عناوین مورد بحث در این جلسه: ایمان یعنی پذیرش دل و باور دل غیر از باور ذهن است. علامت اینکه کسی باوره کرده الله، آخرت و .. وجود دارد، همیشه شاد و آرام است. انسانی که به الله نزدیک می شود روزبه روز اسم رحمان خودرا  دریافت می کند و مهربان تر می شود. مومن زمانی می تواند با خدا شاد باشد که قلبش الله و غیب را باور کند. هجرت یعنی ترک کردن سبک زندگی حرام. مومن هر چیزی را از دنیا را بخواهد در مرتبه اول رنگ خدائی دهد.   به گزارش منتظران منجی «عج»، در  جلسه ششم از بحث  «انسان و ایمان» كه در تاریخ ۹۲/11/14 برگزار شد، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید: انسانی که در عمل، ایمان ندارد، ایمان قلبی او نیز بسیار ضعیف است. تلاش برای رفع گرفتاری های شب اول قبر و روزهای سخت قیامت، پرداخت خمس، حمایت از امام زمان (در زمان غیبت اطاعت از ولایت فقیه)، انس با قرآن، انس و ارتباط با خانواده آسمانی و انجام امور دنیوی طبق دین، این ها همه نشانه ایمان عملی است.   مطالب بیشتر: پای درس استاد مجموعه سخنرانی های استاد محمد شجاعی مجموعه کتابهای استاد محمد شجاعی

جملات ناب دراین جلسه : یکی از موضوعاتی که در روابط دوستی مهم است، رعایت حقوق یکدیگر است. تا آنجائی که می توانیم در دوستی­ها نباید کوتاهی کنیم، که ممکن است به شکل های مختلف بخل، تنبلی و بی حوصلگی بوجود ­آید و همچنین حامی و پشتیبان هم در فرمان برداری از پروردگار باشیم. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه 406 «خانواده آسمانی » مورخ 94/10/03 ، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید:   نُه حق از حقوق هم‌نشینان، در کلام حضرت سجاد (علیه‌السلام) امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «مّا حَقُّ الصّاحِبِ فَأَن تَصحَبَهُ بِالفَضلِ ما وَجَدتَ إلَیهِ سَبیلاً، وإلّا فَلا أقَلَّ مِنَ الإِنصافِ. وأن تُكرِمَهُ كَما یُكرِمُكَ، وتَحفَظَهُ كَما یَحفَظُكَ، ولا یَسبِقَكَ فیما بَینَكَ وبَینَهُ إلى مَكرُمَةٍ، فَإِن سَبَقَكَ كافَأتَهُ. ولا تُقَصِّرَ بِهِ عَمّا یَستَحِقُّ مِنَ المَوَدَّةِ ؛ تُلزِمَ نَفسَكَ نَصیحَتَهُ، وحِیاطَتَهُ، و مُعاضَدَتَهُ عَلى طاعَةِ رَبِّهِ، ومَعونَتَهُ عَلى نَفسِهِ فیما لا یَهُمُّ بِهِ مِن مَعصِیَةِ رَبِّهِ، ثُمَّ تَكونَ عَلَیهِ رَحمَةً، ولا تَكونَ عَلَیهِ عَذابا؛ و اما حق هم صحبت تو (کسی که با تو مصاحبت دارد، آن است که «هر چه می‌توانی» در حقش خوبی کرده و با او با فضل رفتار کنی، البته اگر می‌توانی!! و اگر شرایطش را نداری، با او با انصاف رفتار کن. و او را مورد اکرام قرار بده، همانگونه که به تو احترام می گذارد. و از او مراقبت کن، همانگونه که او تو را حفظ می‌کند، و مراقب باش تا او در هیچ بزرگواری از تو پیشی نگیرد. و اگر از تو سبقت گرفت، برایش جبران کن (خودت را به او برسان). و در خدمت به اهل مودت خود، کوتاهی مکن. و خودت را ملزم بدان به هم صحبتی، حمایت و پشتیبانی او در فرمانبرداری از پروردگارش. و به گونه‌ای یاری‌اش کن که ضعف‌هایش او را به قصدِ انجام گناه، نکشاند و سپس برای او مایه‌ی رحمت باش، نه مایه‌ی عذاب». با مصاحبانت با فضل رفتار کن «حق» یعنی آنچه که از ما در مورد آن سؤال می‌شود. پس فراموش نکنیم که در هر روایتی با کلمه‌ی (حق) روبرو شدیم، نشان­دهنده‌ی یک سؤال از سؤالات قیامتیِ ما بوده و ما در قبال آن مسئول خواهیم بود. «صاحب» به معنای کسی است که با ما هم‌صحبتی و همراهی دارد، اعم از والدین، همسر و فرزندان، دوستان، همراهان و ... . «انصاف» از ریشه‌ی «نصف» می‌آید. (نصف به نصف، نیم به نیم ...) کلمه‌ی انصاف، در حقیقت به این معناست که انسان هر چه را برای خودش دوست دارد، برای مصاحبانش هم دوست بدارد، و هر چه را برای خود نمی‌پسندد، برای او نیز ناپسند بدارد. انصاف، در نظر گرفتنِ کاملِ حق طرفین است. امّا امام سجاد (علیه‌السلام) در این روایت از ما رعایت انصاف را در حق مصاحبانمان نمی‌خواهد؛ بلکه ما را به فضل در برابر آنان توصیه می‌کند، به طوری که حقی بالاتر از خودمان برای آن­ها قائل باشیم. به عنوان مثال وظایف سنگین‌تر را ما بر عهده بگیریم، تلاش بیشتر از سوی ما هزینه شود، سنگ زیرین در روابط دوستی، ما باشیم و ... البته تمامِ این رفتارها در صورتی است که ما توان و قدرتِ تلاش بیشتر و یا هزینه بیشتر را داشته باشیم. «ما وَجَدتَ إلَیهِ سَبیلاً» یعنی اگر می‌توانیم، اگر راهی دارد، اگر قادر هستیم و ... وقتی توانایی ما (در مال، یا در قدرت جسمی و روحی و ...) نسبت به دوستان و مصاحبانمان، توانایی بیشتری داریم، برای تشبّه به الله، باید صفت کریم او را جذب کنیم. انصاف در زمانی، ارجح است که انسان از لحاظ شرایط مالی و توان جسمی و ... با دیگران برابر و یا پایین‌تر از آنان باشد. برای جذب صفت کرامت، و رشد انسانی، باید با فضل با دیگران رفتار نماییم. نفع این رفتار، اول از همه، به خودمان می‌رسد، چون در حرکت به سوی الله، به سرعت رشد کرده و قدرت خواهیم گرفت. باید بیاموزیم، طرفِ حسابِ ما برای رفتارهای کریمانه، فقط خداوند است. هیچ کدام از فضل و کرم‌های انسان، در نگاه خداوند گم نخواهد شد؛ بلکه به وسعتِ الله، پاداش دریافت خواهیم کرد. بنابراین آموختیم که رفتار سرشار از فضل، و در عین حال بدون توقع جبران، از حقوق مصاحبان و همراهانِ زندگی ما می‌شود. فراموش نکنیم که باید دائماً مراقب باشیم که در روابطمان با بقیه‌ی همراهانمان، بدهکارِ خوبی‌هایشان نباشیم؛ بلکه تمام سعی‌مان را بکنیم که همیشه شخص اول در مهرورزی‌ها، یاری‌ها، هزینه‌ها و ... بوده و نسبت به دیگران از تلاش بیشتری برخوردار باشیم. حفظ اکرام و احترام مصاحبان؛ اکرام و حفظ احترام، از حقوق مؤکّد همراهان و مصاحبان ماست. بطوری­که هر چه مدت و عمق این روابط طولانی‌تر و بیشتر می‌گردد، حفظ احترام نیز واجب‌تر و مؤکّدتر می‌گردد. موشکافانه‌ باید مراقبت کنیم که صمیمیت ما با کسی، مانعِ رعایتِ احترام و اکرام ویژه‌ی او نشده و زبان ما را به انواع حرف‌ها و شوخی‌های نامربوط باز نکند.  محافظت و مراقبت از مصاحبان؛ محافظت و مراقبت از دوستان در تمام شرایط و احوال بر ما واجب است، بطوری که آنان با وجود ما احساسِ بی‌پناهی، بی‌یاوری، تنهایی و ... نکنند. گاهی اوقات دوستان انسان، بواسطه‌ی مراقبت‌های ویژه‌ی خود در زمان‌های سختی، شکست، اضطرار و ... مانع وقوع بسیاری از فجایع در زندگی او می‌شوند. و اساساً شرطِ ماندگاریِ بسیاری از دوستی‌ها و رفاقت‌ها، همین مراقبت‌ها و محافظت‌های کریمانه و صادقانه بوده است. برنده‌ی مسابقه‌ی نیکی‌ها باش پیشی گرفتن در کرامت‌ها، یکی دیگر از حقوق مصاحبان و همراهان ماست. باید سعی کنیم، همیشه دَهش‌ها، گذشت‌ها، عفوها، خرج کردن‌ها، هدیه خریدن‌ها، و ... از سوی ما بیشتر از افراد خانواده ما، همسایگانِ ما، دوستانِ ما، همراهان ما و ... باشد. باید تمرین کنیم؛ که بیشترین خاصیت را برای دیگران داشته باشیم. یاد بگیریم برای دیگران سرشار از رحمت باشیم. باید سبقت گرفتن در خوبی­ها، عادت ما شود. و این روح فدارکاری را می‌طلبد، باید خودخواهی‌هایمان را رها کرده و در میدان بزرگواری‌ها، بر دیگران پیشی بگیریم. نیکی‌های مصاحبانت را بهتر جبران کن... اهل جبران باش در مواقعی که همراه تو در نیکی، از تو سبقت می‌گیرد. در چنین مواقعی باید به نحو احسن، نیکیِ او را جبران کنی، تا از او عقب نمانی. بعضی از افراد، برای عقب نماندن از دیگران، نیکی‌های دیگران را رد می‌کنند. به عنوان مثال از کسی هدیه نمی‌پذیرند، به در مهمانی‌ها شرکت نمی‌کنند و ... راه الفت دیگران را به سوی خود می‌بندد، تا نکند، مجبور به جبرانِ نیکی‌های آنان شوند. در روایات، به این گونه افراد اینگونه اشاره شده است: «لا یُرَدّ الإحسان إلّا الحِمار؛ محبت را دفع نمی‌کند، مگر الاغ ...» باید محبت دیگران را با آغوش باز بپذیریم، و در نهایت وسع‌مان نیز جبران کنیم.  از هیچ خدمتی در حقشان کوتاهی نکن. کوتاهی نکنید، در خدمت به همراهان  خود، بُخل، تنبلی، بی‌حوصلگی، حسادت و ... ریشه‌های کوتاهیِ انسان در حق دیگران است. مراقب باشیم تا از هیچ کاری که از دستمان بر می‌آید، کوتاهی نکنیم. در اطاعت الله، یاری‌شان کن خودمان را ملزم کنیم، به حمایت و پشتیبانی همراهانمان در اطاعت از الله. گاهی اوقات لازم است دستِ دوستان و همراهانمان را گرفته و از افتادن نجاتشان دهیم. گاه یک هزینه‌ی ساده در تهیه‌ی یک کتاب مناسب یک سی دی اخلاقی و ... می‌تواند حیاتِ نسلِ یک دوست از دوستان ما را نجات دهد. پس باید خود را ملزم به حمایت آنان در مسیر حرکت به سوی الله نماییم.  نگذار به معصیت خدا دچار شود نگذاریم، که او به فکر معصیت خدا بیفتد. باید کاری کنیم که شرایط انجام گناه برای عزیزان و همراهانمان به حداقلِ ممکن برسد. نباید دوستانمان را در حالت ضعف رها کنیم تا فکر گناه بر آنان چیره شود. گاه آماده کردن یک بستر مناسب شغلی، حمایت‌های روانی، حمایت‌های مالی، حمایت‌های معرفتی و علمیِ ما می‌تواند زمینه‌ی گناه را برای انسان نابود کند.  برای مصاحبانت، مایه‌ی رحمت باش، نه مایه‌ی عذاب مایه‌ی عذاب همراهانمان نباشیم. بدترین انسان‌ها کسانی هستند که دیگران، آنان را تحمل می‌کنند. باید همه‌ی تلاشمان را هزینه کنیم، تا مایه‌ی رحمتِ دیگران باشیم نه مایه‌ی عذابشان. البته فراموش نکنیم که؛ تحمل بدی‌های دیگران، فضار قبر را از انسان دور کرده و بر وسعتِ نفس انسان می‌افزاید. سعی کنیم که تنش‌های دیگران را تحمل کنیم. اما خودمان برای دیگران، مایه‌ی عذاب و تنش نباشیم. تحمل بدی‌ها، سختی‌ها، مشکلات، مصائب و .... نفس انسان را باز و وسیع کرده، بر سطح رشد انسانی او و میزان تشبه او به الله می‌افزاید. اما اگر دیگران مجبور به تحمل ما شوند، به همان میزان، نفس ما دچار عذاب، گرفتگی، و تنگی شده و از رشد آخرتی باز می‌ماند.     «وَالحَمدُلِلهِ رَبِّ العَالمین»

جملات ناب دراین جلسه : اگر بخواهیم عشق و محبت مان نورانیت داشته باشد ملاکش، آسمانی بودن و پیوند با اهل بیت (علیم السلام) است، در غیر این صورت علاقه ها تبدیل به تاریکی و تنفر خواهد شد که در پی آن آسیب های بدنبال خود دارد. لذا دوستی و مهرورزی که براساس عشق به الله و خالصانه باشد موجب حفظ و استحکام رابطه می­شود و هر چه این رابطه نورانی­تر باشد رفاقت ها شیرین تر، قشنگ تر و ماندگارتر و کم آسیب تر خواهد شد. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه 04 «خانواده آسمانی » مورخ 94/09/26 ، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید:   ارتباطِ آسمانیِ مؤمنان با یکدیگر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «تَبْتَنی الاُخُوَّةُ فِی اللّه ِ عَلى التَّناصُحِ فِی اللّه ِ وَ التَّباذُلِ فِی اللّه ِ وَ التَّعاوُنِ عَلى طاعَةِ اللّه ِ وَ التَّناهی عَنْ مَعاصِی اللّه ِ وَ التَّناصُرِ فِی اللّه ِ وَ إِخْلاصِ المَحَبَّةِ؛ برادرى در راه خدا، براساس نیكخواهى براى یكدیگر در راه خدا، بخشش به یكدیگر در راه خدا، كمك به یكدیگر براى فرمانبرى از خدا، بازداشتن یكدیگر از نافرمانى خدا، یارى رساندن به یكدیگر در راه خدا و خالص كردن دوستى، بنیاد نهاده مى شود». می‌دانیم که قرآن، مؤمنان را برادرانِ یکدیگر معرفی می‌کند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ؛ درحقیقت مؤمنان با هم برادرند». (سوره شعراء/آیه 10) این حکم برادری در قرآن، تمام احکامِ برادری را از نظر دینی و عاطفی بر انسان بار می‌کند. رابطه‌ی مؤمنین با یکدیگر براساس ریشه‌های مشترک آسمانی آنان است. و بسیار پر واضح است که اتصالِ مؤمنان براساس ریشه‌های آسمانی بسیار محکم‌تر از نوع اتصال آنان براساس ریشه‌های زمینی است. حقوق برادران دینی، بسیار سنگین است، بطوری­که اگر کسی بتواند برای رفع مشکل برادر دینی‌اش کاری کند، امّا در انجام آن سهل‌انگاری کند، در روز قیامت، در حالی­که خائن به خدا و رسول خداست، محشور خاهد شد. البته همه‌ی انسان­ها، هر چند که هم دین ما نباشند، نیز باید مشمول محبّت و خیرخواهی ما باشند، امّا حقوق أخوت دینی، نسبت به آنان، بر گرده‌ی ما واجب نمی‌شود.  امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) حقوق برادران دینی را به چند دسته تقسیم می‌کند؛ 1- التَّناصُحِ فِی اللّهِ؛ به معنای خیرخواهی مؤمنان به خاطر خداست؛ 2- التَّباذُلِ فِی اللّهِ؛ بذل و بخشش به یکدیگر به خاطر خدا؛ 3- التَّعاوُنِ عَلى طاعَةِ اللّهِ؛ کمک و همیاری یکدیگر برای اجرای احکام و حدودِ دینی؛ مؤمنان، باید همدیگر را برای تشبّه به الله یاری کنند، دست دیگران را گرفته و رشدشان دهند. فراموش نکنیم که هرگاه در مسیر حرکت به سوی الله، مانعی را از جلوی پای کسی برداریم، موانع بسیاری از مسیر حرکتِ خودمان حذف خواهند شد. و اگر مانعی را در مسیر کسی بگذاریم، موانع بسیاری در مسیر خودمان قرار خواهد گرفت. و یا این که حسادت به دیگران و تمایل به عدم پیشرفت و رشد دیگران، حجاب‌ها و گره‌های زیادی را در زندگی خودمان ایجاد خواهد کرد. و بالعکس خیرخواهی دیگران و دعا برای رشد آن­ها و تلاش برای قدرت گرفتنِ دیگران، راهِ خود انسان را باز می‌کند. هر چقدر انسان، به بندگانِ خدا بیشتر کمک کند، فرشتگان، امدادِ بیشتری به او خواهند نمود. اعضای یک خانواده، افراد یک گروه دوستی و ... باید بدانند که با انجام معصیت، حتماً با مخالفت دیگران و نهی توسط آنان روبرو خواهد شد. بر برادران دینی، واجب است که یکدیگر را از معصیت الله باز داشته و بدین ترتیب مانع توقف و یا عقب گرد همدیگر در مسیر حرکت به سوی الله شوند. 4- التَّناصُرِ فِی اللّهِ؛ کمک کردن به یکدیگر برای گام برداشتن به سوی الله؛ 5- إِخْلاصِ المَحَبَّةِ؛ خالص کردن محبت‌مان به دیگران؛ مؤمنان باید تلاش کنند تا محبت‌شان نسبت به یکدیگر، محبّت خالصانه، بی‌طمع، بی‌کلک و ... باشد. یعنی محبت‌ها و مهرورزی‌هایشان به یکدیگر، از روی دوست داشتن باشد، نه نیاز. امّا اوجِ اخلاص در محبت، آن جایی است که انسان، مؤمنان را به خاطر عشق به الله، دوست می‌دارد، و به آنان به عشق به الله مهرورزی می‌کند. عشق‌های نورانی، که مستمر و مدامند و از دنیا تا آخرت پاینده‌اند، بر پایه‌ی حبّ به الله استوارند. یعنی دو نفر دائماً در حال مهرورزی به یکدیگر به خاطر الله بوده و دائماً یکدیگر را برای پیشرفت در مسیر به الله، یاری می‌کنند. تنها رمز دوامِ عشق‌های میان انسان­ها، رنگی است که انسان‌ها از الله به آن عشق می‌زنند. و هر چه این رنگ و بو از الله در لابه‌لای عشق انسان­ها بیشتر می‌شود. این عشق‌ها نورانی‌تر، کم‌آسیب‌تر، محکم‌تر و ماندگارتر خواهند بود. هر چه سهم بخش طبیعیِ وجود انسان‌ها در محبت‌هایشان به دیگران بیشتر شده و بر سهم بخش الهی و جاودانه‌شان افزوده می‌شود، بر میزان خلوص محبت‌شان نیز افزوده می‌شود. در این صورت، آنان دائماً از نگاه الله به دیگران نگاه می‌کنند، و همواره خداوند را ناظر بر روابط‌شان با دیگران می‌دانند. چنین کسانی مدام در حال بررسی روابط خود بوده و آن را زیر ذره‌بین الله می‌برند، بطوری‌که میزان رضایت الله از نوع ارتباط‌شان، تنها عامل مهم و قابل توجه برای آن­ها از تنظیم روابط‌شان است. عموماً در روابط این افراد، دو به هم‌زنی، اختلاف‌افکنی، غیبت، قضاوت ناحق، توهین و ... دیده نمی‌شود. آنچه که بر نوع روابط آنان حاکم است، همان میزان رحمتی است که از الله دریافت کرده و به دیگران منتقل می‌کنند. با برادرت؛ صادق باش به خاطر خدا نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: «إِذَا اتَّخَذَكَ وَلِیُّكَ أَخا فَكُنْ لَهُ عَبْدا وَ امْنَحْهُ صِدْقَ الْوَفاءِ وَ حُسْنَ الصَّفاءِ؛ اگر کسی تو را به عنوان برادر انتخاب کرد، بنده‌اش باش، و نسبت به او وفاداریِ صادقانه داشته باشد، و با او به نیکی و صفا رفتار کن». اگر یکی از دوستان ما، به ما مانند یک برادر، یا خواهر اعتماد کرد، واقعاً باید خدمتگذارش باشی و هرگز از موضع بالا به او نگاه نکنی. باید بدانی او دقیقاً خودِ توست، و هر خدمتی که به او می‌کنی، در حقیقت به خودت کرده‌ای. کسی که در ارتباطش با دیگران، اعتباریّات و شئونات خودش را در نظر گرفت، از سلامتِ قلب در حرکتِ انسانی باز می‌ماند و این مسئله بسیار خطرناک است. انسان زمانی می‌تواند صادقانه به دیگران مهرورزی کرده و به آن­ها وفادار بماند که شأنی برای خودش در ذهن و قلبش نداشته باشد. ما عبدِ خدائیم، همین ... و وظیفه‌ی ما مهرورزی به برادران دینی ماست. نمی‌توانیم عبدِ خدا باشیم. امّا به عباد دیگر خداوند از بالا نگاه کنیم. وفاداری صادقانه، وفاداری به دیگران، بدون طمع و توقع است. یاری دیگران فقط به خاطر تشبّه به الله.   «والحمدلله رب العالمین» 

جملات ناب در این جلسه:  تحمل گناهان دیگران مثل طوفانی است که ما را به آغوش خدا می رساند و همین طور سختی های زندگی فرصت های خوبی برای پرورش عشق، انسانیت، شباهت به خداوند و ساختن حیات جاودانه است. پس چرا از آنها فرار می کنیم و می ترسیم درحالیکه آخرت هر کسی اساساً با سختی ها او آباد می شود. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه ۴۰2 «خانواده آسمانی » مورخ ۹۴/۰۸/۲8 ، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید:   گذشت از لغزش‌های دیگران (2) جمع شدن، حولِ محور مشترکات امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «لغزش دوستت را در هنگام حمله‌ی دشمنت تحمل کن». این روایت کلام بلند و دستورالعمل عمیقی برای حفظ امنیت اجتماعی جامعه اسلامی است. وقتی که جامعه‌ی اسلامی با دشمن واحدی روبروست، نباید درگیرِ اختلافاتِ درونی که قابل گذشت است، شده و وحدت خود را از دست بدهد. از نظر قرآن کریم، مسلمانان هرگز نباید با پیروان سایر ادیان جنگی داشته باشند. فقط در زمانی اجازه‌ی ورود به جنگ را دارند، که پیروان ادیان دیگر به آنان حمله کرده باشند. در این صورت می‌توانند برای دفاع به پا خیزند. اختلافات دینی و اعتقادی، هرگز نباید، دست‌آویزی برای اختلاف و درگیریِ میان انسان‌ها باشد. قرآن کریم، تجمیعِ پیروان ادیان الهی را حول محور مشترکاتِ آئین‌هایشان، توصیه کرده و آن را راهی برای هم‌دلی و پرهیز از اختلافات می‌داند. «قُل یا أَهلَ الكِتابِ تَعالَوا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَبَینَكُم...؛ به اهل کتاب بگو، بیایید حول محور (توحید) که در دین ما و شما مشترک است. متحد شویم..» (سوره آل­عمران/ آیه 64) همه‌ی ادیان در یکتاپرستی و پرهیز از شرک، با یکدیگر مشترک­اند. لذا درگیر شدن بر سر مسائل دیگر، جز سوء استفاده‌ی دشمنان، چیزی را بدنبال نخواهد داشت. امروزه «داعش» که دشمن مشترک و خطرناک (شیعیان و اهل تسنن) است، از هر گونه اختلاف میان آنان، قطعاً به نفع خود استفاده کرده و ریشه‌ی اسلام را خواهد خشکاند. در یک جامعه‌ی اسلامی، چه مقامات بالاتر و چه مردمِ هوشیار، باید مسئولین اختلاف افکن و آتش افروز را شناسایی کرده و به کمک یکدیگر از مقام‌های مسئولیتی طرد‌شان کنند. در روابط خانوادگی، نیز چند حالت مقصود است. گاهی باید دشمنی‌های نزدیکان را تحمل کرد؛ زیرا انسان از عاقبتِ بازی‌های زندگی، بی‌خبر است. چه بسا همین کسانی که امروز با او دشمنی می‌کنند. فردا، تنها پناهگاه­های امن او، در زمان گرفتاری‌ها و مشکلاتش باشند. بنابراین، آینده‌نگری، سبب تحمل لغزش‌های دیگران و دشمنی‌های آنان می‌شود. فراموش نکنیم که تنها انسان‌هایی فراموش نمی‌شوند، تنها نمی‌مانند، و همواره از جانب دیگران حمایت می‌شوند، که رفتارشان با انسان‌های دیگر، سرشار از رحمت بوده و در هنگام رویارویی با دشمنی‌های دیگران، آتش کینه و مقابله به مثل را در خود خاموش کرده و قلب خود را آزاد، خالی و رها نگه دارند. در روایات مختلف دو توصیه‌ی أکید در مورد حفظ روابط دوستی شده است: همه‌ی اسرارت را حتی با بهترین دوستانت در میان مگذار، چه بسا روزی به دشمنی با تو به پا خواست؛ همیشه یک راه برای بازگشتِ دشمنانت باز بگذار، چه بسا او روزی به بهترین دوست برای تو تبدیل شود؛ اگر عذرتراشِ‌خوبی برای قصورِ دیگران نیستی، دنبال عیب در وجود خودت بگرد!   امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «اِلتَمِسوا لاِءِخوانِكُمُ العُذرَ فی زَلاّتِهِم وهَفَواتِ تَقصیراتِهِم، فَإِن لَم تَجِدوا لَهُمُ العُذرَ فی ذلِكَ فَاعتَقِدوا أنَّ ذلِكَ عَنكُم؛ لِقُصورِكُم عَن مَعرِفَةِ وُجوهِ العُذرِ؛ برای لغزش‌ها و تقصیرهای برادرانت (همه‌ی مؤمنان)، خودت عذرتراشی کن. و اگر نتوانستید برای رفتار او دلیل موجهی پیدا کنید، مطمئن باشید که عیب از شماست که نتوانستید، همه‌‌ی جهات عذر را پیدا کنید». این روایت امام صادق (علیه‌السلام)، فرمایشی فوق‌العاده کلیدی است. باید تمرین کنیم، دیدن فعل نادرست، و یا شنیدن آن از کسی، هرگز ما را نسبت به دیگران بدبین نکند. فراموش نکنیم که بدبینی و سوء ظن در نگاه الله، حرام اند، و منشأ اثراتِ نامطلوب در روح خودمان خواهند بود. باید سریعاً در چنین مواقعی دنبال یک عذر مناسب برای این حرکتِ او، بگردیم و آن را برای خودمان توجیه و حل کنیم. اگر نتوانستیم دلیل موجهی برای رفتار او پیدا کنیم، باید یقین کنیم که قطعاً عیب از ماست که در توجیه هر رفتار او ناتوان مانده‌ایم. بسیاری از مشکلات، مسائل و اختلافات به راحتی میان دو نفر قابل حل است و حتی نیاز به دخالت نفر سومی نیست. در چنین مواقعی ما موظفیم که مسئله را میان خودمان حل کرده و از اشاعه‌ی آن حتی، یک نفر دیگر جداً بپرهیزیم. تنها زمانی نیاز به پادرمیانی و در جریان قرار گرفتن نفر دیگری هست، که ظرف مقابل حاضر به دست کشیدن از اشتباهاتش نباشد. در این صورت می‌توان شخص معتمد دیگری را برای وساطت  پادرمیانی در جریان قرار داد. روح مُچ‌گیری از دیگران، به قدری خطرناک است که انسان را از نگاه اهل آسمان می‌اندازد. به هیچ وجه گناهان دیگران را به رویشان نیاوریم؛ زیرا اگر به ادراک ضررهای این گناه رسیده بود، این عمل را انجام نمی‌داد. و یا شاید این عمل را از روی اضطرار و یا ناچاری انجام داده است، که اگر ما نیز در شرایط او بودیم، همین واکنش را نشان می‌دادیم. به خاطر الله از دیگران بگذر، تا شبیه الله شوی... شخصی به نام حسین کاتب می‌گوید: در مجلس امام رضا (علیه‌السلام) بودیم که مردی از برادرش شکایت کرد، که امام رضا چند بیت شعر زیر را در پاسخ به او، بیان فرمود: عذر برادرت را در باب گناهانش بپذیر و عیب‌هایش را بپوشان. در برابر دروغ‌زنی و تهمت زدنِ بی‌خرد، و گرفتاری‌های روزگار ... شکیبا باش. و از سر بزرگ منشی پاسخ مَده... و ستمکار را به حساب رس او واگذار کن.... اعتماد به خداوند، به عنوان عادل‌ترین و سریع‌ترین حساب‌رس عالم، قلب انسان را از درگیر شدن در نادانی‌های دیگران، رها می‌کند. و از این زیباترین و قشنگ‌تر، بخشیدنِ دیگران است، که انسان را به الله شبیه می‌کند. نگه داشتن کینه دیگران در دل، در حقیقت پروراندن، سرطانی عظیم در وجود خودمان است. شخص کینه‌توز، درست مانند یک انسان حسود، بزرگترین ضربه‌ها را به خود شخص وارد می‌کند، نه به دیگران. فراموش نکنیم که ما هم عیب‌های زیادی داریم که دیگران مجبور به تحمل‌مان هستند، پس سعی کنیم عیوب دیگران را راحت ببخشیم و تحمل کنیم. و حتی سعی کنیم ایرادهایشان را نبینیم. خداوند از بنده‌ای که راحت، ظلم‌ها و تقصیرات دیگران را می‌بخشد، در می‌گذرد، اساساً خداوند عاشق چنین بندگانی است که راحت به خاطر خداوند از دیگران می‌گذرند. و این راه، راهِ بسیار بزرگی است برای ضعیف کردن نفس امّاره، برای لِه کردن بخش طبیعی و رشدِ بخش فطری ... در ابتدای این راه باید خیلی به خودمان فشار بیاوریم تا بتوانیم قلب­مان را از قصورات دیگران رها کنیم... امّا کم کم به جایی خواهیم رسید، که از این بخشش لذت می‌بریم. لذا از این تلخی‌ها نهراسیم، و با آغوش باز به سوی آن برویم. رها نگه داشتن قلب، در هجوم ظلم‌ها و تقصیرات دیگران، انسان را کم کم به خداوند شبیه می‌کند. و شخص هر لحظه از نزدیک‌تر شدن به الله، به بالاترین لذات و نعمت‌ها می‌رسد.   «والحمدلله ربّ العالمین»