در قیامت انسانها را براساس دل و گرایش ها و محبوب های قلبی­ شان ارزیابی می کنند. اینکه چقدر شخص سواد دارد، چقدر عالم است، چقدر عبادت کرده، مهم نیست؛ هر چند که ثواب دارند، اما ملاک نیستند و ارزیابی نهایی براساس این است که این ثوابها، اطلاعات و این کارهایی که شخص کرده، مجموعاً دل او را به کجا می برد. شخصیتاً دل این فرد به دنیاست یا با آخرت و یا با خداست؟ سرانجام، معادل های آخرتی دلِ انسان را به انسان می دهند. اگر دلش به دنیاست، معادلش که جهنم است را به انسان می دهند و اگر به بهشت است، معادلش که بهشت است را می دهند و اگر دلش با خداست، خدا را به انسان می دهند. پس اصل با دل است. زیر بار عمل نیک نرفتن با گفتنِ «دل باید پاک باشد» گاهی، انسان ها گرایش به خدا و پاکی دارند، هر چند در ظاهر موفق به رعایت نشوند. اگر کسی بگوید: من دلم می‌خواهد پاک باشم و اعمال نیک انجام دهم، ولی در عمل کوتاهی کند، این دروغی بیش نیست. مثلاً کسی موازین شرعی را رعایت نمی کند و می‌گوید: دل باید پاک باشد. این حرف خیلی بی ­ربطی است. مثلاً بگوید: دلم می خواهد باحجاب باشم، ولی حالا نشد هم اشکالی ندارد، رعایت نمی کنم. ولی دلم با رعایت حجاب است، این یک دروغ بیشتر نیست. به خاطر اینکه ما جبری نداریم. در روایت داریم که اگر کسی بگوید: من در دنیا مجبور بودم، خداوند می فرماید که مگر زمین خدا وسیع نبود که بروید یک جایی که مجبور نباشید. انسان لازم نیست جایی خود را محبوس کند که نتواند واجبات را انجام دهد. رعایت نکردن موازین شرعی و گفتنِ دل باید پاک باشد، حرفِ بی­ربطی است. اگر دل انسان با دین، شعائر الهی و با نشانه­ های خدا باشد، حتماً عمل هم خواهد کرد. مگر می شود انسان چیزی را بخواهد و خودش را از آن دور نگه دارد. اصلاً اینطور نیست. این حرف که «دلت پاک باشد» حرف خوبی نیست. اگر واقعاً دل کسی چیزی را بخواهد، حتماً برای عمل به دنبالش می رود. فرد مؤمن اینگونه نیست. دلدادگی مؤمن به خدا و به اعمال نیک و پاکی ها هم در ظاهر و هم در باطن مشهود است. گناه به مؤمن نمی ­چسبد، چون با تنفر ممکن است مجبور به گناه شود. مؤمن ضمن اینکه قلبش گرایش به عمل صواب و پاکی دارد، در عمل خارجی هیچ کوتاهی نمی کند. برترین قلب ها کدام است؟ دل مرکز گرایش ها است. اگر دل را به فهم مسلح کنیم، به سمت بهترین گرایش ها و بهترین جاها می رود و اگر فقر داشته باشد، با اینکه دل است، اما نمی تواند جای خوبی سیر کند مثل بدن. علی(علیه السلام) فرمود:«أفضَلُ القُلُوب قَلبٌ حُشِیَ بِالفَهم[1]= برترین دلها، آن است كه از فهم پر شده باشد.» یک هفتم از جمعیت دنیا از گرسنگی رنج می برند. به خصوص در کشورهای آفریقایی که نگاه کنید، می بینید که این افراد در اثر گرسنگی بدن های خیلی ضعیفی دارند. گاهی این بدن ها در اثر سوء تغذیه خیلی بدشکل و بدفرم می‌شوند. آنها از اول به این شکل نبودند، چون غذا نخورده اند به این شکل درآمده اند. قابلیت خوب شدن و قوی شدن را داشته اند، اما چون غذا نخوردند، به این شکل افتادند. دل انسان و قلب انسان هم همینطور است. اگر غذا نخورد، یعنی به فهم نرسد، ضعیف و بدقیافه می شود. برای همین، پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: روز قیامت ده گروه از امت من به صورت حیوانات گوناگون و موجودات مختلف محشور می‌شوند. اینها همه مسلمان هستند، کافر نیستند. اما به دلِ خود نرسیده و غذا نخورده، به شکل میمون، خوک، کفتار و عقرب درآمده است. پس مهم این است که ما به دلمان فقه، اطلاعات و فهم کافی بدهیم. ما کسانی داریم که آمادگی قلبی­ شان فوق ­العاده زیاد است. مثلاً فردی از نظر ژنتیک مادر خیلی قدرتمند و پاک، پدر خیلی قدرتمند و پاک و از نظر محیطی هم یک محیط خیلی قدرتمند، ثروتمند و پاک دارد که می‌تواند به این فرد خیلی چیزها بدهد؛ ولی این خودش استفاده نمی‌کند و غذا نمی‌خورد. چه چیزی باعث می شود، قلب به فهم نرسد و تغذیه نکند؟ حال، به نظر شما مهمترین عواملی که انسان تغذیه نمی‌کند، چیست؟ یعنی با اینکه غذا هست، ولی تغذیه صورت نمی گیرد. 1) علت، تنبلی و بی­حوصلگی است. حضرت فرمود: تنبلی و بی حوصلگی، کلید همه بدبختی های آدم هاست. خیلی ها هستند که پدرش آیت الله است، مادرش قدیسه است، در شهر مشهد، قم و در فضای معنوی زندگی می‌کند، سادات هستند، خیلی امکانات معنوی زیادی دارند. یا پدر مذهبی و رزمنده است، سردار است، ولی می­ بینی بچه با پدر و مادر خیلی فاصله دارد. از این غذا نمی‌خورد. بی­ حوصلگی و تنبلی خیلی بلا سر آدم می‌آورد. وگرنه هر مولودی بر فطرت خداجویی و عشق به خدا متولد می‌شود:« کُلُّ مُولُودٍ یُولَدُ عَلَی الفِطرَۀ= همه مولودها بر فطرت خداجویی متولد می‌شوند.» 2) علت دیگر این است که مسیر تغذیه‌­ و خوراک‌ و فهم‌شان ضعیف است. این که در طول زندگی دلهای شان به چیزهایی غیر از خدا گرایش پیدا می‌کند و غیر خدا بر دل آنها حاکم می‌شود، مسیر نادرستی است. گاهی شخصی در فضای فاسد هم رشد می کند گاهی هم فردی دارای مادر و پدر بدی است، فضای خانواده، فضای فاسد و بدی است، ولی خودش چون فرد زرنگی است، به تغذیه تن می‌دهد، غذای معنوی می‌خورد، دلش را با فهم تقویت می‌کند و به فهم می‌افتد و می بینید که دلش جلا پیدا می‌کند و مصداق این آیه می‌شود: «یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ [2]= زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون مى ‏آورد.» یعنی از پدر و مادر مرده بچه ­های باایمان و خوب و قدرتمند و اولیاء خدا به وجود می‌آید. مثل «ادواردوآنیه لی» که خدا او را از دل پدر جنایتکارِ صهیونیست در می‌آورد، تا به شهادت می‌رسد. چرا ادواردو اینطوری شد؟ چون به ندای فطرت خودش در همان ایتالیا جواب داد. با آنکه آن همه ثروت و امکانات داشت، وقتی دید دلش چیزهای دیگری می‌خواهد، شروع کرد به تغذیه و درس مذهبی خواند. دانشگاه رفت، عرفان و کلام خواند. فلسفه اسلامی خواند. تا کم کم کشش قلبش او را به آنجایی کشاند که باید می‌کشاند و به شهادت رسید. خیانت به دل، بدترین خیانت هاست انسان نباید به دلش خیانت کند. وقتی دل او غذا خواست باید غذای او را بدهد و دل را سرکوب نکند. با این کودک عزیز روان، بی رحمی نکند. اگر شما یک نوزاد را جلوی خانه تان ببینید، حتی اگر بچه شما هم نباشد، چون انسان است، حتماً او را به منزل می‌برید و با مهر مادری و خواهری و پدری، به او غذا می‌دهید. هیچ فرقی با بچه خودتان ندارد و به او می‌رسید. یک کودک از خدا در وجود همه ما هست که مثل خود خداست و از آن تعبیر به کودک عزیز روان می‌کنند. خدا این کودک عزیز روان را به ما داده، ولی گرایش‌های حیوانی و جنسی‌ ما وقت مان را خیلی می‌گیرد؛ زنانه بودن و کشش‌های زنانگی، مردانه بودن و کشش‌های مردانگی و خاله ‌بازی‌های زندگی آنقدر ذهن ما را می‌گیرد که ما رسیدگی به این کودک عزیز روان را فراموش می‌کنیم. می ­بینی طرف الان 70 سال دارد، ولی کودک عزیز روانش مثل آفریقایی‌هایی که از شدت گرسنگی در حال مردن هستند، خوراکی نخورده است. اگر هم خورده خیلی کم بوده و اما یک عده هستند که واقعاً وقت می‌گذارند و چه در خانه و چه در بیرون، به این کودک عزیز روان غذا می‌دهند. در خانه تنهاست، می‌بیند وقت دارد. شروع می‌کند به خوردن غذاهای معنوی و انسانی. در مسافرت و در حین کار هر زمان، فرصتی به دست آورد تغذیه می‌کند. شیعه ای که فهم ندارد، خیری در او نیست شیعه ی بی­ فهم، نفهم و کم ­فهم که مطالعه نمی‌کند، نمی‌رود حلال و حرام را یاد بگیرد، برای اخلاقش وقت نمی‌گذارد که یاد بگیرد و عمل کند، این آدم بی­ خیری است. امام صادق (علیه السلام) جوانی از جوانان شیعه را که دین یاد نمی‌گیرد و برای خود فهم ایجاد نمی کند، مذمت کرده است:«لا خَیرَ فیمَن لا یَتَفَقَهُ مِن أصحابِنا[3]= در شیعه ­ای که فهم ندارد، خیری نیست.» فهم به معنی فیزیک، شیمی و ریاضیات نیست. آنها ابزار فهم هستند و به فهم کمک می‌کنند. سوادِ به این علوم، ذهن را باز می‌کند تا انسان به فهم برسد. امام صادق(علیه‌السلام) قسم می‌خورد:«سَکَنَ النّار» تعبیر «سَکَنَ» دارد. شیعه ­ای که دین را یاد نمی‌گیرد، این در اثر جهالتش سر از سکونت در جهنم در می‌آورد. می­ بینی طرف زبان خوانده، کامپیوتر خوانده، چندتا هنر بلد است، چندتا کار دستی بلد است، فوق ­لیسانس و دکتراست، اما در فهم دین خیلی ضعیف است. نمی‌داند قرآن و احکام چیست. اخلاقیات و عقائد نمی‌داند. تزلزل دارد و آدم ضعیفی است. بدن و روح برای سالم ماندن، نیاز به تخصص دارند در نظام دنیایی، برای داشتن بدنی سالم چندین تخصص نیاز است. مثل تخصص چشم، پوست، قلب و ... در نظام معنوی و آخرتی هم برای داشتن قلب و روح سالم تخصص هایی لازم است. ما در نظام فیزیکی و در نظام بدن، وقتی می‌خواهیم بدن سالمی داشته باشیم که همه اعضای آن سالم باشد، ، به چندتا تخصص مختلف مثل، چشم، پوست، مو، قلب، استخوان، پزشک داخلی، گوش و حلق و بینی، مغز و اعصاب، تغذیه و ... نیاز داریم. یک تعدادی از تخصص‌ها جمع می‌شوند و هر کدام یک تعریفی از عضو سالم به ما می‌دهند. اگر به یک پزشک قلب مراجعه کنید و بگویید چشمم درد می‌کند، این نمی‌تواند تشخیص بدهد که چشم شما چه شده است. فقط چشم پزشک تشخیص می‌دهد که چشم شما چه بیماری دارد. برای قلب، مغز هم همینطور. در نظام معنوی و آخرتی هم باید قلب و روح که حقیقت ماست، سالم باشد. یک دل سالم، قدرتمند و مهرورز است. اما وابسته نیست. آیا فقر مالی در یک جامعه به معنی بیماری هست یا نیست؟ بله هست. در جامعه اگر یک نفر نتواند نیازهای خودش را تأمین کند، می‌گوییم این اقتصاد، اقتصاد مریضی است. خداوند مال را وسیله قوام ما قرار داده است و گفته شده ما با مال سر پا هستیم. چرا می‌گویند فقیر؟ زیرا فقیر از فقر یعنی ستون فقرات گرفته شده است. وقتی می‌گویند یک نفر فقیر است، یعنی ستون فقراتش شکسته و نمی‌تواند سرپا بایستد و خودش را نگه دارد. این مریض است و فقر دارد، وابسته است و باید کسی به او تزریق کند. دل هم اینطوری است. دل اگر سالم و ثروتمند باشد، آفت، مریضی، ضعف، ترس، غم و غصه نمی‌تواند سراغ او بیاید. چون قدرتمند است. یک دل قدرتمند، عاشق همسرش، پدر و مادر و فرزندش است. اگر هم آنها را از دست داد، فرو نمی‌ریزد. اگر فرو ریخت، یعنی از نظر عاطفی وابسته به خدا و مرکز عاطفه نیست. همانطور که ظهورات یک چشم سالم، خوب دیدن است؛ ظهورات قلب سالم هم شادی و آرامش است. دلی که شاد و آرام نیست، دائماً در معرض اضطرب، ترس، غصه­ ها، عصبانیت‌های بیهوده، خودکم­ بینی، عدم اعتماد به نفس، تحقیر و ... است. وابستگی بیش از حد به دیگران دارد و سر پای خودش نمی‌تواند بایستد. مثل بچه‌ای است که تغذیه نشده و پاهایش جان ندارد و نمی‌تواند روی پای خود بایستد. پس من اگر عرضه ندارم که خودم را شاد و آرام نگه دارم، یعنی قلبم مریض و ضعیف است. این خوراک نخورده این به کانون ثروت و قدرت و شادی و آرامش اتصال ندارد. اگر هم اتصال دارد، اتصالش ضعیف است. کم جذب می‌کند. مرحله هضم، تبدیل و جذب را خوب انجام نمی‌دهد. همانطور که تغذیه جسم اصول دارد، تغذیه روح هم اصول دارد. یک وقت ممکن است اصلا تغذیه نداشته باشد. گاهی ممکن است تغذیه داشته باشد، ولی در جذب مشکل دارد. در خوب بودن خوراک شکی نیست، در این شک است که تو چطوری این را جذب کرده ای؟ در چه وضعیتی این را جذب کرده ای؟ بد جذب شده یا خوب؟ یا باید تبدیل می‌شده و بعد جذب صورت می‌گرفته ولی تبدیل نشده و جذب صورت گرفته است؟ وابستگی، غیر از محبت و عاطفه است دل آدم در حالت عادی نباید از چیزی بگیرد و غصه­ ها نباید در او اضطراب، ترس و غم ایجاد کنند. باید محکم سرپا بایستد و چیزی نتواند او را وابسته کند. این وابستگی مریضی است و با عاطفه و محبت فرق می کند، ضعف و وابستگی است. سرمایه انسان در حرکت به سمت آخرت، چه در دنیا و چه در آخرت، شاد بودن است. در این صورت، انسان هم در دنیا و هم در آخرت خوشبخت است. چون انسان در آخرت اگر شاد و آرام نباشد، خوشبخت نیست. همانطور که در دنیا اگر شاد و آرام نباشد، خوشبخت نیست. ما نیاز به دل سالم داریم. دل سالم یعنی دلی که از بیرون وقتی به آن حمله شود، نه می‌تواند او را به اضطراب بیاندازد و نه به غم. ناگفته نماند که ما از طرف خدا غم هایی بدون علت هم داریم که آن بحث دیگری است. یعنی من دلیلی نمی‌بینم که غمگین باشم، ولی دلم می‌گیرد. آن موقع حضرت می‌فرماید: چون دل ما گرفته، دل شما هم می‌گیرد.  فایده ی داشتن قلب سلیم چیست؟ گاهی برای افراد سوال مطرح می شود که قلب سلیم به چه درد ما می خورد؟ پاسخ این است: اگر قلب سالم داشته باشی: 1) در دنیا شاد هستی و آرامش داری. مثل سیدالشهدا (علیه‌السلام): «کُلَّما إشتَدَّ عَلَیهِ الأمر إحمَرَ لَونُه= هر چقدر فشار می ‌آمد، شادتر می‌ شد». مثل علی اصغر (علیه‌السلام) که وقتی تیر خورد، خندید. مثل حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) که بعد از آن همه بلا فرمود: «و ما رأیت إلا جمیلا= چیزی جز زیبایی ندیدم.» گاهی بنده ­ها آنقدر شاد هستند از خدا که می‌توانند خدا را هم بخندانند. در جبهه من صدها مورد را دیدم که واقعاً خدا را خنداندند. امام شان هم گفت: شهدا در شادی وصول و قهقهه مستانه ­شان نزد خدا روزی می خورند: «عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ = نزد پروردگارشان روزی خورند.» 2) در آخرت وقتی انسان با همین قلب سالم وارد برزخ می‌شود، از همه بهشت که به اندازه همه آسمانها و زمین است، می‌تواند استفاده کند. یعنی تا این حد درجه سلامتش بالاست. مثلاً الان بگویند اگر فلانی کله‌پاچه بخورد، می‌میرد، چون مریض است. اما کس دیگری اگر صبح کله پاچه بخورد و ظهر هم آبگوشت بخورد، هیچ اتفاقی برایش نمی افتد. یعنی بدنش کشش دارد و می‌تواند این غذاهای سنگین را هضم و جذب کند. روح سالم، روحی است که وقتی در برزخ می‌آید، اندازه بهشتی که در برزخ به آدم می‌دهند، از همه بهشت می‌تواند لذت ببرد. خدا میرزا را رحمت کند. می‌گفت:« من رفتم بهشت را دیدم و آمدم. فکر نکنید که از کتاب برایتان می‌گویم. همه را خودم دیده ام. ده میلیارد برابر بزرگتر از اینجا چیز گیر شما می‌آید.» یعنی شما وقتی یک گل را که اینقدر از آدم دل می‌برد، نگاه می‌کنید، زیبایی­ این گل را ده میلیارد برابر کنید، ببینید چه می‌شود. این ضریب را روی لطافت، زیبایی، بو، رنگ، قیافه ­ها، مزه ­ها، موسیقی ‌ها، علم و درس ببر و ببین چه اتفاقی می‌افتد. گاهی در دنیا بشر یک موسیقی تولید می‌کند که انسان وقتی می‌شنود، سِحر می‌شود؛ از بس که زیبا است. حال اگر خدا و ملائکۀ الله بخواهند موسیقی برای بشر پخش کنند، چه اتفاقی می‌افتد. اگر انسان یکی از نغمه های بهشتی را اینجا بشنود جا در جا می‌میرد. پس سلامت قلب خیلی مهم است. این سلامت به ما زندگی شاد و آرام می‌دهد. دارم تأکید می‌کنم چون می‌خواهیم در عمق بحث برویم و برای جلسات آینده، بدانیم که ما از سلامت چه می‌خواهیم. تعریف قلب سلیم در کلام گهربار نبی اکرم ص از پیامبر (صلی الله علیه و آله) درباره قلب سلیم سؤال کردند:«و قد سُئلَ: ما القَلبُ السَّلیمُ ؟ دِینٌ بِلا شَكٍّ و هَوى، و عملٌ بِلا سُمعَةٍ ورِیاءٍ[4] = در پاسخ به این سؤال كه: قلب سلیم چیست؟ فرمود: دیندارىِ به دور از شكّ و هواى نفْس است و عملِ بدون شهرت طلبى و خودنمایى.» قلب سلیم یعنی اینکه انسان در دینداری­ اش تزلزل، تردید و شک نداشته باشد. مثلاً یک نفر کاملاً سالم است و هیچ بیماری ندارد. یک دفعه سکته می کند و نصف بدنش فلج می شود. ممکن است گفته شود چه شد؟ این که سالم بود، چرا یک دفعه سکته کرد؟ شک سکته زدن است. یکدفعه می­ بینی طرف 40 سال زحمت کشیده، دینداری می کند، یکدفعه با یک شک و سؤال و تردید همه را خراب می کند و یکدفعه به کفر می رسد. سؤالاتی مثل:«حالا این قیامت و شب اول قبر و معاد راست است؟ آیا واقعاً قرآن از طرف خدا آمده؟ واقعاً کتاب خداست؟ یعنی همانی که همه اتم ها، الکترون ها، نوترون ها و پروتون ها را خلق کرده، مهندسی این عالم را کرده؟ این خدا همین کتاب را فرستاده؟ یعنی این لفظ همین خداست؟ یعنی این لفظش را هم خود خدا انتخاب کرده؟ آیا امام زمان هست؟» نگه داشتن شک، مثل نگه داشتن مریضی خطرناک است می ­بینی طرف 30 - 40 سال هیئت رفته، یک دفعه می ­بینی، تزلزل در او اتفاق می افتد. برای همین مهمترین چیز این است که انسان اول روی عقائدش کار کند. سؤالاتش را برطرف کند. زیرا در شک ماندن و نگه داشتن شک مثل نگه داشتن مریضی خطرناک است. در روایت داریم:«مَن کَتَمَ مَرَضَهُ عَنِ الأطِباء خانَ بَدَنَه= کسی که بیماری ­اش را کتمان می کند، به بدنش خیانت کرده.» در عقائد هم همینطور است، آدم باید یک استاد پیدا کند که بتواند کفرآمیزترین سؤالاتش را به او بگوید. هر استادی هم نمی تواند کامل و درست جواب دهد. نمی شود هر کس که روحانی بود به او بگویید: چون تو روحانی هستی، باید همه سؤالات من را جواب بدهی، نه. روحانیون هم مثل پزشکان هستند. هر کدام گرایشها و تخصص های شان با همدیگر فرق می کند. یکسری عمومی هستند. غالب روحانیون تخصص شان در حد پزشک عمومی است. یک عده کم شان تخصص دارند و تخصص شان مثل پزشکان متخصص مختلف است. بنابراین، آدم باید کفرآمیزترین سؤالاتش را بدون خجالت بپرسد. غربیها وقتی ایران می آیند و مهمان ما هستند یا وقتی ما خارج از کشور می رویم، از اول می گویند ما این چیزهایی که شما می گویید اصلاً قبول نداریم. بعد شروع می کنیم به صحبت و خیلی هم زود به نتیجه می رسیم. شک مسری است، باید درمان شود تا سرایت نکند یکی از گناهان بزرگ این است که اگر انسان خودش دچار شک و تردید است، آن را به دیگران منتقل کند. مثل کسی که مریض است و مریضی­ اش را به دیگران منتقل می کند. او فقط باید زیر نظر پزشک برود و در بیمارستان بخوابد تا این بیماری به دیگران سرایت نکند. مثلاً، «من خدا را قبول ندارم.» برای متخصص و استاد بنویس، یا بگو و خجالت هم نکش. چون اگر خجالت بکشی، 30 سالِ بعد‏، پشیمان می شوی و سکته می زنی و همه چیز از دستت می رود. هر کسی حق دارد در مورد خدا، کفرآمیزترین سؤالاتش را بپرسد. آدم قرار نیست مریضی ­اش را به دیگر افراد منتقل کند. همه چیزهایی که به آن شک داری به متخصص بگو. به او بگو: «من قبول ندارم، قبول که ندارم هیچ، بدم هم می آید. من با این خدا مشکل دارم. نمی توانم با او کنار بیایم. از پیغمبر و دین بدم می آید، از حجاب متنفرم، از نماز بدم می آید.» این عیبی ندارد و خیلی خوب است که همه مریضی هایش را بگوید و زود هم درمان شود. الان که این شک در دل تو افتاده؛ چون قبلاً یک دین تقلیدی داشتی و از پدر و مادرت گرفته بودی که به دردت نمی خورد، الان می خواهی پایه ­هایش را محکم کنی، محکم کن. مثل ساختمان ها که می گویند باید سالم سازی و محکم سازی کنید که اگر زلزله شد، فرو نریزند. اما کسی مریضی اش را کتمان می کند و می گوید: «اگر بگویم بد است. چرا این فکر در سر من آمد استغفر الله.» این عیبی ندارد، بالاخره شیطان هست و فکر القا می کند. شیطان کفرآمیزترین حرف ها را علیه خدا در دل شما می زند. شیطان کفرآمیزترین سؤال ها، فحش ها، حرف های رکیک علیه خدا، دین، مقدسات را در ذهن می اندازد. اینها هیچ کدام مال شما نیست. اینها همه مال شیطان است. حالا اگر در ذهن افتاد؟ من باید بتوانم جواب بدهم که دیگر این حرف ها را در دل من نیاندازد. اگر فردی که بدن سالم دارد، ناگهان سکته کرد، نمی توانی بگویی این سالم بود، چرا یک دفعه سکته کرد. حتماً یک مشکل پنهانی داشته. یا طرف می گوید: داشتم با اتومبیل می رفتم، اتومبیل سالم سالم بود، یک دفعه موتور سوزاند. نه، اتومبیل اینطوری موتور نمی سوزاند، یک جریانی در موتور شروع می شود و به جایی می رسد که آن را می سوزاند. بنابراین، شک و شبهه را باید برطرف کنیم. نباید تردید داشته باشیم. امام فرمود: اگر شما عبادت کمتر بکنید، ولی با یقین، بهتر از این است که زیاد عبادت کنید، اما در دلتان شک و تردید باشد. «نَومٌ عُلَی الیَقین خَیرٌ مِن عِبادَۀٍ عَلی شَک= خوابیدن با یقین، بهتر از عبادت با شک است.»   پی نوشت: [1] . غرر الحكم: ۳۰۷۸. [2] . سوره انعام/95. [3]. لاَ خَیْرَ فِیمَنْ لاَ یَتَفَقَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا یَا بَشِیرُ إِنَّ اَلرَّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ یَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ اِحْتَاجَ إِلَیْهِمْ فَإِذَا اِحْتَاجَ إِلَیْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِی بَابِ ضَلاَلَتِهِمْ وَ هُوَ لاَ یَعْلَمُ =هر كدام از یاران ما كه فقه ندانند خیرى ندارند،به راستى هر مردى از آنها كه احكام دین خود را نفهمیده به دیگران نیازمند است و چون نیازمند آنها گردد او را به گمراهى خود كشانند و نمى‌فهمد.» ( الکافی، جلد۱، صفحه۳۳) [4] . مستدرك الوسائل : 1/113/124. ع ل 361

در بحث بلا و بهشت گفتیم سختی‌هایی که به ما وارد می‌شود و ما هیچ نقشی در ایجاد آن نداشته ایم هم موجب وسعت نفس و بزرگی روح می‌شود. مثلاً کسی که بیمار می‌شود بدون اینکه سهل انگاری کرده باشد، درد می‌کشد و به او فشار می‌آید، این بیماری باعث وسعت و پاکی روح او می‌شود. بدهکاری هایی که در اثر هوسبازی و اسراف و چشم همچشمی نیست، هم همین اثر را دارند. تحمل بلاها، حوادث و مشکلاتی که انسان در آن نقشی ندارد، باعث گشایش روح و آمرزش گناهان می‌شود. هر چه که می‌خواهد باشد. مثلاً شما پدر و مادرتان را خود انتخاب نکرده اید. پدر یا مادر شما آدمهایی هستند که در خانه اذیت می‌کنند. مجبور هستی آنها را تحمل کنی،چون پدر و مادر هستند و حرمت دارند و حق به گردن شما دارند. این نوع تحمل، باعث گشایش روح و آمرزش گناهان و قدرت روحی می‌شود. چون شما خودت پدر و مادرت  وخواهر برادرت را انتخاب نکرده ای. گاهی به خاطر دلبستگی هایی که ما با افراد خانواده مثل پدر و مادر، خواهر و برادر، همسر یا دوست ... داریم، آزارهایی ممکن