گفتیم که همه ی انسانها مسلح به فطرت و نفخه ی الهی هستند و به واسطه ی داشتن این نفخه الهی، بینهایت طلب و عاشق خداوند تبارک و تعالی هستند. عشق به خداوند تبارک و تعالی یک امر فطری و ذاتی انسان بوده و جداشدنی از او نیست. حتی کسانی هم که با خداوند تبارک و تعالی مخالفت و دشمنی دارند، باز هم عاشق خداوند هستند. حتی شیطان با معاویه در یک جلسه ای محاوره ای دارد به معاویه می گوید: من هنوز هم از وقتی که رانده شده ام، خدا را دوست دارم و نمی توانم علاقه به خدا را از دلم بیرون کنم. اینها به خاطر عشق شان به خداوند و گم کردن راه، با خداوند دشمنی می کنند؛ اما اگر راه را پیدا کنند، دست از دشمنی شان بر می دارند. عشق به خدا در نهاد همه انسان ها گذاشته شده؛ اما وقتی وارد دنیا و طبیعت می شوند، آنچه که از عشق خداوند تبارک و تعالی در نهادشان گذاشته شده، به صورت طلب کمالات و به صورت فعالیت برای رفع محدودیت های وجودی در درون خودشان، فعال می شود و هر کمالی را می بینند لذت می برند و آن را می خواهند و آن را تمنا دارند. اما وقتی به آن رسیدند، چیز بالاتری را می خواهند و مرتب کمال بالاتری را آرزو می کنند. «فسق» یعنی چیزی که از حقیقت اصلی خود خارج شده است هر چیزی اگر از حقیقت اصلی خودش خارج شود، دچار فسق شده است. خروج از خصوصیت اصلی را در قرآن کریم فسق نامیده اند. فسق، ماده ی عربی فسق، فَسَقَ زمانی است که یک موجود، کارکرد اصلی خودش را نشان نمی دهد. بنابراین، وقتی از صراط اصلی خودش و حالت طبیعی و عادی خودش خارج می شود، عرب برای آن لفظ فسق را استعمال می کند. فرض کنید یک گوسفند که باید علف بخورد، اگر علف خوار نشد و رفت گوشتخوار شد، این انحراف مزاج پیدا کرده است. مزاج طبیعی اش که علف خوری است، به گوشتخواری تبدیل شده. از یک پلنگ انتظار طبیعی این است که گوشت بخورد؛ حالا اگر به جای گوشت علف بخورد، به این می گویند فسق. قرآن کریم انسانهایی را که حالت طبیعی ندارند می گوید فاسق هستند. یعنی آن حالت ذاتی خودشان که باید داشته باشند را ندارند، می گویند اینها فاسق هستند. فاسق یعنی کسی که از حقیقت خودش منحرف شده است. حقیقت انسان عشق به خداوند تبارک و تعالی است. خداوند عشق به خودش یعنی کمال مطلق را یا مطلق کمالات را در نهاد همه انسانها نهاده است. همه انسانها به طور طبیعی عاشق خداوند تبارک و تعالی هستند و نمی توانند او را دوست نداشته باشند. بنابراین وقتی یک انسان با اختیار خودش از این وضعیت خارج می شود، لفظ فسق در مورد او به کار می رود. یعنی دیگر او دارای حیات انسانی و حیات طبیعی نیست. اگر انسانها خودشان را به دین بسپارند، آن بعد انسانی شان فعال می شود و حیات انسانی پیدا می کنند. اما اگر خودشان را به دین که مخصوص انسان و سازگار با ساختار وجودی اوست و برای انسان آمده، نسپارند از حیات انسانی محروم می شوند و شعاع حیات و فعالیت هایشان محدود به حیات حیوانی و کمالات حیوانی، گیاهی و جمادی می شود. چون حقیقتاً انسان باید حیات انسانی داشته باشد؛ اما اگر چنین حیاتی را نداشت، در واقع از طبیعی ترین شکل زندگی خودش منحرف شده است. طبیعی ترین، عادی ترین و معمولی ترین شکل زندگی انسان از آن جهت که حامل نفخه ی الهی است، عشق به خداوند تبارک و تعالی است. یعنی عشق و محبت به خداوند تبارک و تعالی، عادی ترین حالت زندگی یک انسان است. چون این ذاتی اوست. ما از یک ذاتی انتظار داریم خودش را نشان بدهد. آب را شما ببینید. این آب خصوصیت ذاتی اش این است که سیال است و شما نمی توانید آبی داشته باشید که سیال نباشد یا خیس نکند. این خصوصیت آب است. حالا اگر دیدیم که ظهور ندارد، معلوم است که از خصوصیت اصلی خودش خارج شده است. عشق به خداوند، همان میثاق انسان با خدا است عشق به خداوند تبارک و تعالی که در نهاد بشر گذاشته شده و بشر به صورت ذاتی و طبیعی، چه بخواهد و چه نخواهد، عاشق خداوند است را در قرآن کریم تعبیر به عهد کرده اند. میثاق یا عهد. خداوند می فرماید من از شما عهد گرفتم که من را عبادت کنید؛ مرا بپرستید و عاشق من باشید؛ من را دوست داشته باشید. این عهد را چگونه خداوند تبارک و تعالی از ما گرفته است؟ سند قرآنی آن این است: «الست بربکم؟ قالوا بلی= آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند بله». این چه زمانی بوده است؟ همان زمانی که ما را خلق کرد. در دنیا هم هست در دنیا هم همین گونه است. ما الان داریم عهد می بندیم همین الان هم ما در عهد با خداوند تبارک و تعالی هستیم و می بینیم که نمی توانیم دوستش نداشته باشیم. می بینیم همه ی انسانهای روی کره ی زمین عاشق کمالات هستند. هر کس دارد برای هر چه می دود، به خاطر این است که در آن چیز کمالی را سراغ دارد و باید بفهمد که این مصداق، حقیقت چیز دیگری است. آن چیزی که ما عاشقش هستیم و می خواهیم آن را و با رسیدن به آن آرامش پیدا می کنیم، این چیزهایی نیست که ما الان داریم برای آن می دویم، بلکه خود حقیقت و کمال مطلق است. خود ذات اقدس اله است که با رسیدن به آن آرامش پیدا می کنیم. خداوند تبارک و تعالی با قرار دادن روح خودش در ما از ما پیمان و عهد گرفته و حالا ادای به این پیمان فطری را از ما خواسته و گفته شما به آن پیمان و فطرتی که در شما قرار دادم وفادار باشید و خیانت به خودتان و خیانت به خدا نکنید. «لا تخونوا الله= به خدا خیانت نکنید». اگر همراه خدا چیزی را دوست داشته باشیم فاسقیم یکی از درجات فسق این است که همراه خدا چیزی را دوست داشته باشیم که این به منزله ی پرستش غیر خدا به همراه خدا است. وقتی معشوقت خداست، به خدا خیانت نکن و معشوق دیگری را انتخاب نکن. چون معشوقی به جز خدا مناسب تو وجود ندارد. حقیقت «لا اله الا الله» یعنی معشوقی برای انسان وجود ندارد که بتواند او را اشباع و ارضا کند.  همراه خدا چیز دیگری را نخواستن، در این آیه آمده که می فرماید:«لا تدع مع الله الهاً آخر؛ لا اله الا هو= همراه خداوند خدای دیگری را نخواهید؛ چون اله دیگری برای شما وجود ندارد». این باید باورمان بشود. اگر ما اینها را باورمان شود، وارد وادی امن و آن حصن الهی شده ایم که فرمود: «کلمة لا اله الا الله حصنی، من دخل حصنی، امن من عذابی= کلمه ی لااله الا الله دژ و قلعه من است، هرکس وارد دژ من شود، از عذاب من ایمن خواهد بود». اما تا وقتی که این را باورمان نشود، هنوز به مرحله ی طبیعی زندگی خودمان نرسیده ایم و عادی نیستیم و با وجودی که مومن هستیم، هنوز دچار درجاتی از فسق و انحراف و کفر هستیم. ایمان ما زمانی به حالت خوب و اوج خودش می رسد که عشق خدا بر همه چیز زندگی ما حاکم شود. این که فرمود: «یا ایها الذین آمَنوا! آمِنوا= ای کسانی که ایمان آورده اید! ایمان بیاورید»؛ به همین معنا است. پس باید به باور برسیم تا ایمان مان بیشتر شود. یعنی باید حواسم باشد که هر کاری می کنم، اگر از دایره ی محبت خداوند تبارک و تعالی خارج شوم، دچار فسق شده ام. هر چه که می خواهد باشد. هر چیزی را که بخواهم و بطلبم و خدا و محبت و عشق خدا در آن فراموش شود، هر چند که آن چیز مقدس باشد، باز هم دچار نوعی از کفر و فسق شده ام. یعنی انگیزه ی هر کاری باید عشق به خدا باشد و نه نفسانیت خودم. رسول خدا صلی الله علیه و آله از کوچه که رد می شدند، یک بچه می آمد و خیلی با شیفتگی به حضرت نگاه می کرد. حضرت یک روز صدایش کرد و گفت بیا اینجا ببینم. از او پرسید: مرا دوست داری؟ گفت: بله آقا دوست دارم. پرسید: من را بیشتر دوست داری یا پدر و مادرت را؟ گفت: آقا شما را بیشتر دوست دارم. فرمود: من را بیشتر دوست داری یا خدا را؟ گفت: شما را به خاطر خدا دوست دارم. این نشانه این است که این بچه فاسق نیست. این بچه طبیعی ترین حالت را دارد. یعنی تو هر چقدر هم محبوب باشی، از خدا برای من عزیزتر نیستی. خیلی از افراد کارهای ظاهرا حزب اللهی و با صورتهای مقدس را انجام می دهند؛ اما با انگیزه به عشق خدا هم نیست؛ یعنی انگیزه انجام کار آنان خدا نیست؛ بلکه شهوتهای شخصی است. «علی اللّهی ها» یا سایر فرقه ها هم کارهایی را که ظاهرا اسلامی است را انجام می دهند که اسلامی نیست. یکی از موارد فسق این است که برای عزاداری اهل بیت ع کار و تلاش کنیم، اما امر و دستور اصلی خدا که همان نماز باشد را فراموش کنیم. شخصی گفته بود: من ده روز است که نماز نخوانده ام و حتی کفشهایم را از پایم درنیاورده ام. پرسیدند برای چه؟ گفته بود کارهای زیادی برای هیئت داشتیم و همه وقت را درگیر کارهای هیئت بودم. یعنی بدون نماز دنبال کار هیئت بودیم. وسط دعاها حتی عزاداری برای اهل بیت ع درست نیست در وسط دعاها نباید چیز دیگری خوانده شود؛ حتی روضه و عزاداری برای امام حسین ع نباید انجام شود. زیرا هر یک از دعا و روضه تعریف و جایگاه خاص خودش را دارد. مثلاً در شب جمعه که شب دعای کمیل است؛ من می خواهم با خود محبوب حقیقی ام خداوند تبارک و تعالی حرف بزنم. اما می بینم یک مداح بی سلیقه شروع می کند در ابتدا و قبل از آغاز دعای کمیل، نیم ساعت روضه می خواند و وسط دعا هم ۴۰ دقیقه عزاداری می کند. این کار او من را از اوج خدا می کشاند به معصوم. در حالی که گاهی که ارتباط برقرار کردن با خدا برایمان سنگین است و  نمی توانیم بطور مستقیم با ذات خدا ارتباط برقرار کنیم، لازم می آید که معصومین علیهم‌السلام را واسطه قرار دهیم. چون خداوند در قرآن می فرماید: «و ابتغوا الیه الوسیله= به سوی خدا که می روید، با وسیله بروید». برای همین است که قسم می دهیم خدا را به معصوم؛ اما اینها باید سرجای خودش انجام شود. وقتی که من دارم با خدا حرف می زنم، باید همه چیز در همان راستا باشد. در خود دعاها هم به اندازه کافی درخواست هایی هست که شخص را بی نیاز کند که به دعا چیزی اضافه کند. برخی از بزرگان از علما نیز، بر این مساله تاکید داشته اند که وسط دعاها حتی روضه برای اهل بیت ع را قاطی دعا نکنیم. درست است که خود خداوند فرموده است شما اگر نزد من بخواهید بیایید، باید با معصوم بیایید. اما یک جایی هست که می گوییم خدایا! ما با خودت حرف داریم و می خواهیم با خودت حرف بزنیم و مناجات کنیم. در آنجا هم می گوییم به حق پیامبر و آلش. بله در تمام مناجاتهای حضرت سجاد ع و پیامبر و آلش هست. اما دعاهایی مثل کمیل را باید همان طور بخوانیم که تنظیم شده؛ زیرا علی علیه السلام اگر لازم بود می گفت طور دیگری آن را بخوانیم. این دعا ۲۰ دقیقه بیشتر طول نمی کشد، اما یک دفعه می بینی که زمان دعا شد دو ساعت و نیم. خوب اینطور که شد، مردم از دعا خسته و ذله می شوند. گاهی می بینیم که فقط دوساعت از وقت جلسه ی دعای کمیل، صرف روضه شده است. مداح وقتی که می خواهد دعا بخواند، باید بنشیند با خدا مناجات کند یا در ابتدای دعای کمیل، چند تا مناجات بخواند و بعد ورود به دعا کند و انسان را به خدا وصل کند. ما تمرین گفتگو با معصوم را زیاد داریم؛ اما تمرین و گفتگو با خدا کم انجام می دهیم. کمتر پیش می آید که با خدا بنشینیم و حرف بزنیم؛ بعضی افراد که اصلا با خدا حرفی ندارند. علت درماندگی ما در اجرای احکام دین، محبتی نبودن عبادات ما است خداوند دین را برای کسانی فرستاده است که خدا را دوست دارند و هر کاری می کنند، انگیزه اش محبت خدا است. برای همین محبت بود که فرمود: «قل ان کنتم تحبّون الله فاتّبعونی یحببکم الله= ای پیامبر! به همه مردم بگو و اعلام کن که اگر دوستم دارید، من پیامبر را تعبیت کنید تا خدا هم شما را دوست داشته باشد». یعنی باید یک رابطه ی محبتی دو طرفه و از روی اختیار و معرفت برقرار شود. وقتی که چنین رابطه ای ایجاد شد، دیگر من نمی گویم که من مثلاً نمی توانم نوار ترانه گوش نکنم؛ نمی توانم در مجالس مختلط نروم؛ نمی توانم بزن و برقص نداشته باشم. نمی توانم بگویم عروسی فقط همین یک شب است. بله همین یک شب، ممکن است یک مومن را که با آن اعمال، از ایمان خارج شده، جهنمی کند. یعنی حضرت عزرائیل به سراغش بیاید و او را ببرد. پس علت اینکه ما در اجرای احکام می مانیم، این است که محبتی در کار نیست. یعنی نمی گوییم انگیزه و علت این که من دارم این کار را می کنم، تنها به خاطر محبت و عشق خدا است. یعنی احکام دین، از محور عشق خارج شده است؛ یا آمده به خاطر ترس از جهنم انجام می دهد. این هم مزدوری است؛ یا به خاطر شوق بهشت است که کاری می کند؛ هر دوی اینها غلط است. زیرا هیچ کدام شان لیاقت شوق انسانی را ندارند. چون در این صورت، من با خود خدا کاری ندارم. یعنی چون می ترسم به جهنم بروم، تقوا پیشه می کنم؛ اما باخود خدا کاری ندارم. وقتی کاری را انجام می دهم، برای این است که بهشت جای خوبی است و ماندنی تر از اینجا است و بهتر و چربتر و نرمتر است. به خاطر بهشت تقوی می ورزم؛ اما نه بخاطر این که خود خدا را دوست دارم. این در حالی است که هر کاری می کنیم، باید براساس عشق و محبت به خدا باشد. دین هم همین را می گوید. پیغمبر می گوید اگر خدا را دوست داری، از من پیامبر تبعیت کن.  بله نمی گوید اگر بهشت را می خواهید یا از جهنم می ترسید، تبعیت کنید. تهدیدهایی هم که در قرآن در مورد جهنم شده و عذابهای مربوط به این مرحله نیست؛ برای یک چیز دیگری است. برای آن تولد ها است که قبلا توضیح دادیم. گفتیم که اگر شما تولد سالم به بهشت نداشته باشید، خود به خود، عدم ورود به بهشت می شود جهنم. اینکه شما نتوانید از بهشت لذت ببرید، می شود جهنم. و گرنه محور دین، نه طلب بهشت است و نه ترس از جهنم؛ بلکه محور دین، محبت به خداوند تبارک و تعالی است و این در نهاد ما گذاشته شده است. از این رو، دین را این گونه تعریف می کند: «فاقم وجهک لدین حنیفاً فطرت الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله= یعنی پیوسته رویت را به سمت دین ببر». این خیلی حرف بزرگی است. وجه یعنی صورت انسان و منظور از صورت، دل است؛ یعنی رو و سوی دلت به دین باشد. توجه بده خودت را و متوجه باش. «فاقم» یعنی چهره و توجهت را تثبیت کن روی دین، کدام دین؟ دین حنیف خدا و دینی که حنیف است؛ دینی که فطری است. بعد توضیح می دهد دینی که «فطرت الله التی فطرالناس علیها= همان دین و فطرتی که خداوند خلق کرد مردم را براساس همان دین». یک نظام خلقت داریم که دین براساس آن تنظیم شده است و یک دین داریم که براساس آن نظام خلقت خلق شده است. یعنی این دوتا با هم تطابق کامل دارند. یعنی تکوین و تشریع نظام خلقت و نظام قانونگذاری، با هم کاملاً منطبق هستند. دوتا تکوین و تشریع با هم کاملاً انطباق دارند. یعنی من خدا اگر به شما هر باید و نبایدی که می گویم، خلقتتان را هم همان گونه آفریده ام و خلقت شما پذیرای این مسئله هست. یعنی از عالم اله تا جبروت و ملکوت و ناسوت، شما را براساس نظام خلقت، خلق کرده ام. شما وقتی که به قوس نزول توجه می کنید و قوس صعود را می بینید، مشخص می شود که خداوند تبارک و تعالی ادراک همه ی این عوالم را در وجود انسان قرار داده است. در دروس معرفت نفس گفتیم که به انسان می گویند «کون جامع» یعنی هستی کامل. کون جامع از آن موقعی است که خداوند تبارک و تعالی تجلی کرد و انسان را از جبروت و ملکوت رد کرد و به ناسوت آورد؛ و بعد که انسان بخواهد برگردد به ملکوت و جبروت تا عالم اله، از جبروت در انسان چیزی قرار داد؛ و از ملکوت در انسان چیزی قرار داد؛ عقل را از جبروت قرار داد و خیال را از ملکوت قرار داد و بدن را از ناسوت، از همه ی عوالم، از خودش هم روحی را قرار داد و فرمود: «نفخت فیه من روحی=از روح خودم در او دمیدم». یعنی خدا از خودش هم  در وجود انسان گذاشت. انسان یک موجود مرکب از طبیعت تا خداوند تبارک و تعالی شد. برای این است که انسان همه چیز را دارد و در وجودش از خدا دارد؛ از طبیعت و ماده هم دارد. با همین خاطر به انسان کون جامع می گویند. بُعد دینی کون جامع بودن انسان، براساس نظام خلقت تنظیم شده است. ادامه بحث در بخش دوم

این خوب است که روحیه ترقی، پیشرفت، سرعت و سبقت از دیگران در ما باشد؛ اما بدون اینکه روحیه علو و خودبرتربینی شیطانی داشته باشیم. باید تلاش کنیم که موفق باشیم و بهترین نتایج را هم بگیریم؛ اما اگر موفقیت حاصل نشد،بعد از آن باید خیالمان راحت باشد که تلاش خود را کرده ایم. ناتوانی جسمی و امکانات کم نمی تواند مانع موفقیت شوند گاهی وقتها ممکن است در اثر ضعف هایی اشتباه کنیم و شکست بخوریم؛ در آن موقع شیطان به ما تلقین بی عرضه گی،  دست و پاچلفتی بودن کرده و قدرت و شجاعت اصلاح و گرفتن تصمیم های سرنوشت­ ساز و مهم آینده را از ما می گیرد. در ما ترس و غم ایجاد می کند تا ما دائماً غصه گذشته را بخوریم که چرا آنجا زمین خوردیم؟ چرا شکست خوردیم؟ چرا فلان اتفاق افتاد؟ چرا وضعیت جسمی ما چنین است؟ یادمان نرود که همیشه آدمهایی هستند که امکانات شان از ما کمتر ولی موفقیت شان بیشتر است. بنابراین، هیچ عذری نداریم که بگوییم فلان کار برای ما امکا نپذیر نبود، نمی­توانستیم و نمی شد. ما باید به اینطور افراد نگاه کنیم. نمونه عالی این انسانها، جانبازان دوران دفاع مقدس هستند. کسی که از دو چشم نابیناست؛ دو دستش هم قطع است؛ اما یک نویسنده و شاعر و دانشمند خوبی شده یا در میدان های ورزشی، در دروس معنوی و دانشگاهی، در اختراعات و اکتشافات، در فعالیت های اجتماعی و سیاسی موفق است. ما اگر به امکاناتش نگاه کنیم، می ­بینیم که خیلی کمتر از ماست؛ ولی اراده ­اش خیلی بیشتر است و خیلی موفق­تر از ما عمل کرده است. او هیچ وقت چیزی به اسم شکست را در زندگی رسمیت نداده و اصلاً نپذیرفته است. خدا اینها را برای ما حجت گذاشته که ما فردا نگوییم نمی­ توانستیم و برای ما امکانات فراهم نبود. اگر مرور خاطرات تلخ گذشته جهت عبرت و ترقی باشد، اشکال ندارد نباید در هیچ زمینه ­ای به خاطرات تلخ گذشته برگردیم و اگر قرار است برگردیم، باید فقط برای عبرت باشد و اینکه آنها را پلکانی برای ترقی خودمان قرار دهیم. قشنگی و خوبی شکستها همین است که می توانند پلکانی برای پیروزی و قدرت ما باشند. «غم» حربه بزرگ شیطان است و هر وقت برگشتن به گذشته اعصابتان را خرد کرد، اصلاً به گذشته برنگردید و در موردش حرف نزنید؛ چون همیشه یک آینده قشنگ با توکل به خداوند سر راهمان هست. هیچ چیز غیر قابل جبرانی وجود ندارد و هیچ وقت هم برای شروع کردن دیر نیست. کسی می گوید: من در روابط زناشویی به بن ­بست رسیده ام و الآن طلاق می خواهم. درحالی که خیلی ها شرایط بدتر از او را داشته اند، همسر و بچه­ هایشان در وضعیتی بدتر از او بوده اند، اما مقاومت کرده و مهارت کسب کردند و با مراکز قدرت و دانش و امید، ارتباط برقرار کردند و زندگی­شان را ساختند. کار علمی و معنوی و فعالیت های اجتماعی سیاسی نیز همینطور است. رهبر ما، امام امت که پیروزی های چشمگیری داشته، سالها شکست خورده و تبعید داشته است. اینطور نبوده که پیروزی راحت دست کسی رسیده باشد؛ «نابرده رنج، گنج میسر نمی شود». ما باید تلخی ها را تحمل کنیم و بدانیم که باید زحمت بکشیم تا موفق شویم. زمان لازم جهت ارزیابی موفقیت در کار و یادگیری، یکسال است یکی از فرمولهایی که امام صادق(علیه السلام) برای موفقیت می دهد، این است که وقتی می خواهید کاری را شروع کنید، حداقل زمانی را که قرار می دهید تا بتوانید موفقیت خود را ارزیابی کنید؛ یکسال است [1] = « مَنْ‏ عَمِلَ‏ عَمَلًا مِنْ‏ أَعْمَالِ‏ الْخَیْرِ فَلْیَدُمْ‏ عَلَیْهِ‏ سَنَةً وَ لَا یَقْطَعْهُ‏ دُونَهَا=کسی که می خواهد عملی از اعمال خیر را انجام دهد، باید تا یک سال آن را ادامه دهد و آن را قطع نکند». نباید مثل کسی باشیم که وقتی مثلا می خواهد خطاطی را شروع به یاد گیری کند، بعد از ۴ روز که کلاس می رود، می گوید: من به درد خطاطی نمی خورم. تو هنوز کاری نکردی. ۴ روز رفتی تمرین کردی، چهارتا ایراد هم از تو گرفتند، حالا می خواهی کار را رها کنی؟ دیگری  می خواهد رانندگی یاد بگیرد، بعد از چند بار تمرین کردن می گوید نه من به درد رانندگی نمی خورم. می خواهد زبان خارجی، رایانه یا چیز دیگری یاد بگیرد. بعد از چند بار تمرین کردن، کم می آورد. مهارتهای روابط زناشویی را شروع کرده، در دوران نامزدی هستند؛ چهار دفعه دعوایشان شده زود ناامید می شوند. فعالیت معنوی که شروع می کند، فکر می کند تا چند روز آینده فرشته­ها باید کفشش را جلوی پایش جفت کنند و در آسمان به روی او باز شود و چشم برزخی پیدا کند. اینها  شهوت های خطرناکی هستند که شیطان به ذهن انسان می اندازد. می گوید من یک سال است که نماز شب می خوانم اما هنوز هیچ اتفاقی نیفتاده؛ چه اتفاقی می خواهی بیفتد؟ خود نماز شب خواندنت موفقیت است. از این موفقیت بالاتر می خواهی که خدا شبها دعوتت می کند که با او خلوت کنی و یک هم ­آغوشی شیرین و زیبا با خدا داشته باشی؟ دیگر بعد از این چه میخواهی؟ هر چه غیر از این بخواهی شرک است. تنبلی و بی حوصلگی، حملات شیطان را تشدید می کند شیطان با تحمیل بی­حوصلگی و تنبلی به ما، بزرگترین جنایت را بر سر ما می آورد. اگر کسی می خواهد مورد حمله از عقب شیطان قرار نگیرد، باید در بخش گناهان، کدورتها و شکستها با این دو مبارزه کند و تنبلی و بی­حوصلگی را زشت­ترین، خشن­ترین و منفورترین دشمنانش بداند. بعد از شرک به خدا، ناامیدی بزرگترین گناه است. اما منشأ بسیاری از شرکها و ناامیدیها همین تنبلی و بی­حوصلگی است. حضرت فرمود:«کلید همه بدیها در تنبلی و بی­حوصلگی است». حتی به قول پیغمبر ناله بیشتر جهنمی ها ­به خاطر تنبلی و امروز و فردا کردنشان است. آدمهای بدی هم نبودند؛ فقط گناه کردند و کدورت پیدا کردند، اما حوصله نداشتند بروند توبه کنند. آدمهای بی­حوصله و تنبلی بودند که می خواستند یک رابطه دوستی و عاشقانه و خوب با افراد داشته باشند، بدون اینکه برایش سرمایه­ گذاری کنند و شکست خوردند. ازدواج کردند و نرفتند فرمول های روابط عاشقانه پایدار را یاد بگیرند؛ وقتی هم رفتند یاد گرفتند، تنبل بودند و عمل نکردند و شکست خوردند. پدر و مادر شدند، اما در یادگیری فرمول های تربیتی کوتاهی کردند و اگر هم یاد گرفتند، عمل نکردند و شکست خوردند. ما اگر مشکلات فردی و خانوادگی زندگی ­مان را نگاه کنیم، می بینیم کارها را بد شروع کردیم. با تنبلی شروع کردیم؛ بی­حوصله بودیم و خوب به کار نچسبیدیم. می گوید من سه ترم مشروط شدم. خوب لابد بی­حوصلگی کردی که مشروط شدی. هیچ وقت مشکلات دلیل این نمی شود که انسان به راحتی مشروط شود. پیرمرد 60 ساله ای را می شناسم که حافظ قرآن و نهج ­البلاغه است. به ایشان عرض کردم؛ شما چطور حافظ قرآن و نهج ­البلاغه شدید؟ گفت: در فاصله ای که با ماشین اینطرف و آنطرف می رفتم، قرآن و نهج ­البلاغه را حفظ کردم. مقام معظم رهبری می فرماید: در منزل ما هیچ کس بدون کتاب به رختخواب نمی رود. ایشان می فرمود: من کتاب های پنج جلدی را در رختخواب خواندم و تمام کردم. اگر کسی می خواهد شکست نخورد و مورد سرزنش درونی، خودکم ­بینی و تحقیر و له شدن قرار نگیرد، باید زرنگ باشد و تنبلی و بی­حوصلگی را کنار بگذارد. نباید دیگران را به خاطر گناه و شکست، سرزنش کنیم همانطور که ما دوست نداریم شیطان شکستها را به سر ما بزند، ما هم نباید هیچ کس را سرزنش کنیم. معصوم(علیه السلام) می فرماید: اگر شخصی را به خاطر اشتباهی، گناهی، شکستی، سرزنش کردید؛ نمی میرید، مگر اینکه خودتان هم همان لغزش و گناه را مرتکب می شوید. پس هیچ وقت برای دیگران شیطان نشویم و دیگران را ناامید نکنیم. یک آینده دنیایی و آخرتی زیبا و قشنگ را نشان بدهیم و بگوییم تا خدا هست، غم وجود ندارد. چقدر این آیه آدم را آرام می کند: «اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ» [2] =  خدایی که معبودی جز او نیست آن خدا زنده به خود پاینده.» خداوند یک قدرت بی­پایان از عاطفه، محبت، عشق و کمک به بندگانش است. اگر کسی نا امید شود و بترسد و اضطراب داشته باشد، خدا را دست کم گرفته است. خدا هم بدش می آید وقتی ما در کنار او و با او هستیم، مضطرب و ناراحت و غمگین باشیم. حتی وقتی که خداوند دید موسی ع با ازدها شدن عصایش به وحشت افتاده فرمود: «یَا مُوسَى لَا تَخَفْ إِنِّی لَا یَخَافُ لَدَیَّ الْمُرْسَلُونَ= ای موسی! نترس.مرسلین نزد من نباید از چیزی بترسند». خداوند در جای دیگر چقدر زیبا می فرماید: «یا داوُودُ بی فَفرَح وَ بِذِکری فَتَلَذَذ=ای داوود! با من شاد باش و با یاد منلذت ببر!»[3]  خدا عجب دعوتی کرده! این خیلی مهم است که ما تمرین کنیم تا با خدا شاد باشیم و در معاشرت و دوستی با خدا از خود خدا لذت ببریم. در این صورت است که وقتی با خدا پیوند برقرار می کنی و شیطان می خواهد گذشته گناه ­آلود را به رخت بکشد، می گویی: یک خدای غفار دارم که خیلی دوستم دارد. وقتی شیطان کدورتها را به رخت می کشد، می گویی: خدا بزرگ است. اگر انتقامی لازم باشد، او می گیرد. او بدیها را تبدیل به خوبی می کند؛ شکستی باشد جبران می کند. در دعای علقمه هم داریم:«یا مُدرِکَ کُلِّ فَوت وَ یا جامِعَ کُلِّ شَمل» [4] یعنی هر چه که مرده خدا برمی گرداند، هر چه که از دست رفته و پخش شده همه را برایت جمع می کند. ما خیلی راه داریم که بتوانیم گذشته را جبران کنیم. بنابراین، ناامیدی و قبول شکست در کار مومن راه ندارد. بعضی از حملات شیطان ترکیبی است چون حملات چپ و راست و حملات جلو و عقب شیطان شبیه هم هستند، شیطان ترکیبی هم حمله می کند. با به رخ کشیدن گذشته، حال و آینده ی ما را در نظرمان تاریک می کند. وقتی می گویید در آینده قرار است اتفاق بدی بیفتد، همیشه اتفاقات منفی و بد در مورد خودت، فرزندت، پدر و مادرت، همسرت و کارت را به ذهنت می آورد. یا اینکه می گویی: من چون قبلاً شکست خوردن و زمین خوردن داشتم، نمی توانم برای آینده تصمیم بگیریم. ببینید از عقب می گیرد و حمله از جلو را انجام می دهد تا نگذارد ما برای آینده تصمیم ­گیری کنیم. حمله با صورت مقدس، از حملات سمت راست شیطان است شیطان ابتدا پیشنهاد گناه، نافرمانی خدا و عدم رعایت حدود الهی را می دهد؛ اما اگر بگویی من می خواهم به سمت دین و خدا بروم و در حمله از سمت چپ حریفت نشود، در حمله از سمت راست و برنامه ­های مقدس برایت برنامه ­ریزی می کند. در دروس معرفت نفس، مباحث شیطان و صور مقدس را مفصل­ توضیح دادیم. در درجه اول توصیه شیطان به ما این است که هر چه خدا گفته گوش نکنیم و جلویش بایستیم. محرمات را  انجام داده، واجبات را انجام ندهیم؛ اینها متن جهنم است. او خیلی خوشش می آید که ما هم مثل خودش جلوی خدا بایستیم؛ همانطور که او جلوی خدا ایستاد و گفت: سجده نمی کنم. نه اینکه خدا را قبول نداشت،  قبول داشت و شش هزار سال هم خدا را عبادت کرد.  اما خودش را بیشتر قبول داشت و به خودش اصالت می داد. برای همین در مقابل خدا ایستاد. ما هم می توانیم با اینکه خدا را قبول داریم و چه بسا مؤمن و متدین هم هستیم؛ جاهایی جلوی خدا بایستیم و مقاومت کنیم. این دیگر اصل شیطنت است و در این حالت، خودمان یک شیطان شده ایم. در ورزش کشتی شما دست یک نفر را می گیرید ومی خواهید به زور کمرش را بخوابانید و او مقاومت می کند. یک کشتی­گیر وارد، وقتی می ­بیند با میزان فشاری که به این سمت می آورد نمی تواند کاری از پیش ببرد، از فشار خود دشمن استفاده می کند و یک دفعه او را می گیرد و برمی گرداند و از طرف دیگر به زمین می زند؛ به این کار، اصطلاحاً می گویند فن بدل زدن. این را در انواع ورزش های رزمی نیز داریم که از قدرت خود حریف استفاده کنیم؛ این کار، خیلی هم زور نمی خواهد. شیطان می گوید من چرا به او بگویم چادر سرت نکن، نماز نخوان، مشروب بخور، روابط نامشروع داشته باش؛ این کار را نمی کنم، چون این مومن زورش زیاد است. اگر همینطوری به او بگویم، قبول نمی کند. می گوید: می خواهی نماز بخوانی، روزه بگیری بگیر. اتفاقاً کمکت هم می کندکه حس معنوی و مذهبی پیدا کنی، اما بعد در آنها برایت برنامه ­ریزی می کند. مثل کاری که خودش کرد، خودش ۶ هزار سال نماز خواند. حضرت علی(علیه السلام) می فرماید: «معلوم نیست که ۶ هزار سال دنیاست یا آخرت». شیطان می گوید نماز بخوان؛ اما نماز خواندنی که فقط خودش نمازش را قبول داشت و خودخواهانه، با کبر، نخوت، حسادت، شیطنت و خودبرتربینی بود. قرآن می فرماید:«أَبى‏ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِینَ»[5] = از اجرای دستورات من خودداری کرد، تکبر ورزید و از اولش هم کافر بود. یعنی درهمان ۶ هزار سال هم که عبادت می کرد،کافر بود؛ ولی به ظرف امتحان نرسیده بود. وقتی انسان به ظرف امتحان و آزمایش می رسد، معلوم می شود قبلاً نمازهایش نماز بوده یا نه، حج رفتنش حج بوده یا نه. این همه سال عبادت کرده، به دردش خورده یا نه.  امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «بعضیها 60 سال نماز می خوانند، اما یک رکعتش هم قبول نیست». [6] حکومت های اسلامی بیشترین ضربه را از چهره های مقدس خورده بیشترین ضربه ­ای که اسلام و به خصوص جامعه و کشورهای اسلامی خورده اند، از چهره ­ها و صورت های مقدس و کارهای مقدس بوده است. قویترین دشمنان انبیاء و ائمه، متدینین بودند. ائمه(علیه السلام) را کسانی کشتند که خودشان در جامعه اسلامی برای خودشان کسی بودند. جزء رهبران جامعه اسلامی و امام جماعت ها بودند و مردم به آنها اقتدا می کردند. کاملاً صورت مقدس را برای فریب مردم به استخدام گرفته بودند و از آن استفاده می کردند؛ نماز می خواندند و روزه می گرفتند. حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) در طول چهار سال و نُه ماه، سه جنگ می کند که همه مقدس هستند. هیچ یک از کسانی که در جنگهای پیغمبر بودند، جزء کفار نبودند؛ بلکه همه از سابقه ­دارهای جامعه اسلامی، دوستان و اطرافیان پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بودند؛ مثل معاویه که تظاهرات اسلامی آن چنانی داشت. خوارج همه پیشانی های کَبره بسته داشتند و روزها روزه بودند و شبها عبادت می کردند. حتی یکی از آنها، ظاهراً کافر و فاسق نیست. همه اهل قبله و نماز و تهجدند. چیزی که به آنها قدرت داد تا در مقابل حضرت علی(علیه السلام) بجنگند؛ سابقه مذهب ی­شان بود و اینکه رفیق و یار و اصحاب پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بودند. این در جامعه اسلامی خیلی خطرناک است. الان هم در کشورهای اسلامی آن چیزی که ملتها را در مقابل ابرقدرتها، در بند کرده و به خاک ذلت نشانده، حاکمانی هستند که همه ادعای اسلام را دارند. عبا می پوشند؛ نماز می خوانند؛ روزه می گیرند؛ انگشتر عقیق دارند؛ اهل قبله و مکه هستند؛ اهل مسجد ساختن هستند و همه صورت های مقدس دارند؛ چون این صورت، صورتی است که انسانها فطرتاً قبولش کرده و دوستش دارند. به همین دلیل، زود گولش را می خورند. در انقلاب نیز بیشترین ضربه ­ها، خطرها و اختلافات از منافقین و کسانی بوده که در چهره­ های اسلامی و در لباس روحانیت کار کردند. امام می فرماید: «من خون دلی که از دست این طایفه خوردم، از هیچ طایفه ­ای نخوردم». یک آدم مقدس مثل امام، یک عارف، یک رهبر الهی که با شاه، منافقین، صدام، توده ­ایها و ... درگیر بوده و همه جور دشمنی داشته، می گوید: من خون دلی که از مقدسین خوردم، از هیچ کس نخوردم. حضرت علی(علیه السلام)  نیز می فرماید: «دو طایفه کمر مرا شکستند؛ یکی از آنها عبادت­ کنندگان جاهل هستند و دیگری عالم هایی هستند که به سخنان خود عمل نمی کند».