امام حسن مجتبی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «اجعل ما طلبت الدنیا فلم تظفر به به‌منزله به مالم یخطر به بالک هر چه که از دنیا می‌خواستی و به آن نرسیدی تصور کن که اصلاً به ذهنت خطور نکرده است.» عرض کردیم: بخش حقیقی وجود ما همان نفخه الهی است که جاودانه و ابدی است و امانتی است از خداوند که باید آن را سالم و قدرتمند به خداوند برگردانیم. انسان تا زمانی که نتواند تمام قابلیت‌هایش را بروز دهد و مثل اعلی شود به آرامش نمی‌رسد. انسان میل دارد به طور مطلق به لذت، زیبایی و قدرت برسد و بتواند مانند خداوند حاکمیت و خلق کند و مانعی سر راهش قرار نگیرد. خداوند انسان را با این میزان قابلیت به زمین یعنی باشگاه دنیا فرستاده و شئون حسی، خیالی، وهمی، عقلی و فوق عقلی را در اختیار او داده که آن‌ها اقتضای کمالات جمادی، نباتی یا گیاهی، حیوانی و مَلَکی و انسانی می‌نمایند ولی اصل حقیقت مافوق عقل یا انسانیت ماست. در دنیا ما باید یک سلسله امور را کسب کرده و امور دیگری را به دست آوریم. خداوند تضادهایی را در رابطه با امور دنیایی و تضادهایی را در مورد خانواده آسمانی سر راه ما قرار می‌دهد. خداوند اصل ماست همان اله و معشوق است که ما از اول با او بوده‌ایم و در کنارش زندگی می‌کرده ایم. در معاد ما به وجودی باز می‌گردیم که قبلاً با او بوده‌ایم. کسی به خدا نزدیک‌تر است که به خدا شبیه تر باشد مثل شاگردی که به استادش شباهت بیشتری پیدا کرده است. خداوند صدق ما را در «لا اله الا الله» می‌آزماید که آیا تنها عشق، رفیق و دوست انسان، خداست یا نه. فلذا خداوند در تمام قوای وجود ما، ما را مورد امتحان قرار می‌دهد. به ما امکانات مختلف عطا می‌کند تا ببیند ما مشغول و سرگرم آن‌ها می‌شویم یا نه. بعضی‌ها در اثر نعمتهای فراوان به حدی دچار ذوق زدگی می‌شوند که نماز اول وقتشان را فراموش می‌کنند، مانند فرزندانی که تا ازدواج می‌کنند والدین خودشان را فراموش می‌نمایند. خداوند از ما خواسته زمانی که نعمتی را از دست می‌دهیم بگوییم «سبحان الله» یعنی اعتقاد داشته باشیم که خداوند منزه است و همه کارهایش حکمت دارد و هیچ فقدانی منجر به درگیر شدن انسان با خدا نمی‌شود و به خدا دلشاد بوده زیرا تنها معشوق حقیقی انسان است. فحشای حقیقی ترجیح بخشهای پایین وجود، به فوق عقل و معشوق آن می‌باشد. یعنی به خاطر امور دنیایی انسان با خداوند درگیر می‌شود. بعضی‌ها به محض تحصیل مدارج عالی علمی، خدا را فراموش می‌کنند. شهرت و قدرت هم در صورت بی توجهی چنین آثاری در پی دارند. به این حالت اصطلاحاً مستی نعمت می گویند. «الحمدلله» در نعمت‌ها بسیار مهم است، یعنی همه این‌ها به خداوند تعلق دارند و ما از خودمان چیزی نداریم و جلوه ای بیش نیستیم. همه کمالات اولاً و بالذات، به خداوند تعلق دارد؛ «ما اصابکم من حسنه فمن الله» هر حسنه ای که به شما می‌رسد از خداست. بعضی‌ها دعا کرده و ذکر می گویند تا خداوند باب روزی را به روی آن‌ها بگشاید همین که متمول شدند خدا را فراموش کرده، خمس نمی‌دهند و انفاق نمی‌نمایند. «الحمدلله» سپری است که مانع آسیب خودِ حقیقی ماست. خداوند نعمت زیبایی، جوانی، ثروت و ... را به انسان ارزانی می‌دارد که در راه عشق به او مصرف کند ولی برخی چنان مست می‌شوند که هر روز غافل تر می‌شوند. در روایت تعابیر مستی جوانی، مستیِ علم و ... آمده است. در روایتی آمده: «المالُ مادّه الشهوات» دارایی ماده امیال و شهوت‌هاست. خداوند ثروت را در اختیار بشر قرار داده تا کاخهای بهشتی خود را ساخته و فضای آنجا را آباد کند نه اینکه آتشش را افروخته و بر مارها و عقرب‌هایش بیفزاید. در امور خیالی انسان دچار آسیب‌هایی می‌شود. وابستگی‌هایی که انسان در امور وهمی دارد مانند علاقه به والدین و فرزندان و ... همواره مورد تهدید فقدان‌هاست. به خطر افتادن آبرو هم از این نوع آسیب است. مقام هم امتحان بزرگی است. مثلاً کسی که برای صدارت امری رأی آورده و یا نیاورد نباید در عبادتش اثرگذار باشد. گاهی خدا سلامتی و ... را از انسان می‌گیرد، انسان نباید به این بهانه‌ها رابطه‌اش را با خدا خراب کند. آقایی را می‌شناختم که بسیار اهل علم و فضل بود ولی زمانی که پدرش فوت کرد بر سر تقسیم ارث با همه ورثه قهر کرده بود. انسان باید حتماً سه مهارت اقتصادی، عاطفی و معنوی را کسب کند. همیشه باید عواطف بر امور اقتصادی غلبه داشته باشند. یعنی جایی که انسان بین عشق و مال مخیّر می‌شود کسی که انسانیتش غلبه داشته باشد حتماً عواطف و عشق را بر امور اقتصادی ترجیح داده و از مال می‌گذرد، البته مگر در جایی که پای ظلم در میان است. باید تنها پناه کسی که طلاق گرفته یا عزیزش را از دست داده، «الله» باشد که در غیر اینصورت فرو می‌ریزد. البته هرگز امور معنوی را قربانی عواطف و عشقهای زمینی نکنیم. دنیا مانند کشتی دائماً در حال بالا و پایین شدن است. هم نعمت‌ها و هم محرومیت‌ها همگی امتحان هستند. «سبحان الله» را باید در هر حالی داشته باشیم که حافظ «الله» یعنی عشق انسان بوده و «الحمدلله» حافظ کودک عزیز روان است. این‌ها نمی‌گذارند انسان به خدا در فقدان نعمت اعتراض کند و مانع از اغوای شیطان در این موارد شده و اجازه نمی‌دهند دائماً به انسان القاء کند که خدا این‌ها را از تو گرفته است. کاری که با حضرت ایوب و ابراهیم «علیهم‌السلام» می‌کرد. ابراهیم «علیه‌السلام» که به شیطان سنگ زد، اسماعیل «علیه‌السلام» هم به پدر عرض کرد: «اِفعل ما تؤمَر ستَجدُنی ان شاءالله من الصّابرین» آنچه به آن امر شده ای انجام بده که ان شاءالله مرا از صابرین خواهی یافت. حضرت سیدالشهدا «علیه‌السلام» اوج این تسلیم را در کربلا به نمایش گذاشت. آنجا همه از یکدیگر سبقت می‌گرفتند تا هر آنچه دارند تقدیم خداوند کنند. خود حضرت بیشتر از بقیه هزینه پرداخت؛ آبرو، جان، ناموس، فرزندان و ... تمام تعلقات پایینی را از حضرت گرفتند و حتی به بدنش رحم نکردند؛ از قطع انگشت و ضربه نیزه و شمشیر و ... تا قرار دادن به زیر سم اسبان ... روح بعد از مفارقت از بدن همچنان تعلق داشته و آزار می‌بیند. حضرت زینب «سلام الله علیها» همچنان آزار و مصیبت‌های گوناگون علاوه بر روز عاشورا، می‌دیدند و مقاومت می‌کردند و نهایتاً فرمودند: «و مارأیت الا جمیلا» زیرا دائماً عشق ایشان به خداوند افزایش یافته و انس بیشتری می‌گرفتند. در برقراری ارتباط با هر نعمتی باید توجه داشته باشیم که بالاخره از ما جدا خواهد شد. در سفر هر قدر هم به مناظر و اماکن زیبا برویم دل به آنجا نداده و مسافری برخورد می‌کنیم با دنیا باید چنین برخوردی داشته باشیم؛ حضرت علی «علیه‌السلام» می‌فرماید: «الدّنیا دارُ مَمَرّ لا دارُ مَقَرّ» دنیا محل عبور است نه جایگاه استقرار. مال باید ماده آخرت سازی باشد تا بعداً شاهد استفاده دیگران و حسرت خودمان در آن جهان شود. به فرزند هم باید به عنوان امانت نگاه کنیم شاید خداوند خواست روزی او را نزد خودش ببرد. همسر و والدین و سایر نعمت‌ها را نیز این‌گونه بنگریم. «المؤمن دائم النّشاط» نشاط مؤمن دائمی است. زیرا هرگز به چیزی در بخش‌های پایینی وابستگی ندارد که اگر آن را از دست داد به هم بریزد و با نعمت‌ها هم، چنان ذوق زده نمی‌شود که غفلت کند. در دنیا هیچ نعمتی وجود ندارد که ارزش داشته باشد انسان عشق و ابدیتی را برای آن به خطر اندازد. اگر غیر از این رفتار کنیم به خودمان ظلم کرده‌ایم. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «لا تُشعر قلبک الهمّ علی ما فات فیشغلک عن الاستعداد بما هو آت. دلت را مشغول آنچه از دست تو رفت نکن چون نعمت‌هایی که خواهد آمد را از دست می‌دهی. عمر و جوانی بخصوص عمر را انسان دارد باید از اینجا به بعد مراقب باشد. گاهی انسان غصه چیزهایی را می‌خورد که باعث از دست دادن نعمتهای دیگرش می‌شود. از دست دادن نعمت، یا کفاره گناهان است یا آزمایش و افزایش درجه، بازهم نمی‌گردد؛ پس غصه خوردن شیطانی است. شیطان گذشته را از سه جهت به رخ ما می‌کشد: شکست‌ها، کدورت‌ها و کینه‌ها و گناهان: کسی که گناه کرده، شیطان دائماً به او القاء می‌کند: تو نمی‌توانی به خدا برسی، طرد شده ای و ... قرآن درباره مؤمن معتقد است که حتی ممکن است مرتکب فحشاء هم بشود: «والذین اذا فعلوا فاحشه او ظلموا انفسهم ذکروالله و فاستغفروا لذنوبهم» کسانی که وقتی مرتکب فحشایی بشوند یا به خودشان ظلم کنند، یاد خدا کرده و از گناهانشان استغفار می‌کنند. عدم توبه و ناامیدی از خود گناه بدتر و اثرش شدیدتر است. اگر حق الله باشد با توبه و اگر حق الناس، با پرداختن حقوق برطرف شده و انسان باید با سرعت به مسیرش ادامه دهد گناه سرعت را کم می‌کند باید با توبه جبران کرده و سرعت بگیرد: «انّ الحسنات یذهبنَ السیّئات» اعمال خیر بدی‌ها را می‌برند. مورد دیگر شکست‌ها هستند، انسان نباید یکسره آن‌ها را یادآوری کرده و غصه بخورد چرا که فرصت‌هایش را از دست می‌دهد فرصت‌هایی که حتی بهشتی‌ها برای پنج دقیقه‌اش حسرت می‌خورند که اگر در اختیار داشته باشند میلیون‌ها سال آخرتشان را آبادتر می‌کنند. ما باید تمرین کنیم. یکی از اسم‌های خداوند «مُوفی» است. یعنی بازگرداننده یا به عبارتی جبران کننده، یعنی اگر چیزی را از دست دادیم خداوند آن را به ما باز می‌گرداند. در یکی از تمرین‌های دوره آموزشی ما، فرماندهان درهای پادگان را قفل کرده و گاز اشک آور داخل پادگان می‌انداختند و می‌گفتند: شما باید سعی کنید از خوابگاه خارج شوید، گاهی لازم می‌شد از طبقه دوم بیرون بپریم، گاهی درها و پنجره‌ها را بشکنیم و حتی یکبار بچه‌ها در آهنی را درآورده بودند. یکی از افراد روی گاز اشک آور نشسته بود و بی قراری می‌کرد. این حال بسیاری از ماست یعنی همان ماندن و توقف مصیبت ماست. در آخرت به خاطر این غصه‌های بیخود بسیار تأسف خواهیم خورد. غصه هم مانند عصبانیت و زودرنجی، فشار قبر به همراه دارد. غصه بیماری نفس است. جنینی که در رحم آسیب دیده، ضعف‌های دنیایی‌اش را نمی‌تواند جبران کند چون نمی‌تواند به عقب باز گردد. به عقب بازگشتن خیلی هزینه بردار است. در کتاب ریاحین الشریعه با سرگذشت زنانی مواجه می‌شویم که ده‌ها سال اهل فحشاء بودند ولی بعد از توبه به معرفه الله رسیدند از جمله رابعه در مصر. پیامبر «صلی الله علیه و آله» می‌فرمایند: هنگامی که چیزی را به کسی بخشیدید اگر چشمتان دنبال آن چیز باشد مانند کسی هستید که استفراغش را می‌خورد. حتی اگر وجهی را از جیب درآورده ولی امکان پرداخت به فقیر را نیافتید آن را بازنگردانده و به اولین فقیر بپردازید. بعضی‌ها به قدری معرفتشان بالاست که به محض از دست دادن چیزی و یا کسی می گویند «انا لله و انّا الیه راجعون» بعضی دیگر وقتی چیزی به خدا می‌دهند دائماً چشمشان دنبال آن است. هر چه که از دست می‌دهیم باید خدا را شکر کنیم چون ذخیره آخرتمان گردیده است. غصه خوردن هنگام فقدان برای انسان غم، بی آبرویی و عذاب قبر به همراه می‌آورد. «... فیشغَلَکَ عمّا هو آت...» پس تو را از آنچه که در آینده قرار است برایت بیاید غافل می‌کند. یعنی وقت سازندگی برای ابدیت و جاودانگی را از انسان می‌گیرد. از قبول نشدن در کنکور نباید ناامید شد بلکه باید روش‌ها را تغییر داد و یا اساساً مسیر را عوض کنیم. کسی که خدا به او فرزند نداده است نباید غصه بخورد بلکه می‌تواند برای هزاران فرزند در دنیا مادری کند و یا کسی که صاحب فرزند است و نمی‌تواند ارتباط مؤثر با فرزندانش برقرار کند در عوض می‌تواند در سایر افراد چنین اثری داشته باشد و نقش مؤثری را ایفا کند و در روز محشر سرنوشت میلیون‌ها کودک در نامه عملش ثبت شود. گاهی یک نفر در قالب یک امت محشور می‌شود زیرا کارهای خیر کلان اعم از مادی و فرهنگی انجام داده است. کسی که می‌تواند میلیون‌ها کودک را در سراسر دنیا تغذیه مادی و معنوی کند نباید خودش را معطل بچه‌هایی کند که حرف شنوی ندارند. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «الدّهر یومان، یوم لک و یوم علیک فان کان لک فلا تبطر، و ان کان علیک فاصبر...» روزگار دو روز است، یک روز به نفع تو و یک روز به ضررت. پس اگر نعمتی سلب شد انسان فکر کند همه چیز به پایان رسیده است. چه بسا چیزهایی را که انسان برای رسیدن به آن‌ها چه قدر تلاش و دعا کرده و وقتی به آن‌ها می‌رسد متنفر می‌شود. به اکثر قریب به اتفاق انسان‌ها اگر بگوییم: در صورتی که به عقب باز گردید همین انتخاب‌ها را می‌کنید پاسخشان منفی است. «سبحان الله» دل ما را آرام می‌کند که اگر خدا می‌دهد یا می‌گیرد از سر نیاز نیست بلکه در دو حالت ناشی از محبتش است. خداوند تنها کسی است که ما را در هر حالتی حتی گنهکاری دوست می‌دارد. امام حسن مجتبی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «اجعل ما طلبت الدنیا فلم تظفر به به‌منزله به مالم یخطر به بالک هر چه که از دنیا می‌خواستی و به آن نرسیدی تصور کن که اصلاً به ذهنت خطور نکرده است.» ما نباید وقتمان را هدر دهیم آن هم سرمایه ای که با ده دقیقه  آن می‌توان جاودانگی را ساخت فلذا وقت خیلی گران‌بهاتر از طلاست، وقت یعنی بی نهایت خوشبختی. اگر زمین هم خوردیم باید بلند شده و مسیر را ادامه دهیم. تلف کردن وقت به قدری ضرر دارد که پیامبر «صلی الله علیه و آله» می‌فرمایند: حتی حق هم با تو بود برای اثباتش وقت تلف نکن. اهل مِراء را در قیامت حضرت شفاعت نخواهند کرد. کسی که عمرش را صرف تحقیر کردن و کم کردن روی دیگران و فخرفروشی و بگو مگو می‌گذارد کودک است. خداوند ما را برای شباهت به خودش و فرمانروایی بهشتی به اندازه آسمان‌ها و زمین خلق کرده، پس نباید کوچک بمانیم. مانند پادشاهی که به هر دری می زند صاحب فرزند پسر شود وقتی موفق شد می‌بیند پسرش مفت خور و عیاش و بی عرضه از آب درآمد. فلذا کس دیگری در اطرافیان را ولیعهد خودش می‌کند. خداوند درباره بهشت می‌فرماید: «اذا رأیت ثمّ رأیت نعیماً و ملکاً کبیرا» خداوند وقتی به جایی «کبیر» بگوید باید حتماً عظمتی داشته باشد چون دنیا با این همه شگفتی و عظمت را به اندازه بال مگس هم نمی‌داند. کسانی هستند که در مشاوره می گویند: پانزده سال است از دست کسی ناراحت‌اند چرا که وقتی این‌ها صاحب فرزند شدند برایشان کادو نیاوردند. یا زن و مردی بعد از 60 سال ازدواج هنوز گله‌های شب عروسی را دارند. کینه مانند زباله ای است که به موقع از خانه بیرون نبرده باشند و بوی گندش همه جا را پر می‌کند پس شخص کینه توز خیلی بیچاره است زیرا تمام وجودش را عفونت گرفته است. «عُمر» برای خریدن جاودانگی است و نباید آن را مفت از دست بدهیم. دوست کارخانه داری دارم که وقتی نمازش از اول وقت به تأخیر افتاد همه چیز را جمع کرد و شغلش را تغییر داد. علامت عدم اشتغال به دنیا، نماز اول وقت است. عایشه می‌گفت: پیامبر «صلی الله علیه و آله» در بهترین حالت‌ها با ما معاشرت می‌کردند ولی با صدای اذان با همه غریبه می‌شد و برای نماز می‌شتافت. بی حوصلگی برای نماز خیلی بد است و نشانه خودفروشی به بخش‌های پایین است. به عبارتی در مراتب پایین نفس زیاده روی کرده است. برای رسیدن به آرامش نیازی به روان‌پزشک نیست باید سر روی پای خدا گذاشت که به تعبیر امام صادق «علیه‌السلام» همین معنا را دارد. «یا حبیب من لا حبیب له، یا ذُخرَ من لا ذُخرَ له، یا کنز من لا کنز له...» «... یا خیر من خلا به وحید و آوی الیه طرید...» ای بهترین انس گیرنده با انسان‌های تنها و پناه دِه طردشدگان. زمینی‌ها اگر انسان را نخواستند مهم نیست، خدا انسان را رد نکند. کسی که هنگام مشکلات سراغ خدا و خانواده آسمانی نرود یعنی خودش کاری کرده که نمی‌تواند این طور عمل کند. در حدیث آمده: اگر هنگام مصیبت به خدا پناه نبرید مصیبت تان ادامه می‌یابد. ائمه در دعاها ذکر می‌کنند: هر سختی ای را به حساب خداوند می‌ریزند و چه زیباست که انسان از خدا طلب داشته باشد. اصلاً ما نباید با مردم درگیر شویم خدا را وکیل بگیریم و کنار بکشیم. علی «علیه‌السلام» در کوچه به او فحش می‌دادند و می‌فرمود: با علی دیگری هستند ایشان می‌دانستند که برایشات درجات آخرتی منظور می‌گردد. گاهی در آخرت شخص آبرومند و با عزت در دنیا، حسرت افرادی را می‌خورد که در حق آن‌ها اجحاف شده و ناسزا شنیدند و آبروی آن‌ها برده شده بود. گرسنگی‌ها، محرومیت‌ها و ... جبران عظیم و حسرت برانگیزی در آخرت دارند. مؤمن وقتی آثار محرومیت‌های دنیایی را می‌بیند آرزو می‌کند که ای کاش او را در دنیا با قیچی تکه تکه می‌کردند. دعاهایی که انسان در دنیا می‌کند و حاجت نمی‌گیرد البته یا به دلیل مصلحت وی و یا بی ظرفیتی‌اش، در آخرت به بهترین وجه به او داده می‌شود طوری که امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «مؤمن آرزو می‌کند: ای کاش در دنیا هیچ کدام از دعاهایم به اجابت نرسیده بود. آبادی‌ها و سلطنت آخرت را قربانی دنیایمان نکنیم مگر دنیا چه قدر طول می‌کشد که پیامبر «صلی الله علیه و اله» متوسط عمر امتشان را شصت سال بیان فرمودند. البته باید برای رسیدن به خواسته‌ها تلاش کرد و این مطالب زمینه تنبلی را در انسان فراهم نکند ولی اگر علیرغم تلاش، محرومیت از بین نرفت حتماً مصلحت است و باید خدا را شکر کنیم. برای ازدواج موفق انسان باید هم باید اطلاعاتش را افزایش داده و مهارت‌های زندگی را بیاموزد، هم ژن‌هایش را برای تقویت نسلش آماده تر کند و هم از طرف مقابل تحقیقات لازم به عمل آورد و کارش را صرفاً به استخاره واگذار نکند. به دلیل تنبلی است که از هر چهار ازدواج در کشور ما سه مورد آن به طلاق یا شکست‌های دیگر می‌انجامد. البته خدا راه را به روی ما نبسته، بلکه اگر در اثر اشتباهات و بی احتیاطی گرفتار شدیم باز هم می‌شود آن را پای مصلحت گذاشت یعنی این‌گونه مصائب را هم جبران خواهد کرد. پس شعار ما: غصه بیماری روح است. و یادمان باشد: «من اغتمّ کان للغمّ اهلاً» هر کس غصه بخورد لیاقتش غصه خوردن است. (امام کاظم علیه‌السلام). باید سعی کنیم به آینده بیندیشیم و با غصه بر گذشته آینده را خراب نکنیم از باقیمانده عمرمان لذت برده و آخرتمان را بسازیم. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

در جلسات گذشته عرض کردیم: همانطور که درد نشانه بیماری روح است. خداوند دنیا را به گونه ای آفریده که در آن تضاد و سختی وجود دارد ولی خداوند رضایت به غصه دار شدن ما ندارد. خداوند برای ما در حکم پزشک است؛ «اَنتم کالمرضی و ربّ العالمین کالطبیب» تمام کارهای طبیب برای بیماری آرام بخش است و لو درد هم داشته باشد و داروی تلخ هم باید استفاده کند. اگر ما یک تصویر کلّی از خلقت نداشته باشیم و ماجرا را ندانیم دچار ابهام می‌شویم. مانند فیلی که در تاریکی به جاهای مختلفش دست زده و اظهار نظر نماییم که هیچ کدام از نظرات درست نبوده، زمانی می‌شود درست نظر داد که در روشنایی نگاه یکپارچه به فیل داشته باشیم. کسی که نظام خلقت و خودش را نشناخته باشد نمی‌تواند از شب قدر (اندازه) درست استفاده کند. انسان در شب قدر می‌تواند ده‌ها سال از عمر تلف شده‌اش را جبران کند زیرا فرموده‌اند: «لیله القدر خیر من الف شهر» شب قدر از هزار ماه سال (بیش از 83 سال) بهتر است، و اینکه چه قدر بهتر، بستگی به چگونگی بهره برداری شخص دارد. خداوند اساساً سه رحم در دنیا قرار داده است: رحم زمانی، رحم مکانی و رحم استاد، کسی که از این سه موقعیت بیشترین بهره برداری را بنماید قادر است علاوه بر اینکه در تکامل ساختار وجودی‌اش سرعت بگیرد، سال‌ها خطا و اشتباه را هم جبران نماید. متأسفانه بعضی‌ها قادر به استفاده از این فرصت‌ها نیستند. در رحم‌های مکانی مانند مسجد الحرام، مسجد النبی «صلی الله علیه و آله و سلم» و حرم‌های معصومین «علیهم‌السلام» و ... هستند که اساساً افکار منفی نمی‌توانند به انسان حمله کنند. رحم‌های زمانی هم مانند شب‌های جمعه، شب‌های اعیادی مانند عید فطر و نیمه شعبان و مبعث و بخصوص شب‌های قدر بسیار قدرتمند هستند و به ساختن شخصیت انسان قدرت و سرعت می‌بخشند. رحم استاد هم به انسان کمک می‌کند که اگر مسیری را به تنهایی ظرف مدت بیست سال طی می‌کند، بتواند یک‌ساله بپیماید. هرقدر استاد قوی تر باشد تأثیرگذاری‌اش هم بیشتر است. گاهی انسان چهل، پنجاه سال با سبک غلط زندگی کرده و یک استاد قدرتمند در طول یک سال، به اندازه صدسال او را جلوتر می‌برد. بعضی‌ها به گونه ای زندگی می‌کنند که بیش از یک نفر هستند گاهی صد هزار و یا در حکم میلیون‌ها نفر هستند و تا این اندازه توشه و ذخیره برای آخرت جمع کرده است. مانند نهضت «وال‌استریت» در آمریکا که یک درصد جمعیت آنجا ثروتشان در حدی است که صد نفر می‌توانند با تقسیم آن به راحتی زندگی کند. چه ثروتمندانی که حیاتشان از سنگ کمتر است چرا که سنگ از خشیت خدا شکسته و فرو می‌ریزد و در قیامت از حیوانات پست تر است زیرا حیوانات به بهشت می‌روند و او به جهنم. خوب است که لااقل اگر قدرت نداریم، عمرمان عمر مفیدی باشد یعنی با شادی و آرامش بگذرد. ما باید مانند جنین باشیم همانطور که در طول نه ماه حیات در رحم به اندازه ده‌ها سال ذخیره برای دنیا کسب کرده، ما هم از ده‌ها سال عمر دنیا، بی نهایت زندگی آخرتی مان را بسازیم. خدمت به مردم خیلی ارزشمند است که کسی عمرش را صرف آن بنماید ولی حیات حیوانی هم چنین اقتضائی دارد و برای انسان کافی نیست و فقط زندگی انسانی در شأن انسان است. چه بسا خدمتی که حیوان می‌کند ارزشش بیشتر باشد چون کاملاً بدون چشم داشت است. قرآن، انسان را بر اساس وضعیت قلبش تقسیم می‌کند. سنگ (جماد)، کمتر از سنگ، حیوان، پست تر از حیوان، شیطان (شیطان صفت) و انسان حقیقی. پنج گروه اول کسانی هستند که زیر قیمت حقیقی‌شان زندگی می‌کنند فلذا خسارت می‌بینند (لَفی خسر) قیمت انسان به اندازه همه انسان‌هایی است که خدا خلق کرده و می‌کند یعنی تا این حد قدرت رشد دارد. کسی به شادی و آرامش می‌رسد که قواهای نفسش تغذیه مناسب شده باشند یعنی حسش با محسوسات، خیالش با مخیلات، وهمش با وهمی‌ات و عقلش با معقولات و فوق عقلش با الله پیوند برقرار کند. کسی که علیرغم بی نهایت طلبی‌اش با بی نهایت پیوند نخورد در امور طبیعی دچار بی نهایت طلبی می‌گردد و به تنوع طلبی می افتد. حق انسان این است که به اندازه میلیاردها نفر از بی نهایت لذت ببرد و اگر مصداق را پیدا نکند مجبور است در محدودها این لذت را جستجو کند و محدودها هم چنین قابلیت و توانی نداشته لذا شخص دائماً به دنبال تنوع است و خانه، لوازم منزل، اتومبیل، موبایل و ... و حتی همسرانشان را عوض می‌کنند در غرب کار به جایی رسیده که از جنسشان خسته شده و تغییر جنسیت می‌دهند. وقتی تنوع در لذت افزایش یافته و شخص لذت نمی‌برد سر از خودکشی در می‌آورد. کسانی که نسبت به امور دنیایی دلبسته می‌گردند با تغییرات آن به هم می‌ریزند. قیمت هر کس هم به دغدغه‌ها و غصه‌ها و شادی‌هایش است. ولی اگر کسی وابسته و دلبسته بی نهایت شود از آن جایی که در این حقیقت تغییر راه ندارد و هر زمان و هر جایی می‌توان او را در آغوش گرفت غصه ناشی از فقدان او معنا ندارد: «الذین یذکرون الله قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم...» مؤمن حقیقی وقتی به رختخواب می‌رود خدا را در آغوش می‌گیرد. ولی غیر مؤمن دائماً به امور مادی و تغییر پذیر اندیشیده و با نوسان‌های آن‌ها دچار اضطراب می‌گردد. مؤمن با خدا به خواب رفته و با او بیدار می‌شود و هرگز احساس تنهایی و بی کسی نمی‌کند. هر بخشی در وجود انسان بیشترین فعالیت را داشته باشد بر انسان ریاست می‌کند. اگر عقل حاکم باشد شخص برای یک یا چند مدرک تحصیلی سایر بخش‌ها را از جمله فوق عقل را قربانی می‌کند. اگر خیال حکومت کند دائماً گرفتار تجملات و رقابت با دیگران می‌شوند. بشر امروز به دلیل فقر در فوق عقل، با سرعت در حال ایجاد تنوع در بخش‌های طبیعی و نهایتاً عقلانی است و رشته‌های مختلف علمی بدون شناخت فوق عقل به شدت در حال توسعه است. البته از قِبَل پیشرفت علمی بشر به آسایش رسیده ولی آرامش را به دست نیاورده است و قیمت و حق انسان، رسیدن به آرامش است. الان بیشترین پزشک متخصص را داریم و درعین‌حال تعداد بیماران هم بی سابقه است. سالیانه 8500 نفربه هر نوع از سرطان‌ها افزوده می‌گردد و آمار هفتاد درصدی در زمینه اضافه وزن در افراد زیر بیست سال حکایت از افزایش بیماری در نسل آینده دارد. مصرف مواد مخدر هم در کلّ جهان افزایش بی سابقه داشته، در آمریکا سالانه چهارده میلیارد دلار صرف مواد مخدر می‌شود. در کشور خودمان نود درصد از خودکشی‌ها و هشتاد درصد از طلاق‌ها در قشر تحصیل کرده اتفاق می افتد. بخشهای پایینی (حسی، خیالی، وهمی و عقلی) به خاطر ما خلق شده‌اند قرآن می‌فرماید: «سخّرَ لکم ما فی السموات و الارض...» اینکه انسان برای چه خلق شده است لازمه‌اش شناخت فوق عقل است و بدون آن انسان آفرینشش را پوچ تلقی می‌کند. انسان در شب قدر با توجه به هدف خلقت و میزان دارایی متناسب با آن بنماید. خیلی تأثرآور است که انسان هنگام خروج از دنیا بفهمد که خودش را صرف اموری کرده که آن‌ها برای او و در خدمت او خلق شده‌اند نه او برای آن‌ها. چنین کسی از حیوانات پست تر است زیرا آن‌ها به وظیفه و عبادت‌هایشان و حتی نمازشان عمل کرده‌اند: «... کلّ قد علم صلاته و تسبیحه...» در روایت آمده: «...رُبّ مرکوب خیرٌ من راکبه» چه بسیار مرکب‌هایی (چهارپایان) که از راکبشان بهتر هستند. کسی که قیمتش را بشناسد دغدغه‌هایش فوق عقلانی می‌شود و غصه‌های فوق عقل شادی آور هستند و اساساً چنین شخصی غصه نداشته و همیشه شاد است و سبک زندگی‌اش بر اساس زندگی‌های اشرافی و بالاست. در اینصورت گداترین افراد کسانی هستند که به امور پایینی شان پرداخته‌اند. شب قدر صرفاً خواندن جوشن کبیر، قرآن و نماز قضا کافی نیست و باید با خدا و خانواده آسمانی مان رابطه برقرار کنیم و باید برای فکر کردن وقت بگذاریم. امام جواد «علیه‌السلام» می‌فرمایند: انسان برای حرکت به سمت بالا با فکر زودتر از عبادت می‌رسد. گاهی انسان با یک ساعت تفکر بیست سال جلو می افتد. در روایت آمده: بهترین عبادت در شب قدر مذاکره علمی است. ما باید در شب قدر آینه را پیش روی خودمان گذاشته و باطن خودمان را شناسایی نماییم و به اصلاح بپردازیم. حتی اهل بهشت در آنجا به خاطر فرصت‌هایی که در دنیا از دست داده‌اند دچار حسرت خواهند شد و آرزو می‌کنند ای کاش پنج دقیقه به دنیا بازگشته و از آن استفاده کنند. خواب بعضی‌ها از بیداری و فعالیت بسیاری از افراد با ارزش تر است. خداوند در آیه 23 سوره حدید می‌فرمایند: «لکیلا تأسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتکم» برای آنچه که از دست داده‌اید غصه نخورده و به سبب آنچه که به شما داده شده مسرور نشوید. سبحان الذی یقتل اولادنا و لا نزدادُ له الا حُبّاً ما باید با ریاضیات خدا زندگی کنیم. در محاسبات زمینی به سود بانک اطمینان کرده و سرمایه‌گذاری می‌کنیم ولی وقتی خداوند وعده پاداش یک تا هفتصد برابر می‌دهد باور نکرده فلذا در راه او هزینه نمی‌کنیم. امام صادق «علیه‌السلام» هر وقت به مشکل مالی بر می‌خوردند هر آنچه داشتند انفاق می‌کردند در کوتاه‌ترین زمان به ایشان باز می‌گشت این نتیجه معامله با خداست. بچه ای که از دنیا می‌رود پاداش صبر در این راه این است که روز قیامت که انسان به شدت در سختی است با ظرف آبی گوارا پدر و مادر را جستجو کرده و ایشان را سیراب می‌کند. به معصوم «علیه‌السلام» خبر دادند: فرزندتان از دنیا رفت و حضرت فرمودند: «سُبحان الّذی یقتل اولادنا و لا نزداد له الا حبّا» منزه است کسی که فرزندان ما را می‌کشد و در ما جز حب او چیزی اضافه نمی‌شود. بعضی‌ها بر سر هر مشکلی با خدا درافتاده و رابطه‌اش خراب می‌شود. خدا را کارگری می‌داند که باید کارهایش را انجام داده و مشکلاتش را رفع نماید. این‌ها خودشان را نشناخته و قیمتشان را نمی‌دانند. ابن عباس می‌گوید بعد از فرمایشات پیامبر «صلی الله علیه و اله و سلم» مفیدتر از آنچه که علی «علیه‌السلام» برایم نوشت چیزی نیافتم و آن اینکه: «آدمی برای نرسیدن به آنچه به او نمی‌رسید اندوهگین می‌شود و از رسیدن به آنچه که نمی‌شد به آن برسد شاد می‌شود پس آنجا شادی کن که به چیزی از آخرت خود رسیده باشی و آنجا اندوهگین شو که چیزی از آخرتت را از دست داده باشی. اگر به چیزی از دنیای خود رسیدی شادی مکن و اگر چیزی از آن را از دست دادی اندوهگین مشو و همّ و غم خودت را برای پس از مرگ به کار بگیر.» با چنین نگرشی غصه و درگیری با دیگران پیش نمی‌آید. انسان برای بخشهای پایینی نباید عصبانی شده و سر دیگران فریاد بزند. کسی که حیا داشته باشد مرتکب این رفتارها نمی‌شود. با توجه به این فرمایش حضرت علی «علیه‌السلام»، کلام نبوی را که فرموده‌اند: «مَن بکی اعلی الاخره دخل الجنّه و من بکی علی الدنیا دخل النار» کسی که برای آخرت گریه کند وارد بهشت شده و کسی که برای دنیا بگرید داخل در جهنم می‌شود. شب قدر خودمان را بررسی کنیم تا «خیر من الف شهر» شامل حالمان شود. کسی چنین بهره ای می‌برد که به الله راه پیدا کرده، قدر و قیمتش را شناخته و به امام زمانش نزدیک شود. «تنزّل الملائکه و الروح فی‌ها به اذن ربهم من کل امر» نزول ملائکه و روح خدمت امام زمان «عجل الله تعالی فرجه» به عنوان خزانه دار عالم خلقت می‌باشد و ریاضیات همه عوالم خلقت در دست ایشان است و تمام محاسبات در دست حضرت می‌باشد: «کلّ شیء احصیناهُ فی امام مبین» در شب‌های ماه مبارک دعای افتتاح را با دلمان بخوانیم نه ذهنمان، و خوشا به حال کسی که این مضامین حرف‌های دلش باشند. «... اللهم انّا نشکوا الیک فقد نبیّنا و غیبه ولیّنا...» اگر به امام وصل شویم ایشان کاری می‌کند که ما با خود ایشان و هم درجه‌شان محشور شویم حتی در زمان غیبت. اگر حضرت در متن زندگی ما ورود کنند کاری می‌نمایند که ما به اندازه میلیون‌ها نفر از دنیا توشه برگرفته و به برزخ ببریم. ولی متأسفانه ما غصه آوارگی و تنهایی و طردشدگی حضرت را نداریم. حضرت فرموده‌اند: بوی بهشت از پانصد سال می‌رسد ولی قاطع رحم آن را استشمام نمی‌کند. حضرت حجت فرموده‌اند: بزرگ‌ترین رحم شما من هستم. ما مأموریم که با خانواده زمینی مان رابطه داشته و به آن‌ها رسیدگی کنیم ولی درباره خانواده آسمانی می گوییم: «بابیانت و امّی...» ما با خانواده آسمانی مان قطع رحم کرده‌ایم که زندگی مان تا این حد با مشکل مواجه می‌شود. دعای افتتاح را با تمام وجودمان بخوانیم و برای رفع موانع ظهور تلاش کنیم. قیمت انسان به اندازه ارزش معشوقش است. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

غم در وجود انسان امری غیر طبیعی است همانطور که بیماری در بدن غیر عادی است. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «الغمُّ مرض النّفس» غم، بیماری نفس است. غم داشتن طبیعی نیست زیرا همیشه برای مؤمن دل خوشی‌های بالاتری وجود دارد. البته غم‌های آسمانی پسندیده هستند مانند کدورتی که بین انسان و خدا و خانواده‌ی آسمانی پدید می‌آید. دل خوشی‌های آسمانی وصلِ به بی نهایت هستند و قادرند که غم‌های مراتب پایین را پوشش دهند. «یقین» و «رضا» دو عاملی هستند که می‌توانند غم را از روان انسان بزدایند به این معنا که هر چه برای انسان اتفاق می افتد به نحوی مصلحت او را تأمین می‌نمایند. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «اطرح عنک واردات الهموم بعزائم الصّبر و حُسنِ الیقین» هموم را با صبر و حسن یقین از خودت طرد کن. اگر در اثر اشتباهات خود و دیگران دچار مصائب و مشکلاتی شویم کفاره گناهان ما بوده و ما مأجور خواهیم بود. مؤمن به سبب دل خوشی‌های آسمانی‌اش هرگز برای دنیا افسرده نمی‌شود. پیامبر «صلی الله علیه و اله»: «مَن بکی علی الدّنیا دخل النّار» آسیبی که جنین در دوران رحمی می‌بیند وقتی به دنیا می‌آید خودش را نشان می‌دهد. اگر انسان در دنیا دچار حسادت، بخل، تنگ نظری، بدخلقی و ... گردد با ورود به برزخ آسیب دیدگی نفسش هویدا می‌شود. سختی‌های زندگی لازمه سازندگی نفس است و بدون تضاد کسی به جایی نمی‌رسد و اساساً ماهیت باشگاه بودن دنیا چنین اقتضائاتی دارد. لذا ما باید تمرین‌های لازم برای شباهت و نزدیکی به خانواده آسمانی را به خوبی انجام دهیم. هر سختی در دنیا هم جنبه ناری دارد و هم نوری. ما باید سعی کنیم که جنبه نوری آن‌ها را بگیریم. انسان باید توجه داشته باشد که چه برخوردی با تندی‌ها و خشونت‌های دیگران نماید و این در گرو باشگاه دانستن ماهیت دنیاست و باید نظام قضا و قدر و سنت‌های الهی را بشناسیم. ما باید توجه داشته باشیم که عالم محضر خداست و خدا، معصومین و شهدا و ... شاهد اعمال ما هستند. هرقدر به این امر یقین داشته باشیم سلامتی نفسمان افزایش می‌یابد زیرا غم ما کاهش می‌یابد. غم بیماری نفس بوده و با ایمان، یقین و صبر درمان می‌گردد. «نِعم طارد الهمّ الیقین» چه خوب طردکننده غم است یقین! مانند زینب کبری «سلام الله علیها». امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: خدا شیعیان را در آخر عمر به یک بلا مبتلاء می‌کند تا لذتهای آخرتی‌اش را افزایش دهد. کسی هم که از شخص بیمار پرستاری می‌کند اجر فوق‌العاده زیادی نصیب او می‌گردد و به مقامات عالی بهشتی می‌رسد، در فرمایش دیگر می‌فرمایند: «نعم الطارد للهمّ الاتّکال علی القدر» چه طردکننده همّ خوبی است توکل بر قدر الهی! قضا و قدر الهی همان عمل و عکس‌العمل است. چنانچه به اندازه خاصی بر جسمی نیرو وارد کنیم (قدَر) به همان نسبت بر ما نیرو وارد می‌شود (قضا) و نظام قضا و قدر الهی در همه نظام خلقت جاری است. علی «علیه‌السلام» زیر دیوار شکسته ای نشسته بودند تا متوجه شکستگی آن شدند جایشان را تغییر دادند؛ شخص نادانی به حضرت عرض کرد از قضای الهی فرار می‌کنی؟ اگر خدا بخواهد دیوار خراب می‌شود و اگر نخواهد نمی‌شود. حضرت در پاسخ فرمودند: من از قضای الهی به قدَر الهی می‌گریزم (قدَر دیگری انتخاب می‌کنم). برخی قدَرها از اراده و قدرت ما خارج است و به خواست و مشیت الهی سر راه ما قرار می‌گیرند. انسان هر قدَری انتخاب کند قضای مختص به خودش را دارد در این صورت اگر با ناگواری‌هایی مواجه گردید آن را مربوط به خواست و اراده خدا نداند. امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «ان کان کلُّ شیء بقضاء و قدر فالحزن لماذا؟» اگر هر چیزی تابع قانون قضا و قدر است غصه برای چیست؟ اگر به دلایلی بر بخش‌های حیوانی ما فشاری بر اساس قدر وارد شده است قضای آن قدرتمندی نفس است. در ماه مبارک رمضان به صورت قاعده مند از سحر تا افطار فشاری به نفس می‌آید که قضای آن قدرت یافتن، تقویت اراده و تولید شادی و آرامش است. نگرانی برای آینده بی فایده است. امروز نسبت به گذشته آینده محسوب می‌شود هر چه تا الان اتفاق افتاده آینده هم به همین صورت است اگر از مرگ می‌ترسیم، باید بدانیم همگی در دالانی هستیم که دیر یا زود به مرگ منتهی می‌شود. انسان اگر از همان اول توجه داشته باشد که نعمت­ها و محرومیت‌ها امتحان الهی هستند برخوردش با آن‌ها تنظیم می‌شود. اجازه ندهیم شیطان آینده را در نظر ما تیره و تار جلوه دهد (حمله‌ی از جلو). قرآن به پیامبر «صلی الله علیه و آله و سلم» جاودانگی قرار نداده است؛ «انّکَ لمیّتُ و اِنّهم لمیّتون» همانا تو مرده ای و ایشان نیز مردگان‌اند. یعنی تا این اندازه به مرگ نزدیک هستید. با این نگاه نظام زهد تنظیم شده و شخص مشکل ندارد. اساساً ما برای نظام ابدی مان به مشکل و غم نیاز داریم. کسی که در دنیا مشکل ندارد خیلی وضع خطرناکی دارد چون خداوند همه خوشی‌هایش را در دنیا به او داده است. اما کسی که در ارتباطات و شرایط زندگی و وضعیت بدنی با ناگواری‌هایی مواجه است ذخایر آخرتی زیادی دارد. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: شما گاهی دلتان برای کسی می‌سوزد در حالی که باید دلتان برای خودتان بسوزد. کسی که در دنیا کمتر مصرف می‌کند ولی بیشتر سرمایه گذاری کرده و ذخایر بانکی و سایر سرمایه‌هایش را افزایش می‌دهد آیا مورد ترحم قرار می‌گیرد؟ حضرت فرمودند: «ملعون ملعون کلّ بدن لا یُصابُ فی کلّ اربعین یوماً» دور است از رحمت الهی بدنی که هر چهل روز یک بار بلا نمی‌بیند. البته انسان موظف است برای سلامتی، کسب درآمد و سایر نعمت‌ها تلاش کرده و از خدا هم بخواهد ولی به هر مقداری که نرسید ذخیره آخرتی برای او می‌گردد. مصائب، کفاره هستند که اگر متوجه ما نگردند گناهانمان برای شب اول قبر به بعد باقی می مانند . انسان وقتی بیمار می‌شود براساس روایات کفاره گناهانش را می‌پردازد ولی درد کشیدن مقام نمی‌آورد. از طرفی در روایت آمده است: در بهشت درجاتی وجود دارد که جز با بیماری نمی‌شود به آن‌ها رسید این تعارض ظاهری این‌گونه برطرف می‌شود: بیماری که به قضای الهی راضی است به آن درجات نائل می‌گردد. کسانی که اضافه مالشان را در راه خدا انفاق نمی‌کنند و به فکر آینده فرزندانشان هستند به خدا بدبین‌اند. فرزندان خودشان وظیفه دارند که آینده‌شان را بسازند. از طرفی خدا نیز وعده کرده کسی که انفاق کند یک تا هفتصد برابر پاداش دریافت می‌کند. انسان به میزان دلبستگی دنیایی‌اش عذاب خواهد دید. امام «رضوان الله» فرمودند: انسان نباید حتی به یک کتاب یا تسبیح دلبستگی داشته باشد. چون جدا شدن از هر دلبستگی زجرآور است. البته علاقه به بستگان و حتی مال هیچ منافاتی با عدم دل بستن ندارد. ارتباط با خانواده آسمانی به حدی شادی آفرین است که غم‌ها در برابر آن هیچ است. ما باید از اسمهای رفیق، شفیق، مونس و حبیبِ خداوند استفاده کنیم و آن‌ها را در وجودمان فعال کنیم و با آن‌ها انس و آرام بگیریم. باید از قَدَرهای مناسب بهره ببریم تا با قضاهای مطلوب مواجه شویم. کسانی که از اسماء الله بهره نمی‌برند و از سیستم پیشرفته الهی استفاده نمی‌کنند مانند کسی هستند که موبایل و کامپیوتر دارند ولی از امکانات و تکنولوژی عالی آن بهره نمی‌برند. سیستم قضا و قدر، فرشتگان الهی در اختیار ما هستند و استفاده نمی‌کنیم. خداوند به پیامبرش می‌فرماید: «قُم اللّیل الا قلیلاً .... انّ لک فی النّهار سبحاً طویلاً» همانا در طول روز مشکلات تو زیاد است پس بیشتر شب را بیدار باش (وجوب نماز شب برای حضرت) در قم ولیّ خدایی که خدمتشان می‌رسیم ظرف مدت شش دقیقه بعد از نمازشان دعای توسل می‌خوانند. امام کاظم «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «من اغتمّ کان للغمّ اهلاً...» کسی که غصه می‌خورد لیاقتش هم همان است. در ادامه می‌فرمایند: «فینبغی للمؤمن ان یکون بالله و بما صنعَ راضیا» پس مؤمن باید به خدا و آنچه که از او می‌رسد خشنود باشد. خداوند هر چه برای مؤمن می‌خواهد از روی رحمت است حتی جهنم هم از روی رحمت می‌باشد. «هذه جهنّم الّتی یُکذّبُ بها المجرمون؛ یطوفُون بین‌ها و بین حمیمٍ آن؛ فبأیّ آلاءِ ربّکما تکذّبان» جهنم به لحاظ اینکه تراش مؤمن بوده و گناهان او را آب می‌کند نعمت است. خداوند انسان را از روی کینه به جهنم نمی‌برد. انسان باید به هر چه از خدا می‌رسد راضی باشد و إلا در برزخ خیلی غصه خواهد خورد. بسیاری از عذاب‌های برزخ ناشی از غصه‌های نابجای دنیاست و شاکله‌اش فقط با عذاب جهنم قابل تغییر و رفتن به بهشت است. امام علی «علیه‌السلام» می‌فرماید: «من اَصبَح علی الدّنیا حزیناً اَصبَحَ علی الله ساخطاً» کسی که برای دنیا غمگین می‌شود از پروردگارش ناخشنود است. امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: وقتی مؤمن در بهشت پاداش محرومیت‌هایش را دریافت می‌کند آرزو می‌کند ای کاش در دنیا او را با قیچی قطعه قطعه می‌کردند و حتی یکی از دعاهایش به اجابت نمی‌رسید. والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

همان‌طور که قبلاً عرض کردیم: میزان غم و شادی هر شخص تعیین­ کننده درجه ایمان او می‌باشد. البته غم‌هایی هم هستند که سازنده و رشد دهنده انسان می‌باشند. در اینجا ریشه غمهای مذموم زندگی و روشهای کاهش آن‌ها را بیان می‌کنیم. اگر ما نتوانیم خودمان را به شادی و آرامش برسانیم هم دنیا و هم آخرتمان تباه می‌شود. هرگاه احساس حقارت، حسادت، زودرنجی و تکبر و ... به انسان دست می‌دهد حجم زیادی از فشار قبر برای انسان ذخیره می‌کند. «غم» حالتی است که در اثر فقدان یا احساس فقدان چیزی برای انسان حاصل می‌گردد. اول باید بررسی کنیم که علاقه و عشق از کجا برای انسان به وجود می‌آید و چگونه چیزی برای انسان جالب توجه می‌شود. اساساً انسان سراغ چیزی می‌رود و عاشق کسی یا چیزی می‌شود که آن را نداشته و به آن نیاز دارد و با این محبت و علاقه خلاء انسان را پر می‌کند و در واقع آن چیز کمال داشته و منشأ اثر می‌باشد. اگر از چیزی تعریف می‌کنیم مجذوب کمالش شده‌ایم و از توصیف آن لذت می‌بریم؛ «وصف العیش، نصف العیش» وجود به طور کلی لذت به همراه دارد اعم از وجود ذهنی یا خارجی. اساساً ذات انسان شیفته و عاشق کمال است. اولین مخلوق خداوند «مثل اعلی» است که همان حقیقت انسان می‌باشد و به آن نور محمد «صلی الله علیه و آله و سلم» نیز می گویند و شبیه‌ترین موجود به خداوند است و انسان از این نور آفریده شده است فرق این نور با خدا در این است که خدا ذات دارد و این حقیقت ذات نداشته و قائم به الله است اما عالی‌ترین کمالات حق تعالی را در حد خود خداوند داراست. حقیقت نفخه الهی با تنزل به عالم ماده و طی مراحل مختلف کمالاتش را از دست داده و فقط دارای ظرفیت بی نهایت است که به نطفه تعلق می‌گیرد. در معاد ما به نزد خداوند باز می‌گردیم و بازگشت به این معناست که ما قبلاً در آنجا (نزد خدا) بوده‌ایم و الان سیر بازگشت را طی می‌کنیم. میل و علاقه ای که در نهاد ما وجود دارد ما را به تحسین کمالات وا می‌دارد و بالاترین رغبت ما به کمال بی نهایت یا «الله» است. بنابراین انسان به همه کمالات که مربوط به قوای حس، خیال، وهم، عقل و فوق عقل، علاقه‌مند بوده و عشق می‌ورزد، اما اصالت با کمالات فوق عقل است که بی نهایت است. پس اگر انسان از همان اول با بی نهایت پیوند برقرار کرد و انسانیتش را اشباع کرد هرگز دچار فقدان نبوده و این احساس کمال و دارایی انسان را سرشار از شادی و آرامش می‌نماید، اما اگر با کمالی غیر از الله پیوند بخورد همیشه از فقدان‌ها و ضعف‌ها غمگین است زیرا آن کمالات اولاً ناقص هستند و ثانیاً ماندگار نمی‌باشند. به همین دلیل قرآن تنها عامل آرامش را پیوند با الله بیان می‌کند: «الا بذکرالله تطمئن القلوب» کسی که با الله پیوند نخورده با از دست دادن کمالات حسی از قبیل مسکن، اتومبیل و پول و... یا کمالات خیالی مانند زیبایی و تجملات، یا کمالات وهمی محبت اطرافیان، شهرت و مقام و ... و یا کمالات عقلی مانند کسب علم و اطلاعات، دچار فقدان شده و غصه می‌خورد. البته فقط عده بسیار کمی هستند که غمِ بخش فوق عقلانی یا آسمانی را دارند. دلتنگی برای خانواده حقیقی بسیار مقدس است. فقط همین غم است که شادی آفرین است و اشک ناشی از این غم، سرد است ولی گریه‌های دنیایی با اشک گرم توأم است. «قرّه عین» در واقع خنکی دیدگان است. غصه‌ها یا مربوط به حس، خیال، وهم و عقل می‌باشند و یا مربوط به فوق عقل هستند. قیمت و شرافت هر انسانی برابر با قیمت چیزی است که برای آن غصه خورده، و عزت یا حقارتش را به سبب وجدان و یا فقدان آن چیز احساس می‌کند. کسانی که با ثروت، زیبایی، شهرت و مقام و یا رتبه علمی احساس افتخار می‌کنند حیوان و یا کمتر از حیوان هستند؛ «ثُمّ قَسَت قلوبکم من بعد ذلک فهی کالحجاره او اشدّ قسوه...» کسانی که به واسطه کمالاتِ پایین تر از فوق عقل به دیگران افتخار کند به بهشت راه نمی‌یابد. از بین کسانی که کاندیدای رسیدن به مقامی می‌شوند به ندرت می‌توان کسی را یافت که هدفش ادای تکلیف الهی باشد و برای همین است که غالباً اگر رأی نیاورند دروغ گفته و اختلاف و فتنه ایجاد می‌کنند. امام صادق «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «الرّغبه فی الدنیا تورث الغمّ و الحزن، و الزهد فی الدنیا راحه القلب و البدن» میل به دنیا (دنیاطلبی) غم و حزن به همراه دارد و زهد نسبت به دنیا راحتی دل و بدن است. چه بسا کسانی هدفشان از کسب مدارج علمی رسیدن به ثروت و مقام بالاتر است و خودشان را به زحمت زیاد می‌اندازند ولی کسانی هم هستند که از کمالات علمی جهت رسیدن به اهداف فوق عقلی بهره می‌گیرند. من معمولاً به دانشجویان توصیه می‌کنم که کمتر واحد بگیرند و برای رسیدگی به فوق عقلشان وقت بگذارند. بعضی‌ها اظهار می‌کنند: مثلاً پنجاه آیه در روز نمی‌توانند قرائت قرآن داشته باشند در صورتی که روزانه وقت بسیاری را بابت کارهای بیهوده از دست می‌دهند. کسانی هستند که مستطیع شده‌اند ولی به دلیل ترس‌ها و نگرانی‌ها و یا دل‌بستگی های دنیایی از سفر حج امتناع کرده‌اند. در روایت آمده: کسی که حج نمی‌رود به دین اسلام نخواهد مُرد. بعضی‌ها می گویند ما وقت نمی‌کنیم زیارت ائمه «علیهم‌السلام» برویم، این دروغ بزرگی است. اگر هزینه را بهانه کنند می‌بینیم اگر قدری از هزینه‌های اضافی کم می‌کردند می‌توانستند زیارت بروند. با این بی توجهی‌ها کودک روان ما ضعیف شده و از بین می‌رود: ترسم که این تن که حائل است به جانم                                     سقط کند کودک عزیز روانم خداوند برای حفظ حیات کودک عزیز روان بعضی عبادات مانند نماز و روزه ماه مبارک رمضان را واجب کرده است. اما متأسفانه مردم چند ساعتی را تحمل می‌کنند تا جهنم نروند ولی هنگام افطار چندبرابر جبران کرده و به عبارتی از خداوند انتقام می‌گیرند. حضرت می‌فرمایند: چه بسا افراد ده‌ها سال روزه بگیرند ولی بهره ای از آن نبرند. بخش حیوانی اجازه نمی‌دهد که بخش انسانی بهره ای برده و رشدی کند. اگر واجباتی را هم از ترس جهنم انجام داده و از حرامی پرهیز کند منجر به رشد او نمی‌گردد. نماز یعنی عبادتی که در آن فقط خدا را بخواهیم. طبق فرمایش حضرت رغبت به دنیا غم و حزن به همراه دارد. متأسفانه به غلط زهد را ترک دنیا معنا کرده‌اند. در روایات کسب ثروت مورد مدح قرار گرفته تا آنجا که فرمودند از ما نیست کسی که جمع کردن مال را دوست نداشته باشد. کسی که اهل زیبایی و تجمل نباشد لطافت پیدا نمی‌کند. رسیدن به مقام و شهرت، و کسب درجات علمی هم بسیار پسندیده است ولی قرآن برای اینکه ما دچار حزن و اندوه نشویم دو شرط برای ما قرار داده است؛ اولاً به تغذیه بخش انسانی لطمه وارد نشده و ثانیاً کم و زیاد آن‌ها برای انسان اهمیت نداشته باشد. بلکه بخش فوق عقل باید مهم‌ترین دغدغه ما باشد. هنگام ازدواج به کمالات بخشهای پایینی همسر توجه کرده و اصل را در نظر نمی‌گیریم که عقل و دین و اخلاق می‌باشند، در صورتی که قرار است انسان از این شخص صاحب فرزند شود و در آینده فرزند آن‌ها از اینکه او پدر یا مادری که ژن‌های ضعیف داشته برای او انتخاب کرده‌اند گله و شکایت خواهند کرد. ما یادمان رفته که باید در دنیا تحت ربوبیت حق تعالی به ابدیت باز گردیم و داستان زندگی ما بعد از وفاتمان شروع می‌شود. دغدغه‌های فوق عقلی ما حتی جزء فرعیات زندگی ما نمی‌باشند. کسی موفق است که هم کمالات دنیایی را در نظر بگیرد و هم آخرتی را؛ «و منهم من یقول ربّنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره حسنه و قنا عذاب النار» کسانی که به آخرت اهمیت نمی‌دهند غصه‌هایشان صرفاً دنیایی است. ما خواه ناخواه به نظام ابدی منتقل خواهیم شد و برای آنجا نیاز به آذوقه و توشه داریم. علی «علیه‌السلام» می‌فرمایند: «آه، آه من قلّه الزّاد و طول الطّریق» آه آه از کمی توشه و طولانی بودن راه. عاقل کسی است که هر آنچه دارد در مسیر مسافرت مصرف نمی‌کند: ولی متأسفانه ما بیشتر دارایی خود را در دنیا که ماهیت رحمی داشته و گذرگاهی بیش نیست هزینه می‌نماییم و دست خالی وارد برزخ می‌شویم. کسانی که در خانه‌هایشان ماهواره استفاده می‌کنند بخش انسانی شان تعطیل است و در حق فرزندانشان جنایت می‌کنند و هر گناهی را که مرتکب شوند والدین حتماً مؤاخذه خواهند شد. اینترنت پای متدینین و افراد قوی را می‌لغزاند چه رسد به جوانان و نوجوانان. قرآن از ما می‌خواهد از دنیا بهره ببریم بدون اینکه انسانیتمان را تعطیل کنیم. اتفاقاً قرآن مؤمن را شایسته بهره برداری از نعمت‌های دنیا می‌داند چون فقط او انسان حقیقی است اندازه و حلال بودن در بهره برداری از دنیا دو شرط اساسی است. دانشجویی که در امتحان تقلب می‌کند در آینده لقمه ای که با توجه به مدرک تحصیلی‌اش کسب می‌کند حلال نیست. علم اگر برای علم تحصیل می‌شود تقلب معنا ندارد مگر اینکه برای دنیا باشد. زهد یعنی: «لکیلا تأسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتاکم» به خاطر آنچه که از دست داده‌اید ناراحت نشوید و برای آنچه که به دست آورده‌اید شادی نکنید. غصه فقط باید برای آسمان باشد و بس. باید برای برزخمان دغدغه داشته باشیم. لذتمان هم باید رنگ آخرتی داشته باشد. لذتی که مؤمن از نعمت‌های دنیا می‌برد خیلی متفاوت است با بهره برداری غیر مؤمن، زیرا با آرامش و عشق به حق تعالی به مظاهر او عشق می‌ورزد و به خاطر هیچ یک از آن‌ها با خدا و آسمان قهر نمی‌کند.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.