از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی در یکی از فرمایشات امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» سکوت به‌عنوان محصول عقلانیت شمرده شده‌است. می‌توان گفت: یکی از علامت‌های کم‌عقلی یک نفر، پرحرفی و بیجا حرف زدن است و یکی از نشانه‌های عقلانیت یک نفر، کم‌حرفی و به‌جا صحبت کردن است. هرقدر عقل قوی‌تر می‌شود نه تنها زبان که وحشی‌ترین بخش وجود انسان است، بلکه سایر قسمت‌ها بیشتر کنترل می‌شود. حضرت علی «علیه السلام» فرمودند: «من عَقَل صَمَت» سکوت بیانگر عقل انسان است. امام صادق «علیه السلام» می‌فرمایند: «العقلُ ما عُبِد به الرحمن واکتُسِبَ به الجِنان»؛ عقل همان‌ چیزی است که انسان را وادار می‌کند به عبادت پروردگار و محصول آن برای انسان کسب بهشت‌هاست. اگر کسی عقل داشته باشد و بخواهد به مدارج عالی انسانیت برسد باید با سرعت و سبکبالی حرکت کند. زبان برای انسان سنگینی و کُندی می‌آورد. اگر کسی اهل تعقل باشد، زبانش را کنترل می‌کند. یعنی مصرف را کم می‌کند و به قدرت و سرعت اضافه می‌کند. مسئله زبان یک امر بسیار کلیدی و اساسی است. کسی که بخواهد پرواز داشته باشد و مشکلات دنیایی و آخرتیش برطرف شود و دردسرهایش کم شود باید زبانش را کنترل کند. بهتر است تا زمانی که از انسان سؤالی نپرسیدند حرف نزند، مگر جایی که بتواند حقی را نصرت دهد و احتمال اثر بدهد. در روایت داریم: حتی اگر جواب سؤالی را می‌دانید، خودتان در بسیاری از موارد نباید صحبت کنید چون هم قدر علم و هم قدر خودتان را ضایع می‌کنید. ببینید عطش و تشنگی وجود دارد یا نه؟ خیلی وقت‌ها چون اشتهایی از طرف مقابل دیده نمی‌شود در او جذبی صورت نمی‌گیرد بلکه بیزاری هم به‌وجود می‌آید. عقل غیر از علم است. عالِم یعنی کسی که اطلاعات دارد. عاقل یعنی کسی که مواضع و باید‌ها و نبایدها را می‌شناسد. امام علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «رُبَّ عالم قد قتله جهله»؛ چه بسیار عالمی که جهل او را نابود کرده است. صرف این‌که کسی اطلاعات دارد دلیل نمی‌شود بیجا هزینه کند چون هم خودش را ضایع کرده و هم علمش را؛ و این دلیلی جز خودشیفتگی و اظهار فضل ندارد. بعضی‌ها دنبال این هستند که یاد بگیرند و خودشان را در جاهای دیگر مطرح کنند و تجارت کلام کنند. یک آدم پُرحرف که شهوت کلام دارد، نمی‌تواند خوب فکر کند. حرف انسان به میزان دارایی که خودش دارد در دیگران اثر دارد نه به میزان دانایی. سکوت، منشأ یکی از بزرگترین جهش‌های انسانی است. میزان قدرت و سرعت یک نفر در حرکت و شدن، و در تبدیل دانایی‌ها به دارایی‌ها، تفکر است. پیامبر اکرم «صلی الله علیه و آله» می‌فرمایند: «کان أکثر عباده ابیذر التفکر»؛ بیشترین عبادت ابوذر، تفکر بود. «تفکر ساعه خیرٌ مِن عباده سبعین سنه»؛ یک ساعت فکر کردن بهتر از 70 سال عبادت است. قوی‌ترین آدم‌ها کسانی هستند که فرصت خلوت و سکوت را خودشان برای خود ایجاد می‌کنند. توصیه شده سر سفره، غذا را خوب بجوید، آهسته بخورید، جزو عمر شما هم حساب نمی‌شود. این درسی است برای بخش‌های خیالی، وهمی، عقلی و فوق عقلی ما. ما برای تفکر، نیاز به خلوت و آرامش داریم. ممکن است یک نفر حجم زیادی از اطلاعات داشته باشد، ولی فرصت تبدیل آن اطلاعات را نداشته باشد. امام علی «علیه السلام» فرمودند: «الصَّمتُ رَوضه الفکر»؛ سکوت باغی است برای تفکر. کسی که بخواهد محبوبیتی کسب کند باید به کم‌حرفی و سکوت برسد. کسی که بخواهد حرکت‌های قدرتمند علمی، روحی و روانی داشته باشد باید با سکوت، زمینه را فراهم کند. درواقع سکوت مثل یک باند برای پرواز هواپیماست. هواپیما که بخواهد پرواز کند باید روی این باند قرار بگیرد. ابوذر می‌گوید: نبی اکرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: «ألا أعلمک بعمل خفیف علی البدن ثقیل فی المیزان»؟ می‌خواهید یک عملی به شما یاد بدهم که شما را زیاد به زحمت نمی‌اندازد ولی در میزان عمل شما وزن سنگینی دارد. گفتم: بله درود خدا بر شما باد. رسول خدا فرمودند: «هو الصمت و حُسن الخلق و ترک ما لا یعنیک»؛ سکوت، خوش اخلاقی و ترک کاری که معنی ندارد. شاگردی که پای درس قوی‌ترین اساتید می‌رود ولی سکوت ندارد خیلی عقب‌تر از شاگردی است که پیش یک استاد ضعیف می‌رود ولی می‌تواند روی زبانش تسلط داشته باشد و از قدرت سکوت استفاده ‌کند. قرآن سفارش به سرعت و سبقت داشته است. کسی که سکوتش بیشتر است، شدنش راحت‌تر شکل می‌گیرد. برای تمرین سکوت، اولین کار، تلقین است. امام «رحمه‌الله علیه» فرمودند: انسان بدون تلقین به جایی نمی‌رسد. کلید همه بدبختی‌ها تنبلی و بی‌حوصلگی است. نفس ذاتاً تنبل است و به راحتی زیر بار عملی نمی‌رود. حتی ممکن است در خانه تنها باشد اما نفس زیر بار ذکر گفتن نمی‌رود. اگر کسی بخواهد قلبش را راه بیاندازد اول باید با زبان این کار را انجام دهد. کسی که می‌ترسد با خودش روبه‌رو شود و یقه خودش را بگیرد همیشه تنبل، ضعیف و خوار می‌ماند. عبد شیطان و عبد نفسش می‌ماند. حضرت محمد «صلی الله علیه وآله» فرمودند: «اعداء عدوک نفسک التی بین جنبیک»؛ دشمن‌ترین دشمن‌ تو نفس تواست که تمام وجودت را فرا گرفته است. انسان باید حتما با نفس خودش با تنفر برخورد کند. اگر مثل یک رفیق با او مدارا کند نفس به او هیچ رحمی نمی‌کند. یکی از موانعی که انسان باید با آن برخورد کند، خودشیفتگی است. شیفته استاد شدن، مدرک تحصیلی و... چون شیفته این منصب‌هاست زورش به خودش نمی‌رسد. پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: «إحذر الشهوه الخفیه»؛ از شهوت مخفی خودتان را برحذر دارید. کسی که از منصبی لذت می‌برد رفته رفته از خدا دور می‌شود. ولو مقدس‌ترین کارها را انجام دهد دیگر وقتی برای خودش باقی نمی‌ماند که سری به خودش بزند. کسی می‌تواند سکوت کند که خودشیفته نباشد و عاشق این نباشد که سرش شلوغ باشد. نبی اکرم «صلی الله علیه و آله و سلم» فرمودند: «من حَفِظ لسانه فکأنما عمل بالقرآن»؛ هرکس زبانش را حفظ کند، مثل این است که به همه قرآن عمل کرده است. هرقدر خوبی کنی اما نتوانی زبانت را حفظ کنی، همه عمل‌هایت را خراب کرده‌ای. حضرت علی «علیه السلام» می‌فرماید:«رُبَّ کلام جوابه السکوت»؛ بسیاری از کلام‌ها جوابشان سکوت است. کنترل زبان و ترک کلام بی‌جا زمینه‌های فیوضاتی را فراهم می‌کند که ظاهرا هیچ ربطی به حفظ زبان ندارد مثل تفکر، خواب‌های قشنگ و... بزرگان دین به شاگردانشان توصیه می‌کردند: روزانه چند ساعت به قبرستان بروید و تفکر کنید. شب را بیدار باشید حتی اگر هیچ چیز نگویید، شاید کسی با تو حرفی داشته باشد. در رأس همه آموزه‌ها، حفظ زبان است.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی زبان؛ تیری که به خطا می‌رود حضرت علی «علیه السلام»: «احذرو اللسان، فإنّه، سهم یُخطئ؛ از زبان برحذر باشید که تیری است که خطا می‌رود.» استفاده از تعبیر «برحذر باشید» در این روایت، بسیار قابل تأمل است. آیا انسان می‌تواند از صحبت کردن کناره‌گیری نماید؟ علیرغم اینکه زبان، پرکارترین عضو بدن است. نحوه فرمایش امیرالمؤمنین، به گونه‌ای است که گویی انسان را به اجتناب از استفاده آن دعوت می‌کند. استفاده از تعبیر «برحذر باشید» نشان می‌دهد که آسیب‌های وارده به نفس توسط زبان، به قدری متعدد و مخرب است که انسانِ آگاه را از استفاده بی‌جا و بیهوده آن باز می‌دارد. در روایات آمده است: کمترین دروغ یک فرد، زمانی است که از خویش تعریف نموده و شروع به خودستایی می‌کند. در این حالت، شخص یا به مبالغه و یا به دروغ دچار می‌گردد. از همین رو، باید بسیار توجه کرد که هدف از تعریف تمجیدها، انگیزه‌های شخصی نباشد. این مسئله خصوصاً از سوی کاسبانی که ممکن است برای تعریف از اجناس خویش به مبالغه و یا دروغ دچار شوند، باید بیشتر و دقیق‌تر، رعایت گردد. کلام، علاوه بر مقام تعریف و تمجید در مقام تنفر و انتقام نیز، انسان را به مبالغه یا دروغ می‌کشاند. حب و بغض، توانایی دیدن واقعیات را از انسان گرفته و او را به سمتی سوق می‌دهد که یا فقط خوبی‌های طرف مقابل را می‌بیند و یا فقط بدی‌هایش را. از همین رو، احتمال خطا رفتنِ تیر کلام و آلوده شدن به مبالغه و دروغ در مواقع حبّ و بغض بسیار بیشتر از مواقع دیگر است. منظور از به خطا رفتن تیر کلام، آن است که ممکن است انسان از بیان سخنی، منظور و یا هدف خاصی را دنبال نکند، اما آزاد بودن زبانِ او و عدمِ کنترلِ کلامش، سخنِ او را به سمت و سویی غیر از هدفِ اصلی او هدایت نموده و سبب ایجاد کدورت‌ها، فتنه‌انگیزی‌ها، کینه‌ها و ... گردد. زبان؛ عضوِ خوارکننده انسان امام صادق «علیه السلام»: «إذا أراد الله بعبدٍ خزیاً، أجری فضیحتهُ عی لسانه؛ هرگاه خداوند بخواهد یک نفر را رسوا کند، از طریق زبانش او را رسوا می‌کند.» گاهی، انسانها با انجام کاری و یا انتخاب مسیری، آنقدر رو به هلاکت پیش می‌روند که خداوند، به جنگ با آنها برخاسته و آنها را به خواری می‌کشاند. عیب‌جویی از دیگران، پرده‌دری از اسرای آنان و تجاوز به حریم خصوصی انسان‌ها، نمونه‌هایی از گناهان خوارکننده هستند. در روایات آمده‌است اگر کسی به دنبال عیب‌جویی از دیگران باشد، خداوند قطعاً عیب‌های او را برملا خواهد کرد، در اینصورت، خودش هم نخواهد فهمید که از کجا و از سوی چه کسی رسوا شده‌است. گاهی به امر خداوند از سوی مورد اعتمادترین افراد یا معتمدترین مسیرها، این رسوایی صورت می‌گیرد. زبانِ فرد، یکی از اعضا مورد اعتماد بدن اوست که به امر خداوند ممکن است به ابزاری برای خوار نمودن او تبدیل گردد. بنابراین، هیچ چیزی به اندازه مهار زبان، انسان را از رسوایی نجات نخواهد داد. امیرالمؤمنین «علیه السلام» می فرمایند: «ما من شیءٍ أحقّ بطول السِّجن، مِن اللّسان» هیچ چیزی مثل زبان، مستحق یک زندان طولانی نیست. نگهداری زبان، یک فعل است، مثل هر فعل (کار) دیگری، که باید از سوی انسان صادر شود. پس سکوت که نتیجه مهار زبان است یک کُنش است. علیرغم اینکه انسانِ ساکت، در ظاهر کاری انجام نمی‌دهد، در واقع مشغول یکی از بزرگترین، دشوارترین و رشددهنده‌ترینِ فعالیت‌ها (نگهداری زبان) می‌باشد. سکوت؛ عبادتی عظیم حضرت علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «لا عباده کصّمت» هیچ عبادتی مثل سکوت نیست. این سؤال بارها در ذهن و زبان ما جاری شده‌‌است: چه عبادتی، ما را به رشد می‌رساند؟ باید بدانیم که اولین قدم برای رشد انسانی، کسب نورانیت و رسیدن به شادی و آرامش، آن است که هیچ کاری انجام ندهیم. سکوت و مهار زبان مثل کم کردن حجم بسیاری از فعالیت‌های غیر ضروری که نفس را درگیر خویش می‌کنند، بزرگترین و مؤثرترین قدم برای آغاز ارتباط با غیب است. بسیاری از کارها، حرکات، رفتارها و سخنانِ ما در شبانه‌روز، غیرضروری، بیهوده و یا گناه محسوب می‌شوند که نفس را مشغول خویش نموده و از دریافت‌های بالاتر محروم می‌کنند. از میان تمام چیزهایی که نفس را مشغول می‌نمایند، تولیدات زبان، سهم بیشتر و مخرب‌تری دارند. انسانهای پرحرف، نفس شلوغ تری دارند و فضای کمتری در نفس آنها برای دریافت‌های معنوی باقی می‌ماند. سکوت، نفس را خالی نگه داشته و به معنویات، اجازه پر کردن فضای خالی نفس را می‌دهد. نفسی که در طول روز، به واسطه یک زبان پرحرف به شلوغی کشانده شده‌است، توانایی ارتباط با غیب و جذب از ماوراء طبیعت را ندارد، چرا که راه ورودی‌های نفس، بسته شده و قدرتی برای ارتباطاتِ معنوی زیبا برای آن باقی نمی‌ماند. اگر چنین فردی موفق به عبادات، ذکر، خلوت‌ها و ... گردد، نفس او توانایی جذبِ نور و آثار این عبادات را نداشته و عملاً قدرتی برایش حاصل نمی‌شود. هدف از عبادات، وسعت نفس و رسیدن به مقام شهود غیب است. نفس شلوغ، هرگز نمی‌تواند به این اهداف دست یابد. نفسی موفق به وسعت یافتن می‌شود که خلوت و بدون حاشیه باشد. سخنان اضافه و بی‌فایده که آلوده به گناه نیز نباشند، نفس را مشغول می‌کنند، چه رسد به اینکه، کلام آلوده به دروغ، غیبت، تهمت و گناهان کلامی دیگر باشد. برای دریافت‌های معنوی، رسیدن به شادی و آرامش نفس، کسب علوم الهی و معرفت و ... سکوت و استغفار زیاد دو راهِ اساسی و اولیه برای تخلیه نفس هستند. نفسی که تخلیه نداشته‌باشد، به تحلیه و تجلیه هم نمی‌رسند. چرا روزه روز عرفه، اگر به دعای عرفه لطمه وارد کند، مکروه است؟ چرا نباید با فشار بول و غائط به نماز ایستاد؟ چرا در حالت خستگی و دل مشغولی نباید به سمت نماز رفت؟ چرا نباید با خستگی، در جلساتِ معرفتی و علوم الهی شرکت کرد؟ و ... جواب همه سؤالها آن است که هر آنچه نفس را به خویش مشغول می‌کند، مانع جذب معنویات توسط نفس شده و رشدی صورت نمی‌گیرد. اگر روزه روز عرفه، سبب گرسنگی و ضعف گردد به طوری که اشتغال نفس به گرسنگی و ضعف، مانع دریافتِ باطنی دعا و تأثیرات مثبت آن گردد، مکروه است. نماز یک جریان عاشقانه است، یک گفتگوی دو نفره پر از عشق. خستگی، گرسنگی، فشار بول و غائط، دل مشغولی و ... نفس را به خویش مشغول کرده و عشق را که ابزار اصلی یک نماز پروازدهنده است، از میان بر می دارند. در اینصورت دیگر تأثیری از این نماز نخواهد پذیرفت. در مواجهه با وسوسه‌های شیطان، اولین قدم، رها کردن فکر از آن وسوسه است. رد شدن از کنار افکار شیطانی، سبب می‌شود که نفس، توسط این وسوسه‌ها و حملات، به شلوغی کشیده نشود. پاسخ ندادن به بسیاری از کلام‌ها نیز، نفس را خلوت نگه می‌دارد. گاه ذهن انسان، مشغولِ این مسئله می‌گردد که در خواب، شخص خاصی را ببیند. این فکر، نفس او را شلوغ نموده و مانع دیدن آن شخص در خواب می‌گردد. رها شدن او از این فکر، نفسش را خلوت می‌کند و درست در همان موقع، امکان دیدن مطلب مورد نظرش در خواب بیشتر وجود خواهد داشت. گاهی تلاوت زیاد قرآن، یا اذکار زیاد، ذهن را شلوغ می‌کند و مانع جذب می‌گردد. اگر در همین زمان، مدتی سکوت و استغفار، چاشنی نفس انسان گردد، نفس خالی شده و آماده دریافت‌های بالاتر می‌گردد، آن وقت، اندک ذکری و تلاوت مختصری نیز، جذبِ نفس شده و به آن قدرت می‌بخشد. تلاش‌های مستمر معنوی که زیر نظر بهترین اساتید هم به نتیجه نمی‌رسند، به دلیل عدم تخلیه نفس از آلودگی‌ها می‌باشد. چنین نفس‌هایی با بهترین اساتید هم حرکت رو به رشدی نخواهند داشت. چرا که او به جنایت و خیانت بزرگ پرحرفی مبتلاست. درمان پرحرفی، اولین قدم برای آغاز هر حرکت معنوی است.     والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته

«مدیریت» و «تدبیر» برای کنترل زبان بسیاری از قدرت‌ها و توانایی‌های انسانی، تنها از راه حفظ زبان بدست می‌آیند و نیاز به تلاش و تمرین دیگری ندارند. در کسبِ بسیاری از هنرها، مثل هنرهای رزمی و ... قدم اول، تمرین برای رسیدن به سکوت و تمرکز است و مربیان کارآزموده، تمریناتِ خود را از این مرحله آغاز می‌کنند. در کسب قدرت‌های انسانی نیز تمرکز و سکوت ارتباط انسان را با مبدأ غیب و قدرت برقرار نموده و از شلوغی‌های ذهن انسان می‌کاهد. برای خلوت نمودن ذهن، هیچ چیز به اندازه کنترل زبان، مؤثر نیست. بنابراین خودِ حفظ زبان، یک مسیر مهم و جدی برای انسان شدن است. برای این منظور، اولین و مهمترین قدم آن است که قبل از هر سخنی، از خود سؤال کنیم که: آیا می‌توانم از بیان این سخن خودداری کنم؟ آیا ضرورتی برای بیان این سخن وجود دارد؟ چنین تمرینی، به معنای ارتباط ضعیف و یا عدم ارتباط صحیح با خانواده و اطرافیان نیست، بلکه به این معناست که هر انسانی باید مدیر و امیر زبان خویش باشد. اساساً کم حرفی و روابط عمومی ضعیف، یک نقطه ضعف در مسیر انسانی محسوب می‌‌شود. گاهی انسان موظف است که با سخن گفتن، به روابط قدرت بخشد. به عنوان مثال بذله گویی و شوخی کردن در کنار افراد پیر، عبادتِ بسیار بزرگی به شمار می‌رود؛ و یا گوش کردن به درد دل یک انسان تنها و یا همدردی با یک بیمار و یا ارتباط کلامی صمیمانه با فرزندان، خود از عواملِ رشد دهنده انسان محسوب می‌شوند. اما نکته مهم آن است که انسان با نیت کسبِ باطن انسانی و رسیدن به سلامت نفس بتواند تصمیم درستی برای سخن گفتن و یا سکوت بگیرد. پیامبر اکرم وقتی در میان جمع بودند، به اقتضای آن جمع بسیار توجه می‌کردند، به عنوان مثال اگر حس می‌کردند که جمع تمایل دارند در مورد موضوعی خاص صحبت کنند، با ایشان همراه می‌شدند، یا از لطیفه‌ها، می‌خندیدند و ... امیرالمؤمنین «علیه السلام» می‌فرمایند: «هیچ چیزی برای انسان سودمندتر از نگهداری زبان نیست.» وسعت نفس در گروی حفظ زبان نفس انسان، همان قبر اوست. هر آنچه که بتواند، بر نفس ما فشاری را تحمیل کند، در واقع عاملی برای فشار قبر ماست و باید تا دیر نشده، آن را از میان برداریم. در طول روز، عوامل بسیار زیادی، طبق جریان ربوبیت خداوند، به سراغ ما می‌آیند تا به نفس ما وسعت داده و یا فشار قبر را از ما بردارند. اگر چنین عواملی را که غالباً مخالفِ میل ما محقق می‌‌شوند، با آغوش باز و بدون اعتراض و تَنِش بپذیریم، به وسعت نفسمان کمک شایانی نموده‌ایم. اما اگر از آن موضوع به تنش افتاده و نفسمان مورد فشار قرار گرفت، قطعاً به فشار قبر دچار شده‌ایم. در سفر، زمینه فشار نفس، به علت استرس‌های بسیار و آمادگی برای هیجان و اضطراب، بسیار زیاد است. به خصوص در روزهای آخر سفر که بی‌حوصلگی‌ها و خستگی‌ها بیشتر می‌شود. برخوردهای مخالف و شرایط هیجان آور نیز افزایش می‌یابد. اگر انسان چنین عوامل و شرایطی را با مدیریت و تدبیر به آرامش تبدیل کند، به وسعت نفس خواهد رسید. مراقب باشیم که بیماری فوق خطرناک «بی‌حوصلگی» مانع از موفقیت ما در چنین زمانهایی نباشد. درست در زمانی که انسان بی‌حوصله است اگر بتواند یک عامل محرک را با آرامش بپذیرد، وسعت نفس می یابد. موفقیت انسان در چنین آزمونهایی است که تشویقِ اهل آسمان را برانگیخته و شیطان را ضعیف و ناامید و متواری می‌کند. درست در جایی که عصبی می‌شویم، می‌رنجیم، قهر می‌کنیم و ... ، شیطان را خوشحال و امیدوار نموده و ارتباطمان را با آسمان ضعیف می‌نماییم. بنابراین، این مهارت که کی و کجا باید از زبان استفاده کرد، و کی و کجا باید آن را مهار نمود، هنر بسیار بزرگی است که نیازمند تمرین‌های جدی و مستمر است. هیچ انسانی بدون مدیریت زبان به مقصد نخواهد رسید. بنابراین کسب مهارت مدیریت زبان باید جزو برنامه‌های اصلی زندگی هر انسانی باشد. نبی اکرم «صلی الله علیه و اله» می‌فرمایند: «رحم الله مؤمناً أمسک لسانه مِن کلّ شر فإنّ ذلک صدقه منه علی نفسه» خداوند رحمت کند مؤمنی را که زبانش را از هر شری حفظ می‌کند و این در حقیقت صدقه‌ای است که بر خودش می‌دهد. همانگونه که صدقه، بلایا را از انسان دفع می‌کند، حفظ زبان نیز، بلاها را از انسان دور می‌کند، چرا که آسیب‌های به کارگیریِ بیجای زبان، قبل از هر کسی، گریبانگیر خود شخص می‌گردد. انتخابِ مسیرهای غیرعادی و غیر معمول برای کسب قدرت در بسیاری از اوقات، راهی که در نظر ما، مسیرِ رساننده‌ای به شمار می‌رود، اصلاً رشددهنده نیست، بلکه دقیقاً راهی می‌تواند ما را به مقصد برساند که برخلاف میل و عادات ماست؛ از خلاف آمده عادت بطلب کام که من                        کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم      «حافظ» مقصود از جمعیت «قدرت تمرکز» است و منظور از «زلف پریشان» مخلوفات و تجلیات خداوند هستند که از انسان دلبری می‌کنند؛ آسمان، ستاره‌ها، افق، کهکشان، درختان و ... که علیرغم کثرت، انسان را به تمرکز و قرب به الله می‌رسانند. در مهارت‌های کلامی نیز دقیقاً قاعده به همین منوال است. درست در همان لحظه‌ای که تصور می‌کنیم می‌توانیم با کلام از خود دفاع کرده و یا مؤثر باشیم، شاید زمینه یک اختلاف و یا فساد را ایجاد کنیم. اما درست در زمانی که طرفِ مقابل اصلاً منتظر کلامی و یا دفاعی از سوی ما نیست، کلام می‌تواند معجزه برانگیزد. در شرایطِ هیجان‌آور، انتخابِ حرکتی خلافِ معمول و تصور، می‌تواند انسان را به وسعت نفس برساند. کسی که می‌تواند تمام ارتباطات را راهی برای کسب مهارت‌های جدید ببیند، می‌تواند از همین راه به قدرتِ کلام نیز دست یابد. برای ارتباط صمیمانه و قدرتمند با غیب، باید حجاب‌های عادتِ ارتباطمان را از میان برداریم. ابتدا باید تلاش کنیم تا با غیب انس گرفته و تمرکز پیدا کنیم، و سعی کنیم تا غیب را باور کرده و ببینیم تا آرام آرام در غیب به روی ما باز شود. برای ارتباط با امام زمان نیز، اول باید او را به عنوان پدر باور کنیم و بعد شروع به ارتباطی صمیمانه با ایشان نماییم.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته

از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی در جلسات قبل آموختیم که مهارت‌های کلامی و کنترل زبان، جایگاه ویژه‌ای در ایجاد ارتباط عمیق وجودی با خانواده آسمانی دارد، به گونه‌ای که چنین هدفی بدون مسلح شدن به یک زبان تربیت شده، امکان‌پذیر نمی‌باشد. زبان بی‌اختیار و تربیت نشده، استعدادهای انسان را تلف نموده و سبب نابودی عزت و آبروی انسان می‌گردد. چه‌بسا انسان‌هایی با استعدادهای فوق‌العاده باطنی که زمینه‌ای مناسب برای فراهم نمودن یک زندگی سعادتمند دنیایی و آخرتی است، تنها به علت داشتن زبانی بی‌اختیار و تربیت نشده، از تمام رزق‌ها و خوشی‌های دنیا و رزق‌های عظیم آخرتی محروم مانده‌اند. مکانیسم اثرگذاری کلام در انسان تمام زیبایی‌ها و یا رذائل یک شخص، تنها از طریق زبان او به قلب دیگران صادر می‌شود. کلماتِ یک شخص، تجلیِ باطن او در مقام لفظ هستند. به سیر نزولی عالم توجه کنید؛ خداوند (الله) از مقام ذاتی که صاحب تمام اسماء آن هم به صورت یکجاست، شروع به تجلی و ظهور نموده و تمام اسماء و صفاتش را بواسطه مخلوقاتش برای انسان قابل شناسایی می‌نماید. در واقع تمام مخلوقات خداوند، راهی برای شناخت او و یا زبانِ گویای او می‌باشند و خداوند بواسطه آنها با انسان سخن می‌گوید. از قرآن که تجلی خداوند در مقام لفظ می‌باشد گرفته تا معصومین که تجلیِ کامل خداوند در مقام انسان هستند و مخلوقات ریز و درشت خداوند، همه و همه در حال سخن گفتن از خداوندی هستند که آنها را خلق نموده است. بنابراین، همه مخلوقات برای شناساندن حقیقتِ الله می‌باشند. در سیر نزولی استاد تا شاگرد نیز، وضع به همین منوال است؛ یک استاد برای انتقالِ آنچه در باطن خویش دارد به شاگردانش، ابتدا، باید محفوظات باطنی خود را تصور کرده و سپس آنها را به صورت صوت که پدیده‌ای مادی است تبدیل نماید. این صوت (کلام) توسط شاگردان دریافت شده و سپس در ذهن‌شان تصور می‌شود و با تمرین و تکرار به دارایی‌های تثبیت شده در باطن آنها تبدیل خواهد شد. پس طبق این توضیحات می‌توان گفت که کلام، تجلیِ حقیقتِ یک انسان بصورت ماده است. در حقیقت، شخصیتِ یک فرد در کلامِ او، ظهور نموده و دیگران بواسطه کلامِ او، به باطنش راه می‌یابند. اما نکته قابل توجه آن است که کلام، تمامِ عمق باطن را نمی‌تواند بروز دهد. به عنوان مثال، گاهی انسان برای بیان میزان محبتش به کسی، کلماتِ مناسبی را نمی‌یابد، از همین رو، تماس‌های بدنی مثل بوسیدن، در آغوش کشیدن، فشردن دست و ... را به استخدامِ خویش در می‌آورد. بنابراین می‌توان گفت: همیشه شدتِ یک دوستی صادقانه و یا یک نفرتِ واقعی در باطن، بیشتر از آن چیزی است که در ظاهر و کلام انسان بروز می‌کند. اما به هر حال زبان، اصلی‌ترین و مهم‌ترین راهِ انتقالِ عواطفِ و حقایق باطنی انسان است که تمام قابلیت‌ها و ضعف‌های او را به عرصه ظهور می‌کشاند. کنترل زبان در گروی تمرین‌های جدّی به آیه زیردقت کنید: «قُل لعبادی یقول التی هی أحسن، انّ الشیطان ینزغ بینهم...» (سوره اسراء آیه 53) به بندگان من بگو که همیشه سخن بهتر را بر زبان آرند، که شیطان میان آن دشمنی و فساد بر می‌انگیزد. طبق این آیه، به صراحت می‌توان گفت: از نگاه خداوند کنترل زبان، یک مقوله باشگاهی و تمرینی جدی است و در هیچ مرحله‌ای از زندگی نباید به دست فراموشی سپرده شود. بسیاری از درگیری‌ها و حجم عظیمی از طلاق‌ها، تنها به علت عدم تربیتِ کلامی زوجین اتفاق می‌افتد. استفاده از کلمات و عبارات اشتباه و نابه‌جا که مقصودِ اصلی گوینده را نمی‌رساند، سبب بروز سوء تفاهم‌های جدی و دامن زدن به جریانِ اختلافات خواهد شد. در چنین مواردی، قطع ارتباط‌ها و یا طلاق‌ها، هیچ مشکلی را از میان بر نخواهند داشت، چرا که ریشه مشکلات، خودِ زوجین و عدم کسب مهارت‌های کلامی توسط آنهاست و چنین کسانی قطعاً در ارتباطات و یا ازدواج‌های بعدی نیز با مشکل روبرو خواهند شد. حال اگر همین دو نفر، زمانی را برای کسب مهارت‌های کلامی و تربیتِ زبانی خویش صرف نموده و تمرین‌های مستمر و جدّی داشته باشند، حجم عظیمی از مشکلاتشان خاتمه می‌یابد. اختلافات میان پدر و مادر و فرزندان نیز در اغلب موارد، بعلت ضعف‌های کلامی است. پدر و مادری که از چنین مهارتی محرومند، قطعاً فرزندانی با زبان تربیت شده و قدرتمند نخواهند پروراند. آسیب‌های جدی به دنبال عدم آموزش کافی در مهارت‌های کلامی عدم آموزشِ کافی برای استفاده از الفاظ، ضرباتِ بسیاری را به فرهنگِ اصیل ایرانی و چهره اسلامی کشور ما وارد نموده است. در بسیاری از فرهنگ‌های دیگر، علیرغم عدم اصالتِ کافی و یا وابستگی به دین آسمانی، تنها به علت سرمایه‌گذاری‌های کلان در بخش ارتباطات کلامی، شاهد کاهش چشم‌گیری از میزان درگیری‌ها، تنش‌ها، اختلافات و یا میزان آمار طلاق‌ها هستیم در چنین جوامعی، علیرغم محتواهای باطنی ضعیف، بسیاری از رشدها و پیشرفت‌های بزرگ را در سطوح مختلف می‌توان مشاهده نمود. خوب است بدانیم دشمنانی که به مهارت‌های کلامی مجهز شده‌اند، توانستند ضربات سنگین‌تری را به مسلمانان وارد کنند. همه انسانها برای ترجمه صحیح باطن خویش توسط زبان، به آموزشِ کافی نیازمندند. باید بیاموزیم که برای تجلی حقیقتِ باطنی ما، چه الفاظی مناسب می‌باشند. نتیجه عدمِ آموزش‌های کافی در این زمینه، حتی در ترجمه آثار ادبی و علمی نیز، به چشم می‌خورد. گاه مترجمان، الفاظِ صحیح و حقیقی برای ترجمه متن اصلی با حفظ هدف نویسنده، سراغ ندارند و به سبب همین ضعف، به اصلِ اثرِ نویسنده، ضرباتِ بزرگی وارد می‌کنند. این مشکل، حتی در ترجمه‌های قرآن و یا روایات معصومین نیز دیده می‌‌شود و ترجمه‌ها معمولاً قادر به بیانِ عمقِ مفاهیم قرآن و روایات نمی‌باشند. فرهنگ کلام در قرآن بسیار متعالی است. الفاظ انتخابی و سطح اعجاب انگیزِ ادب در قرآن، خود یک اعجاز عظیم است. چنین قرآنی است که ما را دعوت به انتخاب بهترین واژگان در مکالماتمان می‌نماید. بدون رعایت ادب، علیرغم داشتنِ عقلِ قدرتمند نیز، خساراتِ سنگینی متوجه انسان می‌گردد. هوشیار باشیم که استفاده نابه‌جا از کلمات، گاه مانعِ مسلمان شدن و یا شیعه شدنِ کسی می‌گردد و یا گاهی سبب ایجاد رذیله‌ای در انسانی می‌گردد که قبلاً به این رذیله مبتلا نبوده‌است. گاه یک برخورد کلامی بد، یک همسر پاکدامن را به فساد می‌کشاند و یا منجر به ترک تحصیل فرزندی می‌گردد. مشاوری که فنِ سخن را خوب آموخته‌است. گاهی می‌تواند یک گناه بزرگ را از وجود کسی حذف نموده و یا مشکل عظیمی را از او رفع کند. اما خلاف این موضوع نیز ممکن است؛ سرزنش و انتخاب نادرست کلمات، می‌تواند یک گناه را به سرطان اخلاقیِ بزرگی تبدیل نماید. سرزنش، بدترین راه مقابله با کسانی است که به گناهی آلوده شده‌اند. در چنین مواقعی باید یک لذتِ جایگزین را به جای آن لذت حرام به فرد توصیه کنیم. اساساً در اسلام چیزی حرام، معرفی نشده‌است مگر زمانیکه حلالی از آن جنس به او معرفی شده‌باشد. اسلام، معدنِ عظیمی از زیباترین الفاظ است. برای آموختن کمی جدی‌تر، زمان و انرژی هزنیه کنیم!!! حضرت علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «حفظ اللسان و بذل الإحسان، من أفضل فضائل الإنسان» نگهداری زبان و نیکوکاری از بهترین فضیلت‌های یک انسان است. فراموش نکنیم که هنرِ نگهداری زبان، جز با تمرین و تکرار بدست نمی‌آید. پرحرفی، گرفتاری‌های بسیاری را هم برای خود فرد و هم برای دیگران به دنبال دارد، پس برای دوری از چنین گرفتاری‌هایی، این هنر بزرگ را بیاموزیم.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته