از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی یکی دیگر از آثار تنبلی، واگذاری کارهای سخت و شخصی به دیگران و فرار از زیر بار مسئولیت در اثر خودشیفتگی و خودخواهی می باشد. البته این پندار یعنی سختی کار، از نگرشی غلط ناشی می گردد در روایت آمده: «افضل الاعمال اهمزُها» برترین کارها سخت ترین آنهاست. «ثواب العمل علی قدر المشقّه فیه» ثواب عمل به اندازه مشقتی است که در آن (کار) هست. انسان در زندگی مسئولیتهایی دارد که باید سنگینی بار آنها را تحمل کند. مثلاً رعایت ادب و احترام در برابر والدین؛ نباید از آنها خشمگین شود و پاسخ خشم ایشان را به تندی ندهد. فرامین والدین را باید انجام داد و در برابرشان توضع کرد و به امور زندگی شان رسیدگی نمود. سختیهای ناشی از رعایت حال ایشان باعث آمرزش گناهان و کسب درجات آخرتی می گردد. تحمل نگهداری و مراقبت از فرزند هم همینطور است. با هر مکیدن شیر توسط فرزند ثواب آزاد کردن یک بنده از فرزندان حضرت اسماعیل «علیه السلام» برای مادر منظور می گردد. همسرداری هم برای طرفین (زوجین) ثواب جهاد فی سبیل الله را داشته و باعث پاکی از گناه و تقرب به حق تعالی است. ثواب تحمل آزار دوستان و همسفران و ... همچنین می باشد. بعضی ها در سفر، بار کارها را به دوش دیگران انداخته و خودشان به تفریح و زیارت می پردازند در صورتی که فرموده اند: «سیّد القوم خادمهُم» سرور گروه کسی است که خدمت آنها را می کند. کسانی که به زعم خودشان زرنگی می کنند در واقع دچار نهایت حماقت شده اند. زیرک ترین افراد کسانی هستند که سخت ترین کارها را بر می گزینند، و از آنجا که برای خدا می کنند ناسپاسی دیگران ایشان را عصبانی نمی کند. بنابراین کارها را باید فقط به خدا فروخت تا دچار افسردگی و سرخوردگی نشد. در روایت آمده:اگر زن و شوهری بر سر هم منت بگذارند خدا ثواب عبادات و اعمالشان را از بین می برد. ما قبل از هر کس به خدا تعلق داریم؛ «إنّا لله و إنّا الیه راجعون» پس روابط ما با دیگران در حیطه ارتباط با خدا معنا پیدا می کند. باید به خاطر خدا از دیگران جدا شویم نه اینکه به خاطر دیگران رابطه مان با خدا آسیب ببیند. «قُل إن کان ءاباؤکم و أبناؤکم... أحب الیکم مّن الله و رسوله و جهادٍ فی سبیله فتربَّصوا حتی یأتی الله بأمرهو، الله لا یهدی القوم الفاسقین» توبه/24 اگر هشت دلبستگی مذکور در آیه شریفه از خدا، معصوم و جهاد در راه خدا در نزد انسان محبوب تر باشند فاسق و غیر قابل هدایت شده است. این علائق مربوط به بخش حیوانی ما بوده و اگر کسی این بخش را به خدا و معصوم و جهاد ترجیح دهد دچار فسق گشته است. خانواده آسمانی و حقیقی مان حقشان خیلی عظیم تر از خانواده زمینی ما می باشد زیرا والدین زمینی مولد جسم ما هستند و خانواده آسمانی یعنی اهل بیت «علیهم السلام» حقیقت جاودانه ما را به وجود آورده اند و به واسطه همین بخش عمر ما به اندازه عمر خداست. جهاد فی سبیل الله تلاش برای تخلق به اخلاق الهی و جاودانگی است. چون نهاد و ذات انسان طالب بی نهایت یعنی الله و در نتیجه بهشت است، وقتی غیر از آن را ترجیح می دهد در واقع غیر طبیعی و غیر عادی عمل کرده است؛ فلذا فاسق (غیر طبیعی) عمل می کند. در بحث مهارتهای زندگی عرض کرده ایم: در مهارتهای اقتصادی، عاطفی و معنوی، باید عواطف و عشق ترجیح بر مادیات داشته باشند. اگر عشق حقیقی باشد اجازه نمی دهند که مادیات روی آن اثر داشته باشد. همین عشق اگر از حد معمول بیشتر باشد مانند نمک و قند و چربی اضافه، سلامتی را تهدید می کند. عشق برتری، باید حافظ این عواطف و تعدیل کننده آن باشد و آن «عنصر عشق به معنویت و الله» است. وقتی زنی از پیامبر پرسید چه کند تا همسرش او را بیشتر دوست داشته باشد حضرت رسول «صلی الله علیه و آله» به او فرمود: نماز شب بخوان. البته باید معنویت انسان حقیقی باشد و او را به رنگ خداوند درآورده باشد. بنابراین ترتیب مهارتها، معنوی، عاطفی و اقتصادی می باشد که عاطفه بالاتر از اقتصاد و معنویت حافظ عشقهای زمینی می باشد. فلذا عشق پایدار نشانه حقیقی بودن و قداست آن است که با اندک چیزی دلزدگی ایجاد نمی شود. بدون عشق آسمانی، عشقِ زمینیِ پایدار، ممکن نیست. به همین دلیل است که از هر چهار ازدواج سه تای آن، در کشور ما منتهی به شکست می شوند. اعم از طلاق، طلاق عاطفی یا مشاجرات. در این صورت انسان قبل از اینکه عاشق جسم همسرش شود باید عاشق روح او شده و او را به بلندای ابدیت دوست داشته باشد. البته این قاعده صرفاً شامل همسر نمی شود؛ بلکه تمام انسانها را در بر می گیرد. با این نگرش انسان هرگز به کسی خیانت نمی کند زیرا «هو أنت». اگر به کسی حُقّه بزند، کسی را تحقیر کند و یا مورد بی مهری قرار دهد و ... در واقع اینها را به خودش روا داشته است. بنابراین هرگز یک رئیس، آبدارچی اداره را کوچک نمی پندارد و زیبایی و زشتی، مقام و موقعیت و ... ملاک ارزش انسان نخواهد بود. «ما اکرم النّساء الا الکریم و لا اهانهن الا اللئیم» زن اینجا مصداقی از انسان است و احترام به او ناشی از کرامت نفس است. عرض کردیم: از جمله ظهورات تنبلی، انداختن کار بر دوش دیگران است. در جبهه سخت ترین کار کندن زمین برای درست کردن چاه فاضلاب بود. یکی از رزمندگان همیشه داوطلب بود و می گفت: چه کسی بهتر از من برای این کار؟ یا مرحوم الهی قمشه ای همیشه به همه حتی بچه ها اول سلام می کرد و می فرمود: من به نود و نه قسمت از ثواب بیشتر از آنها نیاز دارم. ما در آخرت با عالَمی با عظمت تر و پیچیده تر از دنیا مواجه خواهیم بود. اگر نتوانیم به نسبت آنجا با خودمان تجهیزات ببریم، گدایی و فقر کشنده ای در انتظارمان خواهد بود. بنابراین کسی که به مسئله توجه داشته باشد می فهمد به کرامت، محبت، عشق ورزی و گذشت و سخاوت بیشتر از طرف مقابل نیازمند است. تنبل هم از دنیایش کم می گذارد و هم از آخرتش. پیامبر «صلی الله علیه و آله» فرمودند: بیشترین ناله اهل جهنم از تنبلی است. در صورتی که ممکن است آدمهای خوبی هم بوده باشند. مانند کسانی که خوب هستند ولی بهداشت را رعایت نکرده و دچار بیماری در نتیجه تحمل درد و پرداخت هزینه می گردند. انسان عاقل هرگز تنبلی نکرده و بخصوص قواعد و مهارتهای ارتباط با همسر و دیگران را می آموزد. لذا زندگی سرشار از شادی و عشق دارد. یک دختر نوجوان ممکن است حس همسری نداشته باشد ولی حس مادری داشته و باید شروع به تقویت ژنها برای بهبود وضع فرزند و نسلش بنماید. یک پسر جوان هم همینطور، باید ژنها را در پنج جهت سلامت و زیبایی، هوش، عقل، دین و اخلاق تقویت کرد تا فرزندی قدرتمند و ثروتمند داشته باشیم. بعضی ها در دوران بارداری و شیردهی تمام کینه ها، حسادتها، بدخلقی و ... را به فرزندشان منتقل می کنند. چنین مادری نمی تواند این فرزند را تحمل کند. در هنگام تقسیم کار با دیگران از نوع تقسیم سخت و راحت آن شخصیت ما معلوم می شود. زیرک کسی است که کار سخت تر را انتخاب کرده و در برابر آن بهانه نیاورده و امروز و فردا نکند. پیامبر «صلی الله علیه و اله» می فرمایند: «ملعون ملعون من القی کلّه علی الناس» دور است از رحمت خدا، دور است از رحمت خدا کسی که سنگینی کارش را به دوش دیگران می اندازد. والدین باید مهارتهای برخورد با فرزند و تربیت او را بیاموزند ولی متأسفانه والدین امروزی روی سلامت و زیبایی و هوش سرمایه گذاری می کنند و در بخشهای اصلی تربیت را رها می کنند. مرد کسی نیست که هزینه خانواده را تأمین می کند بلکه کسی است که در سه عرصه معنوی، عاطفی و اقتصادی وظیفه خود را در قبال خانواده انجام داده و آنها را تا بهشت برساند. مادر هم همینطور، نه اینکه با کارهایشان فرزندان و همسر را به جهنم بکشاند. امام صادق «علیه السلام» می فرمایند: «لاتکسل عن معیشتک فتکون کلاً علی غیرک» در معیشت خود تنبلی نکن که سنگینی زندگی ات روی دوش دیگران می افتد. البته در روایت آمده که پدر باید فرزندش را ازدواج دهد و در هزینه ی ازدواج و مسکن او را یاری کند ولی فرزند هم باید به گونه ای تربیت شده باشد که بعد از آن خودش را تأمین کند. اگر کسی بیکار باشد و ادعا کند کار نیست، دروغ بزرگی گفته است و باید هر کار شرافت مندانه ای را انجام دهد. همه انبیاء و ائمه «علیهم السلام» کار می کردند. خداوند فرموده بودند: راضی نیستم از راه پیامبری درآمد داشته باشید لذا ایشان به انواع کارها حتی کارگری و کشاورزی اشتغال داشتند. در روایت آمده: خدا مؤمنی که حرفه بلد است را دوست دارد. پس هر کس باید بار زندگی اش را خودش به دوش بکشد. امام صادق «علیه السلام» با کسی همراه شده بودند ناگهان بند کفششان پاره شد، آن شخص بلافاصله کفشش را جلوی پای حضرت گذاشت؛ ایشان ناراحت شده و فرمودند: مستحق ترین کس برای تحمل این مشکل خودم هستم. بعضی مادرها وقتی بچه هایشان تنبلی و بازیگوشی کرده و تکلیف شان را انجام نمی دهند اقدام به انجام تکالیف بچه ها می کنند. این کار جنایت در حق بچه است باید به مدرسه رفته و آثار تنبلی را دریافت و متنبه گردند. فرزندسالاری خیلی شایع است. گاهی پدر تا سی سالگی فرزند هزینه های او را می دهد در صورتی که در بسیاری از کشورهای جهان بعد از نوجوانی فرزند باید از خانه رفته و خودش مسئول تأمین هزینه هایش باشد. دختران به قدری تنبل بار می آیند که بعد از ازدواج حاضر به فرزنددار شدن و پذیرش مسئولیت نمی شوند. بعضی از والدین آن قدر فرزندانشان را لوس کرده اند که اگر وسیله خود را اعم از موتور، دوچرخه یا اتومبیل از دست بدهند بلافاصله برایش تهیه می کنند. پول توجیبی به وفور در اختیار فرزند قرار دادن از دیگر اشتباهات فاحش والدین است. باید مقدار مشخصی پول هفتگی یا ماهانه در اختیار او قرار داده و در طول مدت زمان مشخص برای خرید لوازمش از آن استفاده کرده و یاد بگیرد پس انداز کند. زمانی که اقتصاد بزرگتر از عاطفه و معنویت شود قضیه واژگون می شود فلذا سه چهارم زندگی ها از هم می پاشد. در خریدن لباس هم باید تعادل را رعایت کنیم و بچه ها باید مدتها از یک کفش یا لباس استفاده کنند. اگر در هر مرحله ای فرزندان درست تربیت شوند (هفت سال اول: پادشاهی، هفت سال دوم: اطاعت) در هفت سال سوم می توانند وزارت کنند. «وزیر» از ریشه «وزر» به معنی بارکشی گرفته شده یعنی قبول مسئولیت. باید به بچه ها مسئولیت بدهیم و لو ابتدای کار از عهده برنیایند. هفت سال سوم دوره محبوبیت، مقبولیت و کار است. ولی متأسفانه ما فقط به بچه ها می گوییم شما درس بخوانید ما همه کارها را انجام می دهیم. این چنین بچه ها را سوار بر گُرده خود کرده و آنها هم به ما بی ادبی می کنند. پیامبر «صلی الله علیه وآله» فرموده اند: خدا لعنت کند پدر و مادرى را که فرزندان خویش را بد تربیت کنند. نه بار کسی را به دوش بگیریم و نه بار خودمان را به دوش کسی بیندازیم، مگر جایی که لازم به ایثار کردن باشد و ضمناً شخص لایق هم باشد. خانمی تعریف می کرد: تمام مسئولیتهای خانه به اضافه کار کردن در بیرون از منزل به عهده اوست. شوهرش بیکار و معتاد است و آن خانم سیگار و تریاک او را هم تهیه می کند و می ترسد که اگر غیر از این باشد شوهرش شیشه مصرف کند. این مرد باید آن قدر محروم شود تا بمیرد. مردی واجب الاطاعه بوده و بر زن ولایت دارد که نفقه را عهده دار شده باشد. زن وظیفه ندارد که کار کرده و درآمد داشته باشد. اگر به میل خود اشتغال داشت اختیار دارد درآمدش را هزینه منزل کرده، پس انداز کند و یا به مصارف دیگر برساند. البته مرد مسئولیت پذیری که دچار مشکل تصادف، بیماری و یا ورشکستگی و ... شده شامل این مورد نمی شود. درباره دوستان هم باید ملاحظاتی کرد ولی به قول امام صادق «علیه السلام» اگر خواست انسان را به استخدام درآورد باید امتناع کرد. (درباره برخورد با بی ادبی فرزندان باید محرومیت و تنبیه داشته باشیم. هیچ تنبیهی مانند قهر کردن با آنها مؤثر نیست.) امام علی «علیه السلام» فرمودند: «لا تتّکّل فی امورک علی کسلان» در کارهایت به شخص تنبل تکیه نکن. البته گاهی درباره فرزند و همسر باید این تمرین را داد و آنها را تدریجاً وادار به انجام کارها کرد. در مورد حدیث مذکور برای مثال می توان رئیسی را مثال زد که قصد جذب نیرو دارد. او نباید شخص تنبل را برای کارهای خطیر استخدام کند. آدمهای تنبل ارزش سرمایه گذاری نداشته و کار را خراب می کنند.. برای غلبه بر تنبلی باید تلقین کرد. امام «رضوان الله» فرمودند: انسان بدون تلقین به جایی نمی رسد. اثر دیگر تنبلی، بیکاری است که در جلسه بعد توضیح خواهیم داد.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته .

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی عرض کردیم: یکی از آثار تنبلی، کوتاهی و تفریط است که سبب ضعف در امور دنیایی و آخرتی می‌شود. انسان تنبل حوصله خودش را از دست داده و کارهای در حال انجام را هم رها می‌کند و باعث تضییع حقوق خود و دیگران در بُعد انسانی می‌گردد. انسان در حس، خیال و وهم با حیوانات و در عقل با فرشتگان مشترک است و ضمناً بخش بالاتری در انسان به نام فوق عقل وجود دارد که انسانیت انسان به آن وابسته است. شخص تنبل و بی حوصله، هم به بخش حیوانی‌اش، با عدم رعایت بهداشت بدن و عدم رعایت ایمنی لطمه وارد می‌نماید و هم به سایر ابعاد وجودی‌اش. مثلاً وسیله نقلیه‌اش نیاز به رسیدگی دارد. تنبلی می‌کند و در اثر حادثه‌های رانندگی دچار صدمات مالی و جسمی فراوان می‌گردد. تنبلی در بخش عقلانی هم آسیب‌های خاص خودش را دارد مثل اینکه مهارت‌ها را نمی‌آموزد و در انتخاب همسر، مهارت‌های کلامی، عاطفی، اقتصادی و ... اشتباه می‌کند. در فرزنددار شدن تقویت ژن، مراقبت‌های دوران بارداری، تربیت دوره‌های هفت ساله فرزند و ... را مراعات نکرده لذا نتیجه لازم را نمی‌گیرند. بیماری فرزند سالاری که در کشور ما بسیار شایع است، باعث وظیفه نشناسی و بی مسئولیت بار آمدن فرزندان شده و این مشکل در اثر بی اطلاعاتی والدین است. شخص تنبل به فوق عقلش رسیدگی نکرده، اموراتش منحصر به بخشهای زمینی‌اش است فلذا پشتیبانی آسمانی را ندارد فلذا تبدیل به یک موجود بی اراده، مضطرب و ناآرام شده که با کوچک‌ترین حادثه ای دست به خودکشی می زند. چنین شخصی گدایی‌های عشقی و عاطفی زیادی دارد. «اللهِ» این شخص بسیار ناتوان است و به قول امام صادق «علیه‌السلام» «اللهِ خودساخته (ساخته خودش)» است که به او آرامش نمی‌دهد و نمی‌تواند از غیب استمداد بگیرد و کافی است که دچار کوچک‌ترین مشکلی شود در آن صورت غصه خورده و به پوچی می‌رسد و یک مشکل اقتصادی، خانوادگی و ... می‌تواند او را از پا درآورد. اسلام، انسان را به گونه ای تربیت می‌کند که در تلاطم زندگی شاد و آرام باشد و سلامتی و بیماری، فقر و دارایی برای او یکسان است. اما بعضی‌ها با داشتن سلامتی، امکانات و خانواده، کمی آرامش دارند ولی به محض سلب این‌ها خودشان را می‌بازند. تعبیر قرآن در مورد این‌ها چنین است: «... و من النّاس من یعبد الله علی حرف...» عبادت برای این افراد تفنّنی و در حاشیه است و لذا شخصیت این افراد بسیار ضعیف است و وقتی می‌خواهند تولید نسل کنند از ویژگی‌های پنجگانه سلامت و زیبایی، هوش، عقل، دین و اخلاق، فقط به دو ویژگی سلامت و زیبایی، و هوش اهمیت می‌دهند. این مر از مصادیق تضییع حقوق دیگران است. نفس ما هم نیاز به شادی و آرامش حقیقی دارد و با محروم کردن آن در حقش ظلم می‌کنیم. در عوض به تقویت بخشهای حس و خیال و وهم پرداخته و دچار کثرت شده که اضطراب آور است. در تضییع حقوق، اولین کسی که حقش ضایع می‌شود حقیقت انسانی و جاودانه ماست. یکی دیگر از آسیبهای تنبلی این است: انسان همین که متوجه اشتباهاتش شد و حق را شناخت، صبر بر حق نکرده لذا قدرت جبران هم نخواهد داشت. اینگونه افراد بخشهای حیوانی شان خیلی رشد کرده و بخش انسانی مظلوم واقع شده لذا به راحتی قدرت غلبه ندارد و نیاز به تغذیه جدی و قوی دارد که شخص تنبل معمولاً چنین توانی ندارد. چه اموری که ارزش فکر کردن و غصه خوردن را نداشته ولی دائماً فکر شخص را مشغول کرده و حتی سر نماز و هنگام خواب هم انسان را رها نمی‌کند. تنبلی در آموزش و کسب مهارت‌ها باعث می‌شوند انسان در طول روز گرفتار حمله‌های چهارگانه شیطان شود و هر روز عقب تر بیفتد و غصه دنیایی‌اش زیاد، و در نتیجه جهنمی شود: «من بکی علی الدنیا دخل النّار» کسی که برای دنیا غصه می‌خورد یعنی دارایی‌های برتر را ندارد. قیمت انسان به دغدغه‌ها و آرمان‌هایش است. امام کاظم «علیه‌السلام» فرموده‌اند: «من اغتمّ کان للغمّ اهلا» کسی که غم می‌خورد اهل غم است (لیاقتش غصه خوردن است.) کسی که بُعد انسانی‌اش غذا نخورده آنقدر بزرگ نشده که با سختی‌های بخشهای پایینی آرامشش حفظ شود و آن‌ها را ذخیره بداند؛ «الذین اذا اصابتهم مصیبه؛ قالوا انّا لله و انّا الیه راجعون» یعنی تعلق داشتن به خدا آرام شان می‌کند و به قول آیت الله مجتهدی می گویند: «این نیز بگذرد» فقدان‌ها سرمایه‌های آخرتی است فلذا انسان در سختی‌ها چیزی از دست نداده است. کسی که خودشناسی و خودسازی نکرده است جایی که باید غصه نخورد و شاد باشد دچار غم و افسردگی می‌شود. روز قیامت وقتی مؤمن آثار محرومیت‌هایش را دیده و جبران الهی را مشاهده می‌کند آرزو می‌کند ای کاش همه چیزش را در دنیا از دست داده و دعاهایش اجابت نمی‌شد و به قول امام صادق «علیه‌السلام» کاش در دنیا بدن ما را با قیچی تکه‌تکه می‌کردند. یکی از عوامل حسرت آخرتی خوش گذشتن‌های دنیایی است. کسی که اصالت را به بخش طبیعی و حیوانی‌اش بدهد در انتخاب‌ها، ارتباطات، افکار و رفتارش شکست می‌خورد مطلبی که از نظرتان گذشت پنجمین اثر تنبلی است. ششمین اثر، تأخیر در انجام کارهاست. اگر از بعضی‌ها بپرسیم: فرض کنید امروز آخرین روز عمرتان باشد چه می‌کنید، می گویند: از دیگران حلالیت خواسته و حقوقی که از دیگران بر ذمّه مان است را جبران می‌کنیم و... . در صورتی که در این امر اصلاً نباید تأخیر کرد چرا که هر روز و هر لحظه ممکن است آخرین روز و لحظه زندگی انسان باشد ولی معمولاً توهم بر عقل انسان‌ها غلبه کرده و فرد تصور می‌کند به این زودی قرار نیست بمیرد فلذا وظایفش را نادیده گرفته و به تأخیر می‌اندازد. نقل شده حضرت عزرائیل «علیه‌السلام» به کسی گفت: آماده رفتن شود، او گفت: اجازه بده کارهای عقب افتاده‌ام را جبران کنم عزرائیل «علیه‌السلام» گفت: اگر به تو فرصت دهم حجم این کارها بیشتر می‌شود چون باز هم کوتاهی خواهی کرد پس بهتر است با این مقدار بدهکاری از دنیا بروی. قرآن خواب را تقریباً با از دنیا رفتن یکی دانسته و بیان می‌دارد با بیدارشدن به حیات بازگشته‌ایم برای همین در آموزه‌های دینی داریم باید وقتی از خواب برخاستیم شکر کنیم؛ سر به سجده گذاشته و بگوییم: «الحمدلله الذی احیانی بعدان اماتنی» خدا را شکر که مرا بعد از اینکه میراند، زنده کرد. چه بسا کسانی که از بنده برنامه می‌گیرند برای شش ماه. ولی بعد از یکسال اظهار می‌دارند هنوز برنامه شش ماهه شان پایان نیافته است. در این بین چه بسا افراد دارای رتبه‌های عالی علمی و اجتماعی هستند. به بعضی‌ها توصیه می‌کنیم: برای رسیدن به خود، شش ماه مرخصی تحصیلی بگیرند ولی اصلاً زیر بار نمی‌روند. از بعضی‌ها می‌خواهم مدتی بارداری شان را به تأخیر بیندازند تا اطلاعاتشان بیشتر و به تقویت ژن‌ها بپردازند اما حاضر به چنین کاری نمی‌شوند. چه اشکالی دارد که انسان مجرد هم اقدام به تقویت ژن‌هایش بکند؟ انسان باید دارایی داشته باشد که به فرزندش منتقل کند چون فاقد شئ معطی شئ نیست. انسان باید برای هر موقعیتی و لو رهبری جامعه آماده باشد. یکی از سؤالات قیامت این است که انسان مدت جوانی‌اش را در چه راهی صرف کرده است؟ در قرآن آمده: آیا ما به شما عمر ندادیم که متذکر شوید؟ حضرت می‌فرمایند: این آیه توبیخ جوان هیجده ساله ای است که هنوز با وظایفش آشنایی ندارد. اگر کسی ژن‌هایش را تقویت کرده باشد و سپس صاحب فرزند شود، تربیت فرزندش کار دشواری نیست چون ژن‌های فرزند قوی هستند. در دوران بارداری هم هنوز دیر نشده و جنین و ژن‌هایش تأثیرپذیر هستند. بعد از تولد هر قدر سن بالاتر رود مقاومت هم بیشتر می‌شود. حضرت رسول «صلی الله علیه و آله» فرمودند: سه دوره هفت سال اول، دوم و سوم را تربیت کرده و سپس فرزندانتان را رها کنید. ولی ما برعکس بیست سال آن‌ها را رها می‌کنیم و بعد کاری از دستمان بر نمی‌آید. مگر اینکه خودش تصمیم گرفته و اقدام به خودسازی نماید. اثر ششم تنبلی که آن را توضیح دادیم در واقع همان تسویف است که بیشتر نامه اهل جهنم از آن است. این‌ها اشخاص بد و معاندی نبودند فقط همین امروز و فردا کردن، کار دستشان داده است. «ایّاک و التسویف فانّه بحر یُغرق فیه الهلکی» از امروز و فردا کردن بپرهیزید زیرا دریایی است که اهل هلاکت در آن غرق شدند. باید از بچگی فرزندان را به گونه ای تربیت کنیم که تنبلی ننمایند. تا هفت سال همه در خدمتشان بودند و آن‌ها فرمانروایی می‌کردند باید بعد از هفت سال فرمانبردار بوده و محدودیت‌های تربیتی را بپذیرند. مرد باید مسئولیت پذیر باشد و در انجام وظایفش در خانه کوتاهی نکند نهایتاً خستگی‌اش را برطرف کرده و چیزی هم میل کند ولی بعد از آن باید به طور جدی به خانواده و نیازهایشان رسیدگی کند. هرکس در بخشهای پایینی کسل باشد در بخشهای بالایی تنبل تر است. پیامبر «صلی الله علیه و اله» خطاب به ابوذر می‌فرمایند: «یا اباذر! ایاک و التسویف بعملک فانّک بیومک و لست بما به عده، ...؛ ای ابوذر! از تسویف در عملت بپرهیز که تو متعلق به امروز هستی نه به بعد از آن...» بعضی‌ها در سن هفتاد سالگی به یاد وصیتنامه نوشتن می افتند. آیا واقعاً این‌ها از اول می‌دانستند که قرار است اینقدر عمر کنند؟ در سنین پایین باید این کار را انجام می‌دادند هم آرامش بیشتری داشتند و هم به طول عمرشان می‌افزود. برخی دیگر در سنین کهولت تازه به فکر محاسبه خمس مالشان و آمادگی برای حج می افتند. با توجه به بحث نسبت، ما مانند جنین در رحم دنیا هستیم و چنانچه جنین امکانات بهره برداری از دنیا را تحصیل نکرده باشد بیچاره می‌شود، وای به حال ما اگر در رحم دنیا تجهیزات آخرتی را کسب نکرده باشیم. جنین باید برای ما درس آموز باشد. او، دنیا را جدی گرفته ولی ما ابدیت را به بازی گرفته‌ایم. همه اقشار اعم از مدیران، زن‌ها، شوهرها و ... باید پرهیز از تسویف را رعایت کنند. اگر کسی امروز تصمیم بگیرد و فردا بمیرد باز هم حرفی در پیشگاه خداوند برای دفاع از خودش دارد. اگر فردا هم از آنِ تو شد (فردا زنده ماندی) فردا هم مثل امروز باش. ما نمی‌دانیم فردا هستیم یا نه؛ و ما سیئاتیک فأین؟ آن که قرار است بیاید کجاست؟ ادامه حدیث: «فان لم یکن غد لک لم تندم علی ما فرّطت فی الیوم» پس اگر هم نبودی به خاطر کوتاهی‌های امروزت پشیمان نیستی. «طولُ التّسویف حیره» کار امروز را به فردا انداختن سبب تحیر می‌شود. چه بسا کسانی را دیده‌ام که همه کارهایشان را برای سفر خارجی از قبیل حج و عتبات انجام داده‌اند ولی لحظه خروج به آن‌ها گفته‌اند که ممنوع الخروج هستید آن هم برای دلایل واهی. پاسپورت انسان باید همیشه آماده باشد و قبل از انقضاء اعتبار باید آن را تمدید کرد. زمانی اعلام کردند: اساتید دانشگاه از این امتیاز برخوردارند که بدون نوبت، هفته  آینده به سوریه سفر کنند عده ای که پاسپورت خود یا خانواده‌شان آماده نبود از این سفر محروم شدند. بعضی‌ها از جنوب کشور مسافت زیادی را برای سفر به شمال طی می‌کنند وقتی به آنجا می‌رسند اتومبیل آن‌ها فاقد زنجیر چرخ است و امکان ادامه ندارد. این‌ها از مصادیق تحیرهای دنیایی هستند. تحیر آخرتی اصلاً قابل جبران نیست. «ربّ ارجعون لعلّی اعمل صالحاً فیما ترکت، کلاً انّها کلمه هو قائل‌ها...» پروردگارا! مرا بازگردان بلکه در آنچه که ترک کردم عمل صالحی انجام دهم. (قرآن پاسخ می‌دهد) هرگز! این‌همه عمر خداوند در اختیار انسان قرار داد. خیلی وضعیت بدی است انسان نه امکان بازگشت دارد نه یارای رفتن به پیش، زیرا پیش روی او جهنمی سوزان است. در یکی از سفرهای خارجی، مسئول تهیه بلیط، بلیط یکی از مراحل سفر را چِک نکرده بود در فرودگاه به ما اجازه پرواز نمی‌دادند و از طرفی امکان بازگشت به ایران هم نداشتیم حیرت عجیبی بود، حیرت برزخ که خیلی بدتر است پنجاه سؤال قیامت از آن جا آغاز می‌گردد و ما می‌بینیم که درباره حقوق همسر، فرزند، والدین، همسایگان و ... مشکل داریم. حق‌الناس را هم کاری نمی‌توان کرد. حیرت و شوک آن خیلی وحشتناک است و به قول امام صادق «علیه‌السلام» از تسویف نشأت می‌گیرد. خانمی در دوران عقد کردگی اظهار کرد از همسرش نفرت دارد؛ من تمرین‌ها و اطلاعات مربوط به مهرورزی را به او دادم که اگر امکان دارد احساسش عوض شده و نسبت به او علاقه‌مند گردد و اگر نتیجه نداد از او طلاق بگیرد و او را نیز بدبخت نکند. او نه تنها علاقه‌مند نشد و نفرتش تداوم یافت، بلکه حاضر به طلاق هم نشد چون در فامیلشان مرسوم نبود. نتیجه این شد که بعد از گذشت چندین سال با داشتن فرزندی سه چهار ساله اقدام به طلاق کرد و سرنوشت سه نفر را درگیر کرد. باید به قدرها و حدود و اندازه‌های الهی احترام بگذاریم قوانین طبیعی اصلاً شوخی بردار نیستند. اگر نظام حاکم بر بدن را جدی نگیریم با درد به ما هشدار می‌دهد. در جلسه بعد بیشتر درباره تسویف و دیگر آثار تنبلی صحبت خواهیم کرد.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

با توجه به اینکه آستانه لیالی قدر هستیم بحثمان را مرتبط با این شب‌های مبارک می‌نماییم. شب قدر شبی است که تقدیرات یک سال همه عوالم وجود، بر وجود مقدس امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» نازل شده و به امضای حضرت می‌رسد «تنزّل الملائکه و الرّوح فی‌ها به اذن ربّهم من کلّ امر». «امر»، همه تقدیرات عالَم خلقت را در بر می‌گیرد. یعنی مقدرات از کمال مطلق به مظهر کاملش که واسطه فیض الهی است می‌رسد. «... بِیُمنِهِ رُزِقَ الوری» همه موجودات عوالم مختلف، رزقشان را از حضرت حجه «عجل الله تعالی فرجه الشریف» دریافت می‌کنند. سرنوشت یکسال آینده همه ما بستگی به تقدیراتی دارد که در شب قدر به امضای حضرت می‌رسد. در این شب ما باید از سستی، تنبلی، قساوت قلب، حسادت، بدخلقی، زودرنجی، بداخلاقی و ... توبه کنیم. ما هر چه بخواهیم و آمادگی هرچه را داشته باشیم حضرت امضاء می‌نمایند. هرچه بکاریم درو می‌کنیم. ما باید تصمیم جدّی بگیریم که سراغ گناه اعم از حقّ الله و حق النّاس نرویم. کسی که مبتلا به اصرار بر گناه است وقتی با آن حال وارد شب قدر می‌شود تقاضاهای نامناسبی خدمت حضرت برای امضاء ایشان عَرضه می‌کند. این وضعیت بسیار خطرناکی است. اگر کسی خیال توبه نداشته باشد و ضمناً عالی‌ترین تقدیرات را هم طلب کند مانند کسی است که ظرفش سوراخ است. حضرت قسم یاد کرده‌اند اگر کسی ک اصرار بر گناه داشته باشد هیچ عملی از او قبول نمی‌شود. بنابراین مهم‌ترین وظیفه ما در شب قدر توبه کردن است زیرا ما نباید جهنم برویم. در قیامت هم از صراطی عبور می‌کنیم که روی جهنم است؛ «اِن مِنکُم الا واردُها» بعضی‌ها می‌سوزند و برخی نمی‌سوزند. آنان که نمی‌سوزند یا در دنیا مرتکب گناه نشده‌اند و یا اگر گناهی از آن‌ها سر زده توبه کرده و جبران نموده‌اند. مهم‌ترین کار، تلاش برای نرفتن به جهنم است: «... فیا ذالمنّ و لا یُمنُّ علیک مُنَّ علیَّ بفکاک رقبتی من النّار...» بعد باید به امور دیگر بپردازیم. چند عامل در این تقدیرات بسیار مؤثر است؛ یکی شکر نعمت است که باعث تداوم نعمت می‌باشد و اگر کفران نعمت نموده و یا راه‌های نادرست و معصیت را پیش بگیریم و نعمت را صرف آنان کنیم از ما سلب می‌شود. گاهی خداوند، خودش و اهل بیت «علیهم‌السلام» را به ما می‌دهد ولی ما بی لیاقتی نشان می‌دهیم. ظرفیت، لیاقت و میزان شکر انسان بر تقدیرات سال آینده‌اش تأثیر مستقیم دارد. «إنّ الله لا یُغیِّرُ به قوم حتّی یغیّروا ما بانفسهم» انسان برای هر تغییری باید خودش اقدام کند. اگر دچار مشکلی می‌شود بررسی کند عملکردش چگونه بوده و الان باید چه اقداماتی بنماید. مثلاً کسی که دچار مشکلات اقتصادی است باید توجه کند: یا اعتدال را مراعات نکرده، یا از ثروتش در معصیت خداوند استفاده کرده و یا انواع دیگر ناسپاسی از او سر زده است. در حال حاضر بیشترین مشکلات را قشر ثروتمند و تحصیل کرده دارند که ظرفیت این نعمت‌ها را نداشته و دچار غفلت شده‌اند. بی ظرفیتی، باعث جدایی انسان از خانواده آسمانی و خداوند می‌شود. ثروت، امکانات رفاهی و انواع نعمت‌ها، اگر نصیب انسان بی ظرفیت شود او را خانواده آسمانی‌اش و حضرت حق غافل می‌کند. باید تقدیرات شب قدر را با دقت و ظرفیت برگزینیم و خدمت حضرت حجه «عجل الله تعالی فرجه الشریف» برای امضاء عَرضه نماییم. باید برای زندگی پاک و مورد رضای امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» در خودمان تحول ایجاد نماییم. باید تقاضاهایمان در شب قدر به قیمت انسانیتمان باشد نه به قیمت جماد و حیوان و ... (در قرآن انسان‌ها به شش گروه، جماد، کمتر از جماد، نبات و کمتر از آن، و شیطان صفت و انسان تقسیم شده است.) اگر قیمت دستمان باشد تقدیراتی که خدمت حضرت در شب قدر می‌بریم قدرتمند و در سطح عالی خواهد بود. در صورتی که به مسلمان جمادی و نباتی یا حیوانی راضی باشیم دعاها و تقاضاهایمان هم در همان اندازه خواهد بود. در اینصورت سبک زندگی را هم تغییر نخواهیم داد. فلذا نعمت‌هایی که درباره آن‌ها ناسپاسی کرده‌ایم حذف شده و گناهانمان بیشتر و وضع زندگیمان بدتر خواهد شد. بعضی‌ها حوصله ماه مبارک رمضان و شبهای قدر را ندارند و ترجیح می‌دهند وقتشان را به تفریح و کارهای دیگر اختصاص دهند تا اینکه در مراسم اِحیاء شرکت نمایند. شب قدر معادل هزارماه (بیش از هشتاد و سه سال) است. اینکه ما به اندازه چندسال بتوانیم از آن شب توشه برگیریم به معرفت و همتمان بستگی دارد. بعضی‌ها در حد یکسال هم قادر به دریافت نیستند. دعاهای ماه مبارک رمضان دائماً ما را به سمتی فرا می‌خوانند که قیمتمان افزایش یابد تا آنجا که هنگام ورود به برزخ نه به قیمت یک انسان، بلکه هزاران و میلیون‌ها انسان از دنیا برویم. برخی افراد شب اول قبر هیچ توشه ای نداشته و هر چه دارند معصیت است و کارهای خیرشان هم به واسطه  گناهانشان پایمال شده است. بعضی دیگر هم توشه کافی نداشته، به حدی که همان اندک توشه شان هم در ابتدای راه مصرف شده و همواره به خواب آمده و تقاضای کمک می‌کنند، ما هم باید اجابت کنیم. ماباید با همه موجودات رحمان بوده و نسبت به مؤمنین رحیم باشیم. از مهم‌ترین ویژگی‌های مؤمن این است که خیرش به اموات برسد؛ «اللهمّ ادخل علی اهل القبور السّرور...» کسی که برای اموات اسباب شادی فراهم نماید در برزخ تأثیراتش به او باز می‌گردد چون همه اموات برای او استغفار و دعا می‌نمایند. کسی که به دیگران کمک کند ذخیره آخرتش می‌شود: «اللهمّ اغن کلّ فقیر...» خوبی کردن به دیگران به خود انسان باز می‌گردد؛ «هُوَ اَنت». رفتار ما نباید متأثر از رفتار دیگران باشد و اگر آن‌ها بدی کرده‌اند لازم نیست تلافی کنیم. آن‌ها در حقیقت به خودشان بد کرده‌اند ما هم نتیجه عمل خیرمان را می‌بینیم. باید برای همه مردم با انواع گرفتاری‌ها دعا کنیم «اللهمّ اَشبِع کلّ جائع، اللهم اکسُ کلّ عریان، اللهم اقض دین کل مدین، اللهم فرّج کلّ مکروب...» کسی که حسادت می‌کند در اوج حماقت است و کینه‌اش عفونتی است که شب قدر آن را خدمت حضرت رسانده و می‌خواهد ایشان امضاء کنند. اگر کسی به ما بدی کند نه تنها باید او را عفو کنیم بلکه باید مورد غفران خودمان نیز قرار دهیم، یعنی رفتارمان تغییر نکرده و به سردی نگراید. «... مُنَّ علیّ بفکاک رقبتی من النّار...» خداوند اول از ما می‌خواهد که از دیگران گذشت نماییم. خدا کسی را از آتش می‌رهاند که او نیز دیگران را از آتش نجات داده باشد. کسی که کینه دارد دلش پر از عفونت است و به بهشت راه نمی‌یابد، زیرا حضرت قسم خورده با ذره ای از کینه کسی را به بهشت راه نمی‌دهند. اگر کسی با کینه وارد برزخ شود در جهنم با آتش آن را پاک می‌کنند. در یکی از دعاهای ماه مبارک رمضان آمده: «اللهمّ انّی اسئلک خشوع الایمان قبل خشوع الذّلِّ فی النّار» پروردگارا!  از تو خشوع ایمان را طلب می‌کنم قبل از اینکه با آتش به این خشوع برسم. بنابراین اول باید خودمان را نرم کنیم. جنین به حدی انعطاف دارد که اجازه می‌دهد فرشتگان هر تغییری لازم است در او ایجاد کنند و برای شدن آمادگی دارد؛ ولی اگر مقاومت کرده باشد در دنیا حتی یک بند انگشت هم نمی‌توانند بسازد. ما هم باید انعطاف داشته باشیم و سنگ نباشیم؛ البته سنگ هم از شنیدن نام خدا دچار خشوع می‌شود. نفسی که از شنیدن نام خدا و معصومین «علیهم‌السلام» به وجد نیامده بلکه حتی مشمئز می‌شود، سالم نیست. در برزخ هزاران سال طول می‌کشد تا شکل این نفس را با آتش عوض کنند. بنابراین در دنیا به احکام الهی تن داده و متناسب با فرامینش عمل نماییم. «اللهمّ اصلح کُلّ فاسد من امورالمسلمین...» ما باید خودمان را بررسی کنیم که آیا اهل فساد هستیم یا اهل صلاح. فساد اعم است از فساد خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و... اگر مبتلا هستیم باید برطرف کنیم تا تقدیراتمان اصلاح گردد. در شبهای قدر باید دقت کنیم  چه خواسته‌هایی داشته باشیم و در این مسیر از خداوند کمک بگیریم. ما واقعاً به قدَرها و اندازه‌ها نیاز داریم. شب قدر را برای تعیین آن قرار داده‌اند: «انّا انزلناه فی لیله القدر...». شب قدر بهترین زمان بهره برداری از قرآن است که باید با اندازه‌ها و معیارهایش آشنا شویم. از خدا بخواهیم که انسان حقیقی باشیم نه هیچ کدام از آن پنج دسته دیگر (جماد، حیوان و پست تر از آن‌ها و شیطان صفت) باید به گونه ای زندگی کنیم که خانواده آسمانی مان از ما راضی باشند و باعث چشم روشنی ایشان شویم. دعای سحر را حتماً مطالعه کرده و اگر امکان خواندن دعای ابوحمزه نداریم دعای بعد از آن که کوتاه ولی مهم است را بخوانیم. کسانی که عربی نمی‌دانند به فارسی حتماً بخوانند. دعای روزهای ماه مبارک هم خیلی مهم است. دعای افتتاح هم بسیار توصیه می‌گردد که در این ایام تقدیرهایی بالاتر از تقدیرات این دعای شریف نداریم. (در مراقبات و بحث جهاد کاملاً توضیح داده‌ایم). اگر کسی این دعا را با خلوص نیت فقط یک‌بار بخواند عالی‌ترین تقدیرها نصیبش می‌شود. در یکی از فرازهای این دعا به خدا این‌گونه عرض می‌شود: «... اللهمّ صلّ علی محمد و آل محمد و اَذهب عنّی فیه النّعاس و الکَسَل و السَّأمه الفتره و القسوه و الغفله و العزّه و جنّبنی فیه العلل و الأسقام و الهموم و الأحزان و الأعراض و الأمراض...» ... خدایا از من چرت، کسالت، خستگی، سستی، سنگدلی، غفلت و غرور را ببر (انسان باید توجه کند که فریب هیچ کس را نخورد و ظاهر دنیا او را نفریبد تا از آخرتش غفلت کند.) و از من بیماری‌ها و کسالت‌ها و غم و اندوه و امراض را دور کن... . «... واصرف عنّی سوء والفحشاء...» بدی و فحشا را از من برگردان. فحشا هم دو نوع ظاهری و باطنی دارد. فحشای ظاهری با اعضای بدن انجام می‌گردد. حتی اگر انسان لباسی را برای فخرفروشی به تن کند دچار فحشا شده است. فحشای باطنی خیلی خطرناک تر است، مانند کینه، حسادت و بدبینی و ناامیدی، سوء ظن به خدا و مردم، زودرنجی و تکبر و غرور و ... «... اللهم صل علی محمد و آل محمد و ارزقنی الحج و العمره و الاجتهاد ...» درباره شب قدر قرآن می‌فرماید: «... لیله القدر خیر من الف شهر...» شب قدر از هزارماه بهتر است. باید از خداوند سخت کوشی، قوّت، قدرت، نشاط، انابه، توبه و قرب به او را بخواهیم. همچنین کار خیری که مورد پذیرش حق تعالی باشد «... و القوه و النشاط و الانابه و التوبه و التوفیق و القربه، و الخیر المقبول و الرّغبه و الرّهبه، و التضرّع و الخشوع و الرقه و النیّه الصادقه و صدق اللسان و الوجل منک و الرّجاء لک و التوکل علیک و الثقه بک و الورع عن محارمک مع صالح القول و مقبول السّعی و مرفوع العملِ و مستجاب الدّعوه و لا تَحُل بینی و بین شیء من ذلک به عرض و لا مرض و لا همّ و لا غمّ...» خواندن این دعاها در روزهای ماه مبارک بسیار مؤثر و مفید بوده ولی در عین حال عالی‌ترین تقدیر معیت با امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» در زندگی است که سی دی «جهاد» و «ما و امام زمان» در این زمینه به ما کمک می‌کند. کسی که امام زمانش را در متن زندگی‌اش راه نمی‌دهد خیری ندارد باید با حضرت آشتی کنیم، کتاب آشتی با امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» راه را به ما نشان می‌دهد. تا قبل از شبهای قدر مطالعاتمان را روی این موضوع متمرکز کنیم تا بهترین تقدیرات را طلب کنیم. هیچ تقدیری در شبهای قدر پرارزش تر از راه یافتن به چادر امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» نیست و هر کس بتواند دستان ایتام آل محمد «صلی الله علیه و اله» را در دست امامش بگذارد بسیار مورد عنایت حضرت می‌باشد. در این صورت است که یک نفر معادل میلیون‌ها نفر محشور می‌گردد.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی در جلسات گذشته بررسی کردیم: چرا انسان با وجود اینکه می‌داند تنبلی و بی حوصلگی منشأ بسیاری از ظلم‌ها، جنایات و مفاسد است چرا تلاشی برای رفع آن نمی‌کند. دختران و پسران ما برای زندگی بهتر و جلوگیری از طلاق می‌توانند مهارت‌های لازم را کسب کنند ولی کوتاهی می‌نمایند. در کشور ما طلاق افزایش روزافزون داشته و کمتر زندگی وجود دارد که در آن شادی و آرامش جریان داشته و علاقه‌ی اعضای خانواده روز به روز افزایش می‌یابد. پیامبر «صلی الله علیه و اله و سلم» می‌فرمایند: «لا یلق الله سبحانه احدٌ به ذنب اعظم من جهاله اهله و اولاده» هیچ کس خدا را ملاقات نمی‌کند به گناهی بالاتر از نادانی خانواده و فرزندانش. سرپرست خانواده باید هم کسب اطلاعات نموده و هم به اعضای خانواده آگاهی بدهد. کمتر کسی است که وقتی اقدام به تشکیل خانواده می‌کند مهارت‌های اقتصادی، عاطفی و خانواده را آموخته و در زندگی به کار بگیرد. این است که اکثر زندگی‌ها به نتیجه‌ی مطلوب نمی‌رسند. ترکیب دو روح و پس از آن چند روح کار بسیار پیچیده‌ای است و باید مهارت‌های لازم و مناسب کسب گردند. والدین هم در آموزش فرزندانشان کوتاهی می‌کنند. در صورتی که طرفین مهارت کسب نکرده باشند به تصریح روانشناسان جهان حداکثر پانزده ماه دوام می‌آورند، اعم از زیبایی، ثروت و موقعیت‌های اجتماعی و ... اگر جذابیت‌های شخصی وجود نداشته باشند معمولاً به بن بست می‌رسند. طلاق‌های کشور ما در بسیاری از موارد سال اول اتفاق می‌افتند چون زوجین نمی‌توانند نظر یکدیگر را تأمین نمایند. متأسفانه غالب ازدواج‌ها ناشی از نیاز جنسی و عاطفی ولی بدون کسب مهارت صورت می‌پذیرد. زوجی که وظایفشان را خوب انجام نمی‌دهند در واقع در حق هم خیانت می‌کنند. از جمله عوامل تنبلی و بی‌حوصلگی، شیفتگی به امور ظاهری دنیاست. در این حالت نفس نامتعادل تغذیه می‌شود. زمانی که ما بعضی بخش‌ها را بیش از حد تغذیه می‌کنیم سهم سایر بخش‌ها کم می‌شود. انسان اگر پنج بخش وجودش را نامتعادل تغذیه کند و سهم هر بخش را به اندازه‌ی نیازش تأمین نکند شخصیت او نامتعادل و نامتوازن می‌شود. شخصی مراجعه کرده بود و می‌گفت که قصد فعالیت مدیریتی دارد، به او توصیه کردم که ابتدا عدالت را در ابعاد وجودی‌اش رعایت کند تا بتواند در میان مجموعه‌ی زیر دستش به عدالت رفتار کند. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: چگونه کسی می‌تواند درباره‌ی دیگران عدالت داشته باشد در حالی که نسبت به خودش مراعات عدالت را نمی‌نماید؟ کسی که حق عقلش را با تنبلی در یادگیری نمی‌پردازد نمی‌تواند مدیر خوبی باشد. کسی که اضافه وزن دارد نسبت به بخش خیال، وهم، عقل و فوق عقل ظلم می‌کند زیرا نمی‌تواند حق آن‌ها را ادا کند. کسی که بیش از حد به تغذیه خیال و وهم بپردازد و دائماً در حال خواندن انواع زمان‌ها و دیدن انواع فیلم‌ها باشد، توانی برای کارهای عقلی و فوق عقلی نخواهد داشت. ما حتی با تلقین باید مانع پرخوری بخش‌های پایینی شویم. قرآن می‌فرماید: زینت‌های دنیایی انسان را از پرداختن به امور معنوی غافل می‌کند که هم گرفتاری دنیایی به همراه دارد و هم آخرتی. «زُیّن للنّاس حُبُّ الشّهوات من النّساء و البنین و القناطیر المقنطره من الذّهب و الفضّه و الخیل المسوّمه و الانعام و الحرث ذلک متاع الحیواه الدنیا و الله عنده حسن المآب» (آل عمران/14) محبت امور مادی از زنان و فرزندان و اموال فراوان اعم از طلا و نقره، و اسب‌های ممتاز و چهارپایان و زراعت، در نظر مردم جلوه داده شده است (برای امتحان و تربیت) ولی این‌ها سرمایه‌ی زندگی پست مادی است و سرانجام نیک، نزد خداوند است. زینت دادن چیزی برای جلب توجه است. در وجود انسان حس از محسوسات، خیال از مخیلات، وهم از موهومات عقل از معقولات و فوق عقل هم از الله، خانواده‌ی آسمانی و امور آسمانی و غیبی لذت می‌برد. هر بخشی را که انسان بیشتر تغذیه کرده باشد هنگام بهره‌مندی از غذایش لذت بیشتری می‌برد. کسی که از فیلم و سریال و داستان‌های مختلف لذت می‌برد در واقع وهمش به خاطر تغذیه‌ی زیاد، قوی شده است. کسی که علاقه به مطالعه و تحقیق دارد بخش عقلانی‌اش قوی می‌باشد و آن دیگری که به دعا و عبادت و ... می‌پردازد فوق عقل قوی‌تری دارد. خانمی که به بازار رفته و خسته نمی‌شود به این دلیل است که علاقه به انواع زیورآلات، لباس و ظرف و سایر لوازم دارد و در واقع خیال قوی‌تری دارد. با توجه به آیه‌ی فوق باید گفت: زینت دهنده‌ها را قرآن این‌گونه معرفی می‌کند؛ 1- شیطان 2- نفس انسان 3- شیاطین الانس با توجه به آیه‌ی مذکور جنس مخالف، زینت مهمی است که پرداختن بیش از حد به آن عمر انسان را تلف می‌کند. شیطان هم نقاط ضعف انسان‌ها را شناسایی کرده و بر اساس آن‌ها افراد را جذب می‌کند. مثلاً درباره‌ی قتل و جنایت روی امثال ما سرمایه‌گذاری نمی‌کند بلکه درباره‌ی کسانی این تحریک‌ها را انجام می‌دهد که درجه‌ی خشونت، کینه و حسادتشان بالاست. انسان باید در ارتباطاتش خیلی دقت کند و هر کس را به عنوان دوست، همسر و یا همسایه برنگزیند. در دین توصیه شده مردی را که نماز جماعت و نماز اول وقت برایش اهمیت ندارد مستحب است به همسری انتخاب نکنید؛ همچنین مردی که اهل پرداخت وجوهات نیست را اصلاً نپذیرد. در حال حاضر هم بیشتر زنان وسوسه‌گر بوده و مردان را از قدرت و سرعت در حرکت آخرتی باز می‌دارند. انسان نباید تابع امیال مختلف اعضای خانواده گردد. در حال حاضر در کشور ما فرزند سالاری شیوع دارد که والدین بیش از حد به ایشان رسیدگی می‌کنند و آن‌ها هم نوعاً سپاسگزار نیستند. قرآن سفارش کرده مواظب این ارتباطات باشیم. «انّ من ازواجکم و اولادکم عدوّاً لکم»، «انّ اموالکم و اولادکم فتنه...»، ««لا تلهکُم اموالکم و لا اولادکم عن ذکرالله» بعضی افراد قبل از ازدواج به لحاظ معنوی خیلی قوی هستند ولی بعد از آن دچار افت می‌شوند که البته تا حدی طبیعی است و مانعی هم ندارد زیرا اشتغال به وظایف پدری یا مادری و همسری، خودش عبادت و قرب آور است. اما به هر حال خلوت با خدا نباید فراموش شود. قرآن هم روی این موضوع تأکید دارد که در این امور نباید افراط کرد تا آنجا که خدا و وظایف مهم‌ترش را فراموش کند. یک زن اگر همسر و فرزندش را دوست دارد باید قواعد همسرداری و فرزندداری را نیز بیاموزد. محبت به اعضای خانواده لازم است ولی اگر از حدّ معمول بگذرد فسادآور است. چنانچه چربی، قند، نمک و ... برای بدن لازم است ولی اگر بیش از حد باشد بدن را با خطر مواجه می‌سازد. آقایان باید همسرانشان را بشناسد و تشخیص دهند که با چه اقدامی محبتش بیشتر جلب می‌گردد. محبت را باید تدریجاً نثار و ابراز کرد که اگر یک‌باره باشد عواقب نامطلوبی به همراه دارد. درباره‌ی فرزند هم باید محبت متعادل باشد. بچه، هم به محبت نیاز دارد هم به بیرون رفتن از خانه و مواجه شدن با خشونت‌ها. نباید دائماً دنبال محیط‌های استریل برای بچه باشیم بلکه باید با انواع برخوردها روبرو شده و حرف بشنود. گاهی لازم است با بچه‌های دیگر دعوا کرده و کتک هم بخورد. اسلام تأکید کرده فاصله‌ی بین بچه‌های خانواده باید سه سال باشد چون دعوا کردن لازمه‌ی رشدشان است. پدر و مادر هم باید مراقب باشند تا خیلی شدت پیدا نکند. همان‌طور که شاهدیم فرزندان خانواده با هم دعوا می‌کنند ولی با هم بد نمی‌شوند. اساساً انسان بدون تضاد هیچ رشد معقولی نمی‌کند. باید مواظب باشیم که بچه‌ها افراط نکرده و به بداخلاقی و بدجنسی کشیده نشوند. زینت دیگری که قرآن متذکر شده فرزند است که برخی دچار شیفتگی به آن می‌شوند. چه بسا افرادی که به همین دلیل مانع خیر شده و اجازه ندادند هیچ یک از فرزندانشان در جبهه شرکت کنند، این در حالی بود که بعضی مادرها چهار شهید هم دادند. بعضی مردها هم به قدری وابسته به خانواده بودند که حاضر نشدند به جبهه بروند. نکته‌ی دیگری را که قرآن متذکر می‌شود ثروت است (قناطیر المقنطره من الذهب و الفضه...) بسیاری از انسان‌ها را ثروت و مال دوستی زمین‌گیر کرده است. اموال اضافه مانند عفونت هستند که آرامش را بر هم می­زنند. آسایش که باید آرامش به همراه بیاورد اگر از یک حدی بگذرد آرامش را بر هم می‌زند. بعضی‌ها به قدری در ثروت غوطه می‌خورند که تا آخر عمر به فکر تنوع در انواع نیازها هستند. مورد بعدی «مرکب‌های نشان‌دار» هستند مانند اسب عربی و ... که در حال حاضر مار که‌ای مختلف اتومبیل بسیار مورد توجه و رقابت افراد است و محفل آقایان از این سخنان گرم است. به این آقایان اگر گفته شود که وقت گذاشته و مهارت‌های همسرداری و فرزندداری را بیاموزید اصلاً وقت نمی‌گذارند ولی حاضرند سه شیفت کار کرده و پول دربیاورند و در عین حال مدیریت اقتصادی هم نمی‌دانند. این افراد حال و حس معنوی نداشته و اگر ایام محرم و صفر هم هیئت می‌روند تمایلی به سخنرانی نشان نداده و فقط مداحی و سینه‌زنی می‌کنند در واقع دنبال عمل بدون فکر هستند. از مشورت کردن هم بیزارند. «والانعام و الحرث» هم از دیگر شاخه‌های کسب ثروت هستند. البته قرآن مخالفتی با معشوق‌ها و جاذبه‌های زمینی نداشته و بلکه تأیید هم می‌کند ولی به شرط اینکه غلبه بر معشوق‌های آسمانی نکند. شخص کارخانه‌داری را می‌شناختم که به دلیل مشغله‌ی کاری یک‌بار نماز اول وقتش به تأخیر افتاد کارخانه‌اش را تعطیل کرد. در صدر اسلام هم، مسلمانی هنگام نماز خواندن در باغش حواسش به زیبایی باغ و آواز پرندگان رفته بود که باغ را فروخت و قیمتش را صدقه داد. یکی از چیزهایی که در قیامت بازخواست می‌شویم همین بی ادبی هایی است که سر نماز از ما سر می‌زند. «لا تلهکُم اموالکم و اولادکم ممن ذکرالله» حضرت رسول «صلی الله علیه و اله و سلم» فرمودند: به یهودی و نصاری سلام کنید ولی به یهودی و نصارای امت من سلام نکنید، کسانی که صدای اذان مسجد را می‌شنود ولی به نماز جماعت حاضر نمی‌شود. البته زیاده‌روی و تضییع حق خانواده هم نباید صورت بگیرد. خانم‌ها هم اگر افراط کنند حق همسر و فرزندان را ضایع می‌کنند. خانمی که به بهداشت خانه و تغذیه خیلی اهمیت می‌دهد ولی به وضع ظاهری خودش نمی‌رسد به همسرش ظلم کرده است. باید مواظب باشیم که پرداختن به برخی امور ما را از امور دیگر باز ندارد. باید هم تنبلی در امور دنیا را کنار بگذاریم هم تنبلی در امور آخرتی را. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.