از آن جهت که ذات انسان عاشق خداست باید با مظهر کامل خدا و کامل‌ترین جلوه‌ی او و به عبارتی «خلیفه الله» ارتباط محبت‌آمیز برقرار کند. زیرا عقل ما می‌گوید که ما را فقط کمال مطلق راضی می‌کند. اما رسیدن به آن مطلق با چه الگویی است؟ و نحوه‌ی ارتباط با او چگونه است؟ تصور کامل مطلق یک امراست و ارتباط با او امری دیگر. مانند مفهوم عشق که عقل آن را تعقل می‌کند و خود عشق که کار دل است. ما چگونه می‌توانیم بدون تجلی «الله» عاشق او بشویم و با او ارتباط برقرار کنیم؟ لذا خداوند تبارک و تعالی ایشان را حجت قرار داده و این به حکم عقل است که ارتباط با کمال مطلق جز به‌وسیله مظهر تام او امکان‌پذیر نیست. بنابراین وقتی می‌گوییم «اشهدان لا اله الا الله» برای این‌که «الله» را گم نکنیم و اشتباه نکرده و کمالات محدود را معشوق مطلق قرار ندهیم باید مصداق را بشناسیم. و امکان ندارد خداوند مصداق و الگو را به ما معرفی نکند. برای همین است که رسالت ضرورت پیدا می‌کند. متخلق به اخلاق الله شدن، الگو می‌خواهد. برای همین است که متعاقب «اشهد ان لا اله الا الله» می‌گوییم «اشهد ان محمدا رسول الله و علیا ولی الله». همان‌طور که توحید فطری است رسالت هم فطری است و ما این‌گونه رسالت را شهود می‌کنیم. رسالت و ولایت هر دو به اقتضای عقل است. خداوند در اهمیت مسئله ولایت می‌فرماید: «... وان لم تفعل فما بلغت رسالته...» اگر پیام ولایت را حضرت به مردم ابلاغ نمی‌کرد تمام زحمات رسالتش به هدر می‌رفت بسیاری از فرقه‌ها علیرغم اینکه اعتقادی به خداوند ندارند ولی عاشق امام حسین «علیه‌السلام» هستند. گویا نهاد همه یک صدا فریاد می‌زند که نیاز به الگو دارند. ما عاشق کمال مطلق هستیم و برای رسیدن به او نیاز به مظهر تام داریم تا ما را به او برساند و کمال ناقص این توان را ندارد. برای همین است که حضرت رسول «صلی‌الله علیه و آله و سلم» می‌فرمایند: باید من و اهل و عترتم را بیش از خودتان و اهل و عترتتان دوست بدارید. و نیز می‌فرمایند: «اساس الاسلام حبّی وحب اهل بیتی» نه تنها باید دوستشان داشته باشیم بلکه باید عزیزترین کس ما باشند. (این احادیث در کنزالعمال آمده و شیعه و سنی در صحت آن اتفاق نظر دارند.) اگر به این روایات عمل می‌شد الان شیعیان در تمام ابعاد در عالی‌ترین وضعیت ممکن بودند. مسلمانان بیشترین ثروت را در اختیار دارند ولی ضعیف‌ترین اقتصاد را دارند و دشمنان آنها عکس این وضع را دارند. امام رضا «علیه‌السلام» حب را این‌گونه معنا می‌کند: «من احب ان یرکب سفینه النجاه...» (اهل نجات شدن خیلی مهم است و باید انسان دوست داشته باشد که از اهل نجات باشد. اجباری نیست انسان باید به حب بیفتد زیرا انسان با عشق و شور است که می‌تواند از دانایی به دارایی برسد. و این امر مستلزم تمرین و ممارست است. این‌که انسان مدارج عالی علمی را طی کند و موفقیت شغلی خوبی داشته باشد که ملاک نیست زیرا این شغل اوست باید دید دل کجاست و برای دلش چه تلاشی کرده است؟ شب اول قبر با دل کار دارند. پیرزنی فقیر خیلی آرزوی کربلا داشت. لذا آب سبزی‌های مانده را می‌گرفت و می‌خورد تا اندک دارایی‌اش را پس انداز کرده و برای حرم امام حسین «علیه‌السلام» بفرستد تا آنجا مثلا روضه‌ای بخوانند. این پیرزن عاشق بوده و وقتی از دنیا رفت درخواب او را دیدند که می‌گفت به محض اینکه مُردَم، حضرت زهرا «سلام‌الله علیها» مرا نزد خود بردند، "عند" فاطمه‌ی زهرا «سلام‌الله علیها»خیلی مهم است باید دل پیش آنها باشد. «... ویستمسک با لعروه الوثقی (و می خواهد به دستگیره‌ای استوار متمسک شود)... و یعتصم بحبل الله المتین... (و ریسمان محکم الهی را بگیرد) فالیوال علیا بعدی (پس باید ولایت علی علیه السلام را بپذیرد)» این را پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمود... فالیعاد عدو... (پس باید با دشمنش دشمن باشد. ) تا زمانی که دل به خدا و اهل بیت «علیهم‌السلام» ندهیم، فایده‌ای ندارد که با فکر کردن به ایشان ارتباط برقرار کنیم. البته ثواب می‌بریم ولی از عشق بویی نبرده‌ایم. کسانی هستند که ادعای علاقه به امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» دارند ولی الگوهایشان را از دشمنان ایشان می‌گیرند. چه بسا با حجاب‌ هستند ولی دلشان لک می‌زند که حجاب را کنار بگذارند و چه جوانانی که در اروپا و امریکا هستند که به پاکی انبیاء هستند. مظهر و مثل خدا شدن قاعده و فرمول دارد و مثل همه چیزهای دیگر فرهنگ خاص دارد که اگر آن را نپذیریم اصلاً جدی نیستیم. همان‌طور که یاران موسی «علیه‌السلام» به ایشان گفتند : (ذهب انت و ربک...) یعنی تو خدایت بروید ما اینجا نشسته ایم ، ما هم به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) همین را می‌گوییم. امام «علیه‌السلام» نیازی به ما ندارند. برداشتن موانع ظهور به خاطر خود ماست. (ما بعدها به این بحث که چرا ما به پیروزی در عشق نیاز داریم خواهیم پرداخت) امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «انا مع رسول الله و صلی الله علیه و آله و معی عترتی فمن ارادنا فالیأخذ بقولنا فلیعمل بعملنا» عترتی که پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» در بین مردم به یادگار باقی گذاشتند و سر حوض کوثر قرار گذاشتند. ما در زیارت حضرت معصومه «سلام‌الله علیها» می‌خوانیم: «...و سقانا بکأس جدکم من ید علی بن ابیطالب...) حضرت موسی بن جعفر «علیه‌السلام» فرمودند: اگر دخترم همه اهل محشر را شفاعت کند خدا می‌پذیرد. وقتی به زیارت حضرت معصومه «سلام‌الله علیها» می‌رویم به زیارت خانمی می‌رویم که حرمش معادل حرم همه‌ی اهل بیت است «السلام علیک یا بنت ولی الله ویا اخت ولی الله ویا عمه ولی الله/ السلام علیک‌ یا بنت موسی بن جعفر/ السلام علیک عرف الله بیننا و بینکم فی الجنه /یا فاطمه اشفعی لی فی الجنه» نمی‌گوید در قیامت، بلکه می‌گوید در بهشت یعنی مرا پیش خودت ببر. در واقع یعنی مرا به مقام خودت برسان. این اتفاق برای همه‌ی ما می‌افتد که روبروی امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» می‌ایستیم و از دست آقا آب کوثر گرفته و می‌نوشیم. ما این قرارها را با فاطمه‌ی معصومه و حضرت عبدالعظیم «علیه‌السلام» گذاشته و از خدا می‌خواهیم امضاء کند: «... ان تختم لی بالسعاده فلا تسلب منی ما انا فیه ولا حول ولا قوه الا با لله العلی العظیم...»

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی اما آنچه سبب می‌شود تا انسان عقلانی‌ترین و روشن‌ترین مسائل و موضوعات را جدی نگرفته و برای آنها به تکاپو نیفتد، غلبه قوه وهم بر عقل او می‌باشد. اساسِ حملات شیطان نیز بر پایه همین غلبه واهمه بر عاقله اتفاق می‌افتد. ترس از آینده و گرفتار نمودن یک انسان به تنبلی و بی‌حوصلگی در مورد زندگی آینده که در اصطلاح حمله از جلو شیطان نامیده‌ می‌شود، به واسطه غلبه‌ وهم بر عقل به وجود می‌آید. همچنین بزرگ دیدن گناهان گذشته و ناامید شدن از رحمت پروردگار و عدم تلاش برای بازسازی و جبران در آینده نیز از آثار همین غلبه است و حمله از عقب شیطان را تشکیل می‌دهد. باید دانست که حتی گناهانِ سالهای طولانی را می‌توان با یک تصمیم درست و اقدام اساسی به نور تبدیل نمود، البته زمانی که سر و کار انسان با بی‌نهایتی به نام الله است. این باور که انسان بعد از وفات نیز می‌تواند به تمام نیازها و خواسته‌های تحصیل نشده‌ای در دنیا دست یابد، به بسیاری از اضطراب‌ها، افسردگی‌ها، دل‌مردگی‌ها، ناامیدی‌ها و تنبلی‌های او پایان خواهد داد. در اینصورت، مهم نیست که ما در دنیا به چه مقامات و کمالاتی دست یافته‌ایم، بلکه مهم آن است که آمادگی لازم برای بهره‌برداری از عالمی که بی‌نهایت بزرگتر، زیباتر و پیشرفته‌تر از دنیاست را کسب کرده باشیم. حملات شیطان، تولید کنندگان تنبلی در حمله از جلو، شیطان دائماً آینده را برای انسان تاریک، اضطراب‌زا و سرشار از ترس جلوه داده و انسان را از حرکت و تلاش باز می‌دارد. در حمله از عقب نیز، گناهان و شکست‌ها و کدورت‌های گذشته را مُدام برای انسان مرور می‌کند، که اولین و مهمترین اثرِ این مرور خاطرات، خراب شدن حال معنوی انسان است. اختصاص دادن حجم زیادی از ساعاتِ عمر به خاطراتِ گذشته، علاوه بر لحظه وقوع حادثه، زمان حالِ انسان را نیز به مشغله و آتش می‌کشاند. به طوری که حتی در اوقات قبل از خواب که بهترین زمان برای عشق بازی با الله و خانواده آسمانی است، دیگر خیالِ انسان توانِ لازم را برای پرواز نداشته و درگیر همان حملاتِ شیطان خواهد بود. و با تکرار هر روز این حملات، شخص در چمبره غصه گرفتار شده و دیگر توان تلاش و حرکت نخواهد داشت. مراقب باشیم، تا گذشته، زمانِ حال ما را نیز درگیر نکند. چرا که اگر حال درگیر شد، آینده نیز خراب و ترس آلود خواهد شد و تنبلی و بی‌حوصلگی انسان را گرفتار خواهد نمود. عقل قدرتمند؛ رشد سریع، تولد سالم قوه واهمه آفتِ بصیرتِ انسان است و اگر بر عقل غلبه کند، در انسان مقاومت تولید می‌نماید، به طوری که پذیرفتنِ عملیِ مسائل کاملاً عقلی و روشن را برای انسان ناممکن می‌نماید. به عنوان مثال عقل ثابت می‌کند که قیامتی 50 هزار ساله در پیش است و انسان گذرگاههای سختی را پیش رو دارد، اما غلبه واهمه بر عقل سبب می‌شود که اغلبِ انسان‌ها، مرگ را برای خودشان باور نکرده و یا بسیار دور می‌پندارند، لذا اصلاً به دنبال آماده شدن برای لحظه تولد و پاسخ به سوالات آخرتی‌شان نیستند. با آنکه عقل انسان باور دارد که باید به میزان بی‌نهایتی که قرار است با الله زندگی کند، در همین دنیا با او اُنس گرفته و رفاقت برقرار نماید، اما باز هم عدمِ توانایی در اُنس پروردگار و رفاقت با او بیشتر از توانایی در اُنس با او دیده می‌شود و این نشان دهنده آمار بالای غلبه وهم بر عقل در انسان‌هاست. اسماء انیس، مونس، رفیق، حبیب، اسمایی هستند که مداومت بر آنها، سبب ایجاد اُنس و الفت میان انسان و خدا می‌گردد. کسانی که گرفتار غلبه وهم بر عقل نیستند به محض آنکه عقلاً زندگی جاودانه خویش را باور کرده و می‌پذیرند که باید شرایط و لوازمی را برای زندگی جاودانه و سعادتمند خویش کسب نمایند، سریعاً جهت حرکت و سبک زندگی خویش را براساس حرکت به سمت تولد سالم تغییر می‌دهند. بالعکس کسانی که توهم قدرتمندتری از عقل دارند، حتی در صورت پذیرش عقلی این موضوع نیز، تغییری در روند زندگی و جهت حرکتشان ایجاد نمی‌کنند. انسان‌های عاقل کسانی هستند که به ریاضیات خداوند احترام می‌گذارند و یقین دارند که روح و نفس انسان نیز مانند تمامِ مخلوقات خداوند، کاملاً ریاضی و با اندازه و مقدار خلق شده‌اند و برای رشد و تعالی آن باید تمام ریاضیات و اندازه‌هایی را خداوند برای ما وضع نموده‌است رعایت کنند. اما غلبه وهم بر عقل، ریاضیات یا حدود الهی را به هم ریخته و انسان را سرگرم این دست کاری‌ها و تغییرات می‌نماید. به عنوان مثال کسانی هستند که ساعت‌ها، درگیر یک غسل ساده شده و روح و نفس خویش را به تباهی می‌کشاند. چنین انسانهایی در حقیقت، حدود الهی را به سُخره گرفته و خود را درگیر اوهام شیطانی می‌نمایند. توانایی انتخابِ مهمترین‌ها، ضامن موفقیّت ما اولین قدم برای پاک کردن روح و دور شدن از تنبلی، عفونت زدایی آن است. بزرگترین عفونت برای روح، اوهامی است که بر احکام عقلی سایه می‌اندازد. اوهام، اطلاعات غلط به انسان داده و عدد و اندازه‌ها را تغییر می‌دهد. برای سرعت گرفتن و رسیدن به شادی و آرامش اول باید احکام عقلی را از احکام وهمی بازشناسیم و آنگاه با مقاومت در برابر احکام وهمی، آرام آرام آنها از وجودمان پاک کنیم. فراموش نکنیم که اگر انسان درگیر معیارها و هنجارهای توهمی باشد، حتی اگر بااستعداد و باهوش هم باشد. استعدادهایش تلف شده و حرکت‌هایش بی‌نتیجه می‌ماند. گاهی اوقات، شیطان برای آنکه ما را از مهمترین‌ها غافل کند، یک سلسله فعالیت‌های مهم را به ما پیشنهاد می‌کند. در چنین حالاتی، انسان احساسِ بسیار خوبی دارد و فکر می‌کند که در حال انجام فعالیت خوبی است، در حالیکه همین فعالیت خوب و مهم او را از پرداختن به امور اهمّ بازداشته‌است. به عنوان مثال گاهی ادامه تحصیل فعالیت‌های هنری، ورزش‌های حرفه‌ای و ... مانع تغذیه بخش فوق عقلانی و در نتیجه مانع رشد انسانی و تولد سالم انسان می‌گردد. یادمان باشد اگر می‌خواهیم انسان‌های موفق و قدرتمندی باشیم، باید بتوانیم امورات وهمی، امورات مهم و امورات اهمّ را از یکدیگر تشخیص دهیم. این قدرت تشخیص در تمام تفکرات، انتخاب‌ها، ارتباطات و چینش‌های زندگی ما باید راهگشا و مؤثر باشد.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته .

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی روش‌های درمان بی‌حوصلگی و تنبلی می‌دانیم که برای تحصیل سعادت دنیا و آخرت، انجام یک سلسله تلاش‌ها و فعالیت‌های هدفدار ضروری و واجب است. کسی که برای تحصیل مقدمات و لوازم مورد نیاز آخرت خود اقدام نمی‌کند، به بیماری تنبلی و بی‌حوصلگی مبتلاست و باید به دنبال راههای درمان برای مبارزه با بیماری‌اش باشد. از این پس به چند روش درمانِ این بیماری اشاره می‌کنیم. عقل قدرتمند؛ دشمن تنبلی گاه تنبلی، مانع از تحصیل علم و اصولِ سعادت ابدی می‌گردد و از این راه انسان را به شقاوت می‌رساند و گاهی ممکن است گریبانگیر کسی شود که به دنبال علم رفته و آن را به شایستگی آموخته‌است؛ اما در مقام عمل به آموخته‌هایش، به این بیماری مبتلا شده و نمی‌تواند دانایی‌هایش را به دارایی تبدیل کرده و به مهارت برسد. بنابراین به دو صورت در انسان دیده‌ می‌شود؛ 1- تنبلی در کسب علم                  2- تنبلی در کسب مهارت باقی ماندن در جهل و عدم تلاش برای آموختن علم، مبداء تمام فسادها و شقاوت‌هاست. آنچه باید برای مبارزه با جهل، در انسان فعال بوده و او را به کسب دانش تشویق کند، تفکر و تعقل است. همه انسان‌ها بدون کسب اطلاعات از جایی، دارای قوه عاقله (عقل) می‌باشند که به واسطه آن قادر به تفکر هستند. از نگاه روایات، عقل حجت خداوند بر انسانهاست. خداوند در میان مردم دو حجت قرار داده‌است که به واسطه آنها میان مردم حکم خواهد کرد؛ 1- حجت درونی؛ عقل                  2- حجت بیرونی؛ انبیاء. این دو حجت (تعقل و دستورات انبیاء) وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند، زمانیست که حجت خداوند بر انسان کامل شده و شخص مکلّف می‌گردد. عقل یک راهنمای درونی است و همه انسانها بدون استثناء از این قوه برخوردارند. اصل اصالت تخصص؛ ستون‌های محکم عقل قدرتمند پایه اساسی تعقل در هر انسان، اصل اصالت تخصص است. طبق این اصل، انسان در برخورد با هر سیستمی در چهار مرحله تعریف، راه اندازی، بهره‌برداری و اصلاح و تعمیر بعد از خرابی، در درجه اول، نیازمند راهنمای سازنده سیستم است و در درجه دوم به راهنمای متخصصی که از سوی سازنده سیستم، نمایندگی مجاز داشته‌باشد. همه انسانها از این اصل در برخورد با تمام سیستم‌ها پیروی می‌کنند مگر در تنظیم ارتباطات و نحوه برخورد با خودشان که پیچیده‌ترین سیستم دستگاهِ خلقت هستند. اغلب انسان‌ها تا لحظه پایان عمرشان نیز، برای شناختِ خودشان و کسب مهارت‌های لازم برای رسیدن به سعادت ابدی به دنبال یک راهنما از سوی خالق خویش نمی‌گردند. در صورتی که همین گروه، برای استفاده از ساده‌ترین اشیاء نیز به دفترچه راهنمای سازنده آن مراجعه نموده و یا برای تعمیر آن، به نمایندگی‌های مجاز و یا افراد متخصص مراجعه می‌کنند. حال آنکه برای تنظیم صحیح ارتباطات نفس خویش، خود را از راهنمایی همگان بی‌نیاز می‌دانند. تمرین؛ لازمه کسبِ مهارت همانگونه که عضلات برای قدرت یافتن به تمرین نیاز دارند، روح انسان نیز برای قدرت یافتن، نیازمند تمرینات مستمر و جدی است. انسان برای به قدرت رسیدن در تمامِ مراتبِ قوای پنج گانه، راهی جز تمرین و تکرار ندارد. مهارت یافتن در بخش فوق عقلانی (ارتباطات عاشقانه با غیب) نیز مستلزم تمرین و تلاش بسیار است. هر قدر، تعداد خلوت‌ها، تمرکزها‌، مطالعات، خیال‌های عاشقانه و ارتباطات صمیمانه انسان با الله بیشتر شود، بخش فوق عقلانی وجود انسان، قدرت بیشتری می‌یابد. السابقون السابقون، اولئک المقربون؛ کسانی هستند که در بخش‌های عقل و فوق عقل که مربوط به سعادت ابدی است تمرین‌های بیشتری داشته و قدرت‌های بالایی کسب کرده بودند. از همین رو به مقامات بالاتر و زیباتری دست یافتند. دریافت تک تک اسماء خداوند، تمرین‌های خاص و اساتید خاصِ خود را می‌طلبد. سلامت نفس در گروی کسب مهارت عقلِ فعال، انسان را به سوی کسب اطلاعات لازم برای سعادت ابدی دعوت می‌کند. هرقدر اطلاعات و بصیرت انسان بیشتر می‌شود، عقل او نیز قدرتمندتر خواهد شد. اما نکته بسیار مهم، تفاوتی است که میان معرفت و علم وجود دارد. علم، اطلاعاتی کلی است که انسان از طریق مطالعه و آموزش کسب می‌کند. اما معرفت، به آگاهی‌های جزء به جزء و دقیقی اطلاق می‌شود که در بطن زندگی و با تکرار و تمرین به دست می‌آید. اگر علمی برای انسان «شهودی» گردد، تبدیل به معرفت می‌شود. از نگاه امیرالمؤمنین«علیه السلام» هیچ حرکتی در عالم، بدون معرفت، صحیح انجام نمی‌گیرد؛ «ما من حرکهٍ الاّ و أنت محتاجٌ فیها إلی معرفه» زندگی در دنیا با هر شأنی که انسان آن را می‌پذیرد، نیازمند کسبِ مهارت و تخصص است. شأن همسری، پدری، مادری، همکاری، مدیریت و ... همگی، هم نیازمند کسب علمند و هم نیازمند تمرین‌های جدی برای کسب مهارت. تولد سالم به نظام عظیم و با شکوه آخرتی، بدون تجهیز شدن به اسباب و لوازم لازم برای زندگی ابدی اساساً ممکن نیست. اعتباریات دنیا، هیچ ارزشی در نظام آخرت ندارند، و تنها سرمایه‌ای که بعد از تولد به کمک انسان می‌شتابد، نفسِ اوست که در جریاناتِ مختلف زندگی با تمرین‌های جدی و کسب علم و مهارت به سلامت رسیده‌است. فراموش نکنیم که اگر در هنگام تولد، این سرمایه اساسی را کسب نکرده‌باشیم، دیگر هیچ چیزی نمی‌تواند شرایطِ مهلکِ او را تغییر دهد. تولد سالم، مستلزم کسب دارایی است نه دانایی و نفس ما باید به وسعت 50 سؤال اصلی قیامت رشد کرده و براساس آن قدرت یابد. نفس باید، شکل بهشت به خود بگیرد، تا بتواند در آن جای بگیرد. هر چقدر فهم انسان از نظام خلقت و هدف از برپایی آن بیشتر می‌شود، شوق او در یادگیری و قدرتش برای عمل بیشتر می‌گردد. اگر کسی به حقیقت باور کرد که قرار است چند ساعت دیگر یا چند روز دیگر به برزخ منتقل شود و تمام آنچه را که سالها برایش به زحمت افتاده‌است، اگر رنگِ ابدی و جاودانه نداشته‌باشد، هیچ ارزشی ندارد، قطعاً در سبکِ زندگی‌اش تجدید نظر خواهد کرد. انسان اگر به زندگی آخرتی به عنوان یک زندگی جاودانه، و به عمر دنیا با نگاه «فرصتی برای شدن» بنگرد، قطعاً نفس خود را با ساختار نظام ابدی هماهنگ نموده و به این ترتیب دست از تنبلی و کسالت برخواهد داشت. تلقین، مولد یقین برای رسیدن به یقین، عامل مؤثری به نام تلقین بسیار کمک کننده خواهد بود. باید دائماً به خودمان یادآوری کنیم که ما یک روح جاودانه‌ایم و باید به زودی با باطن انسانی وارد برزخ شویم و برای این منظور باید سبک زندگی خویش را تنظیم کنیم. انسان ذاتاً فراموشکار است و باید دائماً اصل و ریشه حقیقی‌اش و حیاتی را که در پیش رو دارد، به طُرُق مختلف، به خویش تذکر دهد. قوه واهمه انسان، در مورد دریافت‌های عقلیِ او تردید ایجاد می‌کند. دقیقاً نقطه مورد حمله شیطان در انسان نیز، همین قوه است. این تردیدها و مبارزاتی که انسان برای از بین بردن آنها انجام می‌دهد، دریافت‌های عقلی او را به یقین تبدیل می‌کند. اما اگر قوه واهمه بر عقل غلبه کند، انسان در عین اینکه می‌داند کاری اشتباه است، دوباره به انجام آن تن می‌دهد. بیماری وسواس، نوعی غلبه شدید وهم بر عقل است. اضطراب‌ها و تزلزل‌ها از قوه واهمه به وجود می‌آید، در حالی که قوه عاقله به انسان استحکام و ثبات می‌بخشد. در تضادهایی که میان قوای واهمه و عاقله به وجود می‌آید، انسان می‌آموزد تا با برخورد صحیح و تصمیم‌گیری مناسب در این تضادها به عقل خویش قدرت بخشیده و به یقین برسد. انسانی که به یقین رسید، به آسانی تنبلی و بی‌حوصلگی‌اش را در کسب لوازم سعادت‌بخش دنیا و آخرت، کنار می‌گذارد. غلبه وهم بر عقل؛ علت دوم تنبلی‌ها و بی‌حوصلگی‌ها همه انسان‌ها ذاتاً عاشق خویشنند و اگر به این باور برسند که چیزی برایشان لازم و کارآمد است، قطعاً در صدد تحصیل و تهیه آن برخواهند آمد. اما از میان انسان‌ها، کسانی می‌توانند دست از تنبلی برداشته و تلاش را آغاز کنند، که عاشقِ خودِ انسانی و جاودانه شان باشند، نه عاشق خودِ طبیعی و حیوانی خویش. اساساً ذاتِ بی‌نهایت طلب انسانها از هرگونه پدیده‌ موقت و زودگذری منزجر است، به طوری که ممکن است تحت فشارهای خاصی، چیزی را که هم مهم است و هم هنوز زمان تا پایان تاریخ مصرفش باقی است را رها نماید. بنابراین علت اینکه بسیاری از انسانها در طول تاریخ حاضر شدند خود طبیعی‌شان را فدای خودِ انسانی خویش نمایند، این بوده که ساختارِ فطری بی‌نهایت طلب آنها، با نظام طبیعی و حیوانی‌شان سازگاری و هماهنگی نداشته‌است.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته .

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی به دنبال مبحث آثار تنبلی، به بررسی یکی دیگر از آثار آن در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها می‌پردازیم: احساس حقارت و پستی تنبلی و کسالت، نه تنها مولّد احساس حقارت و پستی در انسان است، بلکه حقیقتاً بعد از گذشت اندک زمانی، خودِ‌ شخص را به حقارت و پستی خواهد کشاند. بنابراین، این احساس حقارت، صرفاً یک احساسِ تنها نیست که بتوان آنرا با احساساتِ دیگر پوشش داده و از بین برد. گاهی انسان درگیر احساس حقارت‌هایی می‌شود که منشأ عقلانی یا فوق عقلانی ندارند و ریشه آنها از سه قوه حس، خیال و وهم سرچشمه گرفته‌است. معمولاً این احساس حقارت‌ها، احساساتی توهمی بوده و انسان در تولید آنها و یا تغییرش دخالتی نداشته و یا نمی‌تواند داشته باشد. مانند احساس حقارت از سطح طبقاتی خانوادگی، احساس حقارت از رنگ پوست، احساس حقارت از قومیتی خاص و ... این دسته از احساس حقارت‌ها، اساساً ارزش در زندگی و در روند رشد انسانی ندارند، و اگر در کسی وجود داشته‌باشند، حاکی از عدم شناخت صحیح او از خود به عنوان موجودی ابدی که نفخه‌ای از خداوند است، می‌باشد. اما بسیاری از احساس حقارت‌ها، منشأ عقلانی و یا بالاتر از آن منشأ فوق‌عقلانی دارند، که حقیقتاً باید آنها را ارزشمند دانسته و به آنها توجه نمود. نکته مهمِ قابل توجه آن است که اگر احساس حقارت‌هایی که مربوط به بخش‌های حس و خیال و وهم هستند، در اثر تنبلی‌های انسان و ضایع شدنش در اجتماع بوجود آمده باشند، احساس‌هایی حقیقی بوده و باید برای جبران آنها، دست از تنبلی‌ها برداشته و کمر همت بست. به عنوان مثال، فقر مادی که ناشی از عدم تلاش و فعالیت انسان است و از تنبلی فرد سرچشمه گرفته، احساس حقارتی حقیقی را در شخص بوجود می‌آورد که دیگر احساس توهمی نیست و باید برای برطرف نمودن آن، تنها و تنها دست از تنبلی برداشت. تنبلی‌های فردی و اجتماعی تنبلی‌ها، گاهی ممکن است تنها خودِ فرد را درگیر کرده و آثارش نیز فقط دامنگیر خودِ او و یا خانواده‌اش شوند. اما گاهی نیز اتفاق می‌افتد که ملت‌ها و اقوام به تنبلی‌های اجتماعی دچار می‌شوند و تمام جامعه را به حقارت و پستی می‌کشانند. امروزه بیماری بسیار بزرگی که جوامع بشری را تهدید می‌نماید، همین تنبلی‌های اجتماعی است که کشور ما را به قهقرا برده و به انحطاط خواهد کشاند. گاهی کشورهایی با منابع مادی بسیار کم، فقط به دلیل تلاش‌ها و همت‌های بلند مردمانشان به موفقیت‌ها و مقام‌هایی دست یافتند که کشورهایی با سرمایه‌های مادی بسیار بیشتر، به آنها دست نیافتند؛ و این را مدیون انسان های بلند همت، شجاع و صبور مملکت‌شان می باشند. اعتماد به نفس و خودباوری؛ درمان احساس حقارت و پستی اگر انسان‌ها، خود را به عنوان مظهر خداوند و تجلی او باور کرده و یقین کنند که با اتکا به قدرت بی‌نهایت او، می‌توانند با تلاش و همت به هر مقامِ شایسته‌ای دست یابند، قطعاً هر تنبلی را کنار گذاشته و دست‌‌در‌دست خداوند به تلاش بر می‌خیزند. تمامِ علت مبارزه تنهای انبیاء با ابرقدرتها در فرمول زیر نهفته است؛ انسان قدرتمند، شاد و آرام = انسان + خدا - هر چیز دیگری انسان شکست پذیر، غمگین و نا آرام = انسان - خدا + هر چیز دیگری اعتماد به نفس، یعنی پذیرفتن خداوندی که دوستمان دارد و در تمام احوال مددکار ماست. این خداوند، در هر کاری (چه دنیایی و چه آخرتی) به شرط کمک خواستنِ ما، کمک مان می کند و به هیچ وجهی تنهایمان نمی گذارد. انسانی که به الله متصل است. بهانه‌ای برای تنبلی و کوتاهی نمی‌بیند، چون می‌داند که با اتکا به نیروی عظیم خداوند، تمام تلاش‌هایش، نتیجه خواهد داد. بنابراین می‌توان گفت: برای درمان حقارت های توهمی، فقط شناختِ خودِ حقیقی و ارزشهای انسانی کافیست، اما در درمانِ احساس حقارت‌های حقیقی، بعد از شناخت قیمت‌ها و ارزش‌های حقیقی و ابدی انسان، باید به بلندایِ همین شناخت، نیز تلاش نموده و از تنبلی‌ها فاصله بگیریم. فراموش نکنیم که همت گماردن، وقت گذاشتن و تحتِ تربیت صحیح قرار گرفتن، حتی آثار ژنتیکی و وراثتیِ یک خلقِ ناپسند را نیز از روح انسان پاک می‌کند. چه بسا انسان‌هایی که نامشروع متولد شدند، اما با زحمت و تلاش و تربیت صحیحِ خویش به مقام ولی اللهی رسیدند. از سویی، گاهی فرزندان امامان معصوم که صاحب ژن‌های قدرتمند معصومین بودند، در اثر تنبلی، به حقارت و پستی رسیدند. تنبلی‌ها در حذف بسیاری از خُلق‌های بد، موجب می‌شود که آنها در عین حالیکه برای گروهی عزیز هستند، از چشم‌شان بیفتند؛ «رُبّ عزیز، أذلّهُ خُلقه» چه بسا انسان‌های عزیزی که خُلق‌شان آنها را ذلیل کرده‌است. مراقب باشیم تنبلی‌ها، ما را از عزت نیندازند. اگر حتی از زمان‌های مرده روزانه خود، استفاده کنیم از پله‌های نردبان رشد، بالا خواهیم رفت و به موفقیت‌های بزرگ دنیایی و آخرتی خواهیم رسید.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته .