بحث آفات دوستی از بحث­های بسیار جدی است؛ چون این آفت ها درهاییی از خشونت، ظلم و جهنم به روی انسان باز می­کند. از این رو توجه به آفات دوستی چنان مهم است که نمی توان آن را ندید گرفت. آفت یعنی چیزی که روابط را فوراً یا طی مراحلی نابود می کند. بخاطر آفت زدگی ارتباطات انسانی، میزان تنفرهایی که در انسان ها ایجاد می شود، حجمش زیاد است؛ مثلاً وقتی اعضای یک خانواده به مشکلی بر می خورند و کار  به خشونت، کینه، تنبیه و کتک کاری یا طلاق کشیده می­شود، همه بخاطر جدی نگرفتن آفات روابط است. رابطه (با خدا، خانواده آسمانی، خانواده زمینی و..) زمانی استمرار دارد که طرفین به این مسئله توجه کنند که آفت­ها را بشناسند. آفت یک امر زنده و هوشمند است. پس اگر انسان بخواهد با اخلاق های بد خویش و بدون این که آفت زدایی کند، با کسی دوستی برقرار کند، دوستی اش پایدار نخواهد بود. هیچ پیوندی وجود ندارد که آفت ها نابودش نکند. این در باره همه صادق است، حتی درباره مهربان ترین افراد و حتی درباره خدا که مهربان کس به انسان است، صادق است. همه عشق ها و محبت های انسان هایی که از اول تاکنون خدا آفریده، همه این عواطف قطره ای از محبت خداوند است. خدایی که اینقدر رحمانیت دارد، جایی می رسد که بنده خودش را رها می کند و انتقام می گیرد. منتقم از اسم های خداست.  پس باید خیلی مراقبت و مواظب باشیم که از مهربانی و دوستی طرف مقابل سوء استفاده نشود. در بحث آفات دوستی، «سخن‌چینی» از دیگر مواردی است که مانند بسیاری از صفات رذیله، تدریجاً بصورت یک بیماری روانی در می‌آید؛ به گونه‌ای که سخن‌چین از کار خود لذت می‌برد و از این که پیوسته دو بهم زنی می‌کند، احساس خشنودی می‌کند و این یکی از مراتب بسیار خطرناک پستی نفس است. «سخن چینی» از گناهان بزرگی است که مادر گناهان محسوب می­شود و مثل غده­ای سرطانی است که انسان را نابود می­کند. آدمی که پچ پچ می کند، خبر می برد و سخن چینی می کند، نمی توان به او ترحمی کرد. حتی کسانی که زمینه خبرچینی را هم فراهم می کنندمثل آنها هستند. از این رو است که اینها به راحتی در قیامت گرفتار خوراک جهنم خواهند شد. کسی که برضد یک نفر خیال باقی می کند تا عیبی را در ذهنش بسازد، به مرور خودش هم آن را باور می کند و آن را به دیگران نسبت می دهد.  %%% سخن چینی چون تقویت کننده بخش منفی قوه ی واهمه است، قدرت درک طرف مقابل را می گیرد. برای همین در روایت نقل است که اگر کسی خبر بدی را درمورد کسی برای شما آورد، شما آن را باور نکنید. امیرالمؤمنین علی (ع) می­فرمایند: «مَن أطاعَ الواشِیَ ضَیَّعَ الصَّدیقَ=کسی که از سخن چین پیروی کند، دوست [خود] را ضایع كرده است». در عذرخواهی نیز، بدترین افراد کسانی هستند که عذر دیگران را نمی پذیرند. یعنی باید همان را که دوست ما وانمود می کند را باید از او پذیرفت. چون بخاطر گناهی که تولید می شود، جهنم شکل می گیرد.   «سرزنش» دیگران، زمینه دشمنی دل ها را فراهم می کند «سرزنش و تحقیر دیگران» آفت دیگری از آفات دوستی است. درحقیقت سرزنش کردن، دری از درهای جهنم است که به روی انسان باز می شود و باید آن را بست. حضرت علی (ع) می­فرمایند: «كَثْرَةُ التَّقْریعِ تُوغِرُ الْقُلُوبَ وَ تُوحِشُ الْأَصْحابَ= سرزنش کردن، دل ها را به دشمنی می­کشاند و اطرافیان را دور می­کند». منظور از سرزنش، نسبت به حق و باطل نیست، بلکه نسبت به گناه دوستان است. وقتی گناهی را به رخ کسی بکشیم، او از ما متنفر و خسته می­شود و منجر به کینه و وحشت­زدگی اطرافیان از ما می شود. والدینی که اشتباهات فرزندان را به رخ آنها می کشند، باعث از بین رفتن اعتماد به نفس فرزندانشان می شوند. درحالیکه با گذشت از آنها می توان زمینه رشد را فراهم کرد. قبلاً گفته شد که نوع غصه ها و شادی یک انسان، قیمت او را مشخص می کند. اگر چیزی را از دست بدهیم و برایش غصه و «حسرت» بخوریم، در حقیقت قیمت خود را پائین آورده ایم. حسرت نوعی حماقت است که هم عذاب های آخرتی دارد و هم ثواب اعمال را از بین می برد. حسرت ویژگی آدم عاقل نیست. کسی که خودش را می شناسد و خودش را با شرافت انسان می بیند، در زندگی حسرت ندارد. بنابراین، یکی از علت های سرزنش، «حسرت» است. سعی کنیم نه به خاطر گناهان و نه بخاطر صدمات و آسیب ها که بوجود می آید، کسی را سرزنش نکنیم، بلکه با فرصت دادن و راهنمائی، او را نسبت به اعمالش متنبه کنیم. «رضایت خدا از ما در جایی است که خواسته هایمان برآورده نشده، اما ما راضی باشیم».

«ملول بودن»، ناشی از افسردگی بوده و موجب دورشدن اطرافیان از انسان می شود. گاهی شخص از چیزی یا کسی «دلزده و ملول» می شود، اما آن را اظهار نمی کند؛ اما اگر آن را اظهار کند؛ این آشکار کردن، موجب می شود که دیگران بگویند: «دوری و دوستی». حتی اگر شخص این حالت خود را اظهار نکند، هر چند هم که ممکن است آدم مهربانی باشد، اما چون از درون افسرده و پژمرده است، حس بدی را در اطرافیانش ایجاد کرده و دیگران را دل زده می کند و باز هم  موجب دوری اطرافیان از وی می شود. بنابراین، در هر دو صورت، باعث قطع دوستی و پیوند می شود. از این رو برای چنین افرادی نه هیچ برادری باقی می ماند و نه هیچ دوستی. حسود راحتی ندارد حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند: «لا راحَةَ لِحَسودٍ، و لا مَوَدَّةَ لِمَلولٍ و لا مُرُوَّةَ لِكَذوبٍ= حسود را آسایش نیست، و ملول را دوستى و  دروغگو را مردانگى». شخص حسود هیچ وقت نمی تواند راحتی داشته باشد؛ چون اولین ضربه را به خودش که محرومی از آرامش است، می زند. او نمی داند با حسادت، خودش را نابود می کند. (جسم و روح) یکی از احمقانه ترین و بی نتیجه ترین کارها، حسادت است. یعنی شخص حسود به آنچه که می­ خواهد، نمی‌رسد ولی به آنچه که نمی خواهد، (اعم از عذاب، بدبختی و ....) می ­رسد. حسود روحش به طور همیشگی در فشار است، بدون آنکه نتیجه ای بگیرد؛ چون نمی تواند تحمل کند که اطرافیانش رشد می کنند. در ادامه حضرت فرمودند: «هیچ افسرده­دلی نیست که دوستی داشته باشد». یعنی آدم های افسرده دل و ملول، از ارتباط و دوستی با دیگران محروم هستند. همچنین حضرت می فرمایند: «قَلَّما تَنجَحُ حیلَةُ العَجولِ، أو تَدومُ مَوَدَّةُ المَلولِ= کمتر اتفاق می افتد که شخص شتاب زده نقشه هایش به نتیحه برسد یا مودّت آدم افسرده ادامه پیدا کند»؛ یعنی اکثر وقت ها افراد عجول، طرح و نقشه هایشان به اشتباه منجر می شود، چون کارها را خوب نمی بیند. همچنین شخص افسرده توان ادامه دوستی را ندارد؛ چون هدف و انگیزه ندارد. وقتی با این گونه افراد رفیق می شوید، باید بدانید که او در یک زمانی از شما می بُرد و کمتر اتفاق می افتد که دوستی با چنین فردی استمرار داشته باشد. هر ارتباطی با شخص افسرده ادامه پیدا نمی کند و قطع می شود. شیوه قطع کردن را امام صادق (علیه السلام) بیان کردند. دروغگو و افسرده قابل اعتماد نیستند امام صادق (علیه السلام) می ­فرمایند: «لا تُشاوِر