است ببینیم. مثلاً این افراد که برای شما عزیز هستند، مریض می‌شوند و شما به واسطه مریضی آنها اذیت می‌شوی. این اذیت به نفس فشار می‌آورد، اما در عوض، نفس را بزرگ می‌کند. کفاره است برای نفس، به شرط اینکه انسان ایمانش را از دست ندهد و با خدا درگیر نشود و رابطه اش با خدا خراب نشود. محرومیت‌های اقتصادی، عاطفی، مادی، گیاهی و حیوانی می‌توانند درجات آخرتی انسان را بالا ببرند. گاهی انسان مجبور است یک محیط بد را تحمل کند. مثلاً در خانه­شان موسیقی حرام می‌گذارند. این هم دوست ندارد بشنود. پدر و مادرش ماهواره در خانه آورده اند. این هم نمی‌خواهد در آن فضا باشد. اما مجبور است یک مدت تحمل کند. این فشاری که به او می‌آید، باعث وسعت نفس می‌شود. هنگام مصیبت، احساس بدبختی کردن، نادرست است خاصیت مصیبت، سختی و مشکلات این است که با ورود آن، عاطفه انسان جریحه دار و اذیت می شود،‌ اما نکته مهم این است که انسان احساس بدبختی و اندوه نکند. اینکه عاطفه انسان اذیت شود، غیر از این است که احساس بدبختی کند. فکر می‌کنید برای حضرت زینب(سلام‌الله‌علیها) به عنوان یک خانم راحت بود که چند هزار کیلومتر مسیر را از مدینه آن هم با شتر و با چه وضعیت بد، شهر به شهر و منزل به منزل تا کربلا بیاید؟ با کلی زن و بچه بیایی جایی که قرار است تمام کسانت آنجا کشته شوند. لحظه به لحظه به آن مرحله نزدیکتر می‌شوند. فشار تشنگی و گرسنگی و... اصحابی که فرار کردند و رفتند و جز چند نفری باقی نماندند و درگیری های شب و روز عاشورا. بعد خود اصل صحنه که ببینی جلوی چشمت بچه هایت وبرادرزاده هایت را تکه­تکه کنند. بعد اسارت و کتک خوردن و مجلس ابن زیاد و یزید. ولی می‌بینی این خانم با همه فشاری که دارد، نشاط معنویش از بین نرفته. نماز شبش را می‌خواند. ارتباطش با خدا خیلی گرم است. غصه طبیعی دارد، اما دلش غصه­دار نیست. شاد است و می گوید: « ما رأیت الا جمیلا». حضرت پیامبر و امامان علیهم‌السلام مصیبت های زیادی در زندگی داشتند. درست است که از نظر عاطفی اذیت می‌شدند، ولی هیچ وقت احساس بدبختی نمی‌کردند. وقتی به گلوی حضرت علی اصغر علیه‌السلام تیر می‌زنند، از نظر عاطفی به امام حسین علیه‌السلام خیلی فشار وارد می‌شود، به رباب همچنین، اما اصلاً احساس بدبختی و ناشکری نمی‌کنند. همه رمز هم همین است که به انسان احساس تاریک شدن دنیا، احساس پوچی و بدبختی دست ندهد. به محض اینکه این احساس به انسان دست دهد، شیطان بر او غلبه می‌کند، مگر اینکه بگوید الهی شکر، الحمدلله. داشتنٍ ایمان، تحملٍ فشار را آسان و روح را وسیع می کند در بحث عوامل غم و شادی گفتیم، هر چقدر وسعت روح بیشتر باشد، توانایی برای شادکردن دیگران بیشتر است و هر چقدر وسعت روح فرد کمتر باشد، هم زود غمگین می‌شود و هم زود دیگران را غمگین می‌کند. کسی که وسعت روح و توانایی شاد کردن دیگران را دارد، خودش باید فشارهای زیادی را در بخش های طبیعی، حیوانی و گیاهی تحمل کرده باشد تا بتواند دیگران را آرام کند. افرادی که فشار بیشتر و محرومیت بیشتری تحمل می‌کنند، اگر این تحمل همراه با ایمان باشد، آنها بیشتر می‌توانند جلوی محرومیت و غصه دیگران را بگیرند. بیشتر می‌توانند به دیگران شادی بدهند. قواعد یادمان نرود. این قواعد خیلی مهم هستند. مبنا در وسعت قلب چیست؟ قلب چگونه وسیع می‌شود؟ کسی مثل آسیه می‌تواند با داشتن شوهر بدی مثل فرعون، اوج بگیرد و جزء چهار زن برتر جهان شود؛ بدون اینکه رابطه عاطفی و معنویش با خدا ضعیف شود و صمیمیتش با خدا از بین برود. چرا طلای 24 عیار از طلای 18 عیار قیمتی تر است؟ به خاطر این است که طلای 24 عیار، آتش بیشتری را تحمل کرده و بیشتر در کوره سوخته است. بعضی چیزهایی که امروز روانشناسان در دانشگاه‌ها و در دنیا می‌گویند، اصلاً درست نیست. مثلاً می‌گویند این شخص مهر مادری ندیده، مهر پدری ندیده، یتیم بوده و یتیم بزرگ شده، به او محبت نشده، از نظر عاطفی ارضا نشده، پس نمی‌تواند دیگران را از نظر محبت ارضا کند. این نظریه فقط آنجایی درست است که ایمان نباشد. اگر ایمان نباشد، آدمی که پدرش او را کتک زده، او نیز فرزندش را کتک خواهد زد. اگر ایمان نباشد، آدمی که عقده دارد، از نظر عاطفی به همسرش و به دیگران فشار عاطفی وارد خواهد کرد. اگر کنار همه مصیبت ها و فشارها ایمان باشد‏‏‏، شخص از مصیبت و درد کشیدن دیگران ناراحت خواهد شد. کسی که فقر کشیده و ایمان دارد‏، این شخص تحمل فقر دیگران را ندارد. چون خودش فقر کشیده، دوست ندارد دیگران هم فقر بکشند. فرد باایمانی که بی­عاطفگی را دیده‏، به دیگران خیلی مهربان می شود. چون خودش پدر و مادر بالای سرش نبوده، به هر کس می رسد مهرورزی می کند. نقش عجیب ایمان در عقده گشایی های انسان سیستم ایمان‏، خیلی عجیب است‏. اصلاً چیزی به اسم عقده در آن وجود ندارد. عقده هر وقت ایجاد شد، مال کمبود ایمان است و تنها راه برطرف کردن آن، تقویت ایمانی است و اینکه انسان بتواند عقده­ هایش را با عقده ­گشای حقیقی یعنی خداوند تبارک و تعالی حل کند. اگر انسان بخواهد عقده ­اش را با روی زمین و موجودات زمینی برطرف کند، هیچ وقت برطرف نمی شود. الان ما مادری را داریم که چون از شوهرش خیر ندیده، تحمل اینکه رابطه­ عروس و پسرش خوب باشد را ندارد. می گوید من از شوهرم خیر ندیدم، نمی توانم در زندگی دیگری خیر ببینم. ممکن است این را به زبان هم نیاورد، حتی ممکن است به آن فکر هم نکند،‏ اما ناخودآگاه، از عواطف دیگران استقبال نمی کند. من در مشاوره ­ها موارد متعددی سراغ دارم، مادرها یک کاری کردند که دختر طلاق بگیرد. مادر یک کاری کرده که پسر طلاق بدهد. چون عقده ای است و نمی تواند خوشی دیگران را تحمل کند. او می خواهد این عقده را با شکست دیگران فروبنشاند تا خیلی احساس درد نکند. این کار درستی نیست و باید روابط عاطفی اش را با کانون عاطفه یعنی خدا ارضا کند. عاشق اهل بیت باشد و عاطفه را از انسانها و از پایین نگیرد، بلکه از بالا و اصل آن دریافت کند. عاطفه ­ای که از آدم های زمینی درخواست شود‏، ناخالصی و گدایی و خواری دارد. حتی همسر. اما وقتی شما عاطفه را از بالا درخواست می کنی، عشق را از بالا می گیری، یعنی از خدا و از اهل بیت و از مادر حقیقی ات فاطمه زهرا علیهم السلام دریافت می کنی، این عاطفه و عشق، کاملاً خالص است و به تو شادی و قدرت می دهد. اما از پایین وقتی دریافت می کنی، ممکن است آرامبخش باشد، اما شخصیتت را خرد می کند. در واقع برای مومن آرامبخش نیست. یا همیشه آرامبخش نیست. پس این ملاکها خیلی مهم است. آدمی که ایمان درستی دارد‏، چون آدم طبیعت گرایی نیست و فطرت گراست، تحمل اذیت شدن دیگران را ندارد. در واقع، چون اسم رحمان خداوند را جذب کرده، مثل خدا رحمان و رحیم شده و رحمتش نسبت به همه انسانها رحمت خدایی است. معصومین برای اندوه زدایی چه می گویند؟ — امام رضا(علیه السلام) فرمود: « مَنْ فَرَّجَ عَنْ مُؤْمِنٍ فَرَّجَ اَللَّهُ عَنْ قَلْبِهِ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ[1] = هر كس بمؤمنى گشایشى دهد، خدا روز قیامت دلش را گشایش دهد.» این برای روز قیامت‏، چه ذخیره ی خوبی است. — نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرماید: « مَن نَفَّسَ عَن أخیهِ المؤمِنِ كُربَةً مِن كُرَبِ الدنیا ، نَفَّسَ اللّه ُ عَنهُ سَبعینَ كُربَةً مِن كُرَبِ الآخِرَةِ[2] = هر كه اندوهى از اندوه هاى دنیا را از برادر مؤمن خود بزداید، خداوند 70 اندوه از اندوه هاى آخرت را از او بزداید.» اینها همه ذخیره است. بعضی از آدمها خیلی آدمهای خوبی هستند. در حدیث هم داریم، خدا اینها را جانشین خود در روی زمین قرار داده است. می بینیم این آدمها مدام در کارهای خیر شرکت می کنند. در هیئت‏، بسیج، تهیه جهیزیه، کمک به ایتام و سادات و ... خدمت می کنند. انگار یک چیزی در وجود اینها هست که باید حتماً به دیگران خدمت کند. اصلاً خدا اینها را انتخاب کرده‏، زیرا تک خور نیستند. دوست دارند مدام در کار خیر باشند. اینها آدم های عاشقی هستند. — امام صادق(علیه السلام) فرمود:« مَن نَفَسَ عَن مُؤمِنٍ کُربَۀً نَفسَ اللهُ عَنهُ کُرَبَ الآخِرَۀ وَ خَرَجَ مِن قَبرِهِ وَ هُوَ ثَلِجُ الفُؤاد[3]= كسى كه مؤمنى را از گرفتارى نجات دهد، خدا او را از گرفتاریهاى آخرت نجات بخشد و از گورش با دل خنك شده و مسرور درآید.» ثلج یعنی برف. خاصیت خنکی و یخی دارد. اصطلاح دلم خنک شد را شنیده اید. شخص در آخرت از قبرش در حالی خارج می شود که به جای ترس و اضطراب و حرارت، دلش خنک است. — امام صادق(علیه السلام) فرمود:« إِذَا بَعَثَ اَللَّهُ اَلْمُؤْمِنَ مِنْ قَبْرِهِ خَرَجَ مَعَهُ مِثَالٌ یَقْدُمُ أَمَامَهُ كُلَّمَا رَأَى اَلْمُؤْمِنُ هَوْلاً مِنْ أَهْوَالِ یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ قَالَ لَهُ اَلْمِثَالُ لاَ تَفْزَعْ وَ لاَ تَحْزَنْ  فَیَقُولُ لَهُ المُؤمِنُ مَنْ أَنْتَ فَیَقُولُ أَنَا اَلسُّرُورُ اَلَّذِی كُنْتَ أَدْخَلْتَ عَلَى أَخِیكَ اَلْمُؤْمِنِ[4] = چون خدا مؤمن را از گورش در آورد، تمثالى با او خارج شود كه در جلو او راه رود، و هر گاه مؤمن یكى از هراسهاى روز قیامت را ببیند، تمثال به او گوید نترس و غم مخور. سپس به تمسال گوید: تو كیستى‌؟ گوید: من آن شادى هستم كه در دنیا به برادر مؤمنت رساندى.»  این نتیجه آخرتی شاد کردن مؤمنین است. البته فقط نتیجه آخرتی ندارد. اولین جایی که خدا نتیجه شاد کردن مؤمنین را به انسان می دهد همین دنیاست. در دنیا به انسان آرامش، شادی، قدرت، عزت و آبرو می دهد. — امام صادق(علیه السلام) فرمود:« أَیُّمَا مُؤْمِنٍ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً وَ هُوَ مُعْسِرٌ یَسَّرَ اَللَّهُ لَهُ حَوَائِجَهُ فِی اَلدُّنْیَا وَ اَلْآخِرَةِ[5] = هر كس گرفتارى مؤمنى را كه در سختى افتاده رفع كند، خدا حوائج دنیا و آخرتش را آسان كند.» در زندگی علما خیلی از این موارد رفع حوائج دیده شده است. من طلبه سراغ دارم شب عروسی اش به او گفتند، آقا فلان کس فلان مشکل را دارد. نیم ساعت بیرون رفته و مشکل طرف را حل کرده و برگشته است. یا به او گفتند، فلان کس در حال مردن است، نیاز دارد کسی به او شهادتین تلقین کند. از مهمانها عذرخواهی کرده، رفته تلقین شهادتین گفته و برگشته. یا فلان کس الان در کلانتری است، شما بیا شفاعتش را بکن. خودشان گرفتار هستند، ولی بیشتر به گرفتاری های مردم می رسند. ایجاد لذت و شادی با رفع نیازهای قوای انسان  گفتیم که ما قوه حس‏، خیال، وهم، عقل و فوق عقل داریم. برطرف کردن نیاز هر قوه و مهیا کردن تدارکات، شادی دارد. مثلاً خانمی برای خانواده غذا درست می کند. برای غذا درست کردن وقت و هزینه می کند. در آخر این هزینه و وقت گذاشتن، برایش شادی دارد. شادیش هم موقعی است که غذا آماده شده، همه گرسنه اند و می خواهند بنشینند دست­پخت و دست­رنج این خانم را استفاده کنند. یا کسی که قوه واهمه در او قوی تر است، برای دیدن مسابقه فوتبال یا تماشای فیلم سینمایی چقدر آمادگی می گیرد، تخمه می خرد‏، ذرت بو داده تهیه می کند، تلفن همراهش را خاموش می کند. همه نوع آمادگی می گیرد تا این فیلم یا مسابقه فوتبال را ببیند. برای این لذت وهمی وقت می گذارد و هزینه می کند و لذت می برد. انسان برای نیاز های بخش عقلانی اش  کارهای علمی و تحقیقاتی می کند، اما شادی حقیقی، در این است که به نیازهای بخش فوق عقلانی بپردازیم. پاسخ به نیاز بخش فوق عقلانی، شادی حقیقی است بخش انسانی ما فوق عقل ماست. فوق عقل فقط یک معشوق و یک خواسته دارد. آن هم ارتباط با خداوند تبارک و تعالی است. از خدا‏، اولیای خدا و ارتباط با خدا لذت می برد. اگر بگویند ماه رجب که ماه خداست یعنی ماه ارتباط و عاشقی با خداست، دارد می رسد. بعد ماه شعبان که مهمتر از ماه رجب و زیباتر و معنوی تر از این دو ماه، ماه ضیافت و ماه رمضان دارد می آید. اگر شوق در دل کسی ایجاد نشود، این نشان می دهد بخش فوق انسانی اش فعال نیست. این طبیعتاً الان یک حیوان فعال است. ممکن است نماز هم بخواند، روزه­ هم بگیرد، ولی این بخش حیوانی است که روزه می گیرد. بخش انسانی عاشقانه روزه نمی گیرد. با شنیدن روزه و رمضان باید شخص خوشحال شود، چون روزه جدا ن شدن از همه و همراه شدن با خداست. خلوت کردن با معشوق است. یعنی اضافه ­ها را جدا کن. هر چیزی غیر از خودت را از خودت جدا کن. می گوید این شکم را کنار بگذار. بخش های حیوانی و گیاهیت را تعطیل کن. مدام غریبه­ ها را از بخش های ما دور می کند. آنهایی که 11 ماه آویزان ماست و مدام با صبحانه، ناهار و شام درگیر هستیم، از آنها جدا شویم. اینها آدم را خسته می کند،اما حیوان را خسته نمی کند چون اینها مطابق میل حیوان است. اما آدم اینطوری نیست. آدم خسته می شود. آدم یک جایی احتیاج دارد فقط خودش با معشوقش تنها باشد. زوج اصلی ما و اله اصلی ما خداست. «لا اله الا الله= نیست خدایی جز الله» یعنی همین. می گوید جز خدا معشوق و دلبری ندارم و دلبر اصلی من خداست. یک موقع آدم اصلاً حوصله هیچ کس جز خدا را ندارد. شما وقتی حج می روید، چون حج یک ارتباط و هم آغوشی قوی با خدا است، خدا می گوید بروید احرام ببندید و لباسهای معمولی که توجه همه را جلب می کند، باید در بیاوری و یک لنگ به خودت ببندی و بیایی بیرون. خانم هم همینطور. یک پارچه سفید بپوش بیا بیرون. تا گفتی لبیک، زن و شوهر به هم حرام می شوند. چقدر خدا برای آدم قُرق می کند. خدا عشقبازی را به آدم اینطوری یاد می دهد. 24 چیز که مزاحم بخش انسانی ماست، در حج حرام می شود، برای اینکه کسی مزاحمت نشود. مُحرِم شدن در اعمال و عبادات شما نماز هم که می خواهید بخوانید، باید مُحرم شوید، مثل حج. در سحرهای ماه رمضان، ما محرم می شویم. محرم یعنی حرام­ کننده. یک سری چیزها را بر خودمان حرام می کنیم. در نماز هم با گفتن تکبیرۀالاحرام، احرام داری. یعنی وقتی شما این دست را آوردی بالا، با گفتن «الله اکبر» بقیه چیزها را باید کنار بگذاری و فقط باید با خدا حرف بزنی. متأسفانه آدم یک دفعه نگاه می کند و می بیند 40 سال 50 سال عمر کرده و نماز 40 سالگی و 50 سالگیش با نماز 15 سالگیش که تازه بالغ شده بود، یکی است. همان حواس پرتی ها و همان شکیات همچنان ادامه دارد و هیچ تغییری نکرده است. انگار با این خدا هیچ انسی ندارد. نماز همان نماز است. آدم واقعاً از خودش خجالت می کشد. برای همین خوب است آدم نماز را با جماعت بخواند. چون در نماز جماعت می گوییم خدایا نماز همه ما را سر هم حساب کن. برای همین نماز، اصلش به جماعت وارد شده که انسان نمازش را با نماز خوبان و اول وقت بخواند. آقا امام زمان (علیه السلام) هم اول وقت نماز می خوانند. نمازهای خودمان را اگر بخواهیم به تنهایی بخواهیم حساب کنیم‏، جزایش جهنم است. چون همه بی­ادبی است. سر نماز مدام حرام مرتکب می شویم. آدم سر سفره محرم می شود، می گوید همه چیز غیر از این سفره برای من حرام است. ولی چرا وقتی با خدا حرف می زنیم. اصلاً بلد نیستیم محرم شویم. ماه رمضان اصلاً وارد احرام نمی شویم. با آلودگی می رویم و با آلودگی می آییم. 50 سال نماز خواندیم یکبار هم محرم نشدیم. 50 سال نماز خواندیم یکبار خدا را در آغوش نگرفتیم. یکبار خدا را نبوسیدیم. این اصلاً زندگی خوبی نیست. یکی از اساتید ما که از اولیاء خدا بود، هر وقت مسجد می رفت، دست می گذاشت روی در مسجد و می کشید به صورتش و آن را مثل در حرم می بوسید. ما از این کارها بلد نیستیم. ما خشن و بی­ عاطفه هستیم. بخش انسانی مان ضعیف است. رآن­بوسی یعنی چی؟ یک موقع من قرآن را می بوسم و می گویم این قرآن مقدس است. ولی یک موقع می گویم این قرآن کتاب خداست. کتاب و نامه معشوقم است. یک ربع در دستم نگه دارم و نازش کنم. وقتی این قرآن را یک ربع ببوسم به من  آرامش می دهد. شما وقتی اضطراب داری، مدام نرو قرص بخور. قرآن را بردار واین کلام خدا را بگذار روی سینه ­ات و چند دقیقه نگه دار. یک ذره نوازشش کن، ببوسش، می بینی به آدم انبساط می دهد. یک ذره تربت بردار نگاه کن آرامت می کند. پی نوشت: [1] . الکافی , جلد 2 , صفحه 200. [2] . بحار الأنوار : 74/312/69 . [3] . الکافی , جلد 2 , صفحه 199. [4] . الکافی , جلد 2 , صفحه 190. [5] . الکافی , جلد 2 , صفحه 200. ع ل 359

ماه پربرکت شعبان، مصادف با زادروز بسیاری از معصومین و فرزندان رشید معصومین است. در همین راستا، امروز یازدهم شعبان، مصادف با میلاد حضرت علی اکبر (ع) فرزند ابی عبدالله الحسین(ع) است که بنا به روایات متعدد در یازدهم شعبان سال 43 قمری در مدینه منوره دیده به جهان گشود و در دوران زندگی کوتاهش، قهرمانانه زیست و نماد یک جوان سلحشور شیعه در تاریخ شد. ابوالفرج اصفهانی از مغیره روایت کرد: روزی معاویه بن ابی سفیان به اطرافیان و هم نشینان خود گفت: به نظر شما، سزاوارترین و شایسته ترین فرد امت به امر خلافت کیست؟ اطرافیان گفتند: جز تو کسی را سزاوارتر به امر خلافت نمی شناسیم! معاویه گفت: اینچنین نیست، بلکه سزاوارترین فرد برای خلافت، علی بن الحسین(ع)است که جدّش رسول خدا(ص) است و در وی شجاعت و دلیری بنی هاشم، سخاوت بنی امیه و فخر و فخامت ثفیف تبلور یافته است. نقل است، روزی علی اکبر(ع) به نزد والی مدینه رفته و از طرف پدر بزرگوارشان پیغامی خطاب به او می برد. در پایان والی مدینه از علی اکبر پرسید نام تو چیست؟ فرمود: علی. پرسید: نام برادرت؟ فرمود: علی. آن شخص عصبانی شد، و چند بار گفت: علی، علی، علی. «ما یُریدُ اَبُوک؟» پدرت چه می خواهد، همه اش نام فرزندان را علی می گذارد؟ این پیغام را علی اکبر(ع) نزد اباعبدالله الحسین (ع) برد؛ ایشان فرمود: والله اگر پروردگار دهها فرزند پسر به من عنایت کند، نام همه آنها را علی و اگر دهها فرزند دختر به من عطا، نماید نام همه آنها را نیز فاطمه می گذارم. درباره شخصیت علی اکبر(ع) گفته شده، وی جوانی خوش چهره، زیبا، خوش زبان و دلیر و از جهت سیرت و خلق و خوی و صباحت رخسار، شبیه ترین مردم به پیامبر اکرم(ص) بود و شجاعت و رزمندگی را از جدش علی ابن ابی طالب (ع) به ارث برده و جامع کمالات، محامد و محاسن بود. در روایتی به نقل از شیخ جعفر شوشتری در کتاب خصائص الحسینیه آمده است: اباعبدالله الحسین هنگامی که علی اکبر را به میدان می فرستاد، به لشکر خطاب کرد و فرمود: « یا قوم، هولاءِ قد برز علیهم غلام، اَشبهُ الناس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً برسول الله...؛ ای قوم، شما شاهد باشید، پسری را به میدان می فرستم که شبیه ترین مردم از نظر خلق و خوی و منطق به رسول الله (ص) است. بدانید هر زمان ما دلمان برای رسول الله(ص) تنگ می شد، نگاه به چهره این پسر می کردیم. بنا به نقل ابوالفرج اصفهانی، آن حضرت در عصر خلافت عثمان بن عفان (سومین خلیفه راشدین) دیده به جهان گشود. این قول مبتنی بر این است که وی به هنگام شهادت بیست و پنج ساله بود. در برخی روایات هم سن ایشان را 28 ساله آورده اند. ایشان در مکتب جدش امام علی بن ابی طالب (ع) و در دامن مهرانگیز پدرش امام حسین(ع) در مدینه و کوفه تربیت شد و رشد و کمال یافت. امام حسین (ع) در تربیت ایشان و آموزش قرآن و معارف اسلامی و اطلاعات سیاسی و اجتماعی به آن جناب تلاش بلیغی کرد و از ایشان یک انسان کامل و نمونه ساخت و شگفتی همگان از جمله دشمنانشان را بر انگیخت. علی اکبر(ع) در ماجرای عاشورا حضور فعال داشت و در تمام حالات در کنار پدرش امام حسین(ع)بود و با دشمنانش به سختی مبارزه می کرد. شیخ جعفر شوشتری در خصائص نقل می کند: هنگامی که اباعبد الله الحسین ـ علیه السلام ـ در کاروان خود به سمت کربلا حرکت می کرد، حالتی به حضرت(ع) دست داد، به نام نومیه و در آن حالت مکاشفه ای برای حضرت (ع) رخ داد. از آن حالت که خارج شد استرجاع کرد: و فرمود: «انا لله و انا الیه راجعون». علی اکبر(ع) در کنار پدر بود و می دانست امام بیهوده کلامی را به زبان نمی راند، سؤال نمود: پدرجان چرا استرجاع فرمودی؟ حضرت بلادرنگ فرمود: دیدم این کاروان به سمت قتلگاه می رود و مرگ در انتظار ماست. علی اکبر(ع) پرسید: پدر جان مگر ما بر حق نیستیم؟ حضرت فرمود: آری ما بر حق هستیم. علی اکبر (ع) عرضه داشت: پس از مرگ باکی نداریم. با اینکه حضرت علی اکبر(ع) به سه طایفه معروف عرب پیوند و خویشاوندی داشته است، با این حال در روز عاشورا و به هنگام نبرد با سپاهیان یزید، هیچ اشاره ای به انتسابش به بنی امیه و ثفیف نکرد، بلکه هاشمی بودن و انتساب به اهل بیت(ع) را افتخار خویش دانست و در رجزی چنین سرود: أنا عَلی بن الحسین بن عَلی نحن بیت الله آولی یا لنبیّ أضربکم با لسّیف حتّی یَنثنی ضَربَ غُلامٍ هاشمیّ عَلَویّ وَ لا یَزالُ الْیَومَ اَحْمی عَن أبی تَاللهِ لا یَحکمُ فینا ابنُ الدّعی وی نخستین شهید بنی هاشم در روز عاشورا بود و در زیارت شهدای معروفه نیز آمده است:السَّلامُ علیک یا اوّل قتیل مِن نَسل خَیْر سلیل. علی اکبر(ع) در نبرد روز عاشورا دویست تن از سپاه عمر سعد را در دو مرحله به هلاکت رسانید و سرانجام مرّه بن منقذ عبدی بر فرق مبارکش ضربتی زد و او را به شدت زخمی نمود. آن گاه سایر دشمنان، جرأت و جسارت پیدا کرده و به آن حضرت هجوم آوردند و وی را آماج تیغ شمشیر و نوک نیزه ها نمودند و مظلومانه به شهادتش رسانیدند. امام حسین(ع) در شهادتش بسیار اندوهناک و متأثر شد و در فراقش فراوان گریست و هنگامی که سر خونینش را در بغل گرفت، فرمود: ولدی علی عَلَی الدّنیا بعدک العفا (فرزندم علی، دیگر بعد از تو اف بر این دنیا). در مورد سنّ شریف وی به هنگام شهادت، اختلاف است. برخی می گویند هجده ساله، برخی می گویند نوزده ساله و عده ای هم می گویند، بیست و پنج ساله بود؛ اما از این که وی از امام زین العابدین(ع)، فرزند دیگر امام حسین(ع) بزرگتر یا کوچک تر بود، اتفاقی میان مورخان و سیره نگاران نیست. روایتی از امام زین العابدین(ع) نقل شده که دلالت دارد بر اینکه وی کوچک تر از علی اکبر(ع) بود. آن حضرت فرمود: کان لی اخ یقال له علیّ اکبر منّی قتله الناس... .