قرآن در این باره می فرماید:«كَیْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْیَاكُمْ ثُمَّ یُمِیتُكُمْ ثُمَّ یُحْیِیكُمْ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ؛ هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُمْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ[1]= چگونه خدا را منكرید با آنكه مردگانى بودید و شما را زنده كرد باز شما را مى میراند [و] باز زنده مى ‏كند [و] آنگاه به سوى او بازگردانده مى ‏شوید؛ اوست آن كسى كه آنچه در زمین است همه را براى شما آفرید سپس به [آفرینش] آسمان پرداخت و هفت آسمان را استوار كرد و او به هر چیزى داناست». خداوند قبل از این آیات در آیه 21 سوره بقره نیز خطاب عمومی دارد:«یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِی خَلَقَكُمْ وَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ؛ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ= اى مردم پروردگارتان را كه شما و كسانى را كه پیش از شما بوده‏ اند آفریده است پرستش كنید باشد كه به تقوا گرایید؛ همان [خدایى] كه زمین را براى شما فرشى [گسترده] و آسمان را بنایى [افراشته] قرار داد و از آسمان آبى فرود آورد و بدان از میوه ‏ها رزقى براى شما بیرون آورد پس براى خدا همتایانى قرار ندهید در حالى كه خود می دانید». خدایی را پرستش کنید که زمین دایره ای شکل را به شکل سطح صاف برای شما قرار داده. آسمان را برای شما سقف قرار داد. همچنین در تفاسیر آمده که منظور از آسمان، جو یا همین اتمسفرِ 3 کلیومتری می باشد. این اتمسفر مانع ورود اشعه ماورای بنفش خورشید و شهاب سنگ‌ها به زمین می‌شود تا به موجودات آسیب نرسانند. اگر شهاب سنگی هم وارد جو زمین شود در اثر برخورد با همین اتمسفر خرد می شود و از بین می رود؛ به ندرت اتفاق می افتد که یک شهاب سنگ خیلی بزرگ وارد زمین شود. خداوند از آسمان برای شما آب فرستاد و زمین را زنده کرد. این نعمت ها را دانه دانه می شمارد. وقتی می گوید زمین را برای شما گسترانیدم، یعنی کره زمین را در اختیار شما قرار دادم به خاطر شما زمین را تصرف کردم. برای شما از آسمان آب می فرستد، به وسیله این آب میوه و رزق شما را فراهم می کند. هر موجودی که حیات دارد، حیات آن به «حی قیوم لایموت» مربوط است. کهکشان ها و کیهان ها از نعمت های الهی اند از جمله نعمتهای الهی، خلقت کهکشان ها و کیهان ها است. ما چه زمانی می خواهیم روی قرآن فکر کنیم؟ فقط بطور سطحی آن را می خوانیم و رد می شویم. اگر یک ذره فکر کنیم، آیات خلقت، واقعاً انسان را به حیرت و دهشت وا می دارد. می فرماید: «هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُمْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا[2]= اوست آن كسى كه آنچه در زمین است همه را براى شما آفرید». به همین راحتی؟ حال بماند که فرصت نداریم تا آنچه از نعمت ها که روی زمین است را برای شما بیان کنم. قرآن می فرماید: خداوند کسی است که هر آنچه روی زمین است را برای شما آفرید. میلیاردها شرایط زیستی که در دنیا هست را خداوند تبارک و تعالی برای شما آفریده است. بیهوده نیست که امام رضا علیه‌السلام می‌فرماید: «هرکس از علم نجوم چیزی نداند، توحیدش ناقص است». اگر براساس «تُعرف الأشیاء بأضدادها= اشیاء از راه ضدشان شناخته می شوند» اقدام کنیم، در این صورت ما ابتدا نیاز به شناخت های زیادی داریم، از جمله شناخت حیات، زیست شناسی، کره زمین و حیات در روی کره زمین. اینها را باید بدانیم تا بفهمیم این چه نعمتی است که خداوند در اختیار ما گذاشته است. برای دستیابی به این شناخت، احتیاج به مطالعه داریم. در این قسمت بحث، می خواهم کمی روی کهکشان ها و منظومه شمسی تمرکز کنم. ما در «کهکشان راه شیری» قرار داریم. اگر به ابعاد آن توجه کنیم، فاصله دو سر آن، یعنی اندازه ی قطر کهکشان راه شیری، 100 تا 150 هزار سال نوری است. اگر با سرعت نور  که 300 هزار کیلومتر در ثانیه است، از یک سر آن حرکت کنیم، بعد از 100 یا 150 هزار سال، به سر دیگرِ کهکشان می رسیم. در یک گوشه ای از این کهکشان، «منظومه شمسی» قرار دارد. در منظومه شمسی، خورشید و سیاراتی مثل زمین، عطارد، زحل، مشتری و ... دیده می شود. قطر خورشید 109 برابر کره زمین است. می توانید ۱۰۹ زمین را چسبیده به هم و در کنار یکدیگر قرار دهید تا قطر خورشید پر شود. زمین قمری به نام ماه دارد. حجم زمین 50 برابر ماه می باشد و قطر زمین 3.66 برابر ماه است. میانگین فاصله ماه تا زمین ۳۸۴٬۴۰۳ کیلومتر و فاصله زمین تا خورشید تقریباً 150 میلیون کیلومتر است و نور با سرعت 300 هزار کیلومتر در ثانیه، این فاصله را حدوداً در 7 دقیقه طی می کند. حرارت سطح خورشید 6000 درجه «کلوین» و درونش در حدود 15 میلیون درجه حساب شده است[3]. در نزدیکترین فاصله به خورشید، یعنی فاصله 58 میلیون کیلومتری آن، «عطارد» قرار دارد که نزدیکترین سیاره است. بعد از آن «زهره» است که در فاصله 108 میلیون کیلومتری قرار دارد. فاصله «مریخ» تا خورشید 227 میلیون کیلومتر، فاصله «مشتری» 778 میلیون کیلومتر و 1300 بار بزرگتر از کره زمین است. ولی به قدری سرعتش زیاد است که 5/9 ساعت طول می کشد تا یک دور، به دور خودش بچرخد. در حالی که زمین که 1300 مرتبه از مشتری کوچکتر است، 24 ساعت طول می کشد تا یک دور، به دور خودش بچرخد و 365 روز طول می کشد که به دور خورشید بچرخد. 12 سال طول می کشد که مشتری یک دور، به دور خورشید بچرخد. مشتری 12 عدد قمر دارد.  سیاره بعدی «زحل» است که یک میلیارد و 428  میلیون کیلومتر با خورشید فاصله دارد و هر 29 سال یک دور به دور خورشید می چرخد. 10 قمر هم دارد و سرعت آن، به اندازه ای است که در 10 ساعت و 15 دقیقه یک دور به دور خودش می چرخد. فاصله «اورانوس» از خورشید 2 میلیارد و 870 میلیون کیلومتر می باشد و 4 قمر دارد و هر 84 سال یک دور دور خورشید می چرخد. «نپتون» 4 میلیارد و 504 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد و یک قمر دارد و هر 164 سال یک مرتبه دور خورشید می چرخد. «پلوتون» 5 میلیارد و 913 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد. مقایسه سیارات منظومه شمسی خدا همه آسمانها و زمین را برای شما خلق کرده یعنی چه؟ فهم این که خدا همه آسمانها و زمین را برای ما خلق کرده را باید اینطوری بفهمیم که شرایط حیات ما در زمین منوط به چه عواملی بوده و چقدر برای آماده سازی حیات در زمین، زمان گذشته است. خورشید با آن میزان از دما قطعاً شرایط حیات ندارد. عطارد هم به علت نزدیکی فوق العاده ای که به خورشید دارد، شرایط حیات در آن وجود ندارد. شرایط حیات در کره ماه نیز، به دلیل وجود نداشتن آب و هوا و مواد حیاتی و درجه دمای نامتعادل (دما در روز به 100 درجه و در شب 100درجه زیر صفرمی رسد) مساعد نمی باشد. اخیراً دانشمندان در مطالعاتی که انجام داده اند، گفته اند حیات در زهره مطلقاً وجود ندارد و اما شرایط در آن به گونه است که امکان دارد در چندین میلیون سال بعد، شرایط حیات در آن به وجود بیاید. مشتری هم به دلیل فاصله زیادی که با خورشید دارد، همیشه یخبندان بوده و در آنجا هم شرایط حیات وجود ندارد. حال باید اندیشید، در زمین که سومین سیاره از این منظومه است، چقدر عوامل باید جمع شود تا شرایط حیات، برای میلیون ها انسان و حیوان و گیاه های مختلف، آن هم در طول چند میلیارد سال به وجود بیاید. وقتی از کره زمین بیرون می رویم و می بینیم آن طرف هیچ خبری از حیات نیست، تازه می فهمیم که وقتی خداوند می فرماید:« الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعاً» یعنی چه؟ دانشمندان تخمین زده اند که اگر یک موجود ذی حیات، بخواهد به زندگی خود ادامه دهد، احتمالِ نیاز به شرایطی در میزانِ نجومی وجود دارد. این منظومه شمسی، یعنی خورشید و 9 سیاره اش در کهکشان راه شیری قرار دارد، شبیه به این کهکشان صدها کهکشان در فضا جمع می شوند و تشکیل کیهان می دهند و در هر یک از این کهکشان ها بیش از یکصد میلیارد ستاره با فواصل مختلف وجود دارد؛ درباره اینها باید فکر کرد. خداوند می فرماید، ما همه اینها را برای شما آفریدیم که راجع به آن فکر کنید. وقتی ما به نمایشگاه نقاشی می رویم، گاهی همینطور مات می ایستیم و به یک اثر که از روی طبیعت خدا کپی شده «زل» می زنیم. آن وقت نوبتِ طبیعت خدا که می رسد، پا می گذاریم و بدون تفکر، رد می شویم. یک بار شده این برگ درخت را بگیریم و ساعتی خوب نگاهش کنیم. یک مورچه را برداریم و مطالعه کنیم. خورشید در حرکت است قرآن برای اولین بار 1400 سال قبل، از حرکت خورشید در مدار خودش خبر داد: « وَالشَّمْسُ تَجْرِی لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ[4]= و خورشید به [سوى] قرارگاه ویژه خود روان است تقدیر آن عزیز دانا این است». ولی دانشمندان اخیراً ثابت کرده اند که خورشید حرکت می‌کند و در حال حرکت به سمت مشخصی است که برایش تقدیر شده و مطالعات اخیر گفته اند که به سمت ستاره «ولگا»، که به سمت شمال منظومه شمسی است در حالت حرکت می باشد. خودِ منظومه شمسی نیز، در حال گردش و حرکت به دور مرکز کهکشان است و 240 میلیون سال طول می کشد که یک دور به دور مرکز خودش بچرخد.[5] کهکشان «آندرومدا» از دیگر نعمات و عجایب خلقت است از دیگر اجرام آسمانی «سحابی» ها هستند. شاید شما شبها در آسمان دیده باشید، به خصوص در تابستان ها در حالی که در آسمان ابری نیست، ولی شما لکه هایی می بینید شبیه ابر که به اینها «سحابی» می گویند. نزدیکترین سحابی به زمین ما «امراة المسلسله= زنِ برزنجیر» است که نام دیگر آن M31 می باشد و کمی بزرگتر از کهکشان راه شیری است. برای اولین بار آن را به عنوان یک «سحابی» شناختند؛ ولی بعداً ماهیت آن، چندین قرن بعد آشکار شد که «امراة المسلسله/ M31 یا کهکشان آندرومدا» یک کهکشان مجزا و از همسایه های کهکشان راه شیری به حساب می آید.[6]  کهکشان «آندرومدا» نزدیک به 2.5 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد و نزدیکترین کهکشان بزرگ به ما است. حال با در دست داشتن این فاصله ها و اندازه و بزرگی کهکشان ها و فاصله شان با زمین که به میلیون ها سال نوری می رسد و با در دست داشتن عکس هایی که تا 2000 میلیارد سال نوری، توسط تلسکوپ ها عکاسی شده اند، به بزرگی و پهنای این هستی پهناور آگاه می شویم و بعد به خاطر می آوریم که خداوند می فرماید: همه این ها را برای شما خلق کردیم. موجودات ریز خلقت، از دیگر نعمات الهی هستند این ابعاد بزرگ کهکشان ها و سیارات را داشته باشید و حالا بیاییم روی موجودات کوچک. موجودات کوچک را تقسیم بندی کرده اند به 3 دسته: دسته اول، موجوداتی که ریزند، ولی  با چشم غیر مسلح هم دیده می شوند. دسته دوم، باکتری ها و ویروس ها هستند که با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند. باکتری ها را معمولاً با میکروسکوپ های معمولی که چند هزار برابر بزرگ نمایی دارند، می شود دید. ولی دیدن ویروس ها معمولاً نیاز به میکروسکوپ های الکترونی دارند. دسته سوم هم اتمها و مولکولها هستند که از همه کوچکترند. قدری راجع به این موجودات کوچک می خواهم صحبت کنم تا خوب ابعاد را در نظر داشته باشید. واحد اندازه گیری باکتری ها که بعضی شان با چشم مسلح و بعضی با چشم غیر مسلح دیده می شوند، «میکرون» است. یعنی شما یک سانتی متر را که 10 قسمت کنید، می شود یک میلی متر. این یک میلی متر را اگر هزار قسمت کنید، یک میکرون می شود. بعضی از باکتری ها از یک میکرون تا چند میکرون هستند. گاهی بعضی از باکتری ها یک دهم میکرون اندازه دارند. موجودات زنده ی دیگری به نام ویروس ها هستند که ریزتر از باکتری ها می باشند. واحد اندازه گیری ویروس ها میکرون نیست، چون ویروس ها به قدری کوچک اند که یک میکرون، برای اندازه گیری آنها خیلی بزرگ است. بنابراین، یک میکرون را که یک هزارم میلی متر است به 1000 قسمت تقسیم کرده اند و به مقیاس یک هزارم میکرون رسیده اند که می شود یک مو[7]. پس یک هزارم میکرون واحد اندازه گیری ویروس هاست. دقت کنید چقدر ریز هستند و موجودی به این کوچکی زنده است و حیات و شرایط حیات برای خود دارد. ریزترین ذرات تشکیل دهنده موجودات، اتم ها و مولکولها هستند حال سراغ اتم ها برویم. ریزتر از اتم قبلا شناسایی نشده بود و می گفتند واحد تشکیل همه اجزاء، اتم است. اتمها، مولکولها را می سازند؛ مولکولها هم اجسام را می سازند. یک جسم تشکیل شده از مولکول هایی که در کنار همدیگر جمع شده اند. اتم هم یک هسته دارد که در داخل هسته پروتون با بار مثبت و نوترون با بار خنثی قرار دارد و در اطراف هسته اتم الکترون ها با بارهای منفی در گردش هستند. این سه قسمت در درون یک اتم وجود دارد. اندازه پروتون که قطب مثبت است، بین یک تا ده تریلیون است. این اندازه گیری ها کی و کجا صورت گرفته؟ چه کسی به اینها شکل داده؟ قرآن می فرماید:«قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا[8] = به راستى که خدا براى هر چیزى اندازه‏ اى مقرر كرده است». همه اندازه ها کار خداست. پروتون یک ذره ریز با نوترون که آن هم یک ذره ریز است، داخل هسته هستند، کل اتم هم 10 برابر هسته است. می بینید که چه فضای وحشتناکی خالی می ماند. چون فقط یک دهم هسته را نوترون و پروتون پر کرده‌اند. اتم ها با فضاهای خالی که دارند، به هم می‌چسبند و مولکول را تشکیل می‌دهند. به همین خاطر است که دانشمندان می گویند اگر بخواهیم یک انسان را طوری فشرده اش کنیم که فضاهای خالی بین اتم های جسمش گرفته شود، انسان به یک موجود خیلی ریز شاید به اندازه یک دانه ی نمک تبدیل شود، بدون این که وزنش کم شود. فقط فضاهای خالی را از او بگیریم. این طراحی ها کجا صورت گرفته؟ « كَیْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ[9]= چگونه کفر می ورزید به خدا؟». الکترون ها که دور هسته می چرخند و سرعت سرسام آوری دارند، خیلی سبک هستند. ساده ترین اتم، اتم هیدروژن است. این را همه شما در درس‌هایتان خوانده‌اید که سرعت حرکت الکترون در اتم هیدروژن، 3 هزار کیلومتر در ثانیه است. در اتم اورانیوم که تعداد الکترون هایش متعدد است، حرکت الکترون ها به دور هسته 201164 کیلومتر در ثانیه است. حال شما نگاه کنید، یک موقعی خداوند تبارک و تعالی برای شما ابعادی می گذارد، مثل 2000 میلیارد سال نوری؛ شما تلسکوپ می سازید و هر چه تلسکوپ بیشتر کار می‌کند، می‌بینید در فضا وسعت وجود دارد. یک موقع هم می‌آید، تو را با یک الکترون سرکار می‌گذارد. سپس می فرماید، تمام اینها را خودم ساختم. یعنی از عظیم ترین تا ریزترین موجودات را با یک نظم محیرالعقول برای ما طراحی کرده اند. شما شبها به آسمان نگاه کنید، اگر توانستید نگاه کنید، انسان را حیرت می گیرد؛ در دلش خوف و خشیتِ خدا می افتد؛ این عظمت، یک دفعه به انسان می گوید: چشمت را پایین بینداز؛ دیگر نگاه نکن؛ خجالت بکش. آدم ماه را می خواهد چند ثانیه نگاه کند، تمام دل انسان را حیرت می گیرد. منظومه شمسی، کهکشان راه شیری، کیهان و ... تا کجا. بعد می آید زمین را یک دفعه به شما معرفی می کند، با این ابعادش و میلیون ها موجود زنده اش. می خواهید او را بشناسید؟ او کیست؟ این آیات را در قیامت برای ما خواهند خواند. ای کاش الان آدم عرضه داشته باشد با صدای خدا بشنود و بعد راجع به آن فکر کند. چون یک روزی باید جواب بدهد. قلب های باز، قرآن شناسند و قلبهای قفل شده، درک نمی کنند قرآن می فرماید، انسانها دو گونه هستند: انسانهایی که قلب هایشان باز است و انشراح دارد. آنها کسانی هستند که وقتی آیات قرآن به آنها می رسد، تدبر می کنند و می فهمند که یک موجودی با آن عظمت، دارد با منِ به این ریزی حرف می زند. پس خوب است بنشینم و فکر کنم که چه دارد به من می گوید. گروه دیگر کسانی هستند که بر قلب هایشان قفل خورده: «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا[10] = آیا به آیات قرآن نمى‏ اندیشند یا [مگر] بر دلهایشان قفلهایى نهاده شده است».  افتخارِ طرف، این است که دکترای دانشگاهیش، «کانت شناسی» است. دکترای «مارکس شناسی» دارد؛ دکترای «دکارت شناسی» گرفته. مدعی است که افکار چی چی را شناسایی کرده ام؛ «ارسطو شناس» شده است. بابا خدا دارد با تو حرف می زند. چقدر خدا را می شناسی؟ قرآن را برای تو فرستاده است. فرمودند: « برتری قرآن بر سایر اندیشه ها و گفتارها مثل برتری خداست بر خلقش». فرق بین خدا و خلق چیست؟ خدای با عظمت و انسان ذلیل و مخلوقات حقیر. الان متاسفانه در حوزه های علمیه هم همین وضع است. به فرموده شهید مطهری، اگر یک نفر فقه بخواند و فقیه شود و به یک سری مسائل محدود آگاه شود، می گویند فقیه و آدم بزرگی است. اما اگر فقیه نشود و روی قرآن سرمایه گذاری کند و متخصص در قرآن شود، کمتر کسی تحویلش می گیرد و می گویند بی سواد است. اگر کسی علوم قرآنی یا تفسیر بخواند یا رشته اش الهیات باشد، از او بپرسید رشته ات چیست؟ با خجالت سرش را پایین می اندازد و می گوید، علوم قرآنی، یا تفسیر یا الهیات. اما آن کسی که با ماده کثیفی مثل مدفوع و ادرار و ....سر و کار دارد، یا مثلا انگل شناس است، سینه اش را می دهد جلو و با افتخار می گوید: انگل شناسم. یا می گوید من شیمی یا بیولوژی می خوانم و با موجودات ریز سر و کار دارم. این از نفهمی بشر است. بعدها که پرده ها کنار می روند، می فهمیم که ما چقدر بد زندگی کرده ایم. می فرماید: وقتی از قبر بیرون می آیید، 40 سال پای تان در قبر است و 40 سال پای تان بیرون قبر است، متحیر می ایستید. شما را 40 سال تحیر می گیرد که چی بود؟ چی شد؟ کجا هستیم؟ می خواهیم کجا برویم؟ چطوری زندگی کردیم؟ چقدر ما بد داریم زندگی می کنیم. برای همین خداوند می پرسد، آیا تدبر در قرآن نمی کنند یا بر قلب هایشان قفل است. اولین قدم برای تدبر در قرآن، روخوانی و روان خوانی آن است تدبر در قرآن، از روخوانی، روان خوانی و تسلط بر ظاهر قرآن آغاز می شود. کسی نباید بگوید از رو خواندن قرآن ثواب ندارد. تا می توانید از رو بخوانید تا آیات، کم کم ملکه ذهن تان شود. اول روخوانی تان را خوب کنید و بر ظاهر الفاظ قرآن مسلط شوید. بعد خداوند توفیق تدبر در آن را هم به شما می دهد. معصوم علیه‌السلام می فرماید، حداقل 50 آیه در روز بخوانید. در قیامت بر این اساس ما را محاکمه می کنند. درجات یک انسان بر اساس میزان فهمش از قرآن است. نمی گویم دنبال سایر رشته های علوم نروید. ما این همه دانشمند داریم که در رشته های مختلف علوم متخصص هستند و در عین حال، در قرآن هم تخصص دارند. شما کتاب با ارزش «قرآن و طبیعت» نوشته «دکتر مهدی گلشنی» را بخوانید. او کسی است که دکترای ذرات بنیادی دارد و پرفسور است. در دنیا یک شخصیت بسیار برجسته است. دانشمندی است که با فلسفه آشنایی دارد و زبان های خارجی را خیلی خوب می داند. ضمناً دین شناسی اش هم خیلی قوی است و از این رو می نشیند و کتاب «قرآن و طبیعت» را می نویسد. این یعنی علم با دین، مانع الجمع نیست. درست نگاه کردن به نعمات الهی را یاد بگیریم وقتی دارید روی زمین راه می روید، درست نگاه کنید. صبح که از خواب بیدار می شوید، همین که بلند شدید، بیندیشید که خواب چیست؟ بیداری چیست؟ من که خوابیدم، چطور بیدار شدم؟ آن خواب هایی که می دیدم چی بود؟ این صدای خروس که می خواند، چیست؟ هوا چیست؟ خورشید چیست؟ طلوع چیست؟ می‌آیید در کوچه درخت ها را می بینید حواستان باشد، اگر می‌خواهید از غفلت دربیایید، دائماً این آیه را باید با خود زمزمه کنید:« هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُمْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا[11]= اوست آن كسى كه آنچه در زمین است همه را براى شما آفرید». فرمود:« خَلَقْتُ الْأَشْیآءَ لِأَجْلِک، وَ خَلَقْتُک لِأَجْلی =  همه چیز را برای تو خلق کردم اما تو را برای خودم خلق کردم». چقدر جدی خدا ما را تحویل می گیرد و با ما حرف می زند. او ما را به کجا دعوت می کند؟ هدف چیست؟   تو را ز کنگره عرش می‌زنند صفیر          ندانمت که در این دامگه چه افتادست از کجا ما را صدا می کنند؟ ما به کجا داریم می رویم؟ این را یاد بگیریم که تا صدای رعد و برق را می شنویم، مال تو است. بعد می گوید، این رعد دارد تسبیح خدا را می کند. یاد بگیر و عرضه داشته باش، تسبیحاتش را بشنو. باد که دارد می آید، تسبیح دارد؛ خروس تسبیح دارد؛ حیوانات همه تسبیح دارند.«كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِیحَهُ[12] = همه ستایش و نیایش خود را مى‏ دانند». چرا با اینها همراه نیستی؟ تو چرا غافلی؟ تو چرا نمی فهمی که این همه را من برای تو فرستاده‌ام؟ نمی خواهی فکر کنی که تو برای چه آفریده شده ای؟ صاحبان خرد، با دیدن نعمت ها به فکر فرو می روند می‌گوید فقط «اولوالالباب = صاحبان خرد» هستند که عقل شان را به کار می‌اندازند. تا به آسمان نگاه می‌کنند، می‌گویند:«ربنا ما خلقت هذا باطلاً سبحانک فقنا عذاب النار= خدایا تو اینها را باطل خلق نکرده ای، همه اینها روی حساب است و منزهی تو. پس ما را از عذاب جهنم نجات بده». انسان وقتی به ستاره ها نگاه می کند، به زانو در می آید که خدایا من چه کار بکنم در این حیرتکده؟ کمکم کن و دستم را بگیر. «اهداناالصراط المستقیم؛ صراط الذین انعمت علیهم». خدایا آن خوب هایی که به آنها نعمت دادی، ما را به آنجا دعوت کن. ما نمی خواهیم جزو « غیر المغضوب علیهم و الضالین» باشیم. خدایا ما را به راه اینها هدایت کن. نگاه کردن به آسمان و مطالعه اتم، اینگونه انسان را به زانو در می آورد. انسان تا نگاه می کند، یاد خودش و مصیبت ها و یاد مسیری که باید برود می افتد. یاد این که اگر نتواند از این مجموعه به نفع خودش و شکوفایی خودش استفاده کند، به چه بدبختی گرفتارش می شود؟ اگر نتواند از این رحم، برای تولد سالم قوی استفاده کند، اگر نتواند در این رحم خودش را برای شرایط زیستی مرحله بعد، آماده کند و خدای نکرده ناقص یا بیمار متولد شود، اول بدبختی اش است.   من اگر می خواستم راجع به نعمت ها صحبت کنم، بحثی به اندازه شرح حدیث عنوان بصری باید صحبت می کردم. آن هم فقط به طور کلی. همه آفرینش، به افتخارِ موجودی به نام «خلیفة الله» آفریده شده است خداوند تبارک و تعالی بعد از آیات 28 و 29 سوره بقره که خلقت زمین و خلقت آسمان هفت گانه را بیان می کند، در آیه 30 بحث خلقت انسان را باز می کند تا بگوید ای انسان تو ارزش زیادی داری و می فرماید:« وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِیهَا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ= و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمین جانشینى خواهم گماشت [فرشتگان] گفتند آیا در آن كسى را مى‏ گمارى كه در آن فساد انگیزد و خونها بریزد و حال آنكه ما با ستایش تو [تو را] تنزیه مى ‏كنیم و به تقدیست مى ‏پردازیم فرمود من چیزى مى‏ دانم كه شما نمی دانید». یعنی ابتدا می گوید، من برای تو چه کار کرده‌ام و چه سرمایه گذاری کرده ام و سپس تو می گویی، من کی هستم؟ من برای چه آفریده شده ام؟ و اینجا بلافاصله با آیه 30 سوره بقره جواب می دهد، من می خواهم در روی زمین، جانشین و مظهر خودم را خلق کنم. برای این که تو مظهر من شوی. آسمانها با همه ابعادش برای تو کوچک نیست. بعضی از عرفا فرمودند: اگر عرش خدا را یک میلیون برابر بکنند، قلب من بر همه اش احاطه دارد. آدم می تواند به اینجا برسد. فرمود:« لَا یَسَعُنِی أرْضِی وَلا سَمائِی وَلکِن یَسَعُنِی قَلْبُ عَبْدِیَ الْمُؤْمِنِ[13]= من در زمین و آسمانم نمی‌گنجم؛ ولی قلب بندۀ مؤمنم مرا در خود جای می‌دهد». چون اندازه خودم است: «و نفخت فیه من روحی= از روح خودم در او دمیدم». ع ل 140 پی‌نوشت ها: [1] . سوره بقره/28. [2] . سوره بقره/29. [3] . دمای تاج خورشید از سطح خورشید بیشتر است چراکه در این قسمت امواج مغناطیسی خورشید دمای تاج رو از سطح خورشید بیشتر می کند! [4] . سوره مبارکه یس/38. [5] . زمین ما در حال استراحت نیست. زمین به دور خورشید حرکت می کند. خورشید به دور مرکز کهکشان راه شیری و کهکشان راه شیری به دور گروه محلی کهکشان ها می چرخد. به گزارش بیگ بنگ، حرکت زمین به دور خورشید با سرعت ۳۰ کیلومتر در ثانیه یک سال طول می‌کشد، حرکت خورشید به دور کهکشان راه شیری با سرعت نزدیک به ۲۵۰ کیلومتر در ثانیه انجام میشود و دویست میلیون سال طول خواهد کشید تا یک دور کامل به دور راه شیری بچرخد. حتی کهکشان ما نیز ساکن نیست و با سرعت ۱۰۰ کیلومتر در ثانیه به سمت کهکشان آندرومدا حرکت می کند. اما سرعت همه ی این اجرام کمتر از سرعت تابش پس زمینه کیهانی(CMBR) است. [6] . کهکشان آندرومِدا به انگلیسی Andromeda Galaxy)، امرأه المسلسله یا کهکشان زنِ برزنجیر یک کهکشان مارپیچی واقع در صورت فلکیِ آندرومدا است که حدود ۲٫۵ میلیون سال نوری از کهکشان راه شیری فاصله دارد. بااین‌که آندرومدا نزدیک‌ترین کهکشان مارپیچی به کهکشان راه شیری است، ولی نزدیک‌ترین کهکشان نیست. آندرومدا بزرگ‌ترین کهکشان از گروه کهکشانیِ محلی است که شامل راه شیری، آندرومدا، سه‌تکه و ۳۰ کهکشان کوچک‌تر است. [7] . میکرون یا میکرومتر؛ بر پایه کاربرد اداره بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها; یکی از واحدهای طول متریک برابر با ۶-۱۰ متر است. یک میکرومتر معادل ۱۰۰۰ نانومتر یا ۱/۱۰۰۰ میلی‌متر است. میکرون را با حرف یونانی مو μm نشان می‌دهند. [8] . سوره طلاق /3. [9] . سوره بقره/28. [10] . سوره محمد/24. [11] . سوره بقره/29. [12] . سوره نور/41. [13] . کافی، ج 2، ص 128، ح 17.

در شرح جامعۀ کبیره رسیدیم به فقره ی «عَنَاصِرَ الْأَبْرَارِ وَ دَعَائِمَ الْأَخْیَارِ» این فقره را با فقرۀ بعدی که از نظر معنی نزدیک هستند، با هم توضیح می‌دهم: «عَنَاصِرَ الْأَبْرَارِ ». یعنی سلام بر شمایی که ریشۀ نیکان و پایه‌های اهل خیر هستید؛ یا پایه‌های خوبان هستید. در مورد این دو گروه یعنی «أبرار و أخیار» باید توضیح بدهیم که اینها چه کسانی هستند، و معنای اینکه اهل بیت علیهم السّلام اهل خیر و خوبان ستون هستند، چیست؟ این بحث در مباحث انسان‌شناسی خیلی مهم است و باید از آن درس‌های مهمی چون خودشناسی، انسان‌شناسی و جامعه شناسی را فرا بگیریم. «عَناصِر»: جمع «عُنصُر» از ریشه «عصر» به معناى عصاره گیری، اصل و نَسَب، منشأ، گوهر و بنیاد است. مثلاً می‌گویند عصارۀ فلان چیز را بگیرید. پس خارج کردن شیرۀ یک چیز را عنصر می‌گویند. عنصر از وزن فُنقُل که همان ریشه و نسب است، می باشد. شیره و جان و مایۀ یک چیز را هم می‌گویند عنصر. «الأبْرار»: جمع «بَرّ»، به معناى نیکوکاری. است یعنی شما به کسی محبتی می‌کنید. فرق هم نمی‌کند چه نوع محبتی باشد؛ جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی یا فوق عقلی. می‌تواند به یک انسان باشد؛ یا به یک فرشته یا به جن باشد؛ یا به حیوانات یا به گیاهان یا اشیاء و حتی می‌تواند به خدا باشد. انسان اگر یک خروجی خوبی برای خدا داشته باشد، یعنی تصمیم بگیرد که من می‌خواهم یک کاری برای خدا بکنم؛ یا هدیه‌ای به خدا بدهم یا لبخندی بر لب خدا بنشانم، اینها همه محبت است. یا به قول آن صحابی پیغمبر که گفت می‌خواهم خدا را بخندانم. ابرار در قرآن در مقابل فجّار قرار دارد: «إِنَّ الْأَبْرارَ لَفی‏ نَعیم‏= ابرار در نعمت‌های بی‌شمار هستند» در مقابل «وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفی‏ جَحیم‏= فجّار در جهنم هستند[1]» است. فاجر از فجر می آید. فجر لحظه‌‌ای است که هوا تاریک است و یک نور بالا می‌زند و پردۀ تاریکی را می‌شکافد. به آن فجر کاذب می‌گویند. فاجر هم به کسی می‌گویند که پرده‌های حیا، عفت و تقوا و پرده‌های خوبی و انصاف را پاره می‌کند. به این شخص فاجر می‌گویند. آدمی که افسار گسیخته است و هر کاری دلش می‌خواهد می‌کند، او فاجر است. «دَعائِم»: جمع «دِعامَة»، به معناى ستون و تکیه‌گاه است؛ اما نه هر ستونی، بلکه ستونی را می‌گویند که اگر نباشد، ساختمان می‌ریزد. پس دعامه ستونی است که باعث استحکام و سرپایی و استقامت یک ساختمان می‌شود. «الأخْیار»: جمع «خَیر»، به معناى بهترین است. خیر هم شامل هر خروجی‌ خوب و نیکی می شود. فرقش با ابرار در این است که ابرار هم اهل نیک هستند و هم تصمیم می‌گیرند کار خیر انجام می‌دهند؛ اما اخیار اهل خیر هستند و خیرشان به دیگران می‌رسد. خیر مقابل شر است، یعنی بدی. هر چیزی که بد و منفی نباشد، خیر است. مثلاً سلامتی خیر است. ثروت و غنا در مقابل فقر خیر است. آرامش در مقابل اضطراب خیر است. داشتن یک عضو در مقابل نداشتنش خیر است. جریان عادی زندگی وقتی که بی‌دردسر است، خیر است. پس خیر مطلوب و دوست‌داشتنی است. مثلاً دو نفر همدیگر را دوست دارند و از دیدن همدیگر لذت می‌برند، همدیگر را که می‌بینند، با هم سلام و علیک می‌کنند؛ این خیر است. چون کنار هم خوب و آرام هستند. گاهی کسی به دیگری هدیه ای می‌دهد؛ مثلا یک چیز ویژه می‌دهد که این چیز دیگری است. مثلاً به یک وعده غذا یا آب میوه او را مهمان می‌کند. این یک محبت ویژه است که با قصد و اراده انجام می‌شود. به اینها ابرار گفته می شود. پس تمام ابرار، اخیار نیز هستند؛ اما تمام اخیار ابرار نیستند. وقتی می‌گوییم «وَ دَعَائِمَ الْأَخْیَارِ» یعنی اهل بیت، ستون‌های آدم‌های خوب و خیر هستند. به گونه‌ای که اگر ائمه نباشند، ممکن است شخص منحرف شود؛ یا از حالت خوبی در بیایند. ابرار ریشه و عنصر هستند، ولی در مورد اخیار فرمود ستون هستند. پس معلوم است که ابرار از اخیار بالاتر است. ائمه ریشه و عنصر وجودی اصل و نسب اهل برّ هستند. آنها ستون اهل خیر هستند. ستون یعنی اینکه اهل خیر را نگه می‌دارند. در هر شر و بدی به اهل بیت پناه ببرید امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید: «اَلشَرُّ كائِنٌ فی طبیَعةِ كُلِّ اَحَدٍ فَاِنْ غَلَبَهُ صاحِبُهُ بَطَنَ وَ اِنْ لَمْ یَغْلِبْ ظَهَر= شر و بدی به طور طبیعی در سرشت هر انسانی وجود دارد. اگر آدمی بر آن غلبه كند، در پس پرده پنهان خواهند ماند؛ و اگر بر طبیعت خود غلبه نكند، بدی ها آشكار خواهند شد».  شر یعنی گرایش به بدی و خساست، بخل، ظلم، جنایت در وجود همۀ آدم‌ها، در طبیعت‌شان، و نه در فطرت‌شان. اساسا در بخش زنانگی و مردانگی و حیوانی انسان، کشش به سمت شر وجود دارد. از آن جهت که ما نفخۀ خدا هستیم، عاشق خوبی هستیم. برای همین هم فرشته‌ها به ما سجده می‌کنند. فرشته ها که سجده می‌کنند، یعنی با تو ملائم هستند، تو هم با آنها ملایم هستی و با آنها می‌سازی. فرشته که این جنبه را در آدم می‌بیند، اصلاً مشکل ندارند که سجده می‌کند. فرشته­‌ها فقط زمانی که محدودیت را می‌بینند، سؤال برایشان ایجاد شد. وقتی خدا گفت: من می‌خواهم در زمین خلیفه قرار بدهم: «إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَة» فرشته‌ها از کجا فریادشان درآمد؟ از آنجایی که خدا گفت در زمین می‌خواهم خلیفه قرار بدهم. چون زمین مسئله‌دار بود و آنها می‌دانستند زمین کجاست. می دانستند زمین محدودیت دارد و میل‌های آدم‌ها زیاد است. آنها به خدا گفتند: «أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَ یَسْفِكُ الدِّماءَ= آیا می‌خواهی در زمین کسانی را قرار بدهی که در آنجا خون می‌ریزند و فساد می‌کنند». خدا با  آن روح الهی و آن نفخۀ محمد و آل محمد (علیهم­‌السّلام) می‌گوید که من می‌خواهم خلیفه‌ای در زمین قرار بدهم. آدم که در طبیعت قرار می­‌گیرد، در تضاد منافع دعواها، درگیری‌ها، گناهان، فسادها، دروغ‌ها، غیبت‌ها، تهمت‌ها، بدبینی‌ها و دریدن همدیگر گرفتار می شود. گاهی فرد دعوایی است، غر می‌زند، نق می‌زند، حساس و زودرنج و عصبی و اهل غیبت و بدبین است، دزد است و از بیت‌المال برمی‌دارد. از جیب دیگران برمی‌دارد؛ قاچاقچی است؛ سودجو است؛ دیگران را له می‌کند و بد و بدجنس است. راحت می‌تواند دیگران را له کند. فروشنده است و گران می‌فروشد. غذای ناسالم دست مردم می‌دهد، جنس قلابی می‌دهد، کم‌فروشی می‌کند و خیلی کارهای دیگر می کند. واجبات الهی را انجام نمی‌دهد؛ از محرمات پرهیز نمی‌کند؛ این یک حالت از شر است که از او می‌آید. این یک مرحله است. گاهی شخص شر ندارد. یعنی وقتی می‌خواهی با او یک جا باشی یا با او ازدواج کنی؛ می‌خواهی با او شراکت کنی؛ می‌خواهی با او همکار باشی؛ می‌خواهی با او دوست باشی؛ هر جا با شما هست، اذیت‌کن نیست. با افراد در دوستی و صلح است. این حالت دوم خیر است؛ اما این آدم در خطر است. چون ممکن است شر بشود؛ ممکن است انحراف پیدا کند؛ ممکن است انحراف او یا در رحم مکانی باشد یا زمانی یا رحم شخصیتی و حالش خراب بشود. این آدم در معرض خطر است و احتیاج به ستون و دعائم دارد. یعنی او باید حتماً در زندگی­‌اش یک جاهایی رحم‌های مکانی، زمانی، شخصیتی سراغ داشته باشد که وصل به اینها باشد. اینها باید ستون او باشند که اگر حالش بد می‌شود و به هم می‌ریزد، زود با آن ستونها اتصال برقرار کند تا سرپا شود. نماز را هم  برای همین گذاشته اند که شما نماز بخوانی تا حالت خوب باشد و از خیر در نیایی. پناهگاه هر مومنی اهل بیت هستند در حالت خوب بودن، یک کسی می‌آید ما را وسوسه می‌کند تا از این حالت در بیایم. حالا این فرد، می‌تواند جن یا شیاطین باشد یا کسی از مردم. سعی کنید صبح اول وقت می‌خواهید بیرون بیایید، آن را بخوانید، شب هم بخوانید. هر جا و در هر مکانی که هستید، بخوانید. حتی معنویت مثل نماز شب‌خواندن هم می‌­تواند ما را فاسد کند. پس ما احتیاج به پناهگاه داریم، ما دعائم را لازم داریم، ما ستون می‌خواهیم. باید ستون‌های زندگی‌مان را شناسایی کنیم و دائماً به آن‌ها پناه ببریم. چهارده معصوم، ریشۀ و خانوادۀ آسمانی تو هستند و بی‌نهایت تو را دوست دارند. اصلاً تجربۀ در میان گذاشتن مسائلت را با معصومین در زندگی تکرار کن. ببین چقدر شیرین است.اصلاً حاجت دادند، ندادند، حاجت را ول کن. اینکه تو می‌توانی هر روز با چهارده معصوم حرف بزنی، مهم است.  وقتی من این همه تکیه‌گاه بزرگ و معصومین را دارم، مردم به چه درد تکیه‌گاه من می خورند. بندۀ خدا اصلاً کیست؟ ما خیلی وقت‌ها می‌گوییم اگر فلانی نباشد، ما زندگی‌مان بیچاره و بدبخت هستیم. می‌گوییم از اهل بیت بگیرید. می‌گوید اهل بیت را نمی‌توانم، با آنها حس ندارم. او شعور و فهم این را ندارد که آدمی که الان در زندگی­اش هست از طرف معصوم است.  هزاران فاجعه با توجه و عنایت امام زمان علیه‌السلام از زندگی مان برطرف می‌شود. رزقی که به دست ما می‌رسد: «وَ بِیُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَی=به یمن وجود او است که دیگران روزی می خورند». این سفره‌ای که نشستی خوردی، امنیتی که داری، خیراتی که دائماً به تو می‌رسد، زیارت‌هایی که می‌روی، جلساتی که می‌روی، معارفی که داری، همه را می‌نویسند و امضا می‌کنند و به دست تو می‌رسد. اینها از عنایت امام است. بعد می‌گوید امام زمان علیه‌السلام کجاست؟ صدای ما را نمی‌شنود؟ اهل بیت علیهم‌السلام صدای ما را نمی‌شنوند. ما چرا نمی شنویم؟ چون خودمان را خانم یا آقا می‌بینیم، خودش را زن و مرد معنا می‌کند و انسانیتش را نمی‌بیند. ابرار کسانی هستند که خدا آنها را آفریده برای دستگیری دیگران، یعنی این شخص هر جا باشد، دائماً از او نیکی می‌ریزد، مثل خدا و اهل بیت. «عَنَاصِرَ الْأَبْرَارِ» یعنی آدمی که از صبح تا شب فکر خیر  و فکر کارهای بزرگی است؛ فکر نیکی است و با تصمیم این کار را می‌کند.   بعضی از بزرگان فرمودند: ممکن است اخیار آدم های خیری باشند و قصدی هم نداشته باشند، خیرشان به دیگران می‌رسد آدم خوبی است؛ ولی تصمیمی هم ندارد که بخواهد به کسی کاری کند، اما چون آدم خوبی است، خیرش به بقیه می‌رسد. فقط همان خوب بودن خودش کافی است؛ ولی به بقیه هم می‌رسد.  ولی ابرار کسنی هستند که از صبح تا شب تصمیم عمل خوب و خروجی خوب و برای کمک به دیگران دارد. قا/115 شرح زیارت جامعه کبیره/ عَنَاصِرَ الْأَبْرَارِ وَ دَعَائِمَ الْأَخْیَارِ [1] . سورۀ انفطار آیۀ 13 و 14.

آدم وسواسی، نمی تواند مسیر یک رابطه عاشقانه و دوستانه با خدا را طی کند؛ همیشه اضطراب و دلشوره دارد و دل­ نگران است. خیلی حماقت است که انسان خودش را اینطور دست شیطان بسپارد؛ می داند کارش غلط است ولی ادامه می دهد. خداوند در قرآن می فرماید:«مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ»[1] = پناه می برم به خدا از شر کسی که در سینه­های مردم وسوسه می کند». شیطان در ذهن و سینه ما افکار منفی، بد، زشت و غلط تولید می کند. باید با این پیشنهادها و افکار شیطانی مقابله کرده و  مسیر رشدمان را طی کنیم و از این آزمایش خوب بیرون بیاییم. دانایی، باید به دارایی تبدیل شود دانایی با دارایی فرق می کند. ما می دانیم که مرده با ما کاری ندارد؛ ولی چند نفر حاضرند یک شب با مرده در یکجا بخوابند؟ چند نفر می توانند به مرده­ شورخانه بروند و یک مرده را بشویند. این علم که به دارایی منجر نشود، فایده ندارد. علم باید باور ایجاد کند. یعنی فقط دانایی به درد نمی خورد؛ باید دانایی تبدیل به دارایی شود. شخصی برای درمان وسواس پیش من آمده بود. برایش همه مسائل را مفصل توضیح دادم. دیدم که خیلی سرد با حرف های من برخورد می کند. انگار که این حرفها را قبلاَ شنیده و می داند. گفتم: من هر چه می گویم شما می دانید؛ پس چرا وقتی می دانید، عمل نمی کنید؟ گفت پایان­ نامه دوران دانشگاهی­ ام، راه های درمان وسواس بوده است. انسان وسواسی، عاشق بیماری خودش می شود شخص وسواس می گوید: خودم می دانم کار من الهی نیست و این اندازه ­های خدا نیست؛ ولی نمی توانم ادامه ندهم. یعنی وقتی راه خیلی راحت را در اختیارش قرار می دهی که بتواند خودش را معالجه کند، انگار که به این حالتهای خودش عادت کرده باشد، دوست دارد ادامه بدهد و دوست ندارد خوب شود. اینها مثل کسانی هستند که دوست دارند همیشه موضوعی برای دغدغه ذهنی و نگران شدن و غمگین بودن داشته باشند. خود این هم یک نوع وسواس است. وقتی زمینه ­هایی را برایش فراهم می کنی که نسبت به خیلی چیزها نگران نباشد و دلشوره ­ها کنار برود، می بینی برای خودش موضوع می سازد تا نگران شود و غصه بخورد و به خودش بدبین باشد و خودش را تحقیر کند. انگار آرامش، شادی، نشاط، بی­ مشکلی به این شخص نیامده و خودش نمی خواهد این را بپذیرد. در بیماری وسواس کافی است که وسواسی ها تصمیم بگیرند و بگویند تا الان این مسیر غلط بوده و از این به بعد این راه را نمی روم. اما اگر دیدیم کسی حاضر به  این کار نیست، بدانیم که با این بیماری انس گرفته است. وقتی می گویی وسواس مخالفت با خدا و حرام است و عبادت تو را باطل می کند و تو را منفور فرشته ­ها و محبوب شیطان می کند، باز هم به وسواسش ادامه می دهد. تولید افکار منفی، از حملات راست شیطان است امام خمینی در کتاب «اربعین حدیث»  فرموده اند:« بدان که شیطان به این وسوسه در عمل، مانند شستشو و طهارت و وضو گرفتن و غسل کردن قانع و راضی نشود و شاهکار خود را به کار ببرد و وسوسه در عقائد و دین و دیانت شما ایجاد کند و تو را در مبداء و معاد مردد نماید.» گاهی اگر شیطان ببیند دست از خدا برنمی داری، تو را طوری عصبانی می کند که به خدا، قرآن، معصومین و مقدسات و مراجع دین و اساتید فحش می دهد تا تو را ناراحت کند. این نجوای شیطان است. قرآن می گوید:« إِنَّمَا النَّجْوى‏ مِنَ الشَّیْطانِ لِیَحْزُنَ الَّذِینَ آمَنُوا» [2]= نجوا از شیطان است تا مؤمن را غمگین، عصبی و ناراحت کند». موارد زیادی است که شخص مراجعه می کند و می گوید: من خدا، امام زمان، ائمه، معصومین و قرآن را دوست دارم، ولی نمی دانم چرا وقتی نماز یا قرآن می خوانم، فکرهای بد به سرم می آید. بعد هم از خودم خیلی متنفر می شوم. حتی می خواهم خودم را بکشم. من تحمل این همه توهین که در وجودم به خدا و معصومین می شود را ندارم. آیا من آدم خیلی بدی هستم؟ ما هم در جواب به آنها می گوییم: اصلاً این تو نیستی که فحش می دهی. گناه تو فقط دوست داشتن خداست، تو به جرم دوست داشتن خدا و معصومین و قرآن مورد حمله قرار گرفته ای. شیطان می داند تو نسبت به اینها حساس هستی و خدا، ائمه و قرآن و مقدسات برایت مهم هستند و برای اینکه اعصابت را خرد کند، به عزیزترین کسانت، در ذهنت فحش می دهد. دشمنان خارج نشین نیز مانند شیطان، به مقدسات توهین می کنند دشمن خارجی هم مثل شیطان است. الان دشمنان ما در کانالهای ماهواره ای، قرآن را باز می کنند و آیات را می خوانند و مسخره می کنند. احادیث ائمه را می خوانند و می خندند و به خدا و ائمه فحش می دهند. آنها هم مثل شیطان منحرف و بی ­اعتقاد و جاهل هستند و می خواهند مردم را ضعیف کنند. شیطان هم یک موجود خارجی است، فقط فرق شیطان با کسانی که در ماهواره می ­نشینند و این حرفها را می زنند، این است که شیطان دیده نمی شود؛ ولی آنها دیده می شوند. چون شیطان شخص خارجی است و طبیعی است که نمی خواهد بگذارد تو رشد کنی. در ضرب المثل آمده؛ «الغَریقُ یَتَشَبَثُ بِکُلِّ حَشیشٍ» = کسی که دارد غرق می شود، به هر دستاویزی چنگ می زند». وقتی شیطان می­بیند که تو رشد می کنی ودر وجود خودت و در پاکی های خودت غرق، له و خردش می کنی و مسیر پیشرفت را داری جلو می روی، نمی تواند تحمل کند. برای همین، به مقدسات تو فحش می دهد. همین کاری که الان آمریکاییها و غربیها و خودفروش­ها انجام می دهند. با ایجاد افکار منفی توسط شیطان،  نباید از خدا و آسمان فاصله گرفت ما نباید نگران باشیم و اگر فحش و توهین به مقدسات در ذهن و دلمان آمد، نباید خودمان را آدم های بدی بدانیم. اصلاً نباید بگوییم که من چقدر آدم بدی هستم. من چقدر ناشکر و ناسپاس هستم که به خدا و مقدسات فحش می دهم. تا می خواهی حرم امام رضا، مسجد بروی، چیزی به ذهنت می اندازد و می‌گوید: «با این فکرهایی که در سرم هست، من دیگر نمی توانم حرم و مسجد بروم». تا می‌خواهی قرآن بخوانی، فکر بدی را در ذهنت تولید می‌کند که قرآن نخوانی. تا می‌خواهی با خدا عاشقانه حرف بزنی، می‌بینی که رویت نمی‌شود. در حالی که باید خیلی حواسمان باشد، اینها هیچ کدام مال ما نیست، مال هیچ کس نیست؛ مال شیطان است. اتفاقاً چون شما پاک و خوب هستید و رابطه­تان با خدا خوب است، شیطان دو به هم زنی می‌کند تا احساس کنی که این فحش ها و حرف های بد و شک و تردیدها، تزلزل‌ها و بی­‌اعتقادی ها مال خودت است. شیطان این کارها را می کند تا خودت را بد و به دور از خدا بدانی و از خدا فاصله بگیری. این کارها را می کند تا دیگر هیچ وقت هوس نکنی به سمت خدا که معشوقت است حرکت کنی. هیچ وقت هوس  نکنی خدمتگزار امام زمان باشی و با پدر حقیقی‌­ات آشتی کنی. هیچ وقت هوس نکنی رشد عرفانی کنی و مراحل معنوی و دینی را طی کنی. شیطان می‌خواهد که بگویی من آدم آلوده و بدی هستم. هر وقت می خواهی به سمت مقدسات بروی، فکرهای بد می آید. اما اگر آنها را رها کنی، دیگر آن فکرها نمی آید؛ شیطان هم همین را می خواهد. بنابراین، آن حرفها هیچ کدام مال شما نیست. هر وقت فکر منفی آمد، آنها را به خودتان نسبت ندهید. فکر منفی مال ما نیست، شیطان دارد این کار را می کند تا ما خودمان را آلوده ببینیم. اگر شما در ذهنتان فحش به خدا و معصومین و ائمه داده باشید، آنها از شما متنفر نمی شوند. چون شما بچه‌­های آنها هستید. آنها این را می دانند که شیطان به شما حمله کرده است. اهل بیت ع به این واقف هستند که چرا این افکار منفی در ذهن شما آمده و می دانند که شما ناراحت هستید و حیا هم می کنید. راههای مبارزه با افکار منفی که توسط شیطان ایجاد شده اگر این شک و تردیدها، فکرهای بد، فحش و مسائل منفی در ذهن ما آمد، توقعی که خدا و ائمه از ما دارند، این است که اول، اینها را به خودمان نسبت ندهیم و نگوییم مال ماست. ما همان آدم‌های خوبی هستیم که خدا را هم دوست داریم و قبولش داریم. رابطه مان هم با خدا خوب و پاک و سالم است. دوم این که حتی از اینکه این فکر در سرتان آمد ناراحت نشوید. چون ناراحت شوید شیطان برده و کیف هم می کند و می گوید: نگاه کن! اعصابش را خرد کردم. قرآن می گوید: «لِیَحْزُنَ الَّذِینَ آمَنُوا»[3] = می خواهد مؤمن را غمگین کند». اگر این فکر آمد، بدان که یکجا کار خوبی کرده ای و روی دُم شیطان پا گذاشته ای و شیطان را عصبی کرده ای و اوست که فحش می دهد. بنابراین، اگر ناراحت شوی، او برده و دشمنت را خوشحال کرده ای. هیچ وقت تلاش نکنید فکرهای منفی از سر بیرون رود. مثل آدمی که در باتلاق افتاده، هر چه تلاش می‌کند بیرون بیاید، بیشتر فرو می رود. پس تلاش نکنید از فکر منفی بیرون بیایید؛ بلکه باید فکر منفی را رها کنید و اصلاَ به آن فکر نکنید. هیچ درمانی برای وسواس و این نوع فکرهای منفی، بهتر از بی­ توجهی به آنها نیست. اگر قرآن می خوانی و فحش به ذهنت می آید، بگو: باشه، تو این فحش‌ها را بده، من قرآن خودم را می‌خوانم. یک مدت که به آن بی­ توجهی کنی، می‌­بیند بی­‌تأثیر شد. اما اگر شیطان توانست در موقع قرآن خواندن، حرف‌های رکیک در ذهنت بیاندازد تا تو قرآن نخوانی، او برده است. چون می‌گوید: من مؤثر واقع شدم. به مقدساتش توهین کردم. این بیچاره هم ترسید! عجب حربه خوبی است! عجب آدم ساده ای است! همیشه باید به سمت فکرهای قشنگ و مثبت برویم تا جا برای فکرهای منفی نماند. زمانی این فحشها در سرمان می آید که خلأهای معرفتی، عبادی، عاطفی با خدا داشته باشیم. این نوع فکرهای منفی سراغ آدمهایی می آید که فقیر هستند و کم به خودشان رسیده اند، غذای روحی کم خورده اند. تغذیه معنوی و معرفتی کم کرده اند. وقتی لیوان را پر از آب کردید، دیگر جایی برای هوا نمی ماند. وقتی شما تغذیه معرفتی کردید و پر شدید و ظرف وجودی­تان را مشغول فکرهای قشنگ، مشغله­‌های خوب و عبادت کردید، دیگر فکرهای منفی نمی آیند. وسواس، فکرهای منفی و آزاردهنده، غم، ترس و اضطراب و بیماریهای این چنینی سراغ کسانی می آید که بیکاری زیاد دارند و به کارهای معرفتی خوب نمی پردازند. وجودشان را از چیزهای قشنگ و زیبا پر نمی‌کنند و به اندازه کافی، غذای خوب و پاک استفاده نمی کنند. « عَلَیْكَ بِنَفْسِكَ إِنْ لَمْ تَشْغَلْهَا شَغَلَتْكَ [4] = اگر نفس را مشغول نکنی، مشغولت می کند.» یکی از خصوصیات شیطان این است که دائماً دور قلب ما طواف می کند. وقتی فضای خالی می­بیند، با چیزهای هرز و آلوده و کثیف آن را پر می کند. بعد هم تو غصه می خوری. ما باید همیشه مشغله و برنامه عبادی، معرفتی و معنوی خوب، از واجبات و مستحبات داشته باشیم. اساتید،کلاسها، کتابها و فیلمهای خوب را شناسایی کنیم. برنامه­‌های خوب تلویزیون و رادیو را تعقیب کنیم. وقتی شما برای ناراحت بودن و نگران بودن وقت نداشته باشید، فکرهای منفی سراغ شما نمی‌آید. اگر هم احیاناً آمد، باید با آن درست برخورد کنید. اگر مضطرب و غمگین شوید، بترسید، به زور و با تلقین سعی کنید از خودتان بیرون کنید. اگر بگذارید در وجودتان بماند، در ضمیر و خیالتان بیشتر می ماند. باید مثل مار با آن برخورد کنید. اگر تکان بخورید و بترسید، نیش می زند. اگر عکس‌­العملی نشان ندادید و در همان حال، قرآن و نمازتان را خواندید و به حرمها رفتید و کارهای خوب را انجام دادید؛ احساس بی­حیایی، گناهکاری، آلوده بودن و دور بودن از خدا هم نکردید و با خدا صمیمی و خوب بودید و رفت و آمدتان خیلی خوب بود، شیطان نمی‌تواند حریف‌تان بشود. اما اگر بداند با تولید فکرهای منفی می‌تواند کاری کند، کارش را ادامه می دهد تا جایی که تو می‌گویی من دیگر نماز نمی خوانم. چون هر وقت نماز می خوانم، افکار منفی نسبت به خدا در ذهنم می آید. شیطان هم همین را می خواهد. تو بگو: نه من نمازم را می خوانم و هر چه فکر منفی آمد مال شیطان است و گناهش هم با اوست. چرا من رابطه‌­ام را با خدا قطع کنم؟ وسواس، از بعضی گناهان کبیره بدتر است وسواس و فریب افکار منفی را خوردن، از هزاران زنا بدتر است. زیرا در عمل زنا، انسان  نامحرم را در حریم خودش راه می دهد. فرموده اند: عرش خدا با این کار به لرزه می افتد. با خوردن دو بدن نامحرم به هم، آن همه تعابیر تند و عذاب برایش در نظرگرفته شده است. چطور انسان، نامحرمی مثل شیطان را در دلش که خانه خدا است، بیاورد و جا دهد و مطیعش هم بشود. حضرت امام در کتاب «اربعین حدیث» ادامه می دهند: «و با القاء شک و تردید در وجودتان، سعی می کند شما را به بدبختی و شقاوت ابدی برساند؛ کارش این است که بعضی از شما را که از راه فسق و فجور و فحشا نمی تواند اغوا کند و به ضلالت و هلاکت بکشاند، از طریق عبادات و احکام الهی و اعمال نیک پیش آمده و با عقائد شما بازی می کند.» «پس باید هر طوری که شده و با هر رنج و ریاضتی که هست، درصدد معالجه رذیله وسواس برآیند. زیرا همانطور که گفته شد، وسواس از خطورات یا خطرات شیطانی و اعمال ابلیس لعین می باشد که به وسیله آن، اشخاص وسواسی را افسار زده و در بند کرده است.» گناه وسواس از شراب خوردن، قماری کردن و  دزدی کردن خیلی بدتر است؛ چون دشمن خدا را در خانه خدا که دلت هست می آوری و بعد هم خدا را بیرون می کنی و هر چه او دستور می دهد، عمل می کنی. همین فکر که پذیرش وسواس و وسوسه‌­ها و تردیدها و شکها باعث می شود تمام عبادات و زحمات من باطل شود و من از خدا دور شوم، کافی است. برای اینکه ما دیگر وسواس را کنار بگذاریم و بدانیم که خیلی گناه بزرگی است. باید عادی با آن برخورد نکنیم. قرآن در مورد وسواس، تعابیری دارد قبول وسواس و وسوسه، مخالفت با خداوند تبارک و تعالی است. مسخره کردن اندازه‌­ها و حدود الهی است. قرآن برای کسانی که ریاضیات را به هم می زنند، تعابیری آورده است: می فرماید: «وَ مَنْ یَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ»[5] =  كسانى كه از حدود احكام الهى تجاوز كنند، آنان همان ستمكارانند». آنهایی که اندازه‌­های خدا را رعایت نمی کنند و آنها را تغییر می دهند و به دیگران هم راجع به حدود الهی دروغ می گویند و از خودشان اندازه و رقم می نویسند، اینها ظالم هستند. هم به خودشان و هم به مردم ظلم می کنند. اگر خانمی حجابش کامل نباشد و آرایش کند و لباس پوشیدنش، نامحرم را تحریک کند و اندازه خدا را در حجاب رعایت نکند، او ظالم است. هم به خودش ظلم کرده و هم به دیگران ظلم می کند. آرامش جامعه و خانواده ­را به هم می ریزد و به خانواده‌­ها ظلم می کند. هر کس حدود الهی را به هم بزند؛ کافر است. خیلی وقتها کفر، کفر نظری نیست. خدا و ائمه را قبول دارند؛ ولی نماز نمی خوانند؛ یا حجاب را رعایت نمی کنند و موسیقی حرام گوش می کنند و اختلاط زن و مرد دارند. خمس و زکات نمی دهند و معاملات حرام و لقمه حرام دارند. اما در عین حال، به زیارت امام رضا ع هم می روند، هیئت هم می روند و قربانی هم می دهند. این کفر را کفر عملی می گویند. یعنی در عمل کافر است و در عمل جلوی خدا می‌­ایستد. بعضیها هم که کفر نظری دارند، حدود الهی  و رساله را مسخره می کنند و اصلاً این حرفها را قبول ندارند. این خیلی خطرناک است. بعضیها نماز هم می خوانند و سبحان الله می گویند. سبحان الله یعنی خدا از هر عیب و ظلم و نقصی مبراست. به زبان سبحان الله می گویند؛ ولی در عمل، خدا برایش زیر سؤال است و به خدا گیر می دهد. آنهایی که اندازه­‌ها و حدود الهی را رعایت نمی کنند، فاسق هستند. فسق یعنی خروج از حد طبیعی، مثلاً گوسفند گوشت بخورد و یک گربه که گوشتخوار است، فقط سبزی بخورد. شیر که باید گوشت بخورد، گیاهخوار شود. اصطلاحاً می گویند فسق حاکم شده و از مزاج طبیعی انحراف پیدا کرده است. مثلاً یک نفر زکام می گیرد و از بوی غذا بدش می آید و حالش به هم می خورد یا مریض می شود و از بوی گُل بدش می آید، می گویند: دچار فسق شده و انحراف مزاج پیدا کرده است. خداوند می گوید: من شما را بر اساس دین خودم خلق کردم. بین شما و دین من، هماهنگی کامل وجود دارد. وقتی شما این حدود را رعایت نمی کنید، از اندازه­‌هایی که متناسب با خوشبختی و سعادت شماست، تجاوز کرده اید و فاسق شده اید. فاسق یعنی کسی که اندازه­‌های خدا را کنار می‌زند و غیرطبیعی زندگی می‌کند. بنابراین، کسی که در واجبات و محرمات، معاملات، کسب، اقتصاد، کار، زن­داری، شوهرداری، تربیت فرزند، دیدنیها، شنیدنی‌ها، خوردنی‌ها، در اخلاق، معاشرت و عقائد؛ ریاضیات و اندازه‌­هایی را که خدا داده، رعایت نمی کند و اندازه های خودش و شیطان را رعایت می‌کند، اصطلاحاً می‌گویند فاسق شده و گناه کرده است. یک مسیر طبیعی را کنار گذاشته و با مسیر غیرطبیعی و غلط جلو می رود. فرقه سازی و دین سازی، کار شیطان و شیطان صفتان است یکی دیگر از حمله‌­های راست شیطان، بدعت و دین­‌سازی است. یعنی ما آهسته آهسته در هر قسمتی از دین یک تعداد از ارقام و عددهای خدا را تغییر می دهیم و خودمان برایش اعداد و ارقام می نویسیم. در احکام جدا، در اخلاقیات جدا، در عقائد جدا؛ و در آخر کار، یک دین جدید درست می شود. حضرت فرمود: بعد از من، مسلمانها به 73 فرقه تقسیم می شوند. الان ما چقدر تصوفها و عرفانهایی داریم که در داخل کشور تولید می شوند، در حالی که رساله و ائمه را قبول ندارند. عرفانهایی نیز هستند که کتابهای‌شان در کشور ما پخش می شوند، که از خارج می آیند. برای اینکه هم شیطان و هم شیطان صفتان می دانند که اگر مردم، اسلام ناب محمدی(صلی الله علیه و آله و سلم) را رعایت کنند، دیگر جایی برای شیطان و استکبار و ظالمین نمی‌ماند. از آنطرف هم نمی‌توانند به شما بگویند دیندار نباشید، می آیند در جامعه ایران، مصر، عراق، هند و کشورهای اسلامی که مردم به دین علاقه دارند و مرکز صدها دین هست، دین­‌سازی می‌کنند و عقاید خودشان را آموزش می دهند. یک نفر می آید و مسئول دینی می شود که فقط عدد و اندازه‌­های خدا در آن نباشد. ما الان در سطح جهان چقدر دیندار داریم که در واقع عابد شیطان هستند و به قول حضرت علی(علیه السلام) «رُبَّ مُتَنَسِکٍ وَ لا دینَ لَه»[8] = بسیار عبادت­‌کننده­ هست که دین ندارد». مکتب­‌سازیها را از دانشگاه و اساتید شروع می کنند، بعد عرفان­‌درمانی و... همینطوری انواع عرفانها و تصوف‌ها و انواع مسائل مذهبی را سر راه جوانها می گذارند. دین خدایی که خالق آسمان و زمین، انسان، دنیا و آخرت است و رب العالمین است کجا؟ و دین من­‌درآوردی فلان آقا کجا؟ چقدر انسان باید حماقت کند که خدا را رها کند و سراغ اینها برود. قرآن می گوید هر کس این کار را بکند، عقل و شعور ندارد و فردای قیامت هم جوابی ندارد. خدا می گوید: من و دین من را رها کردی، قرآن را رها کردی و سراغ چه کسی رفتی؟ معصوم برایت فرستادم، معصوم را رها کردی و سراغ چه کسی رفتی؟ هیچ عذری هم پذیرفته نیست. آنها چه شناختی از انسان و جسم و روح دارند؟ آیا جسم را کامل می شناسند؟ روح را کامل می شناسند؟ قوانین رابطه جسم و روح را می شناسند؟ عالم طبیعت را می شناسند؟ روابط جسم و روح با طبیعت را می شناسند؟ ماجرای حرکت روح انسان از خدا تا دنیا را می شناسند؟ حرکت انسان از وفات تا قیامت را می شناسند؟ هیچ کدام از این هفت دسته اطلاعات تخصصی را بلد نیستند. چطور ما به اینها اعتماد کنیم و بگوییم شما استاد و ما شاگرد شما هستیم و هر چه شما بگویید، ما گوش می کنیم و مرید شما می شویم. حماقت و اشتباه بزرگی است که انسان مرید اینها بشود. پیامبر(صلی الله و علیه و آله و سلم) در حدیث ثقلین  فرمودند:«إِنِّی تَارِكٌ فِیكُمُ الثِّقْلَیْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ  [9]= من در میان شما دو امانت نفیس و گرانبها می‌گذارم؛ یکی کتاب خدا قرآن و دیگری عترتم ؛اهل بیت را، تا وقتی که به این دو تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد. این دو یادگار من هیچ‌گاه از هم جدا نمی‌شوند، تا کنار حوض کوثر بر من وارد شوند». غیر معصوم، هیچ کس حرفی برای گفتن ندارد. کارشناسانی که از طرف معصوم نیز با ما صحبت می کنند، حرفی از خودشان نمی زنند و هر چه به ما می گویند، آیات الهی و روایتهای معصومین است و حرفهای تخصصی آنهاست. بنابراین، شیطان در طول تاریخ هجمه‌های زیادی به انسانیت وارد کرده و این از طریق دین­‌سازی و بدعت در انواع و اقسام مکتب‌هاست؛ از بی­خدایی کمونیسم گرفته تا عرفان‌های قلابی و انواع تصوف‌های منحرف و منحرف­کننده. در جامعه ایران هم رمز پیشرفت و رشد در مقابل توطئه‌­های دشمنان و رمز استقلال مردم ایران این است که به سمت اسلام ناب رفتند. برای اینکه بتوانند این جوانها و مردم را از اسلام ناب دور کنند، از طریق ماهواره، اینترنت، فیلم، کتاب، اساتید منحرف و فاسد وارد شدند. برای ما، تولید دین و روشهایی غیر از روشهای اسلام ناب می کنند تا حس عرفانی و معنوی جوان ارضاء شده اما طرف خدا نرود و اسلام ناب نداشته باشد. می گوید مگر مذهب، معنویت، عبادت، شب زنده­داری  نمی خواهی؟ ما همه اینها را به شما می دهیم؛ فقط این چیزها را کنار بگذارید. لذا کسانی هستند که ادعای عرفانی سنگین دارند اما ابتدایی­‌ترین مسائل قرآن را هم رعایت نمی کنند. با رساله و اخلاقیات ارتباط ندارند و عقائد را هم آنطوری که قرآن مطرح می کند؛ اصلاً قبول ندارند و خودشان و شاگردانشان را به سمت جهنم می کشانند. درمان وسواس پی نوشت: [1] قرآن کریم / سوره ناس / آیه 4 و 5 [2] قرآن کریم / سوره مجادله / آیه 10 [3] قرآن کریم / سوره مجادله / آیه 10 [4] مجموعة ورّام , ج 2 , ص 134 [5] قرآن کریم / سوره بقره / آیه 229  [8] غرر الحکم و درر الکلم / ج 1 / ص 257 [9] وسائل الشیعه / ج 27 / ص 33

انسانِ وسواسی، در بند شیطان است حضرت امام(سلام الله) در کتاب «اربعین حدیث» (چهل حدیث) می فرماید: «آری وسواس از خطرات شیطانیه و اعمال ابلیس لعین است که به وسیله آن، شخص وسواس را افسار کرده است.» امام می فرماید: «شک و تزلزل، از القائات شیطان است و این القائات، منشأ تخیلات باطل و اوهام خبیثه می گردد.» سؤال مهمی که یک وسواسی باید از خودش بپرسد، این است که من برای چه می خواهم عددها را تغییر بدهم؟ چه کسی به من می گوید این عددها را تغییر بده؟ آیا دین خدا سخت است؟ وقتی که کارشناسان دینی گفته‌اند دو بار آب ریختن روی فلان چیز کافی است، پس چرا من این کار را سه و چهار بار انجام می‌دهم؟ «یکی از مسلمانان در وضو گرفتن وسواس داشت و چندین بار اعضای وضو را می شست؛ ولی باز هم به دلش نمی چسبید و آن را نادرست می خواند و تکرار می کرد. عبدالله سنان می گوید: به حضور امام صادق(علیه السلام) رفتم و از آن شخص یاد کردم و گفتم با اینکه او مرد عاقلی است، در وضو گرفتن وسواس دارد. امام صادق(علیه السلام) فرمود: این چه عقلی است که در او وجود دارد؟ چگونه مرد عاقلی است، با اینکه از شیطان پیروی می کند؟ هیچ آدم باشعور و عاقلی وسواسی نمی شود. اگر عقل داشته باشد، می داند که این کار حرام محض است و مخالفت با خداست و چنین کسی ملعبه شیطان شده است.گفتم چگونه از شیطان پیروی می کند؟ حضرت فرمود: از او بپرس: این وسوسه که به او دست می دهد و وسواسی که دارد، از چیست؟ خود در جواب خواهد گفت: کار شیطان است.»[1] انسان وسواسی، با احکام دین آشنا نیست بیمار وسواسی، دین جدایی برای خودش درست می کند. چون  با احکام خدایی آشنا نیست؛ حدود و اندازه ­های دیگری را می دهد. باید از شخص وسواسی سؤال کرد: شما با تعریف خودت، چیزی را نجس می دانی یا با تعریف خدا؟ اگر تعریف خودت هست که خودت کارشناس نیستی، چون تعداد نجاسات و راه اثبات آنها در دین مشخص است. بنابراین، اگر در دستشویی منزل یا دانشگاه، چیزی افتاد که خیس بود، نمی توانی حکم کنی که این نجس است. اگر آب بپاشد و ترشح کند، نمی توانی بگویی؛ چون در توالت بوده، پس من نجس شدم. لزوماً همه جای توالت نجس نیست. شما باید با چشم خودت ببینی که نجس شده یا عین نجاست در آنجا باشد. برای غسل کردن به اندازه ­ای که عرفاً زیر دوش بایستی و آب به همه جای بدنت برسد، کافیست. تجسس هم لازم نیست که آیا آب رسیده یا نه. یکی از بزرگان دین، غسلی کرد و از حمام خارج شد. کسی به او گفت: فکر کنم به قسمتی از بدن شما آب نرسیده. ایشان  گفت: من باید  مقداری که عرفاً لازم است زیر دوش بایستم، ایستادم و پاک شدم. من پشتم چشم ندارم که ببینم. در روابط زن و شوهر که باید پر از صمیمیت و عشق و محبت باشد، زن آنقدر حساس است که گاه، مرد وقتی از در داخل می شود، به جای سلام و علیک و دست دادن و روبوسی کردن، همانجا خانم، مرد را به حمام می فرستد و می گوید به نظرم تو نجس شده ای. از حمام درآمدن و به فضای خانه آمدن هم یک مصیبت است که حوله نباید به جایی بخورد. شوهر بیچاره تا بیاید بنشیند، باید چند تا حوله عوض کند. وسواسی ها چیزهایی را نجس می دانند که در دین نجس نیست و چیزهایی را آب می کشند که لزومی برای آب کشیدنش ندارد. بیماری وسواس، انسان را از خدا دور می کند اعتقاد به نجاست و پاکی، مخصوص آدمهایی است که به دین اعتقاد دارند. اگر شما واقعاً به دین اعتقاد داری و می گویی خدا گفته، اندازه­ های خدا روشن و آسان است، پس این حرفها مال خدا نیست. بیمار وسواسی به خدا نزدیک نمی شود، بلکه از خدا دور می شود. چون یک نماز با حضور قلب نمی‌تواند بخواند و از یک عبادت هم نمی تواند لذت ببرد. وسواسی حدود و اندازه ­های ریاضی خدا را هم متهم می کند و خود خدا را هم متهم می کند. باید به او گفت: بالاخره خدا بهتر می داند یا تو؟ کدام اندازه ­ها درست است؟ آن که خدا داده، یا آن که تو دادی؟ کار به یک جایی می رسد که وقتی به یک وسواسی گفتند: مرجع تقلید تو اینطور می گوید، گفت: فلانی اینطور گفته! او حالیش نمی شود.   چرا وسواسی ها در امور اقتصادی وسواس به خرج نمی دهند؟ «کسانی که گمان می‌کنند، وسواس آنها از روی کمال تقوا و احتیاط در دین است، مانند وسواس داشتن در شستشو، طهارت، وضو گرفتن و غسل کردن، چرا در مورد سایراحکام الهی مثل امور اقتصادی و مالی که احتیاط بیشتری لازم است، احتیاط و مراقبت نمی کنند؟» از همین جا باید بدانیم که وسواس،  نشانه تقوا و دینداری نیست. امام سؤال می کند که اگر واقعاً وسواس شما از روی دینداری است، در مسائل اخلاقی، اعتقادی و مسائل دیگر احکام که خیلی بیشتر باید رعایت کنید!  آیا کسی را می شناسید که در اموال شبهه ­ناک که حلال و حرام بودن آنها کاملاً معلوم نیست، وسواس داشته باشد؟  می گویند: خانه فلانی رفتیم. می دانیم خمس نمی دهد؛ لقمه ­اش هم حرام است، ولی می خورد و کیف می کند و تردید هم نمی کند و اصلا به فکر رد مظالم دادن هم نیست. اگر قرار است احتیاط کنی، باید در حیا، حجاب و مسائل اخلاقی، ارتباط با پدر مادر، با همسر، با فرزندان  احتیاط بیشتری کنی. در اینطور جاها ما به خودمان خیلی باج می دهیم و اصلاً هم وسواس نداریم. تاکنون کدام شخص وسواسی را دیده ­اید که عوض یک مرتبه خمس و زکات دادن، چند مرتبه داده باشد؟! به جای یک مرتبه حج چند مرتبه رفته باشد؟! در کمک به فقرا، آیا وسواسی ها می گویند احتیاطاً ما صد تومان دادیم، صد تومان دیگر بدهیم؟ چرا اینجا شیطان نمی گوید به دلم نچسبید؛ این صد تومان کم بود، بهتر است ده تا صد تومان دیگر هم بدهم؟ اینطور جاها چرا دلم اصلاً مطرح نیست؟ اگر واقعا اهل طهارت هستی، چرا اهل حلیت واقعی نیستی؟ حرام هم نوعی نجاست است. چطور وقتی کینه ی مومنی در دلت می آید، نمی گویی؛ دلم نجس شد؟ بهتر است دلم را بشویم و پاک کنم؛ بهتر است احتیاطاً حرف نزنم؛ تهمت نزنم؛ غیبت نکنم و کینه به دل نگیرم؛ بهتر است احتیاطاً این حرفی که در مورد دیگری زده شده را قبول نکنم و منشأ اثر قرار ندهم. برای کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید. وسوسه و وسواس برای درمان وسواس چه کنیم؟ وسواس،  نشانه رعایت بهداشت نیست بعضی ها وسواس را یک کمال، پز و پرستیژ می دانند. شخص می گوید: من آنقدر اهل نظافت هستم که یک ظرف را که کسی با آن آب خورده، باید چهار بار بشویم. شخص مقابل هم خیال می‌کند: او چقدر با کلاس است، پس من پنج بار می‌شویم و همینطور وسواس را از همدیگر یاد می‌گیرند. با هم به رقابت می افتند که چه کسی بیشتر احتیاط می کند و چه کسی بیشتر مثلاً بهداشت را رعایت می کند؛ ولی این بهداشت نیست. از حد که می گذرد و  می خواهی بهداشت را رعایت کنی؛ مریض می شوی. می گوید: موهای من چرب است. آنقدر شامپوی ضد چربی می زند که چربی مورد نیاز مو از بین می رود و موی سرش خشک می شود. پیغمبر(صلی الله علیه وآله و سلم) فرمود: «اَلتُرابُ رَبیعُ الاَطفال»[3] = خاک، بهار بچه­ هاست». بچه­‌ها باید خاکبازی و گِل بازی کنند. در این خاک و گِل، چیزهایی هم به دست می آورند. خود پیغمبر هم گِل بازی کرده است. ولی ما می گوییم؛ بچه باید در محیط بسته آپارتمان، صد بار دستش را بشوید. چنین بچه ای با کمی خاک، سریع مریض می شود؛ چون بدنش نسبت به میکروب عادت ندارد. این بچه ­هایی که در خیابان و کوچه، در روستا و بیابان خاک بازی می کنند و بزرگ می شوند، همیشه سالمتر و قویتر از بچه هایی هستند که این گونه رشد نکرده اند. نمی گویم بهداشت رعایت نشود و مثلا دست شسته نشود. از خانم فاطمه زهرا(سلام الله) سفارش شده که حتماً باید دستها، قبل از غذا و بعد از غذا شسته شود. [4] پیامبر(صلی الله و علیه و آله و سلم) می فرماید: اگر برایتان سخت نبود، می گفتم مسواک زدن واجب است. نمی گوییم بهداشت رعایت نشود؛  اما وقتی زیاد به آن سمت برویم، بیماری های زیادی برای ما درست می شود. زندگی بشر پر از این افراطهاست. سوء ظن از وسوسه های شیطان است چطور وقتی از خواب بلند می شوی و شیطان خودش را در خواب به شکل پدر، مادر، همسر و برادر به شما عرضه کرده؛ نسبت به همه بدبین می شوی؟ چرا در اینجا احتیاط نمی کنی و نمی گویی القاء شیطان و وسوسه بوده؛  بلافاصله تا خواب می بینی قبول می کنی و  خواب شیطانی را منشأ اثر قرار می دهی؟ سوءظن هم یکی از وسوسه هاست. هر وقت به کسی، خصوصا مومنی بدبین شدید، بگویید: می توانم این حرف و عمل زشت او را به صورتهای قشنگ هم تفسیر کنم. اگر اینها را روی کاغذ یادداشت کنید، می‌بینید که صورت‌های قشنگ، بیشتر از زشتی هاست؛ ولی همیشه ذهن ما سراغ بدترین نوع تفسیر می رود و زود به اطرافیان بدبین می شویم. زیرا از وسوسه های شیطانی تبعیت می کنیم و توجه نمی کنیم که خداوند می فرماید:«إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ= محققا شیطان اراده کرده است که بین شما دشمنی و کینه واقع شود». اگر قرار باشد وسوسه و وسواس، منشأ تقوا داشته باشد، باید اینطور جاها احتیاط کنیم و بگوییم: درست است که من با چشم خودم دیدم و با گوش خودم شنیدم؛ اما انشاءالله که اینطور نیست. ولی ما به جای این که اینطور باشیم، با خیال و خاطره هم به آدمها بدبین می شویم و شیطان راحت به ما القا می کند. در ادامه حضرت امام (سلام الله) فرمودند:«بنابراین، شخص وسواسی باید بداند وسواس داشتن، ربطی به دین و دیانت ندارد؛  بلکه از جهل، نادانی و نفهمی و مخالف دین است. ولی چون حقیقت امر را به شخص وسواسی نگفته اند و نه تنها او را از این حرکت انحرافی، منع و ملامت و سرزنش ننموده اند؛ بلکه از کار او تعریف و تمجید هم کرده ­اند؛ او هم این عمل زشت را تعقیب کرده و به حد کمال رسانده و خود را ملعبه دست شیطان و بازیچه لشکریان و یاران او قرار داده و از ساحت قدس مقربین دور کرده است.» شک در مورد خدا و دین  باید توسط کارشناسان رفع شود علامه جعفری می گوید: اگر از شک در مورد دین، عبور کنید، آن شک، مقدس است؛ اما اگر در آن بمانید، همان شک، تبدیل به شک نامقدس و شوم و شیطانی تبدیل می شود. امام امت(سلام الله) در مورد وسواس در کتاب اربعین خود می فرماید: «بدان که وسوسه، شک، تزلزل، شرک و مانند آنها از خطورات و القائات ابلیس است که در دل مردم می اندازد.» شک کردن معمولا در مورد خدا، پیغمبر، قرآن، ائمه و اصلاً در مورد حقانیت دین حق صورت می گیرد و هیچ اشکالی هم ندارد؛ اما باید با شک به طرز درستی برخورد شود. شخصی به امام رضا(علیه السلام) عرض کرد: من خدا، قیامت و اینها را قبول ندارم. امام رضا(علیه السلام) فرمودند: تو یقین داری که نیست یا شک داری؟ شخص کمی فکر کرد و گفت: تردید دارم؛ یعنی حضرت او را از مرحله یقین به شک آورد. حضرت فرمودند: اگر خدا و قیامت وجود نداشته باشد، چه کسی باخته؟ من باخته ام یا تو؟ گفت: هیچ کدام، هر کس به عقائد خودش دلخوش بوده؛ بعد هم که مُردیم اگر قیامت و خدایی وجود نداشته باشد، کسی نباخته است. حضرت فرمودند: اگر قیامت و آخرت وجود داشته باشد چه کسی باخته است؟ شخص فکر کرد و گفت: اگر وجود داشته باشد، من باخته ام.[2] یک خانم آمریکایی داستان مسلمان شدن خودش را اینطور بیان کرد که دوست مسلمانم به من گفت: ببین  اسلام اینها را گفته؛ اگر راست باشد، کسی که اینها را قبول نکند باخته است. این را گفت و رفت. اما دیگر من نتوانستم از این فکر در بیایم که اگر بعد از مسیح هم پیامبری آمده باشد، من باید دین او را بپذیرم. چون از طرف یک خدا آمده اند. کتاب آسمانی او هم همان کتاب انجیل ما است؛ ولی کاملتر. اگر راست باشد من چکار کنم؟ نمی توانم جوابگو باشم. همین دغدغه باعث شد تا من تحقیق کنم و مسلمان شوم. عقل می گوید: اگر چیزی شایع شد، باید در موردش تحقیق کنم. باید با شک، عاقلانه برخورد کنم. اگر دو نفر اعلام کردند سالن را ترک کنید؛ در اینجا بمب کار گذاشته شده، می گویید: شاید راست باشد؛ پس بهتر است برویم، هر چند هم اگر دروغ باشد، ضرری نکرده ایم. عقل می گوید: باید فرار کنیم. اکثر قریب به اتفاق مردم کره زمین، یک میلیارد و چند صد هزار مسلمان، مسیحی، یهودی همه به خدا و قیامت معتقد هستند. اگر در قیامت و خدایی که میلیاردها انسان روی کره زمین می گویند هست، راست باشد و من در مقابل این خدا ایستاده باشم، چه می شود؟ مسئله قیامت است؛ شوخی نیست. نص قرآن است. می گویند در قیامت پنجاه سؤال از نحوه زندگی شما می کنند؛ راست است یا دروغ است؟ اگر یقین داری که دروغ است، میلیاردها آدم می گویند راست است. بیا با آنها صحبت و بحث کن. آیا می توانی ده ها هزار جلد کتاب تحقیقی و علمی در این زمینه نوشته شده را رد کنی؟! بنابراین، برخورد با «شک»، کار علمی می‌طلبد و روش علمی دارد و باید به کارشناس مراجعه کرد. مثل اینکه من دندان درد داشته باشم، می‌توانم پیش پزشک گوش و حلق و بینی بروم؟ اگر بروم هم دکتر و هم بقیه می‌گویند: تو دیوانه هستی. باید پیش دندانپزشک می رفتی. امروزه کسی نمی تواند بگوید در باره چیزی شک داشتم و کسی جواب مرا نداد امروزه طوری است که هر کس در هر جای دنیا سؤال راجع به مسائل دینی  داشته باشد، مرکز پژوهش حوزه علمیه با تلفن و نامه و سایت، در سطوح مختلف موجود است و پاسخ می دهند.  الان کسی نمی تواند بهانه داشته باشد که من در مورد خدا، دین، پیغمبر شک کردم وسؤال داشتم و سؤالم  بی­جواب ماند. در این زمینه ده‌ها هزار جلد کتاب به زبان های مختلف و در سطوح مختلف نوشته شده که هیچ کس نمی تواند ردشان کند. خیلی محکم در مورد قیامت، ائمه، خدا، خصوصیات خدا و همه چیز صحبت شده و به سؤالات نیز پاسخ داده اند.  اما این اشتباه است که من به همکار، پدر و خواهر خودم که هیچی بلد نیستند، بگویم: خدا را برای من اثبات کن. آنها را هم مریض می کنم. این خیلی کار اشتباهی است. سؤال داری پیش استاد خبره و کارشناس مذهبی برو. یادمان باشد که هر روحانی که عمامه سرش بود و عبا روی دوشش بود، کارشناس مذهبی نیست. تخصص روحانی باید با سؤال شما تناسب داشته باشد. روحانیون هم مثل پزشکان، یک دوره عمومی تقریباً ده ساله دارند. بعد از آن می‌توانند در رشته‌­های تخصصی مثل فقه، فلسفه،  قرآن ، تفسیر، حدیث، تاریخ اسلام و کلام و... کار کنند. متخصصان، شبانه ­روز در ده ها سایت علمی قدرتمند مشغول پاسخگویی به سؤالات و شبهات هستند؛ هر چند از روی لجبازی و عناد طراحی شده باشد.   نهاد نمایندگی ولی فقیه نیز، 22 هزار پرسش و پاسخ  دانشجویان کشور را در طول چند سال در تمام زمینه­ های فقه، منطق، فلسفه، عرفان، کلام، مسائل اجتماعی، سیاسی، حقوقی، خانوادگی، و احکام، جمع آوری کرده است و در قالب سی­دی های آموزشی ارائه داده است. بعد از ایجاد شک و شبهه، نباید اعمال دینی را کنار گذاشت شک خوب است. خوب است که شک کنیم. اشکالی هم ندارد؛ اما شیطان خیلی ناجوانمردانه برخورد می کند. سؤال را ایجاد می کند و تو را همانجا نگه می دارد و می گوید: ببین! از کجا معلوم خدا هست؟ حالا که شک داری، نماز و روزه را رها کن. بعد از آن نمی گذارد سراغ بیماریت بروی و شکت را برطرف کنی و اگر در آن حالت بمیری، برایت خیلی خطرناک است. ما اگر شک هم برایمان ایجاد شود، حق نداریم به ترکیبات دینی مان دست بزنیم. سؤال طبیعی است؛ سؤال هم داری، نمازت را بخوان! رها کردن دین، مثل این است که وقتی لباست کثیف یا نجس شده، نمی گویی که این لباسم نجس است، آن را دور بیندازم و تا خانه عریان بروم و در آنجا لباس نو بپوشم؛ بلکه تا خانه با همان لباس کثیف تنت می روی و  لباست را عوض می کنی. سؤال که برای انسان پیش می آید، نباید دینش را کنار بگذارد و بگوید من که شبهه برایم پیش آمده، دیگر دینم را کنار می گذارم و  چیزی را رعایت نمی کنم. این حرف، حرف شیطانی است.   [1] چهل حدیث ( اربعین حدیث) امام خمینی / ص 399 [2] منبعی یافت نشد.  [3]مجمع الزوائد ج8 /  ص 198 [4]كتاب العوالم : ج 11 /  ص 629