أحمَقَ، و لا تَستَعِن بِكَذّابٍ، و لا تَثِق بِمَوَدَّةِ مَلولٍ فَإِنَّ المَلولَ أوثَقَ ما كُنتَ بِهِ خَذَلَكَ ، و أوصَلَ ما كُنتَ لَهُ قَطَعَك=  با هیچ احمقى مشورت مكن، از هیچ دروغگویى یارى مخواه و به دوستى هیچ افسرده دلى، اعتماد مكن؛ زیرا ... افسرده دل، زمانى كه بیشترین اتكا را به او داشته باشى، تو را وامى گذارد و هنگامى كه بیشترین پیوند را با او دارى، از تو مى بُرَد». انسان نادان چون هیچ ملاک و معیاری ندارد، همیشه کار را خراب می کند. از این رو نباید در هیچ کاری از او مشورت خواست. از هیچ دروغگوئی هم یاری نخواهید. چون ثبات شخصیتی ندارد. «کذّاب» بر وزن فعال؛ یعنی کسی که زیاد دروغ می گوید. گاهی وقت ها چنان دروغ گوئی های شخص پیچیده و زیاد می­ شود که خودش هم آن را باور می کند. دروغگو می ­تواند یک امر باطل را به دیگران تلقین کند تا آن را به عنوان یک امر حقیقی بپذیرند. بنابراین شخص کذاب، سراب را واقعی نشان می دهد. دروغگو با تکرار عمل و رفتارهایش، به مرور عقلانیتش را از دست می رود؛ یعنی امر غیرواقعی را درست گمان می کند و آن را به دیگران منتقل می کند. پس نمی توان از این افراد انتظار کمکی داشت. کسانی که ملول و افسرده هستند و مشکلات روانی دارند؛ ثبات روحی ندارند و در حال غرق شدن هستند. از این رو نمی ­توانند دوست خوبی باشند؛ چون زمانی که به او تکیه می­ کنیم، ناگهان همه چیز را رها می کند و انسان را تنها می گذارد. همچنین هنگامی که بیشترین پیوند را با او برقرار می کنید، یک باره می بُرد و رابطه را قطع می کند. بنابراین «ملالت و افسردگی» شادی و آرامش در دوستی را از بین می برد. عاقبت کینه توزی، تنهائی است آدمی که اهل «کینه» است، نمی­ تواند «مودت» داشته باشد مودت یعنی عشق و دوستی که همراه فداکاری و تلاش است. وقتی کسی اهل کینه شد، شاید به ظاهر با کسی رابطه صوری برقرار کند، اما مثل انسان «ملول» در لحظات نیاز، انسان رها می کند و کینه ی به دل­ گرفته را در بزنگاه نشان می دهد. فرد کینه توز در دراز مدت عزیزترین کسانش را از دست می دهد. مثلاً گاهی اوقات همسرش را دوست دارد، ولی بخاطر کینه توزی از خانواده همسرش، رابطه اش را با همسرش از دست می دهد. «کینه» انسان را از بسیاری از نعمت ها و موهبات محروم می کند و عامل بسته شدن درهای آسمان می­ شود. حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: «لیسَ لحَقودٍ اُخُوّةٌ = آدم کینه توز نمی تواند برادری داشته باشد». کسی که خُلق کینه دارد، هر چه به او محبت کنند، فایده ای ندارد؛ چون این صفت نفسش است و این بیماری در او ثابت شده است. او دیگر مغفرت و آمرزش ندارد. چون به محض توبه، دوباره به آن خلق برمی گردد. البته اگر بخواهد درمان کند باید زیر نظر استاد و کارشناس باشد تا بتواند آن را از خود دورکند.

ضرورت و اهمیت شناخت «آفات» در روابط دوستانه شناخت آفات در پیوندهای دوستی، یک امر واجب است. بارها گفتیم که برای هر حرکتی مهمتر از تهیه شرایط و تحصیل عوامل کار، شناخت موانع و آسیب ها در اولویت است. این که ما دوست داریم کاری را انجام دهیم و شرایطش را هم داریم کافی نیست، بلکه باید دانست کاری که می‌خواهیم انجام دهیم، آیا آفت­ هایش را می شناسیم که در زمان روبرو شدن با آن بدانیم که چه کنیم؟ علت این که امروزه در جامعه ما طلاق زیاد است و ارتباطات عاطفی از بین رفته، این است که «موانع و آفات» زندگی  را نمی شناسیم. صرف این که با دیگران فقط پیوند برقرار کنیم، درست نیست؛ چون شروع بدبختی ها از اینجاست که بعد از مدتی عشق ها تبدیل به تنفر می شوند.   پس شناخت آفت در دوستی خیلی مهم است. این مسئله فقط در ارتباط با آدم­ها نیست. گاهی اوقات در انتخاب­ های دیگری همچون رشته تحصیلی، افراد با شکست روبرو می ­شوند؛ چون آفت های آن رشته را نمی دانستند  بیشترین مشکلات روحی و اخلاقی در دو قشر تحصیل کرده و مرفه جامعه دیده می شود. چون آفت­ های علم و ثروت را نمی‌شناسند. با بالا رفتن تحصیلات و سرمایه در خانواده دردسرهای زیادی برای افراد به وجود می‌آید و هر چه آدم باسوادتر، بزرگ تر، پولدارتر و موفق تر باشد،آفات بیشتری نیز آنان را تهدید می­ کند؛ چون موفقیت تعادل را از بین می برد، ولی اگر همین دو گروه اهل تقوا باشند،  مشکلات مذکور ایجاد نمی­شود. در روابط خانوادگی، بین فرزندان و والدین نیز این­گونه مشکلات وجود دارد. اگر  پدر و مادری آفت روابط با فرزندان را خوب نشناسند، این روابط به خراب و فاسد شدن دنیا و آخرت فرزندانشان می انجامد­؛ پس سعی کنیم با بالا بردن خودشناسی خسارت­ها را کمتر کنیم. چگونه عشق، تبدیل به تنفر می­ شود از دیگر ضروریات شناخت آفت­ها و موانع، زندگی زناشویی است؛ چون آفت همچون سرطانی است که زندگی را نابود می­کند. اگر آفت ها را نشناسیم بعداً پشیمانی، گرفتاری و ناراحتی­ های زیادی به بار می آورد. «رابطه» تعریف و قاعده مشخصی دارد. نمی­ توان با حفظ خصوصیات نامناسب خود وارد رابطه شد. رابطه تعریف ریاضی دارد. سلام شروع داستان است. به محض این که با یک نفر هم مسیر می شویم، او حق به گردن ما پیدا می­کند. در اسلام چیزی به نام «به من چه» وجود ندارد. بی ­تفاوتی نسبت به مؤمنین (خواهر و برادر) نباید داشته باشیم. کسالت و زودرنجی و حساسیت، رابطه­ ها را خراب می­ کند. «فساد» تدریجی است. یک زن بی­ حوصله، مرد را متنفر می­ کند و برعکس. باید آن مقدار از نشاطی که حق است را در خانه داشته باشیم. نمی­ توان گفت: خلق من این­گونه است و نمی توانم آن را عوض کنم. مرد نمی­ تواند بگوید: من از زنم خوشم نمی آید، پس نفقه نمی دهم. اسلام و قانون این را نمی‌پذیرد و حتی دستور می‌دهد که با وجود پرداخت نفقه باید مهرورزی هم نسبت به او داشته باشید و این یک وظیفه واجب است که باید انجام داد. متأسفانه اکثر پدر و مادر ها در تقویت ۵ ژن­، فقط به ژن های «سلامت و زیبایی و هوش» توجه دارند و به بقیه موارد توجهی نمی­کنند و به عقلانیت و اخلاق و معنویت کاری ندارند.درحالی که موارد اخیر، همان عواملی هستند که باعث بقای شادی و آرامش شخص می شوند تا شخص بتواند روابط موفقی داشته باشد. اگر دوستت بفهمد افسرده هستی، از تو جدا می شود از دیگر آفت­ هاییکه موجب از دست دادن دوستان می­شود، افسردگی است که شناخت آن و آفاتش بسیار مهم است. امیرالمؤمنین علی (علیه­السلام) فرمودند: «اَلْمَلَلُ یُفْسِدُ الأُخُوَّةَ؛ افسردگى برادری را از بین می ­برد». «ملول بودن» یعنی آدم بی­ حوصله، زودرنج و حساس که زود خسته می­ شود. دائماً افسرده است. حالت نشاط و شادابی و اقبال در ارتباطاتش دیده نمی­شود. در اصطلاح، کسانی که ظرفیت­شان زود پر می­ شود و زود زده می­ شوند؛ آدم­های افسرده ­ای هستند. این وضعیت، اخوت را از بین می ­برد. پیوند بالاتر از جنسی و زمینی بین آدم ­ها هست که آن هم پیوند «خواهری و برادری دینی» است. پیوند از جنس آسمان است و بخاطر زمین به وجود نیامده است. یکی از عواملی که حرمت ها را از بینی می برد، افسردگی و نداشتن شادی و نشاط است. یعنی افراد چون بهانه­ گیر حساس هستند، کسی دوستندارد به طرف آنها برود. در اسلام به همه چیز تأکید شده از جمله خوب نگاه کردن، خوب صحبت کردن و... اما آدم بی نشاط نمی تواند این گونه باشد. «لا أُخُوَّةَ لِمَلُول؛شخص افسرده و بی حوصله، هیچ برادری ندارد»، یعنی همه از دور بر آدم افسرده دور و از او دل­زده می­شوند. وقتی خُلق شخص از حالت تعادلْ منحرف شد و به سوی افسردگی کشیده شد، در هیجانات و احساسات و عواطف شخصی اش نیز تغییر پدید می آید. بدین صورت که احساسات و تمایلات نیز همساز و هماهنگ با افکار و خُلق افسرده، تغییر می ­کنند. وقتی دل­مرده شد و اهل شادی و نشاط نبود، هر حادثه ای به راحتی او را ناراحت­ می­ کند، دیگر آن عشق و دوستی اولیه برایش نمی­ ماند؛ چون خُلق افسرده باعث زدگی اطرافیان­ می­ شود. گاهی اوقات شخص می­تواند شاد باشد ولی تنبل است. طبق فرمایش حضرت «کلید همه بدبختی ­ها تنبلی و بی­ حوصلگی است» هم در دنیا و هم در آخرت. آدم افسرده، تنبل و بی­حوصله است. با کنار گذاشتن این روحیه، هم شادی سراغش می­ آید و هم آرامش؛ چون شادی و نشاط خروجی­ های قشنگی دارد. انسان خروجی ­های جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلی دارد. هر چقدر خروجی های انسانی بیشتر باشد، دریافتش از الله بیشتر خواهد بود. اگر غصه ای دارید، بدانید که راه برطرف کردن غصه این نیست که بروید قرص بخورید یا آهنگ غمگین گوش کنید. این کار حال شما را بدتر می کند؛ اما با شاد کردن دیگران می توان غم و غصه های دیگران  را برطرف کرد. «شاد کردن» دیگران را می توان حتی با غذا دادن به یک حیوان یا آب دادن به گیاهان تمرین نمود. زیرا  به محض تولید خوبی و محبت، شادی آسمانی به سراغ انسان خواهد آمد. اگر وضع مالی­مان خوب نیست یا قرض داریم خوب خرج کنیم تا خیر و برکت به سراغ­مان بیاید، نه این که خساست به خرج دهیم ؛ زیرا خساست باعث بسته شدن درب آسمان می ­شود. کسی به معصوم(علیه السلام) گفت: اوضاع مالی من خیلی خراب است، چه کنم؟ فرمود: درراه خدا صدقه بده. گفت من می گویم ندارم شما می فرمایید صدقه بده. این آدم نمی فهمد که راه باز شدن در رحمت خدا و گشایش رزق و روزی، همان دادن صدقه است. اگر مشکل علمی دارید، سعی کنید آن چیزی را که می ­دانید به دیگران یاد دهید. چون مشکلات علمی خودتان حل می ­شود. کسی که با سخاوت علمش را در اختیار دیگران می گذارد، خداوند مستقیماً به او تعلیم می­ دهد. خروجی ­های فوق عقلانی هم این گونه است. کسی که خروجی ­های فوق عقلانی بسیاری دارد، عشق، قرب و معنویت از آسمان به سویش سرازیر می شود و حجاب هایش برداشته می شود. حتی رؤیا و خواب های قشنگی به سراغش خواهد آمد. آدم ­های بخیل و تنگ نظر، همیشه عفونت های اخلاقی و  فساد با خودشان دارند؛ پس باید یاد بگیریم که دوستی ­ها را با غم و غصه­های شخصی خراب نکنیم. چه بسیار افرادی بوده اند که با هم پیوند برقرار کردند ولی بعد از مدتی با بد اخلاقی و بی­ حوصلگی زن یا مرد عشق شان نابود شد. در فرمایش دیگری از حضرت نقل شده: «لاخُلَّةَ لِمَلُول؛ شخص افسرده، هیچ دوستی ندارد»؛ یعنی دوستی برایش نمی ­ماند و همه از او جدا می ­شوند. چون دیگران فکر می­ کنند که او آدم نق زن و غرغرویی است و دائماً از مشکلاتش می­ گوید. اما مشکلاتتان را به خدا و ائمه و امامزاده ها بگوئید؛ چون کسی که خدا را دارد و توکلش بر اوست با هیچ کس  درد دل نمی­کند و امیدی هم به آنها نمی بندد. غم ­هایمان را به کسی نگوئیم مگر این که بدانیم کاری می­تواند برایمان انجام دهد؛ مثلا برای مشاوره و درمان مشکل عیبی ندارد؛ اما در غیر این صورت بهتر است گفته نشود. مومن نشاطش دائمی است و امکان ندارد عبوس و گرفته باشد؛ چون گرفتگی و انقباض و زودرنجی از «ضعف ایمان» است. با افسردگی و گرفتگی و ...راه ما به سوی کانون عشق و آرامش بسته شده و ما نمی­ توانیم جذبی داشته باشیم؛ بدتر از آن این که برویم و از آدم ها این آرامش را بخواهیم. درحالی که آن­ها هم خودشان ضعیف هستند. حتی اگر هم چیزی از آرامش به دست بیاوریم، چون آفت­ های ارتباطات را نمی شناسیم، به سرعت از بین می رود.  

از آفات و موانع دوستی، «قیل و قال و جدال» است که در روایت از آن تعبیر به «مراء» شده است. امام رضا (ع) در فرمایش گهربارشان به حضرت عبدالعظیم الحسنی سفارش کردند: «به شعیانم بگو که «... وَ تَركِ الجِدالِ فیما لا یَعنیهِم...؛ ... و بحث و جدل هاى بیهوده را رها كنند». یعنی به همدیگر پرخاشگری نکنند یا علیه یکدیگر چیزی نگویند که موجب ناراحتی شود. حضرت در پایان روایت این گونه تهدید کردند که اگر کسی چنین رفتاری داشته باشد، من او را نفرین می کنم که خیر دنیا و آخرت را نبیند. حتی زمانی که انسان حق با اوست، به سفارش پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله) باید قیل و قال و جدال را ترک کرد. بسیاری از طلاق ها، فسادها، دعواهای خانوادگی، جرم های اجتماعی و حتی جنگ ها که موجب از بین رفتن جان ده ها و صدها انسان بی گناه می­شود، از بحث و کشمکش های بین انسان ها شروع می شود. افرادی که شخصیتاً اهل تنش و بحث کردن های بی جا هستند، حقارت نفس دارند. لذا بحثی را کش می دهند و به نتیجه پستی می رسند. اما انسان های پاک، حتی به مراء نزدیک هم نمی شوند؛ چون می دانند زمینه بحث و بگو و مگو برایشان فراهم شوند. بدی «مراء» فقط بخاطر بحث کردن نیست؛ بلکه از آثار بدی که برجای می گذارد این است که علاقه ها و عشق های بین خانواده ها، دوستان، و دیگران را از بین می برد. این شیوه بسیار خطرناک است. بنابراین انسان نباید نزدیک آن شود. آدم های بهشتی، خود به خود به سمت ارتباطاتی نمی روند که باب «درگیری  و جدال» باز شود؛ به عنوان مثال در انتخاب همسر وقتی می دانیم شخص مقابل بد اخلاق است، نباید به طرف او رفت.  در روایت هم بر آن تأکید شده که کسی که اهل دعوا و بدخلقی است، نباید او را انتخاب کرد؛ زیرا در این صورت است که جهنم برایش رقم می خورد. هر نوع پیوندی، شراکتی، رابطه دوستی یا حتی مسافرتی، اگر منجر به جر و بحث و غر و نق زدن بشود،  نباید شروع کرد. چون موجب سلب آرامش می شود و علاوه بر فشار قبر زیادی که دارد، سال ها گرفتاری در جهنم می آورد. لذا مومن باید از جر و بحث و ستیزه جوئی فرار کند. حتی نباید بویش را هم استشمام کرد. چون شیطان و شیاطین در نفس مان ما را به سمت گفتگو می برند. جدل و دعوا را می توان به خودشیفتگی و تکبر  انسان ربط داد. چون فرد در این حالت دوست دارد خودش را به نوعی نشان دهد و ثابت کند. در حالی که حضرت می فرماید: اگر طرف مقابل عذرخواهی کرد،حتی اگر دروغ باشد، بپذیرید. توجه داشته باشید اگر دروغ هم گفت نباید مچش را گرفت و به سراغش رفت و کار را به جر و بحث بکشانیم و اسرار او را فاش کنیم. زیرا این گونه اعمال، باعث تولید عذاب و جهنم های طولانی خواهد شد. مهمتر این که در قیامت برای