[7] عبادت کنندگان جاهل با صورت های مقدس خوب ارتباط برقرار می کنند و زود چهره مقدس می گیرند؛ اما به دلیل بی ­معرفتی شان خوراک دشمن و شیطان می شوند. آنقدر خطر اینها زیاد است که به قول خود پیغمبر اسلام بعد از ایشان مردم به ۷۳ فرقه تقسیم می شوند. همه هم می گویند ما راست و درست می گوییم. این حمله خیلی خطرناک است؛ چون شیطان حس معنوی  و روحانی و مذهبی برای شخص ایجاد می کند که شخص خودش هم باورش می شود. بعد در قالب این تقدس و روحانیتی که می گیرد، بیشترین ضربه را در درجه اول به خودش و بعد به مردم می زند. شباهت و تفاوت حمله راست و چپ شیطان در حمله شیطان ازچپ، حدود و اندازه ­های خدا رعایت نمی شود و ما می دانیم که داریم گناه می کنیم؛ اما در حمله از سمت راست، شما این حس را دارید که دارید وظیفه الهی­ تان را انجام می دهید، عبادت می کنید و به سمت خدا نزدیکتر می شوید. اینها همه اش هم دروغ است و این حس، غلط است. بیماری وسواس، از حملات سمت راست شیطان است شیطان اول وسوسه را از نجسی و پاکی و چیزهای کوچک و مبتذل شروع می کند ، بعد از مدتی کار شخص به تنفر از خدا و رها کردن عبادت می رسد. توصیه اول شیطان در حمله از سمت چپ این است که می گوید: تو نماز نخوان! اما اگر بگویی نه حتماً می خواهم بخوانم، می گوید: حالا که می خواهی نماز بخوانی با برنامه­ ای که خودم به تو می دهم بخوان. از وضو و غسل و برائت و تعداد رکعات تا چیزهای دیگر، اندازه هایش را من به تو می دهم؛ نه آن چیزی که در رساله نوشته شده و خدا گفته و داستان انحراف، از همین جا شروع می شود. جنون وسواس یک جنون عقیدتی است که بر اثر ضعف معرفت برای انسان ایجاد می شود. وسواس به این گونه است که از احکام شروع می شود و آهسته آهسته انسان سر از اخلاق در می آورد و کم کم اخلاق را آلوده و روحیه را خراب می کند. در این حالت، انواع و اقسام افسردگی ها، نق­ زدنها، غرغر کردن ها و دلشوره­ ها را ایجاد می کند. همه ­اش هم با چهره مقدس؛ چون تو می خواهی مواظب دین خدا و حدود و اندازه ­های خدا باشی که مبادا خدای نکرده وضو و غسلت خراب شود. نماز و قرائتت غلط در بیاید. تعداد رکعاتت اشتباه شود. اما یک جهنمی را از عبادات به روی خودت باز می کنی و در این جهنم به مرور زمان، خسته و متنفر از عبادت می شوی، بعد اخلاقت خراب می شود و اساساً دیگر با خدا درگیر می شوی. ایجاد افکار منفی علیه مقدسات، از حملات سمت راست شیطان است یکی دیگر از اقسام حمله­ ها، افکار منفی است که علیه خدا، معصومین و مقدسات در ذهن افراد ایجاد می شود. می گوید من در حال خواندن نماز هستم، یکدفعه یک فکر بد می آید، خودم هم خجالت می کشم. چند روز است اذیتم می کند؛ با این باید چطور مقابله کنم؟  چون شیطان می داند ما اینها را دوست داریم، از همین راه به ما حمله می کند تا ما را زمین بزند و باعث شود ارتباط مان با اینها قطع شود. [1] دعائم الاسلام/1/214 [2] قرآن کریم / سوره بقره/ آیه255 [3] بحار/ 14/ ص34 [4] دعای صفوان معروف به دعای علقمه [5] قرآن کریم / سوره بقره/ آیه 34 [6] منبعی یافت نشد. [7] خوانساری آقا جمال الدین ، شرح بر غرر الحكم،تهران،انتشارات دانشگاه تهران،سال 1366 خورشیدی،چاپ اول، ج‏6، ص98

۱- هم مومن و هم کافر، عاشق خدا و در جستجوی خدا هستند. ۲- آرامش پایدار انسان در این است که معشوق های حقیقی را از قلابی تمیز دهد ۳- حرکت های ما مبتنی بر ادراک اولیه ما از زیبایی مطلق است ۴- پیامبر ص: همه تشنه می میرند، جز ذاکر خدا ۵- چرا هر وقت خدا را می خواهیم، پیش ما هست؟ ۶- کاربرد شناخت قوه «واهمه» در زیارت عاشورا ۷- «قوه ی وهمیه» منشاء همه اختلافات بشر است ۸- حرکت حبی انسان به سوی خدا و شناخت عوالم وجود ۹- چرا ماهی قزل آلا جانش را به خطر می اندازد تا به محل تولدش برسد؟ ۱۰ - تنها کسی که می تواند سیر الی الله را به ما یاد دهد، خداست ۱۱- رهبران الهی، مردم را با عشق به سوی خدا می برند  ۱۲- هر کس حیات انسانی می خواهد، از پیامبر ص تبعیت کند ۱۳- خداوند انسانها را در قرآن به 5 دسته تقسیم می کند   ۱- هم مومن و هم کافر، عاشق خدا و در جستجوی خدا هستند اکثر انسانها گمانشان این است که در عشق و محبت متفرق هستند؛ حتی حزب اللهی ها غالباً اینگونه فکر می کنند و می گویند ما مثلاً یک معشوق داریم که اهل بیت و خدا است؛ اما دشمنان ما چیز دیگری را دوست دارند و به چیزهای دیگری فکر می کنند. خیلی ها این فکر اشتباه را می کنند که انسانها با مدارج مختلف محبوبهای مختلفی دارند. اما در حقیقت محبوب و معشوق همه خدا است. انسان از نظر ساختار وجودی اینطور است، نه از نظر نظام تکلیف و اختیار؛ یعنی انسان از نظر فطری و ساختار وجودی، حقیقتاً حق تعالی را می خواهد و همه ی انسانها همینطور هستند. به قول امام رحمت الله علیه رئیس جمهور آمریکا هم عاشق خداست؛ او هم عشق به خداوند تبارک و تعالی دارد؛ شیطان هم همینطور؛ حتی کسانی که گفتند می خواهند با خداوند هم بجنگند همینطور؛ آنها هم حقیقتاً عاشق خداوند تبارک و تعالی هستند؛ علتش هم این است که انسان محتاج و تشنه کمالات است. اگر چیزی برای کسی محبوب می شود، از آن جهت است که انسان در آن یک کمال و قوتی را تخیل می کند و فکر می کند این همان محبوب و معشوق نهایی اوست که باید به او برسد و به امید همان حرکت می کند. همه ی ما اینطور هستیم که معشوقهایی داریم و به دنبال این معشوق ها با امید حرکت می کنیم. برنامه های شخصی هر کدام از ما با همدیگر متفاوت است و نسبت به رسیدن به چیزهایی امیدوار هستیم و به خاطر همین امیدمان در حال تلاش هستیم که آینده خودمان را ترسیم و تضمین کنیم. انسانها هر چند که از نظر ظاهر با هم اختلاف دارند؛ اما از نظر باطنی همه یک چیز را می خواهند؛ همه کمال مطلق را می خواهند؛ همه عاشق خداوند تبارک و تعالی هستند؛ همه بینهایت را می طلبند؛ همه حریت و آزادی نامحدود را می خواهند؛ همه از اسارت و محدودیت متنفر و بیزار هستند. هر کدام از ما که داریم تلاش می کنیم، برای این است که می خواهیم شعاع محدودیت خودمان را در عمل کمتر کنیم و دائماً به شعاع آزادی و قدرتمان اضافه کنیم. با دو شغله و چند شغله شدن، دنبال تحصیلات عالیه؛ حقوق بالاتر و...هستیم. برای چه می آییم سر کلاس و جلسات علمی؟ برای اینکه می خواهیم محدودیت اطلاعاتی مان را کمتر کنیم و قدرت اطلاعاتی مان را بالا ببریم. پس ما در هر چیزی که می طلبیم و هر معشوقی که داریم، در حقیقت خداوند تبارک و تعالی را می خواهیم. چرا انسان وقتی به مطلوبش می رسد، باز هم مطلوب دیگری را می طلبد؟ هر یک از ما در چند سال گذشته به دنبال چیزهایی بوده ایم که دوست داشتیم به آنها برسیم و فکر می کردیم اگر به آنها برسیم، دیگر همه ی مسائل ما حل می شود و خوشبخت می شویم؛ ولی وقتی که به آنها رسیدیم، دیدیم چنین نیست؛ بلکه باز هم عطش دیگری داریم و چیزهایی که به آن رسیدیم، ما را اقناع و اشباع نمی کند و چیز بالاتری را می طلبیم. بالاترین چیزی که انسان در طلب آن است فقط خدا است. ۲- آرامش پایدار انسان در این است که معشوق های حقیقی را از قلابی تمیز دهد اگر در مورد معشوق های حقیقی و قلابی خوب فکر کنیم، لااقل در نظام حرکتی و نظام نفسانی خود ما اثر خیلی زیادی دارد و ما را به یک خوشبختی حاضر و نقد و آرامشی که به هیچ وجه از ما جدا نخواهد شد، خواهد رساند؛ این شناخت، ما را به یک نشاطی می رساند که هرگز با هیچ اضطراب و غمی تهدید نمی شود. اما شرط آن این است که معشوق حقیقی خودمان را پیدا کنیم و آن را باور کنیم. این باور خیلی مهم است. اطلاعات مهم نیست. مهم این است که آن اطلاعات را باور کنیم. شما می روید در جلسات مختلف و اطلاعاتی می گیرید؛ اما فرق باور با اطلاعات، مثل فرق ما با مرده شور است. کسی که مرده، با انسان کاری ندارد. ما علم به این مساله داریم؛ اما هیچ کدام جرأت نمی کنیم یک شب در قبرستان برویم و به یک مرده دست بزنیم یا نزد او بخوابیم. اما مرده شور راحت این کار را می کند. چرا؟ چون این را باور کرده است که مرده نمی تواند آسیبی به کسی بزند. اگر کسی فهمید و باور کرد که معشوق او کیست، برد کرده است و از آن پس، از عمر و جوانیش در مسیر ابدیت و بر مبنای ابدیت استفاده خواهد کرد. اگر کسی به این باور رسید، تازه متولد شده است. متولد به حیات انسانی شده است. ۳- حرکت های ما مبتنی بر ادراک اولیه ما از زیبایی مطلق است ما همه ی حرکتهایی که الان داریم انجام می دهیم، بخاطر آن ادراک اولیه ای است که از زیبایی مطلق و کمال مطلق داریم. قبلا گفتیم که ما طالب کمال مطلق هستیم و این طلب، نشان دهنده ی این است که ما سنخیت داریم با کمال مطلق. یعنی ظرفیت کمال مطلق را داریم. یعنی کمال مطلق وجود دارد و ما آن را می شناسیم و از آن بهره برداری کرده ایم. ما غالباً فکر می کنیم که از معلولها به علت می رسیم. در حالی که ما اگر از گل و زیبایی خوشمان می آید و همه ی انسانها هم در این مشترک هستند، برای این بوده که ما قبلاً به معدن زیبایی راه پیدا کرده ایم و روحمان سنخیت با زیبایی داشته است و الان وقتی که رد پای آن چیزی را می بینیم که قبلاً با آن بودیم، این ما را یاد وطن مان می اندازد. چرا همه ما از زیباییها خوشمان می آید؟ چون زیبایی ها ما را یاد وطن مان می اندازد. قدرت، لذت و هر کمال دیگری را که ما می بینیم و از آن خوشمان می آید، برای این است که ما اول مطلقش را درک کرده ایم و حالا که پایین می آییم و با هر چه که روبرو می شویم، ناخودآگاه می بینیم که ما را به یاد حقیقت و اصل خودمان می اندازد. یعنی قبل از اینکه هر چیز دیگری برای ما شناخته شود، اول خدا شناخته شده است. اولین چیزی که برای انسان شناخته شده، خداوند تبارک و تعالی است و درسایه خدا تازه ما داریم سایر اشیا را می شناسیم. یعنی ما اگر به چیزی میل پیدا می کنیم و به آن علاقه مند می شویم و می رویم به سمت شناخت آن، در سایه خداوند تبارک و تعالی است. یعنی اول معروف ما اوست و در سایه او به سراغ بقیه چیزها می رویم. «الله نورالسموات و الارض»یعنی همه ی حرکتهای انسان و روشهایی که انسان دارد در سایه اش حرکت می کند، نورش را دارد از خدا می گیرد. ما با خدا داریم حرکت می کنیم. از این رو، علی علیه السلام فرمود: «ما رأیت شیئاً الا رأیت اوله قبله و معه و بعده= هیچ شیئی را ندیدم، مگر اینکه قبل از آن، همراه او و بعد از او خدا را دیدم». در این سه مرحله جلوتر از هر معروفی و هر شناخته شده ای خداوند معروف ما و شناخته شده ما است. این یک اصل مسلم است. به دریا بنگرم دریا ته بینُم               به صحرا بنگرم صحرا ته بینُم بله اینگونه است که به هر شیئ که نگاه می کنی، یاد وطن می افتی. به شبیه ترین اشیاء به خدا اگر انسان نگاه کند، آن موقع است که خدا را شناخته و آن، تجلی کامل خداوند است، به نام نفس. «من عرف نفسه فقد عرفه ربه». پیامبر فرمود: «ان الله خلق الله تعالی آدم علی صورته= خداوند انسان را به صورت خودش خلق کرده است». اگر توانستی در خودت مطالعه بکنی، همان که در این دو جلسه یک مطالعاتی کردیم روی خودمان، کم کم می توانیم بفهمیم وقتی می گوییم خدا یعنی چی؟ اگر ما این مسئله باورمان بشود که همه چیز غیر از خدا سراب است و ما بیخود جای دیگر معطل می شویم، طلب های دیگر نمی تواند ما را سیر بکند و هیچ چیز خوراک من نیست و من بینهایت هستم و فقط باید با بی نهایت پیوند بخورم.  ذره ذره کاندر این ارض و سماست             جنس خود را همچو کاه و کهرباست بنابر این، من فقط باید با بینهایت پیوند بخورم و در سایه این زوجیت تکامل پیدا کنم. اگر این باور ما بشود، به آن وادی امنی رسیده ایم که دیگر آسیبی ما را تهدید نخواهد کرد. اگر این باور در ما بماند، خیلی برد کرده ایم. این همان قلعه ای است که پیامبر ص فرمود: «کلمة لا اله الا الله حصنی؛ فمن دخل حصنی، امن من عذابی= کلمه ی لا اله الا الله قلعه و دژ من است، هر کس داخل آن شود، از عذاب من در امن و امان خواهد بود». اگر به معنای لااله الا الله برسیم، به آرامش رسیده ایم. یعنی اگر این شعاری را که پیغمبر گفت نه من و نه هیچ پیغمبر دیگری، هیچ شعاری بالاتر از این برای انسان نیاورده ایم؛ اگر این باور مان بشود، وارد قلعه و دژ خدا شده ایم و دیگر آسیبی نخواهیم دید. «لهم الامن» یعنی برای آنها امن امن است و دیگر نباید سرگردانی بکشند. پس معشوق اصلی ما خداوند تبارک و تعالی است و همه ی ما حق تعالی را می طلبیم. حضرت صادق علیه السلام فرمود: «خداوند 124 هزار پیغمبر را برای ما فرستاد تا به ما بگویند که مواظب باشید و اشتباه نکنید که قوه ی واهمه شما روی شما تأثیر نگذارد. نباید اجازه دهید شیطان هایی که در بیرون از شما هستند، اعم از شهوت پرستها، طاغوتها و مستکبرین روی شما تأثیر بگذارند. ۴- پیامبر ص: همه تشنه می میرند، جز ذاکر خدا برای شما یک کس بیشتر نیست که شما را ارضاء و اشباع کند و آن حق تعالی است. برای همین هم همه ی انسانها طبق فرموده پیامبر، در حالت سراب و تشنگی از دنیا می روند. «کل احد یموت عطشان الا ذاکرالله= همه انسانها تشنه از دنیا می روند، مگر کسی که ذاکر حق تعالی است». ذاکر یعنی کسی که با خدا پیوند برقرار می کند. ذکر به معنی حقیقی آن، یعنی یاد. در «یاد»، چون خدا مجرد است، بلکه فوق تجرد است، ما هم مجرد و بلکه فوق تجردیم. یاد یعنی حضور. به محض این که شما خدا را یاد کردید، پیش او هستید. «ذاکرالله مجالسه= ذاکر خدا همنشین خداست». تا یاد او می افتی، پیش تان نشسته است. ۵- چرا هر وقت خدا را می خواهیم، پیش ما هست؟ یک جا را نمی توانیم بگوییم که اینجا خدا نمی تواند با من باشد. تا خدا را یاد می کنی، اتصالت برقرار می شود. همین که خواستی و اراده کردی، خدا هست. یکی از اساتید می گوید: تلفن همراه خدا هیچ وقت سکوت ندارد. خودش هم گوشی را بر می دارد؛ نه منشی و نه واسطه ها. هر وقت خواست خودش گوشی را بر می دارد. شب، نصف شب، در دریا، در آسمان، همیشه خودش گوشی را بر می دارد. یعنی حضور دو شی در نزد هم، دو شی که هرگز غایب نیستند. هر وقت بخواهی هست همه جا خدا هست. «اینما تولوا فثمّ وجه الله=هرکجا روی بگردانی وجه خدا را می بینی». بله هر جا رو کنید خدا هست. عالم پر از خداست. «نور السموات و الارض» «و باسمائک التی ملئت کل شی= قسم به اسمت که ارکان همه چیز را پر کرده است». همه جا خداوند تبارک و تعالی حضور دارد. پیامبر می فرماید همه انسانها تشنه از دنیا می روند مگر اینکه کسی از اول معشوق خودش را پیدا کرده و با او مرتبط شده باشد. فقط او سیراب از دنیا می رود یعنی به مطلوب و مقصود خودش رسیده است. فقط همین انسانها هستند که درست و رسیده از دنیا می روند و دیگر خام از دنیا نمی روند. ۶- کاربرد شناخت قوه «واهمه» در زیارت عاشورا وقتی که به متن زیارت عاشورا برسیم، می بینیم که این زیارت مصادیق متعددی را معرفی می کند که ما باید آنها را شناسایی و انتخاب کنیم. اما قوه واهمه نمی گذارد ما انتخاب درست انجام دهیم. آن گاه معلوم می شود که چگونه قوه ی واهمه، معشوق اصلی را پنهان می کند و معشوق قلابی را نشان انسان می دهد. تازه می بینیم که انسان از اول همین طور حیران و سرگردان، به دنبال معشوق های محدود و ضعیف بوده است و فکر می کرده  با آنها خوشبخت می شود؛ اما در هر مورد، بعد از مدتی متوجه شده که اشتباهی دست به انتخاب زده است. ۷- «قوه ی وهمیه» منشاء همه اختلافات بشر است اختلافاتی که مردم با هم پیدا می کنند و گاه کارشان به جنگ با یکدیگر کشیده می شود، به خاطر دخالت یک قوه ی خاص است که در وجود همه هست. یک نیروی بسیار قوی، کارساز و خطرناک به نام قوه واهمه. این قوه ی را در بحث معرفت نفس توضیح داده ایم و تمرینات زیادی هم دادیم به خواهران و برادرانی که در آن جلسات شرکت کردند. همچنین در مورد معشوقهای وهمی و معادلهای قوه ی وهم؛ معادلهای قوه ی خیال؛ معادلهای حس و معادلهای عقل و معادلهای فوق عقل تمرین زیادی دادیم. حالا ان شاءالله برای شما هم در حد همین کلاس توضیح خواهم داد. این قوه باعث می شود که افراد در تشخیص مصداق ها اشتباه کنند و به جای اینکه توجه کنند که معشوق حقیقی در زندگی کیست تا از اول، دست شان را در دست او بگذارند و بیهوده این طرف و آن طرف نگردند و در حیرانی وقت نگذرانند و به سراغ معشوق حقیقی بروند. یعنی خیلی از افراد به جای اینکه دستشان را روی مصداق اصلی بگذارند، به سراغ مسائل قلابی می روند و عمرشان را تلف می کنند و به نتیجه هم نمی رسند. توضیح می دهم که قوه واهمه چگونه کار می کند. وقتی شعبات این قوه را باز کنیم، درک خواهید کرد که این قوه چگونه ما را گمراه می کند و جوانی و عمر ما را بیهوده تلف می کند و ما را به خیال یک خوشبختی از دست معشوق اصلی و کمال حقیقی جدا می کند و به سراب و جاهای دیگر می کشاند. قرآن هم انسانهای اینگونه را انسانهای سراب زده معرفی می کند. یعنی موانعی وجود دارد که نمی گذارد انسانها معشوق شان را پیدا کنند و این عامل باعث شده در طول تاریخ، انسانهای زیادی به جای اینکه در مسیر اصلی انسانیت قدم بردارند، در مسیرهای دون انسانیت قدم برداشتند. در کمالات حیوانی، کمالات گیاهی یا کمالات جمادی قدم برداشتند و آن رشد شایسته و سیر شایسته خودشان را نداشتند.

انسان ذاتاً عاشق خداست و به جز خدا چیزی او را آرام نمی کند. قرآن می فرماید، حتی کفار هم خدا را دوست دارند و همان موقع که انسان از خداوند اظهار تنفر می کند، ناخواسته اظهار علاقه به خداوند تبارک و تعالی می کند. قرآن می فرماید: کفار خدا را دوست دارند، اما عشق مؤمنین به خدا شدیدتر است. «والذین آمنوا اشدّ حبّاً لله». چرا؟ چون مومنین در مسیر صحیحی قرار گرفته اند. اما وقتی که انسان در مسیر صحیح قرار نگیرد، می شود مثل رئیس جمهور آمریکا و اسرائیل و کسانی که در گذشته بودند. مثلا معاویه برای این مقام امیرالمومنین علیه السلام را غصب کرد که عاشق کمال مطلق بود. قدرت طلبی در معاویه و امثال او به قدری زیاد بود که حاضر شدند به خاطر آن، حضرت زهرا سلام الله علیها را به شهادت برسانند و امیرالمومنین علیه السلام را خانه نشین کنند و فرمان رسول خدا را زیر پا بگذارند. اسکندر، چنگیزخان و همه اینها به دنبال این بودند که خودشان را به مطلق شدن برسانند؛ به صمدیت برسانند؛ اما راه را اشتباه رفتند. به جای اینکه از مجرایی بروند که خود معشوق حق و معشوق مطلق، برای رسیدن به خودش معین می کند، از راههای انتخابی خودشان رفتند. بنابراین، همه ی انسانهایی که در روی زمین دارند صبح تا شب اینطرف و آن طرف می دوند و فعالیت می کنند، همه در حقیقت به دنبال این هستند که قید را از خودشان بردارند. همه از محدودیت بیزارند و به دنبال مطلق کردن خودشان هستند. می خواهند یکسره فشار و محدودیت را از خودشان بردارند، فشار از نظر لذت طلبی؛ فشار از نظر علم و سواد؛ فشار از نظر قدرت مالی؛ فشار از نظر قدرت سیاسی و...را بردارند. انسان دوست دارد محدودیت را حذف کند. عاشق آزادی مطلق و اطلاق است. قرآن در این خصوص می فرماید: «بَلْ یُرِیدُ الْإِنْسَانُ لِیَفْجُرَ أَمَامَهُ=بلکه انسان می خواهد جلویش باز باشد». یعنی انسان شك در معاد ندارد، بلكه مى‏ خواهد آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت، در تمام عمر گناه كند». حضرت سجاد علیه السلام در اولین خطبه صحیفه در مورد موجودات می فرماید: خداوند وقتی که موجودات را خلق کرد؛ «ثم بَعَثَهم علی طریق محبّته= سپس همه موجودات را بر طریق محبت خودش مبعوث کرد». یعنی حرکت همه ی موجودات، حرکت حبی و از روی عشق و علاقه به خداوند تبارک و تعالی است، چه بخواهند و چه نخواهند؛ چه این حب به خدا را آشکار کنند و چه آن را پنهان کنند.  یعنی همه عاشق خداوند تبارک و تعالی هستند و این مسیر را دارند طی می کنند. فقط تفاوت در این است که انسان یا مؤمن است یا فاسق. هر چند که هر دو دارند به سمت مطلق شدن و به اطلاق رسیدن حرکت می کنند و انگیزه واحدی دارند، اما همه دنبال این هستند که «من خودم را از محدودیت باید درآورم؛ من نباید جواب منفی بشنوم؛ می خواهم هر کاری که دلم خواست انجام دهم». در این مسیر، مؤمن با بینش و انتخاب راه صحیح، خودش را به تشبه به حق تعالی می رساند و کافر با انتخاب راه غلط، مسیر جهنم را طی می کند. حرکت به سوی حق تعالی، اختیاری است حرکت انسان به سوی خدا، زمانی پذیرفته است که با اختیار و اراده باشد. حق تعالی در مورد انسان فرموده شما باید آگاهانه مرا بیابید و آگاهانه به سمت من حرکت کنید. دقیقاً از همان راهی که من می گویم، باید بیایید. زیرا معشوق تان واحد است: «انّ الهکم اله واحد=اله شما اله واحدی است». رب شما، مالک مدبر شما، مالک مدبر واحدی است و مقصد شما هم مقصد واحدی است. «هوالاول و آلاخر=او اول و آخر همه چیز است». پس خود من خدا باید تعیین کنم که شما چگونه به سمت من بیایید. علتش این است که خداوند تبارک و تعالی مسیری را که برای ما قرار داده، یک مسیر بسیار تخصصی و مفصل است و پیمودن این مسیر بدون آگاهی و تخصص امکان پذیر نیست. خداوند یعنی ذاتی که مستجمع جمیع صفات کمال و بینهایت مطلق است. خصوصیات آن را از درون خودمان استنباط کردیم که ما عاشق کمال مطلقی هستیم که با آن کمال مطلق، سنخیت داریم. ظرفیت بینهایت را داریم و با محدود ارضاء نمی شویم. نسبت به آن شناخت داریم، چون طلب مجهول مطلق محال است. اساساً طلب یک موجود، فرع بر وجودِ آن موجود است؛ اگر آن موجود نباشد، طلب هم معنی ندارد. «هاهوت» مقام ذات خداست که هنوز تجلی نکرده است ما یک مقام ذات داریم و یک مقام تجلی. مقام «ذات» آن است که مثلا بنده الان بیایم برای اولین بار در اینجا روی صندلی بنشینم و شما بگویید این آقا کیست که می خواهد حرف بزند؟ تا من صحبت نکرده باشم و هیچ حرفی نزده باشم، در مقام ذات خودم هستم و هنوز در کلامم تجلی نکرده ام برای شما که بخواهید من را بشناسید. وقتی که من همینطور نشسته ام اینجا، شما چه می فهمید که من کی هستم و ذاتم چیست؟ اما وقتی من حرف می زنم، تازه شما تجلیات بنده را می بینید و با من آشنا می شوید. خداوند تبارک و تعالی در مقام هاهوت  است، یعنی در مقام ذاتی است که هیچ کس به آن دسترسی ندارد. مقام غیب الغیوبی که هنوز هم غیر قابل دسترس است و هیچ پیغمبری از پیغمبر خود ما بگیریم تا 124 هزار پیغمبر و ائمه هیچ کس راه به این مقام پیدا نکرده و نخواهد کرد. این برای همیشه مخفی است که ذات خدا چیست؟ اما ما فقط با تجلی خدا آشنا می شویم از همین تجلی، به وجود آن ذات پی می بریم. اولین تجلی و خلقت خدا چه بود؟ خدا در اولین تجلی خود، موجود و حقیقتی را خلق کرده که اسامی مختلفی دارد. آن موجود را شبیه ترین موجود به خودش خلق کرده است. خداوند تجلی کامل کرد و یک نمونه و به قول خودمان یک کپی از خودش ساخت که مظهر همه ی اسماء و صفات خودش است و فرقش با خداوند این است که این مخلوق است. این مخلوق خداوند است و گرنه در اسماء و صفات، هیچ فرقی با خداوند ندارد. خداوند تبارک و تعالی همه ی اسماء و صفات خودش را به این موجود داد. یعنی به او روح داد؛ چرا اسم آن را روح گذاشتند؟ چون این اسم قرآنی آن است که منشأ حیات سایر موجودات، بعد از خودش هست. برای همین، اسم آن را روح گذاشتند. اسم دیگرش قلم است. اسم دیگر این موجود عقل است؛ اسم دیگرش «مثل اعلی» است و اسم دیگرش نور محمد صلی الله علیه وآله است. برای چه به آن قلم می گویند؟ برای اینکه سایر موجودات غیر از خداوند از این موجود خلق شده و در نظام خلقت شان وابسته به آن هستند. کار قلم چیست؟ ایجاد کلمه، کلمه و نگارش و خلق. برای همین حضرت فرمود: «اول ما خلق الله القلم= اولین چیزی که خداوند خلق کرد قلم بود». همچنین حضرت فرمود: «اول ما خلق الله العقل= اولین چیزی که خداوند خلق کرد، عقل است». چرا به آن می گویند عقل؟ برای اینکه تدبیر کل نظام به اصطلاح خلقت را به عهده دارد و چرا به آن «مثل اعلی» می گویند؟ برای اینکه شبیه ترین موجود به خداوند تبارک و تعالی است و بعد از خدا ما هیچ موجودی را به عظمت این روح یا قلم یا عقل، نداریم و این همان حقیقت محمدیه صلی الله علیه و آله و حقیقت پیامبر اسلام است. از این رو حضرت فرمود: «اول ما خلق الله نوری= اولین چیزی که خداوند خلق کرد نور من است». پس در روایت، تعابیر مختلفی داریم که مثلا فرمودند: «اول ما خلق الله عقل؛ اول ما خلق الله نوری؛ اول ما خلق الله القلم»؛ اما بدانید که همه اینها یک حقیقت واحد هستند، ولی بخاطر کارکردهای مختلفشان از نگاههای مختلف، اسامی مختلفی دارند؛ ولی یک حقیقت هستند و هیچ فرقی با خداوند تبارک و تعالی ندارند، بجز این که همه مخلوق آن خالق هستند. برای همین است که شما در زیارت رجبیه به پیامبر و آلش، همین را می گویید. در جامعه ی کبیره خطاب به اینها می گوییم: «کنتم نور واحدة= شما نور واحد هستید»؛ یعنی نور واحد بودید و همه ی شما یک نور هستید؛ انوار نیستید که به معنی چند نور باشید؛ یک حقیقت هستید. در زیارت روز چهارشنبه مخصوص حضرت کاظم علیه السلام و اما رضا علیه السلام و حضرت جواد و حضرت هادی علیهم السلام می خوانید: السلام علیکم یا اولیاء الله! یعنی جمع می بندید و می گویید: سلام بر شما ای دوستان خدا! ولی وقتی می خواهید به اینها خطاب نوری کنید، می گویید: السلام علیکم یا نورالله! یعنی مفرد می آورید؛ یعنی برای اینها نمی گویید انوار الله؛ می گویید نور الله. یعنی ای نور خدا. پس پیغمبر و آلش یک نور هستند. در زیارت رجبیه به خداوند تبارک و تعالی عرض می کنیم در مورد پیامبر و آلش می گوییم «لا فرق بینها و بینک الا انّهم عبادک= هیچ فرقی بین تو و آنها وجود ندارد، مگر اینکه اینها بندگان تو هستند». دقت کنیم که وقتی می خواهیم صحبت کنیم به خصوص روی بحث زیارت، باید بدانیم که ما می خواهیم زیارت عاشورا بخوانیم، یا زیارت امام حسین بخوانیم؟ زیارت چه کسانی را می خواهیم بخوانیم؟ بایدحواسمان به این حقیقت اولیه باشد. از این موجود، یعنی روح که خلق شد و سایر موجودات هم از آن خلق شدند؛ یعنی عالم جبروت خلق شد؛ عالم ملکوت یا برزخ خلق شد؛ عالم ناسوت یا طبیعت خلق شد. این موجود را که همان «روح» است خداوند می فرماید جنس انسانها را من از این موجود خلق کردم؛ همه ی فرشتگان عالم، از همه ی موجودات که غیر از خداوند باشند را خداوند تبارک و تعالی از این حقیقت ایجاد می کند. شما مثلاً در قرآن می بینید که خداوند هر وقت مقام فرشته ها را مطرح می کند، در کنارش روح را قرار می دهد. «تنزل الملائکه و الروح». امیرالمومنین علیه السلام فرمود: روح غیر از ملائکه است ؛ چون خداوند او را جدا آورد. می توانست یک کلام بگوید «تنزل الملائکه= ملائکه نازل می شوند». اما خداوند فرمود: ملائکه با روح نازل می شوند. یا می فرماید:«یوم یقوم الروح و الملائکه صفاً لا یتکلمون الا من اذن له الرحمان= روزی است که روح و ملائکه به صف می ایستند و ...». یا تعبیر دقیق ترش در قرآن این است: «ینزّل الملائکه بالرّوح= خداوند فرشته ها را به وسیله روح نازل می کند». یعنی قوام وجودی همه فرشته ها با روح است. همه ی موجودات و فرشته ها وابسته وجودی و قائم به حقیقت روح هستند. برای همین هم در معراج، جبرئیل یک جا باید متوقف بماند؛ ولی پیامبر به مسیر خودش ادامه می دهد. یعنی ملک مقرب خدا نمی تواند آنجا که حضرت راه پیدا می کند، راه پیدا کند. بنابراین، همه موجودات از عالم جبروت که عالم عقل و فرشته ها باشد، تا عالم برزخ و ملکوت و عالم ناسوت، همه تجلی همین حقیقت (روح) هستند. در این میان در مورد انسان فرمود:«نفخت فیه من روحی= از روح خودم در او دمیدم» تا ریشه «هستی شناسی» روشن نشود، معنی گریه بر سیدالشهدا درک نمی شود تا وقتی که ریشه های هستی شناسی برای ما روشن نشود، معنی گریه بر امام حسین علیه‌السلام برای ما روشن نمی شود و ما صرفاً به صورت تقلیدی کارهایی را انجام بدهیم و مثلاً گریه ای داریم. اما اگر مسئله هستی شناسی بکاء بر امام حسین علیه‌السلام اگر روشن شود، همه مسائل بعد از این که ما می شنویم در مورد سیدالشهدا کاملاً قابل حل است و هیچ استبعاد عقلی هم ندارد و کاملاً قابل باور و قابل فهم است. خداوند می فرماید در انسان از روح خودم دمیدم برای اینکه نزدیکترین کس است. «روحی» یعنی روح خودم؛ یعنی نزدیکترین موجود؛ شدت قرابتش به خدا را می خواهد برساند. این مساله تأییدی است بر بحثی که در جلسه قبل داشتیم و گفتیم که ما با خدا سنخیت داریم و اگر سنخیت نداشتیم، خدا را طلب نمی کردیم. برای همین هم پیامبر می فرماید: «خلق الله تعالی آدم علی صورته= خداوند انسان را به صورت خودش خلق کرده است». برای همین انسان در انتهای مسیر می تواند مثل خداوند تبارک و تعالی بشود، چون از بینهایت در او وجود دارد؛ وقتی آمده در جبروت و بعد ملکوت و در نظام طبیعت، این روح به او تعلق گرفته است. حالا که در نظام طبیعت قرار می گیرد، همه انسانها رفتارهای واحدی به خرج می دهند؛ یعنی هیچکدام شان رفتارهایشان با دیگری فرق نمی کند. رئیس جمهور آمریکا به قول حضرت امام ره عاشق خداست؛ پیغمبر هم عاشق خداست؛ فقط تفاوت در این است که رئیس جمهور آمریکا از روشی که خودش می خواهد، می رود به سمت عشق به خداوند و پیامبر روشی را که خداوند معین کرده را انتخاب می کند. هر انسانی به محض تولد، می خواهد برگردد به جایی که در آن بود همه ی انسانها بدون استثناء تا متولد می شوند، می افتند در مسیر بازگشت و در مسیر طلب این که برگردند به حقیقت اولی خودشان برسند؛ همه بدون استثناء این را دوست دارند که بروند به آن سمت. این وضعیت همه انسانهاست و از هر کدام از انسانها که بپرسید همین را می گویند؛ شما از خودتان سوال کنید، می بینید هر کدام از شما یک زمانی می خواهید به مطلق برسید. این که من به یک جایی برسم که حقوقم این قدر بشود که بتوانم هرچیز خواستم بخرم؛ هر زیبایی که می بینم، داشته باشم؛ هر لذتی که دلم خواست ببرم؛ این یعنی مطلق شدن و همان راه صمدیت؛ یعنی همه ما می خواهیم مسیر صمدیت را طی کنیم و تلاشهایمان هم برای برداشتن این محدودیتهاست. تلاش ما برای این است که خودمان را به صمدیت نزدیکتر بکنیم. خوب این نفخه که می آید در طبیعت، چون از جنس همان است، وقتی که اینجا دردنیا قرار می گیرد، رفتارها واحد است؛ یعنی می خواهد برگردد به حقیقت اولیه خودش. چون حقیقت اولیه را دیده و درک کرده و ظرفیتش را دارد، به جنس خودش تمایل دارد و به جای دیگر تمایل ندارد، با هیچ کمال محدودی نمی تواند راضی شود. ممکن است یک زمانی گول بخورد، ولی بعد دوباره می خواهد برود به سمت بینهایت. اگر مسیر را درست شناخت، مسیری که صراط مستقیم است و خداوند تبارک و تعالی آن را معین کرده در آن مسیر سیر بینهایت می کند. اما اگر اشتباهی رفت، چون ذاتاً بینهایت طلب است و این ذات نمی شود از او جدا شود، در راه اشتباه، بینهایت طلب می شود که مثالش را زدم؛ در لذت جنسی بینهایت طلب می شود؛ در خوردن بینهایت طلب می شود؛ در بهره برداری از لذت های طبیعی بینهایت طلب می شود؛ در قدرت طلبی بینهایت طلب می شود؛ در جنایت و قساوت بینهایت طلب می شود. انسان اینطوری است؛ اما بستگی دارد به این که در کدام مسیر بیفتد. پس ما بدون استثناء یک حقیقت اولیه و یک قبلیّتی قبل از اینکه بیاییم به طبیعت یا دنیا داشته ایم و یک بعدیتی داریم. برای همین گفتیم اسم این حرکت را در اصول دین گذاشتند معاد، چرا معاد؟ چون معاد یعنی بازگشت. بازگشت یعنی چه؟ یعنی قبلاً یک رفت صورت گرفته که حالا بازگشت به وجود آمده است. نمی گوییم ما به سمت خدا می رویم؛ قرآن نمی گوید شما به سمت خدا می روید؛ می گوید شما به سمت خدا باز می گردید. «انا لله و انا الیه راجعون؛ الی مرجعکم جمیعا، الیه ترجعون، الیه یرجعون». کلمه ی رجوع یعنی بازگشت. قبلاً رفت داشتیم , حالا می خواهیم برگردیم به آن وضعیت قبلی خودمان؛ یعنی همه ما قبلاً آن را دیده ایم و لذتش را برده ایم و آن چشیده ایم و حالا جز با وضعیت اولیه مان ارضا نمی شویم. برای همین است که ما طالب وطن خودمان هستیم؛ وطن مان کجاست؟ خداوند است. برای همین نبی اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «حب الوطن من الایمان= دوست داشتن وطن، از ایمان است». کسی که وطنش را دوست دارد، این از ایمان است. انسان به چیزهایی که اصل خودش و ریشه اش است، چه ریشه طبیعی، و چه ریشه ماوراء طبیعی، علاقمند است. ریشه ی خودش را دوست دارد. حب وطن، یعنی حبّ خدا. خدا وطن ما است و ما می خواهیم برگردیم به وطن خودمان. نمی توانیم هم که این را نخواهیم. در ذات ما عشق به خداوند تبارک و تعالی هست و خداوند تبارک و تعالی را دوست داریم؛ این در وجود همه مستقر است؛ در مورد «حب الوطن من الایمان» بحث زیاد است که اگر فرصت شد یک موقعی خدمت تان عرض خواهم کرد. اما فعلا این را بدانیم که «اصل ما و ریشه ما و وطن ما خدا است؛ او اول و آخر ماست «هو الاول و الاخر». بنابراین، ما این حرکت حبی را  که در نهاد همه ما هست را باید بشناسیم. بهشت رفتن باید زوری باشد یا با اختیار؟ خداوند اراده کرده که انسان موجودی مختار باشد و با اختیار خودش مسیر بهشت را پیدا کند و برود، زوری نمی شود او را برد. البته باید زمینه سازی کرد برای بهشتی شدن مردم. سایر موجودات را خداوند تبارک و تعالی طبق قاعده ی غریزه در مسیر می اندازد و هر موجودی خلقتش مساوی است با بازگشت. این را در بحث معاد خواندیم و گفتیم که «آغاز» مساوی است با «بازگشت»؛ یعنی به محض این که کسی خلق می شود، در مسیر بازگشتش می افتد. در مورد انسان هم همین وضعیت هست؛ یعنی به صورت طبیعی خودش به خداوند تبارک و تعالی بازگشت دارد؛ چه بخواهد و چه نخواهد؛ چه بفهمد و چه نفهمد؛ اما ارزش کار انسان و این که او به این حالت مطلق بودن برسد، زمانی است که با اختیار باشد و خودش بفهمد و انتخاب کند و بعد مسیر را طی بکند. در اینجاست که گفتیم عده ای که آگاهی ندارند یا نمی خواهند آگاه بشوند،‌ مسیرشان  به سوی خدا را خودشان انتخاب می کنند و به انحراف می افتند. چون این مسیر کاملاً تخصصی است، بدون راهنمایی خدا طی شدنی نیست. انسان برای بازگشت به سوی خدا نیاز به ۷ تخصص دارد برای این که انسان بتواند بعنوان یک انسان مختار، خودش را راحت به یک قانون بسپارد که این قانون او را برگرداند به وطن خودش و به حقیقت اولیه خودش و به اصل و ریشه خودش؛ احتیاج به ۷ تخصص دارد. یعنی این مسیر هفت تخصص لازم دارد که هیچ یک از این تخصصها، در اختیار هیچ کس نیست، جز خداوند، پیامبر و اهل بیت. برای هدایت انسان، امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: رحم الله امرء علم من أین و فی أین و الی أین= خدا رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده و در کجا هست و به کجا می رود». حالا من این را تبدیل می کنم به یک بحث تخصصی. «از کجا، در کجا و به کجا؟». «از کجا؟» یعنی هر کس باید مسیر قبل از آمدن به طبیعت را کاملاً بلد باشد و بداند حقیقت اولیه انسان چه بوده و از کجا آمده و جنسش چیست و چه مسیرهایی را طی کرده تا وارد طبیعت شده است. الان انسان در مسیر برگشت است و در مسیر رفت نیست. چون قبلاً این مسیر را طی کرده. این که انسان بداند کجا بوده و از کجا آمده؟ در شناسایی ما موثر است. ما با موجودی سر و کار داریم که می خواهیم راهنمایی اش کنیم؛ پس باید بدانیم جنس این از چیست و اساساً این به چه چیزی احتیاج دارد و به چه مسیری احتیاج دارد و با چه چیزی به آرامش می رسد؟ ما در برخورد های طبیعی مان اینگونه هستیم که وقتی یک غریبه ای می آید و با ما درد دل می کند، می گوییم خوب بگو ببینم کجا بودی؟ از کدام شهرستان آمدی؟ چه وضعیتی را قبلاً گذرانده ای؟ یعنی بدون اینکه ما سابقه ی او را بدانیم، کمک جدی و موثری به او نمی توانیم بکنیم. بنابراین، سابقه باید در دست ما باشد. از این رو، حضرت می فرماید اگر کسی رحمت را می خواهد، رحمت مساوی با سه معرفت است؛ سه معرفت «از کجا آمده ایم؟ در کجا هستیم؟ و به کجا می رویم؟» چند نوع معرفت داریم: یکی این که قبلاً ما چه وضعیتی داشتیم و ریشه ما و خلقت ما چه وضعیتی داشته و تا الان در طبیعت چه کار کردیم؟ یعنی گذشته ما چیست؟ این  که «در کجا هستیم؟»، خودش به پنج «اطلاع تخصصی» تقسیم می شود ۱- این موجودی که الان ما در طبیعت با آن روبرو هستیم، یک موجود مرکب است. ۲- یعنی موجودی است که دارای جسم است. ۳- دارای روح است.  ۴- این جسم و روح با هم رابطه دارند. ۵- الان این موجود مرکب در طبیعت یا در دنیا دارد به سر می برد؛ سپس رابطه جسم و روح با طبیعت مطرح می شود. ما اگر این پنج اطلاع تخصصی را در مورد انسان ندانیم، نمی توانیم به او بگوییم چه کار بکن یا چه کار نکن. هدایتش، هدایت کور است و تخصصی نیست. پس حتماً این پنج تخصص باید باشد تا بتوانیم راجع به یک انسان اظهار نظر کنیم. یعنی باید بدانیم؛ ۱- جسمش چه تشکیلاتی دارد؟ ۲- این بدن با روح در ارتباط است و در روح تأثیر می گذارد و از روح هم تأثیر می پذیرد. به همین دلیل، احتیاج به تخصص سوم هم داریم. ۳- این مجموعه و ترکیب جسم و روح، در کجا دارند زندگی می کنند؟ در طبیعت. ۴- این طبیعت و دنیا روی این جسم و روح اثر خواهد گذاشت و تعیین تکلیف برایش خواهد کرد و اثر موثری دارد که غیر قابل انکار است. پس باید با این طبیعت یک طوری رابطه برقرار کند و این جسم و روح است که در نهایت منجر به حرکت موفقی برای موجود به سمت وطن خودش می شود. پس اگر ما طبیعت و دنیا را نشناسیم و نوع تأثیری که در ما خواهد گذاشت و یا ما می توانیم روی آن تأثیر بگذاریم را نشناسیم، حرکت، حرکتِ کور و عبث و عقیمی است. در ضمن رابطه ی این جسم و روح با طبیعت را هم باید بشناسیم. این شد چندتا تخصص؟ شش تخصص. تخصص هفتم این است که بدانیم به ابدیت خواهیم رفت و مسیر ما ابدیت است. «و الیه راجعون». بدون فهم این 7 تخصص، کسی نمی تواند برای کسی تعیین تکلیف کند و یا ادعای معلمی و استادی و هدایت و رهبری کسی را بکند و بگوید ما می خواهیم شما را رهبری کنیم و شما را به خوشبختی برسانیم. سایر رشته های علوم انسانی و اساسا هر چه که مربوط به علوم انسانی است، تابع همین هفت تخصص است. یعنی کسی که ادعا می کند من می خواهم اقتصاد درس بدهم و معلم اقتصادم، بدون توجه به این ۷ تخصص اقتصاد کوری دارد. چرا؟ چون انسان را به بلندایی که خلق شده، یعنی بلندای تولد تا بینهایت نگاه نمی کند. همه ی اقتصادهایی که در دنیا هست، اقتصاد تولد تا مرگ است. ولی این قسمت از وجود انسان، یعنی برزخ و این قسمت یعنی قیامت و این قسمت یعنی ابدیت دیده نشده. در علوم انسانی روز و علوم انسانی دانشگاهی، این را اصلاً نمی بینند. از این رو، متخصصین آن هم برای هدایت به درد ما نمی خورند. برای همین قرآن می فرماید همه انسانها با همه ی تخصص هایشان در مقابل پیامبر (که مجهز به ۷ تخصص هستند) در مقابل پیامبر امی هستند. «بعث فی الامیین رسولاً منهم». هیچ کس تا قیامت نمی تواند مقابل پیامبر عرض اندام کند. یا در مقابل اهل بیت عرض اندام کند؛ چون اینها متخصص هستند. و دیگران تخصصی ندارند. اگر هم کسی حرف راست و درستی بزند، برای این است که تکیه بر علم معصومین دارد. حضرت باقر علیه السلام می فرمایند: «هیچ جای دنیا یک علم صحیحی پیدا نمی کنید، مگر اینکه ریشه اش به ما بر می گردد و اصل آن در دست ماست». «لم تجد اشرقاً او غرباً لم تجد علم صحیح الا من عند اهل البیت= شرق و غرب عالم را بگردید، هیچ اطلاع صحیحی را پیدا نخواهید کرد، مگر اینکه به ما اهل بیت بر می گردد». برای همین است که فیلسوفان بزرگ عالم، مثل ارسطو، سقراط و افلاطون را که می بینید، همه، شاگردان انبیاء بوده اند. در مورد سقراط بزرگان ما الان برایش فاتحه می فرستند و می گویند دلائل خیلی محکمی دارند که ایشان جز انبیاء و یکی از 124 هزار پیغمبر بوده است. جناب افلاطون را مرحوم ملاصدرا در کتاب «کسر اصنام الجاهلیه» می نویسد ایشان شاگرد حضرت داوود علیه السلام بوده است. یعنی هر جا علم صحیحی بوده است، از منبع اهل بیت بوده است؛ یا از انبیاء رسیده به دست بشریت. بنابراین، حرکت انسان به سمت خداوند تبارک و تعالی که حرکت به سمت وطنش است، احتیاج به این ۷ تخصص دارد که در اختیار هیچ کس به جز خود خداوند نیست؛ برای همین هم می گوید «اله» شما من هستم و رب شما هم من هستم؛ ربّ العالمین هستم و فقط من حق ربوبیت شما را دارم و هیچ کس حق ربوبیت شما را ندارد. فقط من باید شما را هدایت کنم.  کلمه«قل» هر وقت بر سر آیات قرآن آمد، یعنی مسئله، مسئله فوق العاده مهمی است و باید تأمّل کنید روی آن. زیرا حیاتی و جدی است. «قل انّ الهدی الله هوالهدی= بگو فقط هدایت خدا هدایت است». یعنی هدایت هیچ کس قابل قبول نیست. چون هدایت هیچ کس تخصصی نیست و فقط خدای خالق تخصص دارد. « أَلَا یَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ = آیا کسی که خلق کرده نمی داند و او لطیف و باخبر است». حالا ما بیاییم خدای خالق و متخصص را بگذاریم کنار و برویم دنبال فلان استاد دانشگاه یا فلان پرفسور که علمش را معلوم نیست از کجا به دست آورده؟ او علمش را از طبیعت و با کوری و نسبیت به دست آورده است. بدون ۷ تخصص الهی، هیچ کس نمی تواند در هیچ علمی بشر راهدایت کند هیچ استادی نمی تواند بدون ۷ علم تخصصی، مدعی هدایت بشر شود. کسی نه می تواند برای ما اقتصاد بیاورد و نه جامعه شناسی و نه روان شناسی و نه تربیت و نه مدیریت و هنر. هیچ کس نمی تواند روش صحیح تعلیم و تربیت و آداب تعلیم و تعلم را برای ما بیاورد. بنا بر این، هر کس که تخصص های ۷ گانه ای که گفتیم را رها کند و به سراغ آن رشته ها برود، شکست می خورد. همان طور که همه علوم، بدون این ۷ تخصص، در جهان شکست خورده است. کسانی که ادعا می کنند ما در جامعه شناسی موفق هستیم و کتاب های درسی دانشگاه را می نویسیم؛ در اقتصاد و مدیریت و... بیشترین مشکلات را خودشان دارند. در رشته های علوم غیر انسانی هم همینطور است. یعنی باید متکی به این ۷ تخصص باشند. این هفت تخصص فقط در دست خداست و گفتیم این علم را خداوند به پیامبر داد؛ یعنی به معادن علم خودش داد. پیامبر و امامان، معادن علم خدا هستند. بنابراین تکیه بر غیر معصوم جایز نیست. در مسیری که می خواهیم حرکت کنیم، باید با اراده ی خودمان حرکت کنیم و با اختیار خودمان راه را انتخاب کنیم تا خودمان را به هادی وارد و هادی متخصص برسانیم. این همان رحمتی است که امیرالمومنین فرمود خدا نصیب کسی می کند که بفهمد از کجا آمده و در کجاست و به کجا می رود. در جای دیگر حضرت امیر علیه السلام رحمت را اینگونه بیان می فرماید: «رحم الله عبداً سمع حکماً فوعا= خدا رحمت کند عبدی را که دستور حکیمانه ای را بشنود و گوش کند». می فرماید: گوش کند و دعوت شود به سوی رشد و کمال. «فدنی» یعنی نزدیک شود دور نشود و فرار نکند و نگوید وقت ندارم  وکار دارم؛ نگوید کارم اجازه نمی دهد، گرفتارم، بچه و زن دارم و نمی توانم و... بلکه دعوت شود به سوی رشد و نزدیک شود. در جمله «و اخذ بحجزتها»، «حجز» قسمت کمررا می گویند؛ یعنی کمر را بگیرد؛ کمر چه کسی را؟ کمر هادی را. «و اخذ بحجزتها هاد فنجی= کمر هادی را سفت بگیرد و رها نکند تا نجات پیدا کند در مسیر حرکت به سمت ابدیت. عزیزان من، مسئله ابدیت شوخی بردار نیست. مسئله ابدیت یک طرف آن درست است که خداست و رحمت خداست و بهشت است؛ ولی یک طرفش همان خداست با تجلی قهر خودش که جهنم است. اگر ما در انتخاب مسیر و معلم اشتباه کنیم، سر از ناکجاآباد در خواهیم آورد و این، غیر قابل جبران است. چرا که ما یکبار بیشتر به دنیا نمی آییم و یک مسیر هم بیشتر نداریم؛ یعنی نمی توانیم اول امتحان کنیم، بعدا انتخاب کنیم. موش آزمایشگاهی هم نیستیم که به هرکس اجازه بدهیم روی ما تمرین بکند که بگوید چند وقتی این راه را برو؛ خوب حالا غلط بود عوض کن. ما نمی توانیم خودمان را به کمتر از معصوم بسپاریم. چرا بشر باید خودش را به فقیه بسپارد؟ اگر ما خودمان را به فقیه و ولی فقیه می سپاریم، برای این است که ولی فقیه، نزدیکترین شخص به معصوم است از نظر تخصص. همان تخصصی که معصومین در قالب فقه برای کنترل دنیا، بمنظور تبلور انسان به سمت آخرت ارائه کردند را ولی فقیه دارد. او از نظر تقوا شبیه ترین انسانها به معصوم است. از نظر عصمت و تقوا و از نظر مدیریت هم که باید قدرت داشته باشد تا اداره امور جامعه را به دست بگیرد. این سه شاخصه را در بحث ولایت مفصل گفته ایم. اینها مشخصه های کسی است که ما فقط می توانیم در غیبت امام زمان به یک چنین شخصیتی اعتماد بکنیم و گرنه، اگر خودمان را به کمتر از این بسپاریم، حماقت و کار جاهلانه و تعصب کور است. یعنی به غیر فقیه انسان نباید تکیه کند. کسانی که می گویند مدیریت فقیه باید کنار برود و مدیریت علمی بیاید؛ آنها علم را چه معنا می کنند؟ یک بار بیایند بنشینند به ما بگویند ببینیم این علمی که اینها می گویند چیست و خاستگاه این علم و ریشه این علمی که می گویندچیست؟  هر چه که هست، باید راحت به عنوان علمی که از طرف خدا نیامده کنار برود. علمی که آقایان در دانشگاه ها دارند کار می کنند بیایند بگویند این از کجا آمده است و مبتنی بر کدام علم شناخت از انسان است و چه حقیقتی از انسان را بیان می کند؟ کدام یک از این هفت تخصص را اینها دارند که ادعا می کنند فقیه باید کنار برود؟ فقیه می گوید من حرفی از خودم ندارم و هر چه دارم، از معصوم است و هیچ کس هم حرفی از خودش ندارد. ۷ تخصص را بیان کردیم تا زیارت عاشورا را درست بفهمیم ما این ۷ اصل را گفتیم که بعد بیاییم سر زیارت عاشورا که اصلاً زیارت چه هست؟ چرا این زیارت وضع شده؟ این داستان شیرینی دارد ان شاءالله جلسه بعد توضیح می دهیم. ولی فعلاً بگوییم که ما موجوداتی هستیم که عاشقیم، بخواهیم یا نخواهیم سرگشته و حیران به دنبال معشوق خودمان هستیم، (انّک کادح الی ربک کدحاً فملاقیه) همه ما این را می خواهیم آن مبدأ همه ما هست او را دوست داریم و ما را دوست دارد. بعد هم جدای از این پنج موردی که گفتم دنبال شهود که سوره ی توحید را جلسه گذشته شهود کردیم در وجود خودمان مسئله حب خدا را هم الان شهود داریم می کنیم یعنی می دانیم دوستش داریم می دانیم نمی توانیم کسی را جای او بگذاریم و هیچ کس جای او را برای ما نمی گیرد هیچ کس نیست که ما بخواهیم دوستش داشته باشیم. خودش هم فرمود «لا تدع مع الله الهً آخر لا اله الا هو» یعنی به غیر از خدا دنبال معشوق دیگری نباشید. خوش به حال کسی که بفهمد به کجا می رود و بیخود خودش را به تکلف و سختی نیندازد؛ بلکه خودش را به جریان و مجرای طبیعی و راحتی بیندازد با خودش مبارزه بیجا نکند و خودش را به زور از خدا دور نکند. خوشا آنان که الله یارشان بی           که الحمد و قل هوالله کارشان بی خوشا آنان که دائم در نمازند. انبیاء آمدند که بگویند شما هیچ معشوقی جز خدا ندارید. فرمود من و رسول خدا و همه ی انبیاء حرفی بزرگتر از این برای بشر نیاوردیم «لا اله الا الله ما قلت و ما قال نبیّنا، یا ما قال نبی و ما قلت مثل لا اله الا الله» هیچ پیغمبری گل سر سبد حرفها و پیامی که برای ما آورند این است که معشوقی جز خدا نیست. «قولوا لا اله الا الله تفلحوا= بگویید لا اله الا الله تا راحت شوید؛ این را بگویید تا خوشبخت شوید». لا اله الا الله یعنی حواست باشد و بدانی که از کجا آمده ای و در کجا هستی و به کجا می روی. فرمود: «کلمه لا اله الا الله حصنی؛ فمن دخل حصنی امن من عذابی= دژ من کلمه لا اله الا الله است؛ هرکس وارد دژ من شود، از عذابم در امنیت خواهد بود». وقتی انسان این کلمه را باور کند که رفیق، دوست و معشوقش الله تبارک و تعالی است، دیگر از همه بی نیاز می شود. خداوند با عظمت، ما را آفریده بعد شخصیتی مثل پیغمبر را فرستاده دنبال ما؛ چراکه ما را خیلی دوست دارد. خداوند می گوید: من چون مطلق بودم، نمی خواستم تنها مطلق باشم؛ دوست داشتم کسانی هم مثل من باشند. می خواستم کسانی هم مثل من باشند مطلق شوند؛ برای همین مردم را آفریدم که مثل من شوند؛ همه آنها مثل خودم شوند؛ خدا هم تنها خوری را دوست ندارد. غنی مطلق است؛ اما می گوید من دوست دارم مردم مثل خودم باشند؛ این بود که از روح خودم در شما دمیدم تا فقط عاشق خودم بشوید. خدا اینقدر به ما توجه دارد که اولین انسان را که خلق می کند؛ او را به همه ی علوم و تخصصها مسلط می کند و می فرماید: «و علّم الآدم اسماء کلّها= همه اسماء را به آدم آموخت». او را مسلح به همه علوم می کند و می گوید این آدم را به افتخار بقیه خلق کردم تا وقتی دیگران آمدند، دیگر سر در گم نباشند و نگویند خوب حالا چه کار کنیم؟ باید حتماً اولین انسان پیغمبر باشد و راه را رفته باشد تا بتواند دست بقیه را بگیرد؛ بعد هم دائماً تا 124 هزار شخصیت بعنوان پیامبر فرستاده تا ما آدرس را گم نکنیم. (خلقت الاشیا لاجلک و خلقتک لاجلی) همه ی موجودات عالم را برای تو خلق کردم اما خودت را برای که خلق کردم؟ خودت را برای خودم خلق کردم.