلى‌الله‌علیه لیلة الهجره، و نحن خارجان من الغار نرید المدینه:كفى و كف على فى العدل سواء= خدا و رسولش راست می‌گویند، در «لیله الهجره= وقتی که با پیامبر ص داشتیم از غار بیرون می‌آمدیم تا به سمت مدینه برویم، به من گفت: ابوبکر، دستِ من و دست علی در عدالت یکسان است». این‌که پیامبر در آن بحبوحه‌ی فرار از دست کفار مکه در غار، موقعی که به سمت مدینه حرکت می‌کنند، چرا چنین صحبت‌هایی را در مورد امیرالمؤمنین علیه‌السلام با ابوبکر می‌کند جای تامل دارد. ۴- عایشه دختر ابوبکر می‌گوید: پدرم را دیدم که بسیار به چهره‌ی علی‌بن ابی‌طالب نگاه می‌کند، پس گفتم ای پدر، همانا تو زیاد به چهره‌ی علی علیه‌السلام نگاه می‌کنی، علت چیست؟ ابوبکر می گوید: «فقال لی بنیة سمعت رسول الله صلی‌الله علیه‌و‌آله یقول: النظر الی وجه علیّ عبادة= شنیدم از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله که می گفت: نگاه کردن به چهره‌ی علی علیه‌السلام عبادت است». ۵- ابوبکر گفت: روزی پیامبر در میان جمعی از یاران خود حاضر بود، فرمود: به شما نشان می‌دهم آدم را از جهت علمش. نوح را از جهت فهمش و ابراهیم را از جهت حکمتش. آنجا که علی ع داشت می آمد، پیامبر ص خواست بگوید به شما نشان می‌دهم این کسی که دارد می‌آید، هم آدم است؛ هم نوح است؛ هم ابراهیم است. (در بین انبیاء، حضرت آدم علیه‌السلام فوق‌العاده عالم بود. آن‌قدر حضرت آدم علیه‌السلام عظمت دارد که خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم فرمود: «وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا= خدا همه‌چیز را به آدم تعلیم کرد »(سوره بقره،آیه31).  به همین دلیل است که پیغمبر از بین انبیاء‌ حضرت آدم را در مورد علم انتخاب می‌کند.) هنوز علی‌علیه‌السلام وارد نشده بود که ابوبکر عرضه داشت: «یا رسول‌الله! أقست رجلا بثلثة من الرسل؟! بخ بخ لهذاالرجل، من هو یا رسول الله؟=ای پیامبر خدا! مردی را معرفی کردی با سه خصلت از پیغمبر، آفرین آفرین بر این مرد؛ این کیست؟» «قال النبی: أو لا تعرفه یا أبابكر؟= تو او را نمی‌شناسیای ابوبکر؟!» تو واقعاً نمی‌دانی این چه کسی است؟ «قال: الله و رسوله أعلم= گفت: خدا و رسولش بهتر می‌دانند». در جواب افزود: «هو أبو‌الحسن علی بن أبی طالب =او ابوالحسن علی ابن ابیطالب علیه‌السلام است». پیغمبر می‌گوید این شخص است که این عظمت را دارد.  «قال ابابکر: بخ بخ لك یا أبا الحسن= آفرین بر تو آفرین بر تو ای ابالحسن». «وأین مثلك یا أبا الحسن= و اصلا چه کسی مثل تو پیدا می‌شود؟ کسی غیر از تو این‌گونه نیست. کجا کسی مثل تو پیدا می‌شود؟ ۶- یک راوی اهل سنت در اعترافی تکان دهنده می‌گوید: ابوبکر با علی‌علیه‌السلام ملاقات کرد. ابوبکر به چهره علی‌علیه‌السلام نگاه کرد و تبسم نمود، حضرت به او فرمود: چرا تبسم می‌کنی؟ گفت: «شنیدم از پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و آله که می‌فرمود: هیچ‌کس بر صراط نمی‌گذرد، مگر کسی که علی برایش گذرنامه صادر کرده باشد». از این رو در روایت داریم وقتی خداوند در قرآن می‌فرماید ‌«صِراطَ الَّذینَ أَنعَمتَ عَلَیهِم» (سوره حمد، ِآیه7) علی(علیه‌السلام) فرمود: «أنا صراط المستقیم= من صراط مستقیم هستم». صراط مستقیم یعنی صراط متخصص معصوم، علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام و فرزندان عزیزش. ۷- انس‌بن مالک که آدم کمی نیست، در ماجرایی که خیلی داستانِ شیرینی است می‌گوید: «دانشمند یهودی پس از رحلت پیغمبر وارد مدینه شد و گفت می‌خواهم وصی رسول خدا را ببینم. (حالا دقت کنید استدلال یهودی چیست؟). می‌گوید قطعاً کسی که وصیِ حقیقی رسول خداست، باید مثل رسول خدا عالم باشد. (ببینید یک یهودی این را کاملا متوجه می‌شود که اگر کسی قرار است جانشین پیغمبر شود باید علم پیغمبر را داشته باشد، این یک چیز بدیهی است. خلیفه ی حق یعنی این. پرسید وصی رسول خدا کیست؟ او را آوردند پیش ابوبکر. یهودی گفت من سؤالاتی دارم که جز پیغمبر و یا وصی او کسی دیگری نمی‌تواند آن‌ها را پاسخ دهد. (ببینید خداوند چه جوری اتمام حجت می‌کند؟) ابوبکر گفت هرچه می‌خواهی از من سؤال کن. یهودی می‌گوید: آن چیست که برای خدا نیست، نزد خدا هم نیست، و خدا هم نمی‌داند، (نه برای خداست، نه نزد خداست، نه خدا این را می‌داند) ابوبکر جوابش را که بلد نبود، خُب چه کار کند؟ جواب را که بلد نیست بدهد، چه می‌گوید؟ می‌گوید این‌ها سؤال‌های یک آدمِ بی‌دین است، تو این‌جوری سؤال می‌کنی؟ شروع کرد به اخم کردن و می‌خواست تنبیه‌اش کند، ابن عباس از راه رسید. (ابن عباس یک آدم بزرگی است که همه می‌دانند که چقدر این شخص عظمت دارد و چقدر بزرگ و باسواد است) به ابوبکر گفت با مرد یهودی انصاف نداشتی؛ اول این‌که جوابش را ندادی؛ یا جوابش را بگو و یا او را به حضور علی امیرالمؤمنین علیه‌السلام ببر تا جوابش را بگیرد. ابوبکر، یهودی و همراهانش همه راه افتادند جلوی خانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام رفتند. یهودی سؤال‌ها را مطرح کرد، امیرالمؤمنین علیه‌السلام جواب می‌دهد: آن‌چه را که خدا نمی‌داند، عقیده‌ی شما یهودیان است که می‌گویید عزیر فرزند خداست، در حالی که او برای خویش فرزندی قائل نیست. خدا چنین فرزندی را برای خودش نمی‌داند و چنین کسی را نمی‌شناسد. جواب سؤال دومت این است که ظلم و ستم نزد خدا نیست، خدا ظلم و ستم ندارد. اما این‌که پرسیدی آن چیست که برای خدا نیست، شریک و همتاست که پروردگار عالم از آن مبراست. حالا خوب دقت کنید عکس‌العمل یهودی چیست. هنگامی که یهودی این جواب‌ها را می‌شنود می‌گوید «اشهد ان لااله الا الله و اشهد ان محمد رسول الله و اشهد انک وصی رسول الله» شهادت می‌دهم تو وصی پیغمبر هستی. این چیز کمی نیست، این در تاریخ مانده، خودِ اهل سنت هم این را نقل کرده‌اند تا به دست ما رسیده. من هم دارم از منابع اهل سنت این‌ها را برای شما می‌خوانم. همه این صحنه را دیدند، بعد از این‌که این صحنه را دیدند خیلی شادی کردند و امیرالمؤمنین علیه‌السلام را تحسین کردند. خودِ ابابکر چه عکس‌العملی نشان می‌دهد؟ به علی علیه‌السلام اینطور می‌گوید: «یا مُفَرِّجَ الْکَرْبِ= ای گشاینده‌ سختی‌ها و مشکلات، برطرف کننده‌ی غم‌ها و غصه‌ها». خودِ اهل سنت هم چندین ‌بار این جمله را از ابوبکر نقل کرده‌اند که گفته است:«اقیلونی و لست بخیر منكم و علی فیكم= رها کنید مرا، رها کنید مرا، من بهترینِ شما نیستم، در حالی که علی در بین شماست». این صحبت‌ها خیلی سؤال در ذهن ایجاد می‌کند که اگر این‌ها این ‌همه اعترافات را داشته اند، پس چرا داستان آن‌طور ادامه پیدا کرد؟ تمجید عثمان از امیر المومنین علیه السلام عثمان می گوید امیرالمؤمنین علیه‌السلام را صدا کردم و گفتم نزد من بیا. عثمان می‌گوید حضرت به سمتش برمی‌گردد. عثمان همان‌طور شروع می‌کند به نگاه کردن به حضرت علی علیه‌السلام . حضرت می‌گوید: تو را چه شده که این‌گونه به من نگاه می‌کنی؟ «ما لک تجد نظر الی»؟ عثمان می‌گوید: شنیدم از رسول خدا که می‌فرمود: «النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ عَلِیٍّ عِبَادَةٌ= نگاه کردن به علی عبادت است». پس از آن که ابوبکر و عمر و....نتوانستند پرچم سپاه اسلام را به دست بگیرند، علی ع پرچم را به دست گرفت در جنگ خیبر، قهرمان خیبر، آن قهرمان یهودی، زیاد رجز خوانی کرد. سپس پیامبر پرچم را به یک یک ابوبکر و عمر و ....داد؛ اما این‌ها ترسیدند جلو بروند و هیچکدام نرفتند. اما با وجودی که امیرالمؤمنین علیه‌السلام مریض بود و چشم‌درد سختی داشت و سن خیلی کمی هم داشت، بطوری که برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام حدود 13سال ذکر کرده‌‌اند؛ ایشان تشریف آوردند. یعنی با این که مریض هم بودند، ولی آمده بودند به جبهه. پیامبر فرمود من فردا پرچم را به دست کسی می‌دهم که چنین و چنان است و خصال زیادی را از علی علیه‌السلام بیان کردند.  در آن روز، خود پیامبر ص از آب دهان مبارکشان به چشم امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌مالند و چشم حضرت خوب می‌شود و این امیرالمؤمنین علیه‌السلام هست که پرچم اسلام را به دست می‌گیرد و آن فتح خیبر معروف را انجام می‌دهد. مطلب بیشتر با همین موضوع:  نظر ابوبکر، عمر و عایشه در مورد امیرالمومنین (علیه السلام) چیست؟