انسان «دریدن و هاری» ایجاد می شود. علت این که نهی از خشونت شده آن است که این عمل در نفس انسان ذخیره می شود. انسان با خروجی های تیز و تندی که نسبت به دیگران دارد، باید ده ها و صدها سال جهنم را تحمل کند. هر یک بار عصبانیت برای انسان خیلی گران و سخت تمام می شود. اگر انسان کنترل بر خویش نداشته باشد، فشار قبر زیادی را باید تحمل کند. جهنم «خشونت و تندی» همان هاری و دریدن انسان در جهنم است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمایند: «لا مَحَبَّةَ مَعَ المِراءِ؛ با بگو، مگو کردن، هیچ دوستی برایت نمی­ماند». انسان ها در ارتباطات مختلف مانند زن و شوهر، پدر یا مادر و فرزندی، روابط دوستی و .... رو در روی هم به مراء و قیل و قال می پردازند و هر کدام تقصیر را به گردن دیگری می اندازد، این خود موجب از بین رفتن علاقه و مبحت ها می شود. یعنی آن چیزی که ما بخاطرش ازدواج کردیم و تشکیل خانواده دادیم از بینی می رود.  باباز شدن روی افراد به یکدیگر، رابطه پدر و فرزندی یا مادر و فرزندی در اثر خودشیفتگی و حقارت نفس خراب می شود. پدر و مادر عاقل هیچ وقت با فرزندان به تندی صحبت نمی کنند و آنها را سرزنش نمی کنند؛ چون وقتی حرمت شکسته شود دیگر چیزی باقی نمی ماند که بخاطر آن بخواهند زندگی کنند. از شوخی بی جا بپرهیز که دوستی را از بین می برد از دیگر آفات دوستی، شوخی های بی موردی است که گاهیً در روابط دیده می شود. این ها زندگی های خشک با ضد محبت هستند. در زندگی باید شادی و شوخی و مزاح باشد، البته به ظرفیت افراد بستگی دارد؛ اما وقتی این مسئله از حد گذشت، به ضد محبت تبدیل می شود. لذا باید مراقب بود که انسان تسلط بر خویش را از دست ندهد. باید توجه داشت که ظرفیت افراد یکسان نیست. برخی همسرشان از شوخی های کلامی خوشش نمی آید و آزرده می شود. لذا باید در انتخاب کلمات ملاحظه کرد. همچنین برخی هم شوخی بدنی را دوست ندارند و به این مسئله خیلی حساس هستند. این شوخی را جز در موارد نادر که باعث ایجاد محبتی شود، نباید انجام داد. لذا خیلی خاص است و باید رعایت کرد که دشمنی ایجاد نشود. حضرت علی فرمودند: «إیّاكَ وَ السَّفَهَ؛ فَإِنَّهُ یوحِشُ الرِّفاقَ؛ از حماقت بپرهیز كه دوستان را به وحشت مى‌افكند». یعنی کارهای احمقانه انجام ندهید که باعث رهانیدن دوستانتان شود. اگر قرار باشد چنین اتفاق نیفتد، خود انسان باید مراقب باشد که گرفتارش نشود. گاهی وقت ها پیش می آید که انسان خودش زمینه را برای بی ادبی دیگران باز می گذارد و اجازه می دهد که رفتارهای احمقانه داشته باشند. حتی در روایت نقل شده که «خدا لعنت کند پدر و مادرهایی را که به فرزندانشان بیش از حد محبت می کنند و آنها اجازه پیدا می کنند که به حریم آنها وارد شوند و بی حرمتی کنند».. لذا باید مواظب بود این حریم ها شکسته نشود که دنیا و آخرت فرزندان تباه می شود. شرمنده کردن دیگران موجب جدایی می شود امام علی (علیه السلام) می فرماید: «إذَا احتَشَمَ المُؤمِنُ أخاهُ فَقَد فارَقَهُ؛ هرگاه شخص مؤمن، برادرش را خجالت دهد، از او جدا شده است». سعی کنیم اطرافیان مان را  شرمنده نکنیم. شرمندگی مصادیق مختلفی دارد. مانند؛ علم به اسرار دیگران و برملا کردن آن، بی پرده صحبت کردن، به رخ کشیدن عیوبشان و ... گاهی اوقات مصلحت بالاتری وجود دارد یا حق شرعی است که نیاز به گفتن است که آن بحث دیگری است؛ هر چند باز هم نیاز به احتیاط است که فتنه ای ایجاد نشود. شرمنده شدن دیگران، بسیار عمل خشنی است که موجب مفتضح شدن انسان در دنیا و قیامت می شود. مخصوصا اگر این عمل با لذت و در جمع همراه باشد که عواقب خطرناکی در پی خواهد داشت. بعنوان مثال؛ مادری که به خاطر منفعت خودش مرد خانواده را نزد بچه ها ضایع کند؛ هر فساد و جهنمی که در آینده گرفتار فرزندان می شود، برعهده مادر است. زیرا  او این وضع را ایجاد کرده است. همچنین پدری که در خانواده پیش بچه ها شخصیت مادر را ضایع کند، هر فسادی که از بچه ها سر ز بزند، بر عهده مرد است و خودش باید پاسخگو باشد. لذا مراقب باشیم در ارتباطات فردی و خانوادگی، مخصوصاً والدین بچه ها را بر علیه همدیگر نشورانند.  چون مفاسد آن به گردن کسی است که او شروع کرده است.  امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «مَنِ احتَشَمَ أخاهُ حَرُمَت وُ صلَتُهُ ، و مَنِ اغتَمَّهُ سَقَطَت حُرمَتُهُ؛ هر کس برادرش را خجالت دهد پیوند با او ناروا ست». آدم هایی که یک سره آبروی کسی را می برند و خجالت می دهند، حال دیگران را می گیرند؛ روابط با آنها حرام است؛ چون مانند کسی می مانند که قطع رحم کرده و رابطه ی رحمی را بریده است. گاهی اوقات تحقیر و سرزنش دیگران موجب ایجاد غم در دل دیگران می شود. مثلاً مادرشوهری که یکسره بر عروس سرکوفت می زند که تو شهرستانی هستی یا به رخ کشیدن کوتاهی قد، اعتیاد دیگران، زشتی صورت، یا بلندی قد، و.... این کلمات خیلی خطرناک هستند و باید مراقب بود.  چون نتیجه آن این است که حرمت ها ساقط می شود. عدالت و نسانیت به این است که انسان حریم ها را نگه دارد. گاهی اوقات مشکلات زیادی داریم که نباید آنها  را به خانه انتقال داد. کسی که از سکوت و مظلومیت دیگران سوء استفاده می کند جهنم های بسیاری را برای خود می خرد. پس نه کسی را خجالت دهیم و نه غمگینش کنیم. ناراحت کردن دیگران دو گونه است: گاهی اوقت بخاطر شرائط غمگین است؛ مثل اینکه حادثه سیاسی یا اجتماعی بدی در جامعه پیش آمده یا حقوقی از کسی گرفته شده و ... اما گاهی اوقات نفسانیت فرد در کار است؛ یعنی امر شخصی است و این خطرناک است. در این خصوص فرمایشی از امام صادق (علیه السلام) است که می فرمایند: «إذا قالَ الرَّجُلُ لِأَخیهِ المُؤمِنِ: اُفٍّ، خَرَجَ مِن وِلایَتِهِ؛ هرگاه شخص به برادر مؤمنش اُف بگوید، از [حریم] دوستى اش بیرون مى رود». همان طور که قرآن راجع به حقوق والدین دستور می دهد: «فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ؛ به پدر و مادر خود اف نگوئید». (سوره اسراء/ آیه23) این همان تعبیر عامیانه «اه» است؛ یعنی چیزی که نشان دهنده «من خوشم نیامد» یا یک «عکس العمل بد» است. این حدیث تذکر می دهد که نسبت به برادر مومن هم نباید حرفی کمتر از «اف» گفت؛ چون «المُؤمِنُ أعظَمَ حُرمَه مِنَ الکَعبة؛ مؤمن حرمتش از کعبه هم بالاتر است». همچنین به تعبیر قرآن مؤمنین برادر یکدیگرند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (سوره حجرات/آیه 10) متأسفانه ما فقط می شنویم ولی نمی فهمیم این کلمات چه معنایی دارند. اگر به برادر مومن اف گفته شود، نتیجه اش خروج از ولایت و دوستی است که در افق بالاتر خروج از ولایت خدا است. پس در رفتارهایمان نسبت به دیگران تند صحبت نکنیم، خشن حرف نزنیم، نسبت به یکدیگر پرخاشگر و بی ادب نباشیم. اگر اختلافی هم باشد با شیرینی آن را حل کنیم. بیاندیشیم؛ آیا حرمت دوستان و مومنین را رعایت می کنیم؟ آیا رفتارمان با دیگران به این شکل است؟؟