از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی جایگاه قرب اهل بیت در حیات انسانی اطلاعات لازم برای رسیدن به سعادت ابدی برای درکِ جایگاه قرب به اهل بیت در حرکت به سمت ابدیت، نیاز به علوم انسان شناسی داریم. هر چه میزان فهم و ادراکِ ما در انسان شناسی بیشتر باشد، دریافت ما از جایگاه اهل بیت در حیات انسانی نیز بیشتر خواهد بود. می‌دانیم که حیات انسان، مشتمل بر سه مرحله زیر است: 1-      مرحله قبل از دنیا؛ انسان در این مرحله یک روح واحد است که از حقیقت اهل بیت علیهم السلام گرفته شده است. 2-      مرحله زندگی در دنیا؛ روح الهی انسان در این مرحله به قالبِ زمینیِ او تعلق می‌گیرد و انسان با برخورداری از روح خدا و قابلیتی در حد اهل بیت برای مدتی محدود به زمین می‌آید. در این مرحله به انسان اختیار داده می‌شود و او مستلزم است تا به اختیار خود، مسیرِ بازگشت (حرکت به سمت بی‌نهایت) را طی کند. او در این انتخاب مُختار است می‌تواند مسیر بهشت را برگزیند و یا آتش دوزخ را برای خود ذخیره کند. 3-      مرحله بعد از دنیا؛ روح الهی انسان بعد از وفات، به نزد خداوند باز می‌گردد. انسان برای رسیدن به سعادت در مسیر بازگشت، نیازمندِ اطلاعاتِ جامعی است که بتواند به کمک آنها، در ابتدا مرحله قبل از دنیا را خوب بشناسد و ثانیاً با توجه به کیفیت دنیا، مسیر اختیاری خود را به سمت بینهایت انتخاب نماید و ثالثاً با طیّ مسیر صحیح انتخاب شده‌اش، به سلامت به آغوش الله باز گردد. امیرالمؤمنین «علیه السلام» اطلاعات لازم در این سه مرحله زندگی را اینگونه تقسیم بندی می‌نماید: «رحم الله إمرأً، عَلِمَ مَن أَینَ، و فی أین، و إلی أین؛ رحمت خداوند شامل حال کسی می‌شود که بداند در کجا بوده، در کجا هست، و به کجا می‌رود. بنابراین می‌توان سه مرحله اطلاعاتِ کلّی را با توجه به این توضیحات نام برد: 1- شناخت جایگاه اولیه و حقیقیِ انسان 2- شناخت دنیا 3- شناختِ آخرت زمانی که انسان باور می‌کند که موجودی جاودانه بوده و عمر او به اندازه عمر الله است و باید حقیقت انسانی خود را سالم و متعالی به آغوش خداوند بازگرداند، احساس نیاز به اطلاعاتی در او شکل می‌گیرد که بتواند به محض تولد به آخرت، به الله، ملحق گردد. فراموش نکنیم که شورانگیزترین و شیرین‌ترین صحنه بعد از وفات برای هر کس، اولین ملاقات او با الله است. و این اطلاعات می‌تواند به آمادگیِ انسان برای این ملاقات، کمک نماید. کمی به کلمه جاودانگی، جدی‌تر فکر کنیم. آیا برای سعادتمند بودن در عمری که پایانی ندارد، نیاز به شناخت نداریم؟ به روایت زیر دقت کنید: «انّ الله تبارک و تعالی یبغضُ کلّ عالم بالدّنیا و جاهلٍ بالاخره» (قال؟   ؟) خداوند کسانی را که علوم دنیا را خوب فراگرفته‌اند و به شناخت کاملی از دنیا رسیده‌اند، اما نسبت به آخرت جاهلند، دشمن می‌دارد. پدران و مادران عزیز! فراموش نکنید که تک تک شما هم در قبال حیاتِ ابدیِ خودتان مسئولید و هم در قبال حیاتِ جاودانه همسر و فرزندانتان. مراقب باشید تا عضوِ نامبارکی برای اهل خانواده خود نبوده و با انتخاب سبک زندگی نادرست، خود و خانواده خویش را در آتش دوزخ گرفتار نکنیم. در توضیح اطلاعاتِ سه مرحله زندگی انسان، باید گفت که علمِ مربوط به مرحله دوم (حیات در دنیا) شامل 5 دسته اطلاعاتِ جزئی‌تر می‌باشد که در نمودار زیر قابل مشاهده است. 1-      قبل از دنیا: شناخت جایگاه اولیه و حقیقی انسان 2-      در دنیا: 1- شناخت جسم، 2- شناخت روح، 3- شناخت رابطه جسم و روح، 4- شناخت عالم طبیعت، 5- شناخت رابطه جسم و روح با طبیعت. 3-      بعد از دنیا: آخرت شناسی بنابراین اطلاعاتِ این سه مرحله، شامل 7 بخش جزئی بالا می‌باشند که برای یک تولد سالم، به همان میزان ضروری و لازمند که هوا برای تنفس. منابع اطلاعات تخصصی (7 دسته) برای تولد سالم تمام علوم مربوط به این هفت دسته، انحصاراً در اختیار خداوند می‌باشد و خدا از طریق 2 منبع این اطلاعات را در اختیار ما قرار می‌دهد؛ 1-      کلیّات؛ کلیّاتِ اطلاعات مربوط به این هفت دسته، در «قرآن کریم» آمده است. 2-      شرح و اجرا؛ خداوند معصومین را برای شرح قرآن (مفسّر قرآن) و اجرای آن (مجریِ قرآن) قرار داده است. تا همه «انسان‌ها» - و نه گروهی خاص- بتوانند به واسطه شناخت جزئی و اجرای این اطلاعاتِ کلی به سعادت برسند. خودِ قرآن نیز، معصومین را به عنوان مفسر و مجریی خود معرفی می‌نماید؛ «لا یمَسُّهُ  الاّ المطّهّرون» (سوره؟ آیه؟) ترجمه: و در جای دیگر، پرده از حقیقت «مطّهّرون» بر می‌دارد؛ «إنّما یُریدُ الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یتطّهّرکم تطهیراً» (سوره؟ آیه؟) ترجمه: و «اهل بیت» در تمام روایات شیعه و اهل تسنن، از امیرالمؤمنین تا حضرت مهدی (عج)، نام برده و نقل شده‌اند. بنابراین خداوند این هفت دسته از اطلاعات را از طریق دو منبع معصوم و بدون هیچ تحریفی تا آخرِ دنیا در اختیار انسان‌ها قرار می‌دهد؛ اول قرآن که در طول تاریخ با حفظ خداوند معصوم مانده و از تحریف باز می‌ماند؛ «انّا نحن نزّلنا الذکر، و انّا لَهُ لَحافظون» (سوره؟ آیه؟) و دوم؛ معصومینی که قرآن عصمت آنها را تأیید نموده است. همراهیِ ابدی قرآن و معصومین توجه داشته‌باشیم که قرآن، در بسیاری از موارد به صورت کلی سخن گفته و شرح آن را با توجه به زمان، برعهده معصومِ آن زمان قرار داده است. به عنوان مثال احکام جزئی نماز، حج، خمس و ... در قرآن نیامده است و توضیح و تفسیر آنها با معصومین است. بنابراین بدون معصومین، قرآن به تنهایی راهگشا نیست و همینطور معصومین، بدون قرآن، منابعِ کاملی برای این هفت دسته از اطلاعات تخصصی نیستند. از همین رو، پیامبر در روزهای آخر عمر شریف خود، این دو مسیر اصلی برای احاطه به علوم تخصصیِ انسان شناسی را به مردم معرفی نمودند؛ «انّی تارکٌ فیکم الثَقَلین، کتاب الهل و عترتی، لن یفترقا، ما إن تمسکتُم بِهِما، حتی یرِدّا علی الحوض» پس به سند این فرمایش نبی اکرم که تما کُتب اهل تسنن و شیعه آن را نقل نموده‌اند، قرآن هیچگاه تنها نبوده و همواره یک معصوم در کنار آن، به عنوان مفسّر و مجری قرار داشته است. و این پاسخی است برای گروهی که معتقدند امامِ زمانِ شیعیان هنوز به دنیا نیامده است!!! بنابراین با توجه به این مستندات می‌توان گفت که نیاز یک انسان برای رسیدن به حیات طیبه ارتباط با معصوم و قرآن در کنار هم می‌باشد. به آیه زیر دقت کنید؛ «یا أیّها الذین آمنوا استَجیبوا لله و للرّسول اذا دعاکم، لما یحییکم...» (سوره انفال آیه 24) ای اهل ایمان، چون خدا و رسول شما را به ایمان دعوت می‌کنند، اجابت کنید تا به حیات ابدی برسید. بدون ارتباط با معصوم و قرآن به طور همگام و همزمان، مَحال است کسی به باطن انسانی و حیات ابدی برسد. به همین منظور، خداوند در سوره مائده، آیه 67 در روزهای آخر عمر شریف پیامبر، خطاب به ایشان می‌فرماید: «یا ایُّها الرسول، بلّغ ما اُنزل إلیک من ربّک، و ان لم تفعل فما بلّغت رسالته...» ای پیامبر، آنچه را که خداوند به تو نازل کرد، به مردم ابلاغ کن، که اگر این کار را انجام ندهی، رسالتت را به پایان نبرده‌ای... بنابراین اگر پیامبر در واپسین روزهای عمر، متخصص معصومِ بعد از خود را به مردم معرفی ننماید، در حق انسانها تا ابد، خیانتی عظیم انجام داده و رسالت خود را ضایع نموده است و پیامبر معصوم هرگز خائن نیست. جستجویی بسیار اندک در روایات اهل تسنن نیز، واقعه معرفیِ معصوم را توسط پیامبر، به کرّات، برای ما روشن می‌سازد این مسئله نیاز اصلی و حیاتی انسانهاست که بدانند متخصص معصوم زمان آنها که باید در کنار قرآن برای رسیدن به 7 دسته از اطلاعات تخصصی از آن استمداد جویند، چه کسی است؟ روایت دیگر در تصدیق این مسئله، روایت زیر است که در تمام منابع شیعه و اهل تسنن وجود ندارد. « مَن مات و لم یعرف امام زمانِهِ، ماتَ میتتهً جاهلیه؛ کسی که می‌میرد و هنوز امام زمانش را نشناخته است، به مرگ جاهلیت مرده است. و پیامبر مرگ جاهلیت را در سه کلمه زیر توضیح داده‌اند؛ مرگی همراه با کفر، نفاق و ضلال. بنابراین ابتدا انسان باید به شناخت متخصص معصوم برسد و بعد شروع به ارتباط با او و بهره‌گیری از علوم تخصصی‌اش نماید. و این همان اسلامی است که خداوند آن را مسیرِ سعادت انسان‌ها می‌داند، به گونه‌ای که بعد از ابلاغ پیامبر به مردم و معرفی متخصص معصوم بعد از خود، آیه 3، سوره مائده را نازل می‌فرماید: «الیوم أکملتُ لکُم دینکُم و أتمَمتُ علیکم نعمتی و رضیتُ لکم الاسلامُ دیناً ...» - و امروز دین شما را به حد کمال رساندم و نعمت را بر شما تمام کردم و بهترین دین را که اسلام است برای شما برگزیدم. - تمام نمودن نعمت، بالاتر از کامل ادا کردن آن است. و این اوج دارایی دین اسلام را بعد از معرفی معصوم نشان می‌دهد که دیگر نیاز به اضافه شده چیزی ندارد. مودّت، لازمه همراهی با معصوم و قرآن در اینجا سوالی به ذهن می‌رسد. حال که ما متخصص معصوم را شناختیم، آیا این شناخت، برای طیّ مسیر سعادت، کافی است؟ در پاسخ باید گفت؛ خیر، متخصص معصوم در هر زمان، مفسّر قرآن مطابقِ آن زمان و مجری قرآن در جامعه است و برای این اجرا، نیاز به اطاعت مردم دارد. لذا وظیفه هر انسان بعد از شناخت، رساندن خود به مرحله اطاعت از معصوم است که قرآن از آن با نام مودّت یاد می‌کند. «قُل لا أسئلُکُم علیه أجراً الاّ المودّه فی القربی» (سوره شوری، ایه 23) بگو من از شما پاداش کارم (هدایت شما) را نمی‌خواهم جز مودّت خاندانم را. یعنی تنها مودّت شماست که می‌تواند مرا به پاداش عملم که همان هدایت همه انسان‌هاست برساند. پس می‌توان در یک جمله گفت که فقط مودّت، انسان را به هدایت خواهد رساند. فراموش نکنیم که مودّت، مهارتی است که بعد از دریافت اطلاعات و رسیدن به شناخت، نیاز به تمرین و کسب دارایی دارد. و اشتباه بزرگی که در شیعه و سنی رخ داد، تعبیر واژه مودّت، به محبت بود. و همین سبب حذف معصوم از جامعه مسلمین گشت. همین مسلمینی که محبّ معصوم بودند، در هنگام حذف معصوم، هیچ تلاشی ننمودند. تا جایی که 11 امام معصوم به شهادت رسیدند و آخرینِ آنان بیش از هزار و صد و هشتاد سال است که غایب و طرد شده و آواره است. اگر ما حتی در محبت هم صادق بودیم، ایشان این سالهای دراز را در غیبت نمی‌گذراندند. براستی چرا امام زمان حاکمِ جهان نیست تا دنیا را به صلاح برساند؟ چرا مردم به اطاعت از او نرسیدند تا به وزانِ بزرگی رهبرشان، رشد کنند؟ چرا در پاسخ به فریادهای کمک‌خواهیِ او کسی به دادش نمی‌رسد؟ و براستی ما چرا برای برداشتن موانع ظهور، قدمی بر نمی‌داریم؟ و یا چرا تلاشی برای رسیدن به مودت نمی‌کنیم؟ و این سوال، مهمترین سوال خداوند از ما، در قیامت است... چه پاسخی برای آن آماده نموده‌ایم؟.... همراهی با قرآن و معصوم در تنظیم سبک زندگی براساس آنها ارتباط با دو منبع اطلاعات تخصصی (قرآن و معصوم) ضروری‌ترین و مهمترین نیاز انسان از دیدگاه خداوند در دین اسلام است. و این ارتباط، جز با تنظیم سبک زندگی براساس این دو الگو امکان‌پذیر نیست. تنظیم تمام انتخاب‌ها، ارتباطات، رفتارها و گفتارها براساس الگوهایی که این دو منبع در اختیار ما قرار می‌دهند. فراموش نکنیم که هرگونه تخطّی از این دو منبع، تولد انسان را تهدید نموده و او را از مسیر تولد سالم دور می‌کند. اما نکته مهم اینجاست که اگر تا کنون از این مسیر دور بوده و این دو منبع اساس تصمیم‌گیری‌های ما نبوده‌اند، می‌توانیم با یک تصمیم جدی و انتخابِ صحیح، به مسیر بازگشته و راهِ نرفته را جبران نماییم، به طوری که خود را به هدفِ نهایی خلقت رسانده و با باطن انسانی متولد شویم. برای این منظور، باید برحسب میزان فاصله‌ای که تا باطن انسانی داریم، سرمایه‌گذاری نموده و تلاش کنیم.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته