انسان ساختاری دارد که با تک‌تک اجسام و اشیاء عالم ارتباط دارد.  انسان در اشیاء اثر می‌گذارد و از اشیاء اثر می‌پذیرد. این اثر صرفاً یک اثر جسمی نیست بلکه ساختار نفس انسان با اشیاء و مواد ارتباط دارد. نفس با مواد و اجسام عالم، با بوها، مزه‌ها، اصوات و با همه ظهورات ماده یک ارتباط و سنخیت وجود دارد. نفس و حقیقت انسان متأثر از ارتباط با مواد عالم است. در قرآن کریم داریم؛ صفراء ... لونها تسر الناظرین؛ یک زرد فاخری که برای انسان شادی‌آور است، یا مشکی که کراهت دارد روی نفس اثر دارد. میوه‌ها به غیر از این که آثار جسمانی دارند، آثار روحانی هم دارند. توصیه شده؛ بر تربت سیدالشهداء  علیه السلام سجده کنید، حجاب‌های هفت گانه را برطرف می‌کند. «خلق لکم ما فی الارض جمیعاً»؛ بین ما و زمین و موجودات آسمانی و زمینی سنخیت و ارتباط وجود دارد. طلوع، غروب و چیزهایی که در قرآن بیان شده در انسان تأثیرگذار است. روح متأثر از ارتباط با مواد است. دیدنی‌های انسان در نفس تأثیر می‌گذارد. در انسان‌شناسی باید بدانیم که انسان موجودی است که با همه این عالم با ظاهر مادی و پشت صحنه با معنویات و ملکوتش ارتباط دارد. می‌تواند با فرشته‌ها، جن‌ها و شیاطین ارتباط برقرار کند یعنی سنخیتی دارد که می‌تواند ارتباط برقرار کند. هیچ چیز در عالم ماده وجود ندارد مگر این‌که انسان با آن‌ها سنخیت دارد. شیطان در صراط مستقیم 4 نوع حمله دارد. پس معلوم است که شیطان ساختار نفس ما را می‌شناسد و می‌داند که الان باید از کدام جهت حمله کند؟ «انّ الشیطان لکم عدو فاتخذوه عدوا»؛ شیطان دشمن شماست، شما هم با او دشمنی کنید. یک مبارزه حقیقی بین انسان و شیطان است. یک مسابقه جذاب است که انسان هیچ‌وقت دچار رخوت و کسالت و بی‌انگیزگی نیست. یعنی روی صراط مستقیم توی جهنم دارد به سمت بهشت حرکت می‌کند. پس اگر انسان اهل مبارزه نباشد و به این هیجان اهمیت ندهد، معنایش این است که در حمله‌های 4 گانه در روی صراط مستقیم که توی جهنم است آسیب می‌بیند. لذا ما چاره‌ای نداریم جز این‌که در زندگی حواسمان به این ماجرای پرهیجان باشد که موضوعی بسیار سازنده است. آن‌هایی که خودشان را نمی‌شناسند خیلی وقت‌ها در زندگی دچار رخوت و کسالت می‌شوند برای همین سراغ هیجانات کاذب می‌روند. هیجانی که او را وادار به زندگی، فعالیت، نشاط و زندگی می‌کند، همه انگیزه‌های باطل شیطانی است. اصلاً حضور شیطان روی صراط مستقیم باعث می‌شود که انسان هیچ‌وقت غفلت نکند. برای شیطان مهم نیست که از کدام جهت به ما حمله کند. مهم این است که ما روی صراط نباشیم و سقوط کنیم. لذا کسی که خودش را می‌شناسد یک زندگی جذاب، پرهیجان و زنده دارد. هر لحظه می‌تواند مورد حمله قرار بگیرد دائماً مراقب است که هیچ‌وقت دچار بی‌انگیزگی و کسالت نمی‌شود. باید بدانیم یک دشمن حقیقی سر راهمان است. شیطان حتی در خواب هم به ما حمله می‌کند. لازم است قبل از خواب ذکر بگوییم و پاکسازی کنیم. زندگی دائماً صحنه زمین خوردن و بلند شدن است. یکی از وجوه خودشناسی این است که ساختار وجودی ما طوری است که به شیطان نیاز دارد. و اگر شیطان نباشد ما دفن می‌شویم و هیچ رشدی نمی‌کنیم. قرآن می‌فرماید: «قوا انفسکم و اهلیکم نارا»؛ مواظب خودتان و خانواده‌تان باشید که مورد حمله قرار نگیرید. «الم اعهد الیکم یا بنی آدم ....»؛ آیا من از شما عهد نگرفتم که شیطان را عبادت نکنید، چون او دشمن آشکار برای شماست و مرا عبادت کنید؟! در ساختار نفس انسان وضعیتی وجود دارد که به جای این‌که عابد خدا شود از ساختار و حقیقت خودش فاصله می‌گیرد و عبد شیطان می‌شود. خودتان هم متوجه می‌شوید که عبد شیطان شده‌اید. چون شما فطرتاً مجهز به این دستگاه هستید که می‌فهمید عبد خدا هستید یا شیطان حملات شیطان آشکار است، پیام‌هایش پیچیده نیست آشکار است. با این که پیام‌هایش آشکار است باز عابد شیطان می‌شویم. می‌دانیم که این افکار و خیالات حق نیست و مبنا و ریشه ندارد. ولی خودخواهی به او اجازه نمی‌دهد و انسان روی ضلالت خودش استقامت می‌کند تا به جهنم می‌رود. «فالهمها فجورها و تقویها» «و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم»؛ انسان ذاتاً می‌فهمد که خدا و راه خدا حق است. اصلاً ذات خدا شک بردار نیست. «هوالظاهر» اولین قدمی که قرآن برمی‌دارد این است که شک را برطرف می‌کند. اگر شک داری حتماً گناه یا آلودگی داری که این حالت را پیدا کرده‌ای. «بل یرید الانسان لیفجر امامه...»؛ انسان چون می‌خواهد معصیت کند، آب را گل آلود می‌کند. خداوند اصلاً حقیقت شک‌دار خلق نکرده است. هیچ عقلی نمی‌تواند خدا را انکار کند. «ثم کان عاقبه الذین اساء السوا ان کذبو بآیات الله»؛ انسان وقتی کاری می‌کند که می‌داند خلاف است، الهی نیست و اصرار دارد که این کار را انجام دهد، به جایی می‌رسد که جلوی خدا می‌ایستد و خدا را تکذیب می‌کند. انسان با دین خدا یک سازندگی و ساختار هماهنگ دارد. نفس انسان دین خدا را راحت می‌پذیرد. پیام‌هایی که با اضطراب و حسادت همراه است، الهی نیست و پیام شیطان است. ملائکه با ساختار انسان هماهنگ‌اند به انسان سجده می‌کنند ولی شیطان هماهنگ نیست و سجده نمی‌کند و با انسان درگیر است «الی وقت معلوم» سوره مبارکه روم، آیه 30؛ «فاقم وجهک للدین حنیفا...»؛ چهره جان و دلت را به دین خداوند متوجه کن که این دین همان فطرتی است که خداوند انسان‌ها را بر اساس آن خلق کرده است. دین برای انسان، و انسان برای دین خلق شده است. آنجایی که ما دین را نمی‌فهمیم برای این است که خوب نفس را نمی‌شناسیم. «ربنا الذی احسن کل شیء خلقاً ...» هر آن چیزی که در صحرا نهادیم/ تو زیبا بین که ما زیبا نهادیم وقتی علائم دین خدا را زیبا نمی‌بینید، حتماً یک جایی گناه و خیانت کرده‌ای. از خمس و زکات فراری است و بعد می‌گوید خدا را قبول دارم. حتماً مریض است که آن‌چه خدا زیبا می‌بیند، او زیبا نمی‌بیند. وقتی حرف دین می‌شود، دین‌دار کم است. صدها نفر شب عاشورا امام حسین  علیه السلام را تنها گذاشتند. «فی تقلب الاحوال عُلِم جواهر الرجال»؛ در تغییر حالت‌هاست که جوهر آدم‌ها شناخته می‌شود.  

در خودشناسی و انسان‌‌شناسی مثل شناخت هر ساختار دیگری به سازنده آن در چهار مرحله تعریف، راه‌اندازی و بهره‌برداری و اصلاحات نیازمندیم. ساختار وجودی انسان که پیچیده‌ترین ساختار عالم خلقت است (از نظر بدنی و روحی) به اطلاعات تخصصی که انحصاراً دست سازنده است نیازمندیم. غیر از این اطلاعات تخصصی که از ناحیه خداوند یا از طریق معصومین ـ که نمایندگان و مظاهر علم خدایی هستند ـ در اختیار ما قرار داده شده است، ما نمی‌توانیم به منابع دیگری اعتماد کنیم. «قل إنَّ هدی الله هو الهدی» فقط هدایت خداوند، هدایت حقیقی است. چون فقط هدایت خداوند، علمی و تخصصی است. بقیه حدس و گمان است. خداوند درباره اطلاعات تخصصی خودش می‌فرماید: «إن یتبعون الا الظن» یعنی آن‌ها با حدس و گمان کار می‌کنند. ما وقتی به کتاب قرآن که تنها کتاب علمی و تخصصی‌ترین کتاب در مورد انسان و جهان است و بشر هنوز دوران طفولیت خود را با آن سپری می‌کند، مراجعه می‌کنیم می‌بینیم اطلاعات بسیار ارزنده‌ای از ما، خلقت ما و جهان به ما عرضه کرده است. مرحله اول: «هوالذی جعل لکم ما فی الارض جمیعاً» یعنی آن‌چه در زمین است برای انسان است. هیچ چیز نیست که با انسان تنظیم نشده باشد. برای او مربوط به او نباشد. در مرحله دوم؛ خداوند تبارک و تعالی در ده‌ها آیه و آنچه روی زمین و در زیر زمین است برای انسان آفریده شده است. در مرحله سوم؛ از سطح زمین بالا آمدیم. فرمودند: آنچه که در آسمان‌ها هم هست برای انسان خلق کردیم. آن‌چه ما در این عالم مشهود می‌بینیم برای ما و متناسب با ساختار وجودی ما و متناسب با هدف خلقت ما خلق شده است. در مرحله چهارم می‌فرماید: شما علاوه بر این‌که باید توجه کنید آن‌چه در آسمان‌ها و زمین است مال شماست، با تفکر در این مخلوقات و این سه مرحله به هدف خلقت خود نیز پی می‌برید. یعنی با آن‌چه که هست به آن‌چه شایسته است و باید می‌رسید. ما چون حال این کارها را نداریم، تنبلی و بی‌حوصلگی به عنوان دو آفت مهم در شخصیت همه انسان‌ها سمّ وجودی آن‌هاست، ضربه به آن‌ها می‌زند. ولی سلوکی که قرآن به ما معرفی می‌کند، مسیر آن سیر و سلوکی کاملاً تخصصی است. اگر شما می‌خواهید قدرت و سرعت پیدا کنید، فکرتان را به کار بیاندازید. امام جواد علیه السلام فرمودند: «القصد الی الله بالقلوب ابلغ من اتعاب الجوارح بالاعمال»؛ این‌که انسان حرکت به سوی خداوند با قلب کند، زودتر انسان را می‌رساند تا این‌که انسان شروع کند به اعمال خاص. مثل تعداد قرائت قرآن، نماز، روزه، اعتکاف و... پیامبر9به امیرالمؤمنین7می‌فرمایند؛ وقتی می‌بینی مردم دارند زیاد عبادت می‌کنند تو به تفکر بپردازد تا بتوانی از بقیه مردم سبقت بگیری. انسانِ شجاعی که بتواند فکر کند و خود را به خداوند بسپارد کم پیدا می‌شود. اگر ما به خداوند تبارک و تعالی و کتاب قرآن اعتماد کنیم و خود را به آن بسپاریم و مسیری که خداوند تبارک و تعالی در قرآن می‌فرماید را طی کنیم، خیلی زودتر و قوی‌تر از سیر و سلوک‌های دیگر به نتیجه می‌رسیم. سلوک انسان باید اول یک حرکت مغزی و فکری و عقلی و بعد قلبی باشد. با تفکر در محسوسات فهمیدیم که بین ساختار وجودی انسان و همه مخلوقات تناسب وجود دارد. یعنی هیچ موجودی را با هیچ نوع ظهوری نمی‌توان پیدا کرد که با ما و ساختار وجودی ما رابطه‌اش تنظیم نباشد و برای ما خلق نشده باشد. در حقیقت هرچه که در عالم مشهود می‌بینیم علت به وجود آمدن آن خود ما هستیم. «سخّر لکم» یعنی برای شما تسخیر شده است. «هوالذی خلق لکم ما فی الارض جمیعاً»؛ برای شما آفریده شده است. این مسئله در خودشناسی خیلی مهم است. هرقدر شناخت ما به خودمان بیشتر باشد، فهم دقیق‌تری از عالم خواهیم داشت. یعنی هرچه علم به علت بیشتر باشد، علم به معلول بیشتر است. در نظام قرآنی یک مؤمن، یک عادل و ولی خدا کسی است که شبیه‌ترین انسان به انبیاء است با جهان خلقت خیلی رفیق است و ارتباط و انس و صمیمیت دارد. تمام آن‌ها و ظهوریات و آیات و تجلیات خداوند هستند. همه محترم و دوست‌داشتنی و زیبا و برای ما و به خاطر ما با ما رفیق هستند. ملائم با ما هستند ولی ما از آن‌ها فاصله می‌گیریم. پس هرقدر به خودشناسی برسیم، ارتباط ما دقیق‌تر و عمیق‌تر می‌شود و فهم ما از خلقت بالاتر می‌رود. دین‌شناسی هم همین‌طور است که متأسفانه در آن، از خود دین (معلول) شروع می‌کنیم و از انسان (علت) است شروع نمی‌کنیم. علت این‌که ما در فقه، در رساله و حدودیات و... این احکام را داریم چیست؟ برای این‌که ما یک ساختار وجودی به نام انسان داریم که فقه را اقتضا می‌کند. این موجود، اخلاقیات خاصی را اقتضا می‌کند، قرآن را می‌خواهد، عقاید خاصی را اقتضا می‌کند ولی خبری از این قضایا نیست. یعنی هم در حوزه و هم در دانشگاه سرِ بی صاحب می‌تراشیم. می‌گوید: دین گفته این کارها را انجام دهید. در حالی که معصوم این همه تأکید کرده که؛ «إنَّ الجاهل بمعرفه نفسه جاهل بکل شیء»؛ هیچ چیز را بدون نفس نمی‌توان شناخت. هر شناختی هم داشته باشید، سطحی است و عمق ندارد. همه چیز برای نفس است و با ساختار آن تنظیم شده است. بدون شناخت نفس نمی‌توان عالم را شناخت دین و خدا و انبیاء و ولایت و عصمت را نمی‌توان شناخت. اگر کسی انسان‌شناسی کار نکرده باشد و با نفس آشنا نباشد چه‌طور می‌تواند جامعه کبیره را بفهمد. جامعه کبیره معجزه است. ادعیه صحیفه سجادیه را بدون انسان‌شناسی چه کسی می‌تواند وارد آن شود و شنا کند؟ بعد از محسوسات سراغ عالم غیب رفتیم. این محسوسات ظهور آن غیب است. عالم غیب هم که هیچ فاصله با ما ندارد و فقط محسوس ما نیست. هرچه در عالم غیب است مال ماست و برای ما خلق شده است. در نهج البلاغه نزدیک به چهل خاصیت برای فرشته‌ها گفته شده چهل نوع فرشته با ما ارتباط دارند و برای ما کار می‌کنند. میلیاردها میلیارد (ملائکه الله) و چه‌قدر مهم است که قرآن می‌فرماید: کسی که آن را قبول نداشته باشد کافر است و جایش در جهنم است. هیچ فعالیت و عملی در روی زمین و در همه عالم بدون حضور ملائکه‌الله انجام نمی‌شود. قرآن ما را به ملکوت می‌رساند. در مورد همه صحنه‌های طبیعت قرآن، ملکوت آن را به ما نشان می‌دهد. «أفرأیتم ما تحرثون أأنتم تزرعونه أم نحن الزارعون....» «نحن» یعنی ما. خداوند و ملائکه او. یعنی شما هیچ حرکت فیزیکی در این عالم سراغ ندارید که بدون حضور ملائکه انجام شود. ما فقط صورت و ظاهر را می‌بینیم و از ملکوت آن غفلت می‌کنیم. حرکت ابرها، چرخش زمین و... تمام این‌ها کار ملائکه‌الله است. کره زمین با 5 نوع حرکت همراه است ولی ما در این‌جا احساس حرکت نداریم. ما فرشته‌ها و ملکوت را نمی‌فهمیم. ولی قرآن از کفار هم توقع دارد به ملکوت فکر کنند. یکی از موضوعات جذاب که باید در مورد آن تمرکز کنید بحث فرشته‌هاست. در قدرت و لطافت و سرعت ما خیلی تأثیر دارد. بحث بعدی در مورد موجودات نامحسوس «جن»ها هستند که یک حقیقت مسلم‌اند. خداوند تبارک و تعالی به ما گزارش می‌دهد؛ دسته‌ای از موجودات نامحسوس هستند که مادی‌اند. ملائکه که مجرد بودند. ملائکه مادی و زمینی تا عالی‌ترین درجات ملائکه را داریم ولی جن‌ها مثل ما ساختار مشاعی دارند. از ماده تا روح مؤمن و کافر و خوب و بد دارند. قرآن روی این موضوع خیلی تأکید دارد. ما عالمی داریم که با ماست و به موازات ما و همنشین با ماست که عالم جن‌هاست. سوره مبارکه جن، آیه 6 ؛ «و إنّه کان رجال من الانس یعوذون برجال من الجن»؛ یعنی انسان‌ها به جن‌ها پناه می‌برند. وقتی به جن‌ها و شیاطین پناه بردند، طغیان انسان را زیاد می‌کند. در انسان‌شناسی خیلی مهم است که باید حیطه ارتباط با این موجود را بدانم. اگر نزدیکش شدم، چه بلایی سر من می‌آید «فزادوهم رهقا». در داستان آدم و ملائکه: دیدیم که شیطان نخواست و نتوانست بر خلافه سایر ملائکه با انسان سازگاری پیدا کند یعنی ملائم انسان نیست. (چون جن است و از جنس ملائکه نیست). سجده ملائکه درباره انسان سنخیت و ملائمت را می‌رساند. آن‌ها این شخصیت را پذیرفتند و سجده نکردند. شیطان نمی‌تواند با این ساختار کنار بیاید. من موجودی هستم که این عده از جن‌ها که با من ارتباط خیلی نزدیکی دارند (در خواب و در بیداری) هیچ لحظه‌ای نیست که از ارتباط با من دور باشند. من با موجودی زندگی می‌کنم که با من سازگاری ندارد ولی ساختار وجودی من هم اقتضا می‌کند من چنین موجودی را کنار خودم داشته باشم چون برای من خلق شده است. من باید بدانم کنار این ساختار که مسئولیت آن با من است و من باید آن را سالم به نظام ابدی برسانم، در هنگام وفات و مراحل منازل آخرت یک موجودی با من زندگی می‌کند که می‌تواند خطرساز باشد. من اگر در خودشناسی و روان‌شناسی این موضوع را بلد نباشم و مشغول کار و زندگیم باشم یک جاهایی به من لطمه می‌زند. خواب‌های غلط که شیطان به انسان نشانه‌ها و آدرس‌های غلط می‌دهد در چه‌قدر از انسان‌ها گمراهی به بار می‌آورد. یعنی ما می‌بینیم که در داستان آدم و حوا شیطان می‌تواند با این ساختار ارتباط برقرار کند علیرغم تأکید خداوند فریبشان می‌دهد و می‌تواند آن‌ها را از بهشت بیرون کند. پس در وجود من ساختاری هست که می‌تواند برای او دستگیره باشد. شیطان، پدرمان (حضرت آدم) را که پیغمبر خدا بود و خداوند این‌همه در موردش مقام ذکر می‌کند، فریب داد. «و عَلَّم آدم الأسماء کلها»؛ انبیاء الهی تعداد اسماء و تعداد فرمول‌هایی که بلد هستند به اندازه حضرت آدم نیست. ما چه‌قدر خودمان را بزرگ می‌بینیم اصلاً شیطان را عددی حساب نمی‌کنیم. با غرور می‌گوییم «مَن» و خیلی «مَن مَن» می‌کنیم. با یک خواب تو را زمین می‌زند. سال‌ها زحمت تو را هدر می‌دهد. در «مَن» ساختاری وجود دارد که می‌تواند به من صدمه بزند. من باید این ساختار را کاملاً بشناسم. سوره مبارکه اعراف، آیه 17ـ16 ؛ نه تنها پدرتان را به زمین زد تمام بچه‌های آن‌ها را می‌تواند از جهات مختلف مورد حمله قرار دهد و به آن‌ها صدمه بزند. «قال فبما أغویتنی لأقعدنّ لهم صراطک المستقیم»؛ حتماً حتماً حتماً بر روی صراط مستقیم می‌نشینم و آن‌ هایی را که می‌ خواهند در صراط مستقیم قرار بگیرند را مورد حمله قرار می‌ دهم. (صراط غیرمستقیم را کاری نداریم که آن‌ها همه اولیاء شیطان هستند) امیرالمؤمنین7شمشیر زبیر را می‌بیند و گریه می‌کند و می‌فرماید: خداوند می‌داند این شمشیر چه غم‌هایی را از پیغمبر برطرف کرده. همین زبیر سر از کجا درمی‌آورد؟ مرجع تقلیدی که با گروهی کودتاچی طرح کشتن امام و مردم جماران را طراحی می‌کند. شیطان هیچ‌کس را نمی‌شناسد و به قول معصوم7به معصوم هم حمله می‌کند ولی تیغش نمی‌بُرد. به صغیر و کبیر هم رحم نمی‌کند. من که هستم که صراط دارم؟ صراط من کجاست و شیطان تأکید کرده به من حمله می‌کند. «ثم لآتینهم من بین ایدیهم و من خلفهم و عن أیمانهم و عن شمائلهم»؛ از جلو، عقب، راست و چپ به شما حمله می‌کنم. پس نفس من جهات مختلف دارد. این جهات چیست؟ اگر در خودشناسی این‌ها را ندانم چه تفکیکی بین حملات از جلو، عقب، راست و چپ می‌توانم قائل شوم؟ خداوند در ادامه می‌فرماید: «وَ لا تجد اکثرهم شاکرین»؛ بین شکر و حمله انسان چه ارتباطی وجود دارد؟ یعنی شکر چه کار می‌کند که شیطان می‌گوید من از 4 طرف حمله می‌کنم و تو شاکر نمی‌یابی؟ ساختار ما با شکر چه کار می‌کند؟ شکر چه رابطه‌ای با ساختار من دارد که شیطان می‌گوید: علت توانایی من در حمله این است که اکثر آن‌ها شاکر نیستند. بحث شکر در خودشناسی مهم است. یک بحث تخصصی انسان‌شناسی است. نکته بعد این‌که این حمله برای من لازم است یعنی شیطان برای من و به احترام من خلق شده است و من جهات 4گانه را نیاز دارم. ما که این سیستم را طراحی نکردیم خداوند حکیم است و کار عبث نمی‌کند. ساختاری را ایجاد کرده و ما را به صراط مستقیم دعوت کرده و می‌فرماید: حالا که تو را به صراط مستقیم دعوت کردم بیا. و بعد شیطان را می‌فرستد که از 4 جهت حمله کند. بزرگان و اولیاء می‌فرمایند؛ انسان به هر جا می‌رسد به برکت شیطان می‌رسد. برای این است که شیطان لازمه وجود ماست. مربی ماست و برای ما کار می‌کند. حضور شیطان از مظاهر اسم ربّ است. در ربوبیت و تدبیر انسان شیطان لازم است. إن الشیطان لکم عدو فاتخذوا عدواً»؛ دشمن شماست شما نیز او را دشمن بگیرید. ما اگر این را در خودشناسی درنظر نگیریم و اصلاً ندانیم، خود را شناختیم چرا من شیطان و جهات 4گانه دارم. جلو، عقب، راست و چپ برای چه در نفسم طراحی شده؟ و جهات مادی نیست چون من مادی نیستم. با شیطان رابطه فیزیکی ندارم. حمله‌ای که می‌کند چه‌طور است و چه معنایی دارد ما را به کجا می‌برد؟ کسی که تربیت شده و می‌فهمد و می‌داند شیطان لازمه وجودی اوست و شیطان برای او ضرورت داشته و حمله شیطان در صراط مستقیم برای او ضرورت داشته، در نوع برخوردش فوق‌العاده قدرتمندتر عمل می‌کند تا کسی که اصلاً نمی‌داند شیطان هست و حمله می‌کند یا می‌داند و به آن جهات توجه ندارد. اصلاً نوع نگاه‌ها زمین تا آسمان فرق می‌کند و نوع برخوردها و پاسخ‌گویی‌ها و دشمن‌گیری‌ها فرق دارد. من اگر فهمیدم شیطان لازم است. اگر امشب مورد حمله از جلو، عقب، راست یا چپ قرار گرفتم، کد رنگ‌ها را خیلی خوب می‌شناسم. می‌دانم چه‌کار کنم، روش‌ها خیلی فرق می‌کند. حجم اضطراب و ناآرامی من کم می‌شود. درجه شادی‌ام بالا می‌رود. این‌که «المؤمن دائم النشاط»؛ رمز بزرگی است. از حضرت محمد9و حضرت علی7نقل شده؛ اگر می‌خواهی مؤمن را بشناسی از درجه نشاط او بشناس از ریش و انگشتر و تسبیح و مقدار نماز و روزه و حرم نمی‌شود فهمید. این‌ها را خود شیطان هم انجام می‌داده است. 6000 سال عبادت به فرمایش حضرت علی  علیه السلام در نهج‌البلاغه معلوم نیست 6000 سال دنیا بوده یا آخرت. اگر می‌خواهی درجه ایمان را دریابی درجه شادی و آرامش و نشاط او را ببین. بعد از 10 سال درس خواندن در حوزه معلوم می‌شود که مسیر را خوب طی نکرده است. این روایت می‌رساند وقتی مؤمن از هر طرف به او حمله شود چون علم دارد می‌داند چه کند و نشاط خود را حفظ کند. اما کسی که نمی‌داند با یک حمله کاملاً زمین‌گیر می‌شود. انسانی که می‌داند این حمله‌ها لازمه وجودش است، همه حمله‌ها را فرصت می‌داند ولی آن‌که نمی‌داند، همه حمله‌ها را تهدید می‌داند. شهداء یکی از 4 دسته گروهی هستند که در نماز می‌گوییم؛ «صراط الذین انعمت علیهم» به فرمایش امام یک شبه ره صد ساله را طی کردند.  

در مرحله چهارم خداوند تصریح می‌کند که غرض از آفرینش آسمان‌ها و زمین علاوه بر این‌که انسان از آن‌ها بهره‌مند شود این است که درهماهنگی و کیفیت خلقت تفکر و تدبر کند که ربط وجودی این موجودات در کره زمین و آسمان‌ها چیست و ببیند که این‌ها هیچ‌کدام بیهوده خلق نشده است. نکته خیلی مهمی که خداوند تأکید دارد به این آیات توجه کنیم این است که هیچ‌کدام باطل خلق نشده‌اند و همه این‌ها در کار هستند که ما را به هدف خلقت خودمان برسانند. بین هدف خلقت ما و آن‌ها رابطه‌ای وجود دارد. نظام، نظام احسن است. «الذی احسن کل شیء خلقه»؛ این نظام احسن در اختیار انسان هست که انسان به هدف خلقت خود نائل شود. این خیلی مهم است که ما این روابط را درک و کشف کنیم. اگر انسان‌شناسی نباشد هیچ‌کدام از علوم، باطن خودش را بیرون نمی‌دهد. روابط بین موجودات را کشف می‌کنیم اما تا وقتی که انسان شناخته نشود ما به چرایی این ساختارها پی نمی‌بریم. «ان جاهل بمعرفت نفسه جاهل بکل شیء»؛ یعنی نفس معادل کل شیء هست. اگر نفس خودش را نشناسد علوم دیگر هم به درد او نمی‌خورد. آیه 5 و 6 سوره مبارکه یونس؛ «هوالذی جعل الشمس ضیاء و القمر نوراً و قدره منازل لتعلموا عدد السنین و الحساب ما خلق الله ذلک الا بالحق»؛ شما در محضر خدا هستید و خدا دارد با شما صحبت می‌کند. عالم، عالم ریاضی است. «کل شیء عنده بمقدار»/ «الذی خلق فسوی والذی قدر فهدی» در همه خلقت، خلق، تسویه، تقدیر و هدایت را می‌بینید. تفصیل کمک می‌کند که ما دقیق‌تر فکر کنیم. هرکس به هر جایی رسیده، چه در دنیا و چه در آخرت با خلوت و فکر رسیده است. منزل‌هایی برای این‌ها مقدر کرده که شما شماره سال‌های زندگی خودتان را به‌دست بیاورید. یعنی بین چرخش و تقدیر آن‌جا با زندگی ما رابطه وجود دارد. خدا اینها را به حق خلق کرده است. تفصیل آیه می‌دهد اما تفصیل آیه را فقط علما می‌فهمند. همیشه رمز آیه در آخر آیه است. «ان فی اختلاف اللیل و النهار و ما خلق الله فی السموات و الارض لایات لقوم یتقون»؛ آنچه که خداوند در آسمان و زمین خلق کرده، نشانه‌هایی است برای افراد با تقوی. در این آیه تأکید می‌کند که علم کافی نیست. باید پاکی قلب و ضمیر، دوری از گناه و آلودگی وجود داشته باشد تا وقتی شخص می‌بیند، بفهمد. خداوند می‌فرماید: «هو الظاهر»؛ فقط او ظاهر است. اصلاً خدایی را که نمی‌بینم عبادت نمی‌کنم. وقتی ظاهر است چه‌طور ما دنبال خدا می‌گردیم؟ دیدن خدا شرط دارد. آدم‌هایی که جنایت می‌کنند بینایی‌شان را از دست می‌دهند با وجود این‌که ظاهر است نمی‌بینند. اصلاً کسانی که اهل بدکاری و گناه هستند سر از جایی درمی‌آورند که آیات خداوند را تکذیب می‌کنند یعنی می‌بینند و می‌گویند نیست. با وجود این‌که خداوند مشهود است انکار می‌کنند. فقط اهل تقوی هستند که می‌بینند. «الله نور السموات و الارض»؛ نور را چگونه دریافت می‌کنند. جان خودش را آلوده می‌کند با وجود این‌که ظاهر است نمی‌بیند. اگر کسی بخواهد ببیند و بفهمد باید آلودگی را کنار بگذارد. با آلودگی، دیدنی وجود ندارد. امام زمان7فرمود: ما را از شما مخفی نمی‌دارد، مگر رفتارهای شما. ما اتهام غیبت را به او می‌زنیم درحالی که مشکل از ماست. اگر تقوی نداشته باشید نمی‌توانید ظاهر را ببینید. این در خودشناسی خیلی مهم است که من با جان خودم چه کار می‌کنم. ناامیدی، احساس پوچی و غم و غصه و اضطراب برای این است که ما جان خودمان را آلوده می‌کنیم و إلا خداوند جهان را برای شادی انسان آفریده است. «لا خوف علیهم و لا هم یحزنون» مؤمن نشاطش دائمی است. نمی‌شود یک جا ایمان باشد شادی و آرامش نباشد. اگر این‌گونه نباشد، حقیقت ایمان وجود ندارد و فقط شکل و ظاهر ایمان است. دو نعمت بزرگ خورشید و ماه که منبع نور و انرژی برای ما هستند، اگر نباشند حیات در زمین وجود ندارد. خداوند توجه ما را به این‌ها جلب می‌کند. ساده از کنار این‌ها رد نشویم. شما به این‌ها فکر کنید تا پیوستگی اجزای عالم و معنادار بودن این‌ها و این‌که برای شما خلق شده را بفهمید که گردش و اندازه‌های آن به من ربط دارد. به «رب»، «مالک» و «مدبر» خودمان پی ببریم و به وابستگی خودمان به این رب پی ببریم. حضرت فرمودند: قرآن شراب است. «یفصل الآیات لقوم یعلمون»؛ تفصیل می‌دهد و می‌فرماید شما هم همین‌طوری سراغ آیات بروید تا به حکمت‌ها بیشتر پی ببرید. اگر بخواهید تنبلی کنید و دنبال کار علمی نروید به آیه نمی‌رسید. تعبدی می‌پذیرید ولی قلبتان آرامش پیدا نمی‌کند. باید کار علمی و تحقیقی کنید تا دربیاورید. متأسفانه کسانی که کار علمی نکرده‌اند تفسیر نوشته‌اند، برای همین هیچ حرکتی ایجاد نمی‌کند. «لآیات لقوم یعلمون». چه‌قدر در علوم جدید آیه داریم. اگر صدها سال بشر کار علمی کند قرآن حرف برای گفتن دارد. مطالعه روی آیات الهی و مخلوقات خداوند را کنار گذاشته‌ایم در حالی که خداوند این را یک عبادت بزرگ می‌داند. فقط کسانی از مطالعه آیات سود می‌برند که دل پاکی داشته باشند. قرآن می‌فرماید: اگر کسی دل پاک داشته باشد به آسمان نگاه کند تا قیامت می‌رود. «یتفکرون فی خلق السموات و الارض ... سبحانک فقنا عذاب النار» از نگاه آسمان به جهنم می‌روند و از جهنم می‌ترسند. «ما خلقت هذا باطلا»؛ به حکمت رسیدند. قرآن می‌فرماید: اهل تقوی هستند که این‌گونه می‌بینند. گناه، انسان را از تشخیص صحیح بازمی‌دارد. آلودگی اجازه نمی‌دهد که اطلاعات شما به داد شما برسد. نهایتاً یک جا اشتباه می‌کنید و سر از شکست‌های بزرگ درمی‌آورید. بدون طهارت روح و پرهیز از آلودگی کار علمی کافی نیست. در سوره مبارکه یوسف آیه 105 خداوند چه‌قدر گله کرده است؛ «و کأین من آیه فی السموات و الارض یمرون علیها و هم عنها معرضون»؛ چه بسیار آیاتی در آسمان و زمین که آنها از کنارش می گذرند و از آن روی می گردانند! «اینما تولوا فثم وجه الله»؛ شما به هر چیزی نگاه کنید وجه خداست. هیچ چیز نیست که وجه الله نباشد. گشتن نیاز ندارد. نمی توانید به چیزی فکر کنید که آیه خدا نباشد. وقتی «هو اضحک و ابکی» است وقتی می‌خندید خنده‌هایتان و گریه‌هایتان آیه است. حتی وقتی فکر می‌کنید با نور خدا فکر می‌کنید. «و ما رمیت اذ رمیت و لکن الله رمی» ما در همه کارها با چهره خدا روبه‌رو هستیم. ما باید کم‌کم روی خودمان کار کنیم. سوره ابراهیم، آیه 19؛ «الم تر أن الله خلق السموات و الارض بالحق ان یشأ یذهبکم و یأت بخلق جدید»؛ ندیدی که خدا آسمان‌ها و زمین را به حق آفریده است. اگر ما نمی‌فهمیم و سؤال می‌کنیم برای این است که خودمان را گرفتار کردیم. شما در ابتدایی‌ترین چیزها سؤال نمی‌کنید: ازدواج، آب خوردن. او که هدف خلقت همه موجودات جهان است سؤال دارد، برای این است که ما کوری داریم. عین حق است. ما خودمان را گرفتار کرده‌ایم برای همین مجبوریم سؤال بپرسیم و بعد تحقیقات راه می‌اندازیم راجع به این‌که خدا هست. سیدالشهداء7در دعای عرفه: خدایا تو اصلاً کی غایب بودی که احتیاج به دلیلی داشته باشی که دلالت بر تو کند؟! آیا غیر تو ظهورش بیشتر از توست که آن تو را به ما ظهور دهد؟ مظاهر تو از تو نورانی‌تر هستند؟ الهی اگر من به آیات نگاه کنم دور می‌شوم. خدا را با خودش بشناسید. شما که مرا نمی‌بینید تفصیل به آیات می‌دهم شما را تا شاید مرا ببینید. اگر خودمان را نشناسیم عمر خودمان را هدر می‌دهیم. «هو الظاهر» خیلی شفاف است چه‌طور شک می‌کنید؟ امکان شک وجود دارد؟ نمی‌شود ندید و نمی‌شود شک کرد؟ «إن یشأ یذهبکم و یأت بخلق جدید»؛ خلقت آسمان‌ها و زمین بیهوده نیست. یک هدف بسیار عالی دارد. آسمان و زمین و... قائم به او هستید، محتاج به او هستید. «انتم الفقراء الی الله» تو هدف خلقت آسمان‌ها و زمین هستی، اگر تو را هم بردارم یک خلق جدید می‌آورم چون آسمان و زمین بدون انسان فایده ندارد. دقت کنید که ما کی هستیم؟ جدی‌ترین کلمات خدا و مهم‌ترین آیات الهی است. همه قدرتت را برای این کار باید بگذاری. خیلی مهم است که اگر تو را ببرد یکی مثل تو را می‌آورد. اگر خلقت آسمان و زمین بالحق باشد، باید انسان باشد که بالحق باشد. این کلمات را خدا چیده است. روی آیات 83ـ79 سوره نحل تدبر کنید. تمام گرفتاری‌های ما این است که شجاعتِ تنها ماندن و فکر کردن را نداریم. بزرگ‌ترین گرفتاری ما این است که از خدا می‌ترسیم و نمی‌خواهیم ذهنمان درگیر شود. «اولم یتفکرون فی انفسهم»؛ هر شب روی پشت بام بروید و فکر کنید و هر چیز به ذهنتان می‌رسد بنویسید. کسی که نتواند خلوت کند فشار قبر زیادی خواهد داشت. مردنش با وحشت است برزخش هم با وحشت است. ما همین الآن در قبر هستیم، نفس ما قبر ماست. یک مقدار ارتباطت را با بقیه کم کن. «کیف آنس فی الله من لم یستوحش من الخلق»؛ چه‌طور می‌شود کسی با خدا انس بگیرد در حالی که هنوز از مردم وحشت ندارد. ما از خودمان و از خدا هم وحشت داریم. اگر فکر کنید می¬فهمید که تمام آن‌چه در آسمان و زمین است حق است و زمان‌دار بودنش را هم می‌فهمید. یعنی شما مرحله وفات، قیامت، طی شدن این اجل را می‌فهمید. اگر نترسید چون همه چیز در خودت است. من کی هستم که همه این‌ها در وجود من است؟ ما باید با خودمان آشتی کنیم. این رقیب‌ها اجازه می‌دهند؟ ما پشت فقه و اصول و ... قایم شده‌ایم که مبادا خودمان با خودمان تنها باشیم. چه وقت می‌خواهیم با خدا صلح کنیم؟ «الم یأن للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم ذلک الله»؛ وقتش نرسیده که دلهای مؤمنین با یاد خدا بلرزد؟ سوره بقره آیه 74 ؛ «ثم قست قلوبکم من بعد ذلک ...»؛ سنگ¬ها از خشیت خدا می‌ریزند ولی هنوز دل‌های ما تکان نمی‌خورد؟ هرکس خدا را دوست دارد یادش را هم دوست دارد. در مجموعه عمرمان لذتی که از خوردن چلوکباب بردیم از نماز خواندنمان برده‌ایم؟ امام رضا7فرمودند: کسی که یاد خدا را می‌کند اما مشتاق خدا نیست خودش را مسخره کرده است. اگر ما با خودمان آشتی نکنیم با خدا هم آشتی نمی‌کنیم. تا با خودت انس نگیری و خودت را نشناسی و ترس از خودت را کنار نگذاری هیچ اتفاقی نمی‌افتد. کسی که اینجا شاد نیست آن طرف هم شاد نیست. «کمن کان فی هذه الاعمی فهو فی الاخره اعمی» «ما خلق الله السموات و الارض و ما بینهما الا بالحق و اجل مسمی و ان کثیر من الناس بلقاء ربهم لکافرون»؛ چون اکثر مردم تفکر نمی‌کنند لقاء را هم قبول ندارند و قیامت برایشان جدی نیست. یک جاهایی خداوند می‌فرماید: یا ایها الذین آمنوا آمِنوا؛ آدم خجالت می‌کشد. همیشه باید سر خودمان را گرم کنیم که مبادا در آینه خودمان، خودمان را نگاه کنیم. اگر برای خودمان فراغت ایجاد کنیم حقانیت خلقت و حقیقت قیامت را می‌فهمیم. رابطه بین آسمان و زمین و خودم را بفهمم. یکی از بزرگان فرمودند: ما 40 سال وقتمان را در این «فتأمل»ها صرف کردیم، اگر یک مقدارش را در این‌ها تأمل می‌کردیم ارزش داشت. بین آسمان و زمین و مسئله معاد، جاودانگی و لقاءالله رابطه وجود دارد. بلقاء ربهم که بالاتر از قیامت است رابطه وجود دارد. این حرف‌ها را خدا می‌فرماید: که بین این‌ها و لقاء من رابطه وجود دارد.  

خداوند تبارک و تعالی تمام مراحل خلقت را بر اساس ساختار وجودی انسان خلق کرده و انسان با ساختار وجودی‌اش دیده شده و بعد همه مراتب خلقت خلق شده است. «هوالذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا»؛ آن‌چه در زمین است برای انسان خلق شده و خداوند تبارک و تعالی در قرآن جزء به جزء ذکر کرده است. نه فقط آن‌چه در روی زمین است بلکه آن‌چه در آسمان‌هاست همه بر اساس نظام خلقت انسان طراحی و ساخته شده است و لزوم تفکر و تدبر در این آیات را ذکر کردیم. آیه 33 سوره مبارکه انبیاء؛ «هو الذی خلق اللیل و النهار والشمس و القمر کل فی فلک یسبحون» آیات قبل در جوامع اسلامی مورد مطالعات تجربی قرار نگرفته است. چون حکومت‌های وابسته و سرسپرده داشتند و اساساً کار علمی به معنای حقیقی در کشورهای اسلامی صورت نگرفته است. دانشمندان بسیاری از مراکز علمی دنیا ایرانی هستند. پیامبر اکرم9فرمودند: اگر علم در ثریا باشد مردانی از فارس به آن دست پیدا خواهند کرد. در زمینه علوم انسانی حرکت ما کُند است. در علوم تجربی راه برای ما باز شده است. اما اگر ما در زمینه انسان‌شناسی غفلت کنیم و تولیدات متناسب با جامعه بین‌المللی نداشته باشیم، در این جنگ می‌بازیم و ضربه‌های زیادی خواهیم خورد. طبق فرمایش مقام معظم رهبری؛ ما دچار تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی و ناتو فرهنگی می‌شویم. باید در جامعه و حوزه‌های علمیه به‌دنبال علم به معنای حقیقی برویم و اگر نظریه‌پردازی هم می‌کنیم، این نظریه‌ها حتماً در بوته نقد و آزمایش قرار بگیرد. داستان آسمان‌ها یک داستان شوخی نیست، نظم حیرت‌انگیزی است که میلیون‌ها دانشمند را در سراسر جهان مشغول خودش کرده است. محاسبات ریاضی فوق‌العاده دقیق و عمیق دارد. قرآن می‌فرماید: «و زینا السماء الدنیا بزینه الکواکب»؛ ما آسمان دنیا را با ستاره‌ها تزئین کردیم. ما نمی‌دانیم میلیارد سال نوری یعنی چه؟ یعنی چه با سرعت نور مسیری را از این ستاره به آن ستاره طی کند؟ با عمرهای 60-50 ساله می‌خواهیم یک ابدیت را بخریم. آسمان اول در مقابل آسمان دوم مثل حلقه‌ای است در آسمان دوم. همچنین آسمان دوم در مقابل آسمان سوم مثل حلقه‌ای است در آسمان سوم. این‌ها همه را برای شما خلق کردم. بهشت شما به اندازه همه آسمان‌ها و زمین است. من کیستم که می‌توانم از چنین بهشتی استفاده کنم؟ وسعت نفس من چه‌قدر است که بهشت من به این وسعت است؟ داستان نفس انسان چیست؟ «وجعلنا من الماء کل شیء حی»؛ چرا هر چیزی از آب زنده است. همه چیز از آب است. اگر نگاه عادی را برداریم حیرت تمام وجود انسان را برمی‌دارد. نگاه کردن به آب ثواب دارد حتی کسی که نمی‌تواند از آب لذت ببرد، عقاب دارد. دست روی زیباترین گل‌ها هم بگذارید به آب که نگاه می‌کنید یک چیز دیگر است. «وجعلنا السماء سقفاً محفوظا»؛ گاهی در قرآن آیاتی وجود دارد که آیات للناس است همه مردم اگر فکر کنند دلشان به آرامش می‌رسد اما در جایی می‌فرماید؛ «آیات لقوم یعلمون»؛ فقط مخصوص علما است. بعضی جاها «لأولی الالباب» و... متخصصان مختلف با آیات متناسب با خودشان باید کار کنند. ملائکه هم داستان مفصلی دارد که تک‌تک آنها در نظام خلقت چه کارهایی می‌کنند! از این نگاه آلوده و ضعیف دربیاییم. با کدام قدرت و تخصص «وجعلنا السماء سقفاً محفوظاً» معصومین:تأکید کردند که با نجوم سروکار داشته باشیم. رسول خدا بهترین خلوتشان با آسمان بوده است. آسمان جزء واجبات مطالعاتی یک شیعه، یک مؤمن و یک اهل دل است. خداوند هم در قرآن بسیار تأکید کرده که به آسمان توجه کنید. اسماء الهی را از نگاه در آسمان درمی‌آورند. «یتفکرون فی خلق السموات والارض»؛ اسم «رب»، «مالک»، «هو» درمی‌آید. «ما خلقت هذا باطلا سبحانک فقنا عذاب النار»؛ اسم «سبحان» درمی‌آید، قیامت و معاد درمی‌آید. خیلی از معارف ناب از نگاه به آسمان درمی‌آید. خداوند گاهی اوقات خرق عادت می‌کند. چشم را می‌دهد یک نابینایی هم کنار آن می‌گذارد و... که ما در مقایسه‌ها و اختلافات بفهمیم که آن نظام یعنی چه؟ خداوند گهگاهی به لایه ازن دستور می‌دهد راه را باز کنید که یک شهاب سنگ بیاید. نظریه مشهوری درباره نابودی دایناسورها در چند میلیون سال پیش این بوده که یک شهاب‌سنگ آمده و همه را از بین برده است. «وجعلنا السماء سقفاً محفوظاً»؛ اگر ما این را طراحی نکرده بودیم و اگر لایه O3 را برداریم، زمین چند ساعته نابود می‌شود. در اثر تابش اشعه ماوراء بنفش خورشید از هر 60 نفر یک نفر می‌میرد. وقتی عکس‌های کره زمین را می‌بینید تصویر را در مقیاس ده میلیارد سال نگاه می‌کنید و اصلاً زمینی نمی‌بینید. امام;فرمودند: اگر زمین در منظومه شمسی گم شود، هیچ‌کس غیر از جبرئیل نمی‌تواند آن را پیدا کند. «و جعلنا السماء سقفاً محفوظا»؛ تمام چینش‌ها برای این است که تو سالم باشی. موضوع، انسان است. باید برای این بنایی که خداوند قرار داده خدا را شکر کنیم. در بحث انسان‌شناسی اولین چیزی که گیر آدم می‌آید اسم شریف «هو» است. «و هوالذی خلق اللیل و النهار»؛ اوست که شب و روز را آفرید. آثار شب؛ مایه سکون شما آفریدم. در شب خیلی آرامش و سکون کسب می‌شود. نبی اکرم wصلوات الله علیه فرمودند؛ اشراف امت من سه گروهند؛ «اشراف اللیل»؛ «سبحان الذی اسری بعبده لیلاً» / «و واعدنا موسی اربعین لیله» این ماجرای «لیل» چیست؟ ما باید رساله‌های تخصصی در مورد شب، آثارش بخوانیم. این‌ها را در قرآن می‌توانیم دریافت کنیم. سلامتی جسم و روح خیلی از افراد به شب‌زنده‌داری است. باید از شب برای درمان استفاده کرد. شب ثروت عظیمی است که «انا انزلناه فی لیله القدر»؛ از روز خیلی مهم‌تر است. «والشمس والقمر»؛ آسمان، خورشید و ماه هر کدام در مداری حرکت می‌کنند. «کل فی فلک یسبحون»؛ «سبح» بار علمی دارد. شناور بودن یعنی چه؟ باید در اختیار دانشمندان نجوم قرار دهید، دقیق‌ترین تعبیر را به کار ببریم. مگر بشر چند سال پیش به مدار دست یافته است؟ خورشیدی که ثانیه‌ای 3 میلیون تن از آن کم می‌شود انرژی‌اش را از کجا آورده؟ مدیریت و تنظیم روابط اتمی این کره، تولید و توزیع انرژی و نور از کجا است؟ «تجری لمستقر لها»؛ خورشید جریان است و در محل ثابتی که برایش در نظر گرفته شده است قرار می‌گیرد. «ذلک تقدیر العلی العظیم»؛ کسانی که الان در نانوتکنولوژی کار می‌کنند، در بحث اندازه‌ها، میلیمتر را خیلی بزرگ می‌دانند. بشر اتم را تسخیر کرد به کجا رسید؟ انرژی‌هایی که قرار است مهار شود چه اتفاقی قرار است بیفتد؟ دانشمند اسلامی اگر قبل از این‌که رشته خود را بخواند قرآن را بخواند چند صدسال جلوتر از دانشمندان دیگر می‌تواند تئوری بدهد. خورشید در کجا حرکت می‌کند؟ «ذلک تقدیر العزیز العلیم»؛ اسم شریف «عزیز» و «علیم» چه ربطی با ماجرای شب و روز و خورشید و ماه دارد؟ به کلمه به کلمه آن باید فکر کنیم. اگر خورشید حرکت می‌کند یعنی منظومه حرکت می‌کند. کل منظومه در حرکت است. ما چیزی در عالم نداریم که ثابت باشد و حرکت نکند. ما ثابت غیرمتحرک نداریم. خورشید که از منظومه درنمی‌آید. این که حرکت می‌کند نسبتش با بقیه کجاست؟ چه کسی دارد این را حرکت می‌دهد؟ چه طور می‌توانند پیش‌بینی کنند که در این ساعت و این ثانیه خسوف و کسوف پیش می‌آید. «کل شیء عنده بمقدار» انسان را وادار به سجده می‌کند. سوره مبارکه نمل، آیات 62 ـ60؛ «امّن خلق السموات والارض و انزل لکم من السماء ماء فانبتنا به حدائق ذات بهجه ما کان لکم ان تنبتوا شجرها اءله مع الله بل هم قوم یعدلون.... امن جعل الارض قراراً »؛ دانشمندان می‌گویند زمین با چه سرعتی در فضا حرکت می‌کند، دور خودش می‌گردد، 5 نوع حرکت دارد. این حرکت‌های زمین اصلاً روی سکون و آرامش و قرار ما در زمین تأثیر ندارد. «امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء»؛ امام صادق فرمودند: مصداق حقیقی مضطر در جهان وجود مبارک امام زمان است. سوره مبارکه نمل، آیه 12؛ «سخر لکم...»؛ شب و روز و آسمان و ماه با تو تنظیم شده است. تا زمانی که ما دقت نداشته باشیم، (آیات آفاقی) نمی‌توانیم آیات عجیب‌تر را باور کنیم. تا وقتی به آیات مربوط به خودت برمی‌گردی، تعجب نکنی. می‌فرماید: این که من آفریدم از همه عجیب‌تر است. سوره مبارکه لقمان، آیه 20؛ «الم ترو ان الله سخرلکم ما فی السموات و ما فی الارض...»؛ این آیات ما را دعوت به فکر می‌کند؛ آیا نگاه نمی‌کنند آن‌چه در آسمان و زمین هست برای شما تسخیر کرده؟ (این ستاره‌ها را برای شما گذاشتم تا 12 ماه سال را برنامه‌ریزی کنید، تا مسیرهایتان را پیدا کنید، در سیر و سفر و سیاحت آسمان نقش مهمی دارد. اگر قوای طبیعی نباشد، قطب‌نما چه اثری دارد؟ هواپیما و کشتی نمی‌تواند حرکت کند.) تازه هنوز تسخیر نیامده است. با حضور امام زمان7 25 پایه علم برپا می‌شود که تا زمان ایشان 2 پایه آن طی شده است. بشری که خدا و امام زمان7تربیت می‌کند. از همین جا با برزخ و ماورای طبیعت رفت و آمد عادی دارد و تا قیامت می‌رود. «اسبق علیکم نعمه ظاهره و باطنه»؛ آدم باید نعمت‌های خدا را ببیند، نعمت‌های خدا قابل شمارش نیست. «و من الناس من یجادل فی الله بغیر علم و لا هدی و لا کتاب منیر»؛ اگر می‌خواهید در مورد خدا حرف بزنید علم و کتاب منیر می‌خواهد