بدن انسان سیستم خاصی دارد و خدای متعال برای سازوکارهای مختلف هر یک از اعضای بدن مثل چشم، گوش، قلب، سلسله اعصاب و ... قاعده و فرمول گذاشته است. وقتی چشم ضعیف می‌شود، موقع خواندن و نوشتن انسان به مشکل برمی‌خورد و این مشکل به شما می‌فهماند که باید به دکتر مراجعه کنید. وقتی با یک قسمت یا عضوی از بدن طوری رفتار کنید که با مکانیزم آن عضو سازگاری نداشته باشد، احساس درد می‌کنید. این درد بیانگر عدم همسویی و ایجاد اختلال در روند طبیعی سازوکار آن عضو است. در مجموع اگر شما مسیر را در رابطه با بدنتان غلط طی بکنید، بدن با درد به شما علامت می‌دهد که مسیر شما غلط است. حال اگر شما برخلاف مسیر غلط، مسیر درستی را انتخاب کنید، یعنی از نظر خوردنی ها و ورزش و ... بدن را کنترل کنید، خود به خود مشکلات روحی از بین می‌روند. چون بسیاری از مشکلات روحی غالباً بیماری‌های روان‌تنی هستند. مثلاً شخص به دکتر مراجعه می‌کند، دکتر هر چه آزمایش و عکس می‌گیرد، می‌بیند هیچ مشکلی وجود ندارد. ولی بدن همچنان علامت می‌دهد و این نشانگر مشکل روحی است که به صورت بیماری در جسم نمود پیدا کرده است. عکس این قضیه نیز صادق است. خیلی وقتها کمبودهایی در بدن وجود دارد که اگر آنها را برطرف نکنیم، در روح ما اثر منفی می‌گذارند و روح ما را آلوده می‌کنند و ما حالت های بد روحی پیدا می‌کنیم. در حالی که مشکل از جسم است. این سازوکار برای بدن ما تعریف شده است. یعنی به هیچ ترتیبی نمی‌شود آن را فریب داد و دست کاری کرد. این سازوکار معصوم است و خطا نمی‌کند. ما هم نمی‌توانیم خطایی بر آن تحمیل کنیم. چینش آرزوها نیز از این قاعده مستثنی نیست. درست و مناسب انتخاب کردن آرزوها با سازوکار روح و بدن رابطه مستقیم دارند. انسان های زیادی را در اجتماع می‌بینیم که از امکانات و نعمت‌های زیادی برخوردارند، ولی آرام نیستند، فشار خون بالا دارند‏، عصبی هستند، سردرد دارند، خوابهای بد می‌بینند، دلهره دارند. اینها برای این است که چینش آرزوهایشان درست نبوده است. تا وقتی که انسان آرزوهایش را با ساختار روحش، و با میزان طلب و توقع از خودش تنظیم نکند، هر چند هم در بعضی از امور زندگی موفق باشد، در همان آرزوهای متوسط و کوتاه باز احساس شکست و ناکامی می‌کند. دیگران وقتی به این شخص نگاه می‌کنند، می‌بینند که خیلی پیشرفت کرده و خوش به حالش است، ولی خودِ او می‌داند که درونش پر از غم و ناآرامی است و احساس شادی ندارد. این همه برای این است که آرزوهایش درست مهندسی نشده‌اند. اول باید آرزوها را کدگذاری کنیم ما باید در قدم اول، آرزوهای‌مان را کدگذاری و دسته‌بندی کرده، رقم و قیمت‌هایش را دربیاوریم و سپس ببینیم، نفس، حقیقت و فطرت ما چه می‌خواهد. قرآن می‌فرماید: «إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِینَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا [1]= در حقیقت ما آنچه را كه بر روی  زمین است، زیورى براى آن قرار دادیم تا آنان را بیازماییم كه كدام یك از ایشان نیكوكارترند». هیچ چیزی در اطراف ما وجود ندارد که مطلوب ما نباشد. یعنی چیزی نیست که انسان از آن خوشش نیاید. هرچه که اسم ببریم مثل زیبایی، منزل، جنس مخالف، پرده، فرش، کتاب، تحصیلات، قدرت، محبوبیت، شهرت، عزت، آبرو، دین، پیغمبر، خدا و معنویت،‌ مسافرت، مکه، کربلا، دبی و کیش و ... هر کدام از اینها و چیزهای دیگر را که اسم ببریم همه می‌گویند دوست داریم. حال که همه را دوست داریم، باید چینش بکنیم و بسنجیم که ما چه کار کنیم که همه اینها، یعنی خودِ «صد» را داشته باشیم. چو صد آمد نود هم پیش ماست. در چینش های دنیایی گفتیم، انسان قوای مختلفی دارد. حس، خیال، وهم، عقل و فوق عقل. گفتیم که هر کدام از قوای انسان جفت و غذای خاص خودشان را دارند. طبق قاعده زوجیت، غذای حسمان محسوسات است. غذای خیال ما مخیلات، غذای وهم موهومات، غذای عقل هم معقولات و جفتِ فوق عقل هم خداوند است. ما باید بهترین و سالمترین محسوسات، خیالات، افکار و وهمیات را داشته باشیم و در معقولات، سالمترین و بهترین اطلاعات و علوم را یاد بگیریم و با خداوند هم که باید شیرین‌­ترین و بهترین رابطه را برقرار کنیم. از این سه جهت که ما حس و خیال و وهم داریم، حیوان هستیم. اما به لحاظ این که عقل داریم، فرشته و به دلیل داشتن فوق عقل، انسان هستیم. بنابر این تقسیم‌بندی‌ها، ما باید در چینش آرزوهای‌مان به کمالات این بخشها (کمالات جمادی، نباتی، حیوانی، عقلی و انسانی) نیز دقت کنیم. آرامش انسان به بخش فوق عقلانی و انسانی او مربوط است. یعنی اگر فوق عقل با زوج و جفت خودش پیوند خوبی برقرار بکند، بقیه قسمتها آرامش پیدا می‌کنند. ولی اگر این بخش خوب پیوند برقرار نکند، هر چند ما در قسمتهای دیگر موفق عمل کنیم، اما باز هم احساس ناخوشی و ناآرامی داریم. در تقسیم‌­بندی آرزوها باید دقت کنیم که ما چه چیزی را می‌خواهیم. یعنی آنچه که قابل ماست و ما لایق آن هستیم، چیست؟ این را اول تعیین بکنیم و در قدم بعدی بتوانیم با آن خوب پیوند برقرار کنیم. «ایمان مستودع» یا عقد موقتی که با خدا می‌بندیم گاهی بعضی‌ها با خدا عقد نمی‌بندند که هیچ، بلکه قهر هم می‌کنند. گاهی افراد با خدا عقد می‌بندند، ولی عقدشان موقت یعنی «ایمان مستودع» است. مهم این است، من که انسان هستم، بدانم که وقت زیادی ندارم، ممکن است یک هفته، یک ماه، یکسال، دو سال، ده سال، بیست سال دیگر از این دنیا بروم. بنابراین باید خوب انتخاب کنم، دقت بکنم که من دلم، وقتم و ذهنم را کجا باید هزینه بکنم که هر چه جلوتر می‌روم، اصلا احساس باختن نکنم. شکست در ارتباط با خدا باخت حقیقی در پی دارد، مثل باختن های دنیایی نیست که وهمی باشد. ما 50 - 60 سال نماز می‌خوانیم و می‌گوییم:«أشهد = شهادت می‌دهم»، که غیر از خدا معشوقی ندارم. اما هیچ وقت با این معشوق ازدواج نمی‌کنیم. بعضی از همسران یکسال، دوسال، سه سال و گاهی ۷ یا ۸ سال عقد کرده می‌مانند و ازدواج نمی‌کنند. «ایمان مستودع» یا عاریتی، ایمانی است که یک روز خوب است و روز دیگر بد. شخص یک روز حزب­‌اللهی، مؤمن، متدین، محجوب و ... است و به همه چیز می‌رسد، و روز دیگر همه چیز را رها می‌کند و دنبال بی‌حجابی، عیاشی، الواتی و ... می‌رود. اینها پیوندشان با خدا موقتی است. بعضیها که پیوند دائم با خدا دارند، ولی عقد کرده باقی می‌مانند و هیچ ارتباطی باخدا برقرار نمی‌کنند و هرگز به خانه خدا نمی‌روند و خدا هم به خانه‌­شان نمی‌آید. اینها راه به جایی نمی‌برند. 50 سال داریم مرتب می‌گوییم :«أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شریک له»، خدایا شهادت می‌دهم که غیر از تو معشوقی ندارم. خدا می‌گوید، بالأخره تو پیر شدی و از ریخت و قیافه افتادی، چه موقع می‌خواهی با ما پیوند برقرار بکنی؟ ما هم در جواب خدا می‌گوییم: هنوز به تفاهم نرسیده‌ایم، هنوز به نتیجه نرسیده‌ایم. بگذار 90 سال دیگر فکر کنم، آیا به تفاهم می‌رسم یا نه. آخر هم پیر می‌شویم و هیچ پیوندی با خدا برقرار نمی‌کنیم؛ یعنی رفاقتی، صمیمیتی، شب­‌زنده‌­داری با خدا پیدا نمی‌کنیم، با خدا مسافرتی نمی‌رویم، با خدا خلوتی نمی‌کنیم. دو نفر که با هم ازدواج می‌کنند، تعلقاتی با هم دارند، خلوت‌هایی دارند، کم کم زمان‌هایشان از قسمت‌های دیگر و کارهای دیگر کم می‌شود تا با هم رفت و آمد ‌کنند، مال همدیگر می‌شوند، ولی ما وقتی به خودمان نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که 40 ـ 50 سال از عمرمان گذشته، اصلاً در برنامه‌­های شبانه‌­روزی ما غیر از این 17 رکعت چیزی نداریم. باز هم خدا را شاکریم که اقلاً این 17 رکعت را واجب کرد که با او حرف بزنیم، ماه رمضان را هم واجب کرد که با او باشیم، اگر این کار را هم نمی‌کرد که ما عمراً سراغ خدا نمی‌رفتیم. قرار دادن واجبات از طرف خداوند برای ما به خاطر لطف و محبت بیش از حد خداوند به ماست. اگر واجب نمی‌کرد، ما هیچ وقت به سراغ این اعمال و عبادات به خواست و طلب خودمان نمی‌رفتیم و گم می‌شدیم. آرزوهایی که از پایین ترین درجه بهشت تا بالاترین و حتی عالی ترین درجه ی بهشت امتداد دارند در آرزوهای آخرتی و بهشتی و بهتر از بهشتی هم انسان باید زکاوت و زرنگی داشته باشد. انسان باید دقت کند و ببیند که دنبال چه هست و برای چه چیزی وقت می‌گذارد. یک عده زنده اند و مرده نیستند، اما عاقلند و جاهل نیستند، این افراد روابط‌شان را با آرزوهای دنیایی­‌شان طوری تنظیم می‌کنند که بیشتر برای آخرت‌شان وقت می‌گذارند و برای کسب مراتب عالیه‌ی بهشتی جدیت دارند. مثلاً در بازار هر نوع کالایی با انواع قیمت‌ها وجود دارند. ما برای خرید، نیازمان، توانایی مالی، سلیقه‌مان را در نظر می‌گیریم و نهایتاً سعی می‌کنیم، همه چیز را محاسبه کنیم و بعد کالایی را که مورد نیازمان است و توان خریدن آن را داریم و با سلیقه ما هم مطابقت دارد انتخاب ‌کنیم. در مورد مسائل آخرتی هم همینطور است. یعنی باید توان و میل و مصلحت‌مان را در نظر بگیریم. حال اگر چیزی عالی هست و ما هم قیمتش را می‌توانیم پرداخت کنیم، باید بگوییم ما که می‌توانیم بخریم، پس چرا نخریم؟ در امر آخرت این‌که من وقتم را روی چه کاری بگذارم، خیلی مهم است. این مسأله از اول اسلام هم مطرح بوده که یک عده‌­ای می‌گفتند: ما می‌خواهیم به آخرت برسیم. آخرت که از پایین­‌ترین درجه بهشت شروع می‌شود، تا بالاترین درجه و از بهشت بالاتر را هم ما داریم. انسان باید آرزوهای آخرتی و فوق عقلانی را به همه آرزوهایش غلبه بدهد و این باید به صورت یک اصل برای انسان باشد، وگرنه به انواع اضطراب‌ها گرفتار می‌شود. شروع تولد اصلی یک انسان، زمانی است که فعالیت فوق عقلانی پیدا می‌کند و به حق‌تعالی توجه می‌کند و این‌که باید به سراغ حق‌تعالی برود. در این مسیر هم افراد طبقه‌­بندی و درجه‌­بندی دارند. این درجه بندی براساس نوع تلاش های هر کس می باشد. توجه به آرزوهای بخش‌های حسی و گیاهی و حیوانی، ما را از رسیدن به آرزوهای آخرتی محروم می‌کنند. زیرا انسان برای رسیدن به یک آرزوی حسی مثل داشتن یک منزل یا اتومبیل، مجبور است دو یا سه شیفت کار کند، آن هم ممکن است دو، سه یا چهار سال و یا بیشتر طول بکشد تا بتواند به این خواسته‌اش برسد. در این صورت عمر گرانمایه را که باید صرف ابدیت و قیامت کند، صرف آرزوهای حسی، گیاهی و حیوانی می کند. برای همین در جلسه گذشته خواندیم که حضرت سجاد (علیه‌السلام) از خدا مناسبترین آرزوها را می‌خواهد. یعنی آرزویی که سازگارتر باشد. آرزوی سازگار مثل غذای سازگار است. مثلاً شخصی می‌گوید: من این غذا را دوست دارم، ولی هر وقت می‌خورم حالم را به هم می‌زند و به من نمی‌سازد، مثلاً جوش می‌زنم، کهیر می‌زنم، حال تهوع می‌گیرم. آرزوی سازگار هم آرزویی است که ما را از کار و هدف اصلی‌مان دور ‌نکند و عمر ما را تلف ‌نکند، و وقتی به آن می‌رسیم دیگر غصه و غم و اضطراب نداریم. اما آرزویی که سازگار نباشد، بعد از مدتی انسان را دچار پشیمانی می‌کند. افراد پشیمان آرامش ندارند و می‌گویند:‌ دستم خالی است و دست خالی دارم می‌میرم. این همه سالها بی‌خود وقت و عمرم را روی این کار گذاشتم. آرزوهایی که دوست و دشمن ما هستند یک سلسله از آرزوها موافق ما نیستند یعنی با ما سازگاری ندارند. اینها دوست نیستند، دشمنند. یک سلسله از آرزوها موافق ما هستند و با رفتن به سمت آنها انسان ضرر نمی‌کند. اینها دوستند. گاهی آرزوهایی هستند که انسان برای رسیدن به آنها گناه می‌کند. زمانی یک آرزو بد و دشمن است و انسان برای رسیدن به آن گناه نمی‌کند، حق الناسی مرتکب نمی‌شود، حق اللهی به گردنش نیست، فقط عمر و وقتش را تلف می‌کند و حرص و جوش بیهوده می‌خورد که این هم کاری احمقانه است. ولی بعضی‌ها برای این‌که به یک چیزی برسند، گناه و معصیت می‌کنند و برای خودشان جهنم می‌خرند، دروغ می‌گویند، فجایع زیادی مرتکب می‌شوند. بعضی از آرزوها دروغین هستند خیلی از آرزوها دروغ هستند؛ پوچند. مثلاً فردی یک عمر وقت می‌گذارد، مجموعه ی تمبر جمع می‌کند؛ قوطی سیگار، کبریت، قاشق و چنگال، عکس هنرپیشه‌­ها و فوتبالیست‌ها را جمع می‌کند و خیلی کارهای دیگر. بعد از مدتی در موقع مردن، می‌بیند که دستش واقعاً خالی است. حدیثی داریم از امام صادق(علیه‌السلام) که می‌فرماید:« طُوبَى لِمَنْ لَمْ تُلْهِهِ الْأَمَانِیُّ الْكَاذِبَةُ[2] = خوش به حال کسی که آرزوهاى دروغین سرگرمش نكند». امروزه در جامعه ما آرزوهای دروغ خیلی زیاد است. تفاوت آرزوی راست از دروغ، داشتنِ «آرامش» است. آرزوهایی که دروغ نیستند، ما را روزبه‌­روز شادتر، آرام‌تر و موفق­‌تر می‌کنند؛ هر روز ما را به خدا نزدیکتر و شبیه‌تر می‌کنند. حتی اگر آرزویی، آرزوی دنیایی باشد، اگر درست انتخاب شده باشد و درست با آن ارتباط برقرار بکنید، آرامش می‌آورد. لازم نیست حتماً آرزوی آخرتی باشد. آرزوی دنیایی که درست انتخاب شود هم، آرامش می‌آورد. مثلاً شخصی بگوید: ما که در دنیا آنقدر عمر نمی‌کنیم، برای چه من در تعاونی مسکن ثبت نام‌ کنم و خانه بخرم یا برای خرید خانه وام بگیرم. آیا این درست است یا غلط؟ غلط است. برای این که در خرید مسکن سکون و آرامش است. یا خانمی بگوید: من وقت گذاشتم، ازدواج کردم و حالا باید بچه‌داری و شوهرداری کنم و زحمت بکشم و عمر، وقت‏، سلامت بدن و نشاطم را باید از دست بدهم، پس بازنده هستم. هرگز! این خانم نباخته‏، درست است همه‌ی این کارها دنیایی بوده، ولی خدا این کارها را خیلی دوست دارد. برای تک­‌تک کارهایش هم ثواب می‌دهد. حتی اگر نیت ثواب هم نکرده باشد به آن ثواب می‌دهد. خدا برای بارداری و بچه‌داری و شب‌بیداری او پاداش می‌دهد؛ ظرف شسته‏، لباس شسته، در خانه کار کرده، شوهر اذیتش کرده، مادرشوهر، پدرشوهر اذیتش کرده، هیچ کدام از اینها جزء آرزوهای دروغ نیستند. انسان باید بلد باشد با آرزوهایی  از این قبیل، درست ارتباط برقرار کند. چون سختی و مشقت دارند، اما با خود آرامش می‌آورند. آرزوهای دنیاییِ خوب، مثل تشکیل خانواده، شغل، زحمت کشیدن برای تهیه مسکن و... خوبند و عبادت محسوب می‌شوند و ثواب هم دارند، اما به شرط این که مانع فعالیت فوق عقلانی نشوند. یعنی وقتی دارید در منزل کاری انجام می‌دهید، اگر این کار مانع نماز اول وقت شما شد، اینجا دشمنی می‌کند و ثواب ندارد. کار را تعطیل کنید و نماز اول وقت را بخوانید. باز در این موارد استثناء هم وجود دