از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی استغفار، سِپَر قلب در برابر شرک‌های ناآگاهانه نبی اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» می‌فرمایند: از شرک به خداوند دوری کنید که آن از حرکت مورچه‌ی سیاه در شب، نامحسوس‌تر است. سپس فرمود: شاید کسی بخواهد بپرسد، ای رسولِ خدا، از شرکی که ناپیداتر از حرکت مورچه در شب تاریک است، چگونه دوری کنیم؟ فرمود: بگویید خداوندا از شرک آگاهانه به تو پناه می‌برم و از شرک ناآگاهانه از تو آمرزش می‌طلبم. در جلسات گذشته آموختیم که ما بسیاری از مصادیق شرک را نمی‌شناسیم و ناآگاهانه در دامان آنها گرفتار می‌شویم. نبی اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» راه اجتناب از تأثیرپذیریِ قلب از چنین شرکهایی را استفغار می‌داند. کثرت ارتباطات انسان با دیگران، سبب می‌شود که قلب او غبار گرفته و گویی پرده‌ای بر آن می‌افتد. به طوری‌که این قلب، دیگر قادر به درک ارتباطاتِ عالی با پروردگارش نخواهد بود. پیامبر اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» نیز علیرغم معصومیت‌شان این غبارگرفتگیِ قلب را در مورد خویش احساس نموده و با 70 مرتبه استغفار در روز، قلبِ خویش را به طهارت می‌رساندند. بنابراین وظیفه‌ی ما در کثرتِ استغفار، قطعاً بسیار بسیار بیشتر از انسانهای معصوم خواهد بود. ریاکاری؛ از مصادیق آشکارِ شرک در اعمال انسان ریا و سُمعه از مصادیق شرک‌های مخفی‌اند. ریاکاری به معنای نمایشِ عملیِ اعمال خیر و معنویات است و سُمعه به معنای «به گوش رساندن» آنهاست. البته خداوند در قرآن امر فرموده‌اند که انسان دسته‌ای از اعمال خیر خود از قبیل صدقات را به صورت آشکار انجام دهد تا به تشویقِ دیگران منجر گردد و دسته‌ای دیگر را چنان مخفی که از دیدِ همگان پنهان بماند. وظیفه‌ی تک‌تکِ ما شناختن و یافتن مظاهر ریا و سُمعه در وجود خودمان و مبارزه با آنها برای رسیدن به اخلاص است. زیرا تمام افکار و اعمالِ غیرالهی انسان، همه از مصادیق شرک‌اند و باید تا قبل از تولد به برزخ از نفس انسان حذف گردند. نظام حبّ و بغض‌های انسان؛ معیاری برای سنجش میزان شرک در قلب او نظام حبّ و بغض‌های هر انسان، سنگ محکی است برای تعیین میزان شرک در قلب او. اینکه انسان در طول عمر خود، چیزهایی را دوست بدارد که محبوبِ خداوند نیستند و یا بغض چیزهایی را در دل بپروراند که مبغوضِ خداوند نمی‌باشند، علامتِ بسیار آشکاری از شرک در وجود او می‌باشد. به گونه‌ای که تولد او را به برزخ، تهدید نموده و به تولد دردسرساز و خطرناکی تبدیل می‌نماید. وظیفه‌ی واجب و ضروری هر انسان، هماهنگ نمودن نظام حبّ و بغض‌های خود با نگاهِ الله است. اگر انسان از میان دستورات خداوند، به یک یا چند دستور قلباً تمایل نداشته و از انجام آنها راضی و دلشاد نباشد، بداند که به شرک مبتلاست؛ و یا تمایل به اعمال مکروه و یا حرام که توسط ربّ بزرگ انسان نَهی شده‌اند، از مصادیق شرک می‌باشد. عشق به مظاهر جهنم و نفرت از مظاهر بهشتی، نشانه‌ی عدم هماهنگی ساختار نفس با شرایط بهشت است. اساساً نوع میل و یا بی‌میلیِ انسان به مظاهر بهشتی، تعیین‌کننده‌ی نوعِ زندگی او در برزخ است. اگر عاشقِ مظاهر بهشتی هستید، بدین معناست که تمایلاتِ شما با ساختار بهشت مطابق است. اما میزان تنفر شما از مظاهر دین، نشانه‌ی فرارتان از شرایط بهشت می‌باشد. میزانِ ظرفیت، حوصله‌ی عبادی و اشتیاق یک انسان برای عبادت، خلوت و هم‌آغوشی با الله و خانواده‌ی آسمانی‌اش، شاخص بسیار روشنی برای تعیینِ میزانِ توانایی او از شرایط بهشت است. کسی در هنگام عبادت و ملاقاتِ با خدا، اساساً متوجه گذر زمان نیست، یعنی ظرفیتِ بالایی برای استفاده از بهشت را دارد. باید کاملاً هوشیار باشیم که عشق به هر مظهر حرام، و نفرت از هر مظهرِ حلال، عوامل دردسرسازی برای زندگی‌ِ برزخی ما می‌باشند. بنابراین با اندکی تأمل در‌می‌یابیم که بسیاری از ما، علیرغمِ داشتن محبت به الله و خانواده آسمانی‌مان، به بسیاری از محبت‌ها و یا تنفرهایی جهنمی مبتلا هستیم که اگر با آنها به برزخ متولد شویم، حتماً هیزم‌های جهنمِ ما خواهند بود. همین مقدار از عدم تمایل قلبی انسان به اسما اهل بیت «علیهم‌السلام» برای نام‌گذاری فرزندان از مصادیق شرک است. اینکه انسان قلباً دوست نداشته باشد نام بهترین دوستان خدا را بر فرزندانِ خویش نَهَد، نشان می‌دهد که قلبِ او به اسمائی که محبوب خداوند هستند علاقه‌مند نیست؛ و این از مصادیق شرک می‌باشد. رساله و شریعت، دو پایه‌ی اساسی برای انسانها هستند تا بتوانند خود را با نگاهِ الله منطبق سازند. کتاب «قلب سلیم» نوشته‌ی شهید دستغیب و کتاب «نقطه‌های آغاز در اخلاق» نوشته‌ی آیت الله مهدوی کنی، در مباحث شرک بسیار سازنده و آموزنده می‌باشند. والحمدلله رب العالمین

تسلیم مقام تسلیم، درست نقطه‌ی مقابل شرک می‌باشد. انسانی که در برابر پروردگارش تسلیم شده است، به سبب هیچ دستوری از دستورات الهی و یا در مواجهه با هیچ شرایطی از جریاناتِ ربوبیِ پروردگار، لب به اعتراض نگشوده و با کمال خضوع، در برابر آنچه که پروردگارش برای او می‌پسندد، سر تسلیم فرود می‌آورد. ریشه‌های عدم تسلیم در انسان هر گونه اعتراض به پروردگار نشانه‌ی عدم تسلیم انسان در برابر الله است. این عدم تسلیم انسان‌ها، به دو ریشه‌ی اصلی در وجود آنان باز می‌گردد: 1- ریشه‌ی علمی؛ که از ضعف معرفت و اعتقادی انسان سرچشمه می‌گیرد. 2- ریشه‌ی عملی؛ که از دلبستگی‌های انسان به کمالات پایینی ناشی می‌شود. اگر دلبستگی انسان به هر کمالی بیش از دلبستگی‌های او به الله، خانواده آسمانی و جهاد در راه خدا باشد، حتماً در مواقعی که این دلبستگی‌ها مورد تهدید و آزار قرار گیرند، شخص را به درگیری با الله و اعتراض به جریاناتِ زندگی و یا احکام الهی وا می‌دارند. حفظ تعادل معشوق‌ها؛ علت اصلی تسلیم در انسانها می‌دانیم که محبت به غیرِ خداوند، امرِ ناپسند و منفوری از نگاه الله نیست و بالعکس، کسانی می‌توانند مسیر تشبّه به الله را با سرعت و قدرتِ بالاتری طی کنند که از رحمت بیشتر و وسیعتری برخوردارند. اما آنچه که در این میان حائز اهمیت است این نکته می‌باشد که اساساً چیزی و یا کسی در عالم برای انسان، محبوب‌تر و عزیزتر از خداوند نباشد. با اندکی دقت می‌توان دریافت که این مسئله، همان حفظ تعادل معشوق‌هاست که در مباحث مهندسی آرزوها مفصلاً مورد بحث قرار گرفت. آموختیم که قلب انسان تنها در حالتی طبیعی و متعادل است و می‌تواند در انجام وظیفه اصلی خود یعنی تولید و حفظ شادی و آرامش موفق باشد که الله، خانواده‌ی آسمانی و جهاد در راه الله در رأسِ لیستِ آرزوهای او باشند. به‌طوری که دلبستگی به هیچ کمالی از کمالات چهاربخش پایینی نتواند در اولویتی بالاتر از این سه معشوقِ اصلی قرار گفته و آن را از حالت طبیعی خارج کنند. به محض خروج قلب از حالت طبیعی و قرار گرفتن این معشوق در مراتبی پایین‌تر از کمالات دیگر، قرآن اصطلاح فسق را به چنین قلبی نسبت داده و آن را جزء خاسرین می‌داند. فرد فاسق، خداوند را دوست دارد، اما دلبستگی‌های دیگرش در نزد او عزیزتر از الله، خانواده‌ی آسمانی و جهاد می‌باشند. در اینصورت درست زمانی که با احکامی رو به رو می‌گردد که دلبستگی‌های او را محدود نموده و یا به پیشامدهایی مبتلا می‌شود که دلبستگی‌هایش را تهدید می‌کنند، لب به اعتراض گشوده و با الله و خانواده‌ی آسمانیِ خویش درگیر می‌شود. اصطلاح «یؤمنُ ببعضٍ و یکفر ببعض»، در قرآن، به این گروه از مؤمنان اشاره دارد. برای یک قلب متعادل و طبیعی، حفظ حریم انسانی و رشد بخش فوق عقلانی در رأس تمام فعالیت‌هایش قرار دارد. او اساساً به چهار بخش دیگر خویش (حسی، خیالی، وهمی و عقلی) به عنوان ابزاری برای رشد بخش انسانی خود می‌نگرد و لذا از تمامی فعالیت‌ها و ارتباطاتِ این بخش‌ها لذت می‌برد. لذا در هنگام خوشی‌ها و ناخوشی‌هایی که در مسیرِ این چهاربخش قرار می‌گیرند، کاملاً آرام و شاد خواهد بود. بنابراین تمام انسان‌ها، زمانی به ناآرامی، غم، اضطراب و ... دچار می‌گردند که قلبشان از حالت تعادل خارج شده و به فسق مبتلا می‌گردد. در چنین اوقاتی، آنان علیرغم محبتِ به خداوند، به دین‌گریزی روی آورده و از نزدیک شدن به دین و رعایت احکامِ آن می‌هراسند. چرا که می‌دانند با روی آوردن به دین، مجبورند بر هوس‌های چهار قوه‌ی دیگر پا گذاشته و در ابعادی خاص آنها را محدود نمایند، از همین رو آرام آرام از دین فاصله می‌گیرند. تسلیم و رضا؛ دوبال پرواز انسان تا مقام عبودیت امام محمد باقر «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «أحقّ مَن خلق الله بالتّسلیم لِما قَضی الله، مَن عرف الله» شایسته‌ترین مردم برای گردن نهادن به قضای الهی، کسی است که خداوند را خوب می‌شناسد. طبق این روایت می‌توان گفت که تنها کسانی در برابر خداوند، لب به اعتراض می‌گشایند که او را نمی‌شناسند. اگر انسان، الله را به عنوان یک کمال مطلق بی‌نهایت که هرگز نیازی در او راه ندارد، شناخته و او را به عنوان تنها مربیِ لایق خود در مسیر حرکت به سمت بی‌نهایت بپذیرد، مَحال است در وجود او اعتراض و شکایتی نسبت به این ربّ عظیم به وجود آید. چنینی کسی نه تنها در برابر تمام دستورات و شرایطی که ربّ او برایش تدارک دیده است، تسلیم می‌باشد، بلکه با کمال رضایت و لذّت به آنها تن می‌دهد، حتی اگر این حکم و یا پیشامد، ظاهراً امر ناخوشایند و ناگواری بوده باشد. از امام باقر «علیه‌السلام» سؤال شد: «بایُّ شیءٍ یعلِمَ المؤمن، أنّه مؤمن؟ ؛ از کجا می‌توان فهمید که کسی واقعاً مؤمن است؟» «بالتّسلیم لله و الرّضا بما ورد علیه من سرور و سخط. از آنجا که در تمام خوشی‌ها و ناخوشی‌هایی که بر او وارد می‌گردد، نه تنها تسلیم خدا باشد (اعتراض نکند)، بلکه راضی باشد.» مؤمن حقیقی، یقین دارد که هر آنچه برای او به جریان می‌افتد، لازم‌ترین جریانی بوده است که خداوند در مسیرِ ربوبیت خویش بر او وارد نموده است. لذا با هوشیاری، تسلیم و رضا از تمام این جریانات (خوشی و ناخوشی) برای رشد انسانیِ خویش در مسیرِ قرب به الله استفاده می‌نماید. چنین فردی هرگز در شرایط سنگین زندگی، به ضعف معنوی، اخلاقی و روحی مبتلا نمی‌گردد. امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «کلُّ من تمسّک بالعروه الوثقی، فهو ناج، قلتُ ما هی؟ قال التسلیم، من یؤمنُ بالله فقد استمسک بالعروه الوثقی» هر کس به ریسمان محکم الهی چنگ زند، نجات یافته است. گفتم، این ریسمان چیست؟ فرمودند: تسلیم، و هر کس که حقیقتاً به خداوند ایمان آورد، به این ریسمان محکم چنگ زده است. مقام تسلیم و رضا، همان ریسمان محکم الهی است، که انسان به واسطه‌ی اتصال به آن، هرگز به چالش های روحی، معرفتی و اخلاقی دچار نمی‌گردد. کسی که به دو مقام تسلیم و رضا رسیده است، یقین دارد که خداوند عاشقِ خودِ حقیقیِ اوست و تمام آنچه را که در لا به لای جریانات زندگی بر او وارد می‌کند، تنها برای رشدِ این «خود» جاودانه‌ی او و در نهایت، رساندنش به شباهت کامل با خویش (الله) می‌باشد. بانوانی که به دستورات مخصوصِ دین برای خانم‌ها اعتراض می‌کنند و یا مردانی که دائماً برای قوانینِ مخصوص آقایان، چون و چرا می‌آورند، اساساً تنها «خود» طبیعیِ خویش را به رسمیّت شناخته و برای «خود» حقیقی‌شان اصالتی قائل نیستند. لذا از هر آنچه که «خود» طبیعی آنها را محدود می‌کند، به اعتراض آمده و ناراضی می‌گردند. تا انسان به خویشتن به عنوان موجودی جاودانه و ابدی نگاه نکند، مَحال است بتواند، عاشق الله شده و با نهایت تسلیم و رضا در برابر او به خاک افتد. «عقل»؛ انتخاب کننده‌ی معشوق برای دل دل، پادشاهِ وجود انسان است و «عقل» قوه‌ایست که برای این پادشاه، معشوق برمی‌گزیند، تنها یک عقل کامل است که هیچ‌گاه، عشقی موقت و زودگذر را برای این پادشاه انتخاب ننموده و تنها عشقی را برای او می‌پسندد که جاودانه بوده و در تمام شرایط پایدار باشد. دلی که الله، معشوق آن گشت، دیگر با از دست رفتن هیچ معشوقی با الله درگیر نمی‌شود. و دلی که با الله درگیر و دارِ عاشقی افتاد، در هیچ شرایطی ناآرام و ضعیف نمی‌گردد. تنها عقل‌های ضعیف و ناقصند که معشوق‌های ناپایداری را برای دلِ خویش انتخاب می‌کنند. وقتی اِله یک دل، موقت باشد، به محض تهدیدِ این اِله، حتماً با الله درگیر خواهد شد. موفقیت در عشق و ارتباط با الله، تضمین‌کننده‌ی موفقیت انسان در تمام ارتباطاتش خواهد بود. زیرا آرامشی که در ارتباط و عشق با الله برای انسان حاصل می‌گردد، تمام روابط او را آرام و سرشارِ از رحمت می‌نماید. اساساً بهشت با انواع نعمت‌هایش، پاداش بدنِ مؤمنان است. زیرا مؤمن در بهشت نیز، جز با یاد معشوقش آرام نمی‌گیرد و اساساً تمام لذتش، آرام گرفتن در جوار الله است. مؤمن حقیقی تمام ارتباطاتش را با الله (تنها اِله خود) تنظیم می‌کند. او به نحوی با دیگران ارتباط برقرار می‌کند که هیچ چیزی نتواند زندگی و رابطه‌ی عاشقانه‌ی او را با اِله حقیقی‌اش بر هم زده و او را از محبوبش دور نماید. او در تمام انتخاب‌های کوچک و بزرگ زندگی‌اش (انتخاب دوست، رشته‌ی تحصیلی، همسر، شغل، محل زندگی و ...) عشق میان خود و الله را محور اصلی قرار داده و بر این اساس سبک زندگی خویش را تنظیم می‌نماید. او در همه‌ی ارتباطاتش تنها به این می‌اندیشد که از آغوش پروردگارش جدا نشده و در جوار او آرام باشد و اساساً تنها نگرانیِ او در زندگی آن است که نکند لحظه‌ای از آغوش این اِله فاصله بگیرد. او هرگز انتخاب و یا ارتباطی را که راهی به سوی استحکام عشق و ارتباطش با الله ندارد، برنخواهد گزید. والحمدلله رب العالمین

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی شرک؛ نقطه‌ی مقابل تسلیم در جلسه‌ی گذشته با استناد به فرمایشی از امام صادق «علیه‌السلام»، آموختیم که یکی از پایین‌ترین مراتب شرک، زیر سؤال بردن احکام و دستورات خداوند و یا به عبارت دیگر چراهایی است که در ذهن انسان در مواجهه با هر حکم و یا جریانی از جریانات ربوبی پروردگار ایجاد می‌گردد. همین پایین‌ترین مرتبه شرک، فاصله‌ی بسیار عمیقی میان انسان و خداوند ایجاد نموده و او را از مقام قرب الهی دور می‌کند. برای توجیه این موضوع به بررسی آیه 65 از سوره نساء که در جلسه‌ی گذشته اندکی پیرامون آن سخن گفتیم، می‌پردازیم؛ «فلا و ربِّک لا یؤمنونَ، حتی یحکِّموکَ فیما شجر بینهم، ثمّ لا یجدوا فی أنفسهِم حَرَجاً ممّا قَضَیت و یُسلّموا تسلیما» نه، به پروردگارت قسم، هرگز مردم ایمان نمی‌آورند، مگر آنکه در اختلافاتِ میان خود، تو را حاکم قرار دهند. و پس از حکم تو، در قلب خویش، هیچ نارضایتی نیابند و با رضایت دل تسلیم آن شوند. ایمان به الله، مستلزم پذیرش حاکمیت، اظهار نظر و رأی متخصص معصوم است. ایمان حقیقی، زمانی در قلب انسان رسوخ نموده و تثبیت می‌گردد که او در زمان اختلاف با فرد و یا گروهی به متخصص معصوم مراجعه نموده و تنها حکم او را پایان‌بخشِ این اختلاف بداند. اگر انسان برای دستوری از دستورات خداوند، چه در ذهن و یا قلب خود، و چه بر زبان خود چرایی آورده و تسلیم احکام دین نباشد، گرفتار شرک است. البته بسیاری از انسان‌ها در ظاهر احکام الهی را رعایت می‌کنند اما در قلبشان نسبت به آن حکم، احساس نارضایتی دارند. تمام انسان‌ها موظف به رعایت ادب و تسلیم در برابر احکام دین هستند. فراموش نکنیم که هر دستور از دستورات دین، تنها برای تشبّه انسان به الله (قربت) وضع شده است و هدف انسان نیز از اجرای احکام نباید چیزی جز این باشد. هر نارضایتی در قلب انسان برای اجرای یک دستور، نشان می‌دهد که شخص اساساً به واسطه‌ی این عمل قصد تشبّه به الله را نداشته است. زیرا وقتی انسان با عشق به هدف، کاری را آغاز می‌کند، قلباً به انجامِ آن شاد و راضی می‌باشد مقام تسلیمی که مورد نظر خداوند در این آیه است، تسلیم از سر رضایت و شادیِ دل است، نه تسلیم و اطاعتی که با نارضایتیِ قلب همراه است. حال با توجه به آنچه که تا کنون در مورد این آیه آموختیم در می‌یابیم که چرا خداوند در ابتدایِ این آیه به نام ربّ خویش سوگند خورده است. (فلا و ربّک...). او مربّی تمام انسان‌هاست و تربیت آنها را تا مقام سلطنت و پادشاهیِ بهشت بر عهده دارد. اگر انسان‌ها حقیقتاً الله را به عنوان ربّ (مربّی) خویش بپذیرند، یقین می‌یابند که تمام دستورات و تمارینِ این مربی تنها برای پرورش و تربیت روح آنها تا مقام خودش می‌باشد، و دیگر در ذهن و قلب و زبانشان، جایی برای هیچ «چرایی» باقی نمی‌ماند. باید تمام تلاشمان را به کار گیریم تا قبل از تولدمان به برزخ، حداقل این پایین‌ترین مرتبه‌ی شرک را از روحمان پاک کنیم. اعتماد به ربوبیت پروردگار نبی اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» می‌فرمایند: «یا عبادالله، أنتم کالمرضی، و الله ربّ العالمین کالطّبیب. فَصلاحُ المَرضی فیما یعلمُهُ الطبیب و یدبرهُ، لا فیما یشتهیهِ المریض و یقترهُ، ألا فسلّموا لله أمرَه، تکونوا مِن الفائزین» ای بندگان خداوند، شما مانند بیمارانید و ربّ العالمین مانند طبیب. صلاح بیمار در آن چیزی است که طبیب می‌داند و تجویز می‌کند، نه در چیزی که مریض درخواست می‌کند. آگاه باشید که تسلیم امر خدا باشید باشد تا از رستگاران باشید. اگر کسی همین یک روایت پیامبر «صلی الله علیه و آله و سلم» را قلباً باور کند، چنان قدرتی در او حاصل می‌گردد که به راحتی در انجام تک تک دستورات خداوند موفق شده و امراض اخلاقی‌اش را به آسانی ترک خواهد کرد. استفاده از لغت ربّ العالمین در این روایت نیز، درست مانند استفاده از کلمه‌ی «رب» در آیه‌ی قبل، نشانه‌ی اعتماد به ربوبیت و تدبیرِ تنها مربّی عالمیان است. ربوبیّتی که هرگز در آن «چرایی» راه ندارد. تمام انسان‌ها همواره برای انجام امورات گوناگون، به نظر و علم متخصصین همان امر، اعتماد نموده و دستورات آنها را بی‌چون و چرا اجرا می‌کنند. اما برای اطاعت از ربّی که بی‌نهایت عالمتر، قدرتمندتر و متخصص‌تر از مخلوقاتش است، دائماً چون و چرا می‌نمایند. پیامبر اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» در این روایت از ما می‌خواهد تا حداقل همان اندازه که به پزشک خود اعتماد می‌کنیم، به خداوند نیز اعتماد نماییم... تمام درگیری‌های انسان با خداوند، به خاطر آرزوهایی که برآورده نشده، توسلاتی که ظاهراً نتیجه نداده و ... نشانه‌ی عدم اعتماد انسان به ربوبیت پروردگارش می‌باشد و این عدم اعتماد، همان شرک به پروردگار می‌باشد. باید بیاموزیم تا به پروردگارمان، بیشتر از اسباب و علل طبیعی اعتماد داشته باشیم. او تنها قدرتِ عالم است و همه‌ی امور تحت فرمان اویند. تمرین کنیم تا حقیقتاً جز او را نپرستیم و جز از او یاری نجوییم...   والحمدلله رب العالمین

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی شرک و انواع آن در مباحث توحیدی، آموختیم که تمام هستی، یک وجود بی‌نهایت و یکپارچه است و تمام مخلوقات در حقیقت جلوه و ظهوری از این هستی یکپارچه (الله) هستند. هیچ مخلوقی وجود ندارد مگر آنکه در اصل وجود خویش و آثار وجودی‌اش، وابسته به خداوند می‌باشد. بنابراین می‌توان گفت که تمام مخلوقات، قائم به الله بوده و از خود قدرتی ندارند، و تمام قدرت خویش را از خداوند دریافت می‌کنند. به طوری که اگر خداوند در یک لحظه اراده‌ی خویش را از کسی بردارد، او به اصل وجود خود (الله) باز خواهد گشت. این هستی مطلق (الله) شریک ندارد، یعنی تنها یک وجود بی‌نهایت در عالم هست که قائم به خودش بوده و دومی هم ندارد. این وجود بی‌نهایت ازلی و ابدی، صمد و یگانه است که در اصطلاح به آن الله اطلاق می‌شود. اگر کسی گمان کند که وجودی جز خداوند، صاحب قدرت مستقلی بوده و یا تأثیر مستقلی در عالم دارد، به شرک گراییده است. شرک را به طور کلی می‌توان به دو دسته‌ی زیر تقسیم‌بندی کرد: الف- شرک نظری (علمی)؛ وضعیت کسی که شرک با اعتقاداتِ او پیوند خورده است در هنگام تولد به برزخ، مانند جنینی است که غیر از اندام‌های ضروری و لازم برای زندگی در دنیا، اندام‌ها و اجزایی اضافی را با خود به دنیا آورده است. مانند جنین‌هایی که گاه با دو سر، یا با دست و پای اضافه و یا با انگشتان اضافه و... متولد می‌گردند و برای رسیدن به سلامت باید رنجِ درمان را متحمل شده و این اجزاء را از بدن خویش جدا سازند. انسانی هم که با عقاید باطل، خرافی و موهوم، عمری را گذرانده و برای چیزها و یا انسان‌هایی اصالت و قدرت قائل بوده است که اساساً صاحبِ قدرت و اصالت در عالم نبوده‌اند، درست مانند جنین‌های مورد بحث، در هنگام تولد به برزخ با زواید نابه‌جا و غیرضروری برای شرایط زیستی آخرت متولد می‌گردد و ناگزیر است برای حذف آنها از روح خویش در بیمارستان برزخ (جهنم) توقف کند. وظیفه‌ی هر کدام از ما، قبل از تولد به برزخ، حذف اعتقادات شرک آلود از روحمان است، تا از آتش درمانگر جهنم در امان بمانیم و این موفقیت بزرگ، مستلزم زحمات و تلاش‌های علمیِ بسیاری می‌باشد. ب – شرک عملی؛ گاه انسان‌ها علیرغم علمشان به این موضوع که جز خداوند، چیزی در عالم منشأ اثر نمی‌باشد، از امور موهوم و غیرحقیقی هراس داشته و آنها را در زندگی خود منشأ اثر می‌دانند. از همین رو سبک زندگیِ خود را از سبک زندگی الهی دور نگه می‌دارند. به عنوان مثال عدم رعایت بعضی از دستورات دینی در جمع، به خاطر نوعِ نگرش و تفکر دیگران، نشانه‌‌ی آن است که حرمت الله از حرمت دیگران در نزد چنین انسانی کمتر بوده و او بقیه‌ی انسان‌ها را در آبرو و سعادت خویش مؤثر می‌داند. و این علامتی آشکار از شرک عملی است. از نمونه‌های شرک عملی می‌توان به دو دسته‌ی زیر اشاره کرد: 1- شرک در عبادت؛ پرستش غیر از خداوند در بت‌پرستان و یا شریک قائل شدن برای الله در عبادت که در مشرکان دیده می‌شود. 2- شرک در طاعت و عبودیت؛ احتمال نفوذ این نوع شرک در مسلمانان بیشتر است. اطاعت غیر از الله و پذیرفتن سبک زندگی غیر الهی که حاکی از اصالت دادن به چیزها و یا کسانی است که در عالم منشأ اثر نمی‌باشند، از نمونه‌های شرک در عبودیت می‌باشند، که حتماً مثال‌های متنوعی از آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد. اما قبل از شناخت این نمونه‌ها، اندکی پیرامون انسان‌شناسی و تأثیر آن در ممانعت از ابتلای انسان‌ها به شرک، سخن خواهیم گفت.   علم انسان‌شناسی؛ حصاری محکم در برابر انواع شرک در مباحث انسان‌شناسی آموختیم که تمام انسان‌ها دارای 5 قوه‌ی حس، خیال، وهم، عقل و فوق عقل‌اند. سه قوه‌ی اول (حس، خیال و وهم) مربوط به مراتبِ حیوانیِ وجود انسان‌ها و قوه‌ی عقل، از مراتبِ فرشتگان در وجود آنها می‌باشد. اما تمام انسان‌ها، تنها به سبب داشتن قوه‌ی فوق عقلانی در مرتبه‌ی انسانی قرار گرفته و نام انسان به آنها اطلاق می‌گردد. همه‌ی انسان‌ها در بخش فوق عقلانی، عاشق کمال مطلق (بی‌نهایت) بوده و معشوق آنها در این بخش کسی است که تمام کمالات را به صورت یکجا (مطلق) و بی‌نهایت در خود داشته باشد و این تنها کمالِ مطلق، کسی جز الله نیست. معشوق انسان‌ها در بخش حس؛ محسوسات، در بخش خیال؛ مخیّلات، در بخش وهم؛ موهومات، در بخش عقل؛ اطلاعات و معقولات و در بخش فوق عقل؛ الله است. اساسی‌ترین شعار اسلام (لا اله الا الله) مبتنی بر بخش فوق عقل انسان بوده و اساساً این شعار در بخش‌های دیگر معنایی ندارد. الله، تنها اِله بخش انسانی‌ِ ماست. کسی که دلتنگ الله نبوده و به دنبال برقراری رابطه‌ی عاشقانه با الله نیست و نمی‌تواند از این اِله لذت ببرد، در حقیقت بخش فوق عقلانیِ فعالی نداشته و هنوز به عنوان یک انسان، بالغ و شکوفا نشده است. بخش فوق عقلانی در انسان‌ها و عشق به الله در این بخش، انسان را به سمت رشدِ بی‌نهایت سوق می‌دهد. بنابراین می‌توان گفت که این عشق، عاملِ اصلی شباهتِ انسان به الله و رسیدن او به شادی و آرامش می‌باشد. اساساً تمام انسان‌ها، تا به این مرحله از رشد دست نیابند، ناآرام خواهند بود. پس تمام هدف خداوند از خلقت انسان، رشد بخش فوق عقلانی اوست و بقیه‌ی بخش‌ها ابزاری برای رشد او در بخش فوق عقلانی و تشبّه به الله محسوب می‌شوند. حال که هدف نهایی را شناختیم این سؤال مطرح می‌گردد که چگونه می‌توان این مسیر را تا رسیدن به هدف طی کرد؟   الگوهای تخصصی در مسیر حرکت به سوی الله برای تشبّه به الله، به الگویی جز خود الله نمی‌توان اعتماد کرد. از سویی می‌دانیم که ذات الله، بی‌نهایت بوده و قابل دسترسی و شناسایی نیست، و انسان تنها قادر است الله را از طریق ظهوراتِ او بشناسد. بنابراین می‌توان گفت که صحیح‌ترین و شفاف‌ترین تصویر از الله، به‌وسیله‌ی کامل‌ترین ظهور و تجلّیِ او در عالم طبیعت در اختیار انسان قرار می‌گیرد. باید بدانیم که تنها ظهور کامل و تمام نمای خداوند در عالم طبیعت، معصومین «علیهم‌السلام» هستند. معصومین «علیهم‌السلام» مَثَل اعلای خداوند در قالب یک انسانند و به یقین بدون حضور آنها، خداوند هرگز قابل شناسایی نبوده است. «لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه» (سوره احزاب، آیه 21) بنابراین همه انسانها برای نیل به هدف خلقتشان، ناگزیر به الگوپذیری و دریافت سبک زندگی خود از معصومین «علیهم‌السلام» می‌باشند. قرآن معصومین «علیهم‌السلام» را «اولی الامر» (صاحبان امر) معرفی می‌کند و این عبارت، بدین معناست که معصومین «علیهم‌السلام» تنها کسانی هستند که شایستگی تعیین سبک زندگی را برای انسان‌ها دارند. و اگر کسی از سبکی غیر از سبک آنان پیروی کند، به شرک آلوده شده و در پایان مسیر، به هدف (الله) نمی‌رسد. اساساً انتخاب هر الگو جز معصومین «علیهم‌السلام» و الله، انسان را به همان اندازه از مسیر اصلی دور می‌کند. لذا وظیفه‌ی هر انسان قبل از هر انتخاب و هر عملی، تعیین سبکِ زندگی و الگویی صحیح و الهی است. از همین رو در اسلام، اولین قدم در پذیرفتن دین، اقرار به شهادتین می‌باشد. «أشهد أنّ لا اله الا الله» (هدف من در زندگی شباهت به معشوقم و رسیدن به اوست) «أشهد أنّ محمد رسول الله؛ أشهد أنّ علیّ ولیّ الله» (من در این مسیر به الگوهایی جز پیامبر و خاندانش اعتماد ندارم) اسلام در یک ترتیب منطقی، درست بعد از انتخابِ هدف اصلی، الگوهای مسیر حرکت به سمت هدف را برای انسان معرفی می‌کند. بدون این الگوها هیچ‌کس به هدف نمی‌رسد. اساساً رسیدن به توحید خالص، جز به واسطه‌ی ظهورات کاملِ الله امکان‌پذیر نیست. از همین رو، قرآن، مودّتِ (محبت همراه با اطاعت) اهل‌بیت «علیهم‌السلام» را واجب دانسته است. در روایات آمده است که خداوند حتماً عذاب می‌کند مسلمانی را که از امامی پیروی می‌کند که خداوند معرفی و تأییدش ننموده، هر چند در اعمالش با تقوا و درستکار باشد. و می‌بخشد هر مسلمانی را که از امامی که خداوند معرفی و تأیید نموده تبعیت نماید هر چند در این میان گناهی نیز مرتکب شده باشد. زیرا چنین کسی مانند انسانی است که در یک کشتی امن و در دریایی متلاطم و مواج در حرکت است و به پشتوانه‌ی این امنیت به ساحلِ نجات می‌رسد. همه‌ی معصومین «علیهم‌السلام»، سفینه‌های نجات بشریّت‌‌اند.   احاطه‌ی کامل معصومین «علیهم‌السلام» بر علوم مورد نیاز بشر در سیر إلی الله در حرکت به سمت الله، هفت دسته اطلاعات تخصصیِ زیر لازم است که عدم کسب و رعایت هر کدام از آنها، انسان را به شرک مبتلا خواهد نمود: - از کجا آمده ایم  ؟ - در کجا زندگی می کنیم ؟   ( - شناخت کامل روح انسان  - شناخت کامل جسم انسان   - شناخت رابطه روح و جسم  - شناخت عالم طبیعت   - شناخت رابطه ی عالم طبیعت با روح و جسم  ) -  به کجا می رویم ؟ تنها الله و معصومین «علیهم‌السلام» بر تمام این هفت دسته از اطلاعات تخصصی اشرافِ کامل دارند و هیچ بشری حتی در یک مورد از این هفت دسته به اشرافِ کامل نرسیده است. آیا با چنین درکی، پذیرفتن الگویی غیر از الگوهای مورد تأیید الله، کاری غیرعقلانی و کودکانه نیست؟ انسان‌هایی که در ساده‌ترین امورات خود به غیر متخصص مراجعه نمی‌کنند، چطور حاضر می‌شوند در ارتباطات خود با نفس خویش که پیچیده‌ترین مخلوق خداوند است، به غیر متخصص مراجعه نمایند؟ قرآن، قانون اساسیِ اسلام است و هر قانون مجریِ خاصِ خود را می‌طلبد. معصومین «علیهم‌السلام»، مجریِ قرآن‌اند و بدون حضور آنان نمی‌توان قرآن و دستورات آن را اجرا نمود. ارادت شیعیان به علمای اسلام، تنها به خاطر انتساب آنها به معصومین «علیهم‌السلام» و گزارشی است که از این علم در اختیار آنان قرار می‌دهند. حال کمی بیندیشیم؛ هر کدام از ما در زندگی روزانه‌ی خود، چند بار به خاطر خوشایند دیگران از دستورات خدا، سرپیچی نموده‌ایم؟ و یا چند بار الگویی غیر الهی را به الله ترجیح داده‌ایم؟ چند بار امیال شخصی و هوس‌های نفسانیِ خود را بر اطاعتِ تنها اِله حقیقی خود برگزیده‌ایم؟... ما به تعداد پاسخ‌های مثبت مان در برابر این سؤالات، گرفتار شرک هستیم!...   والحمدلله رب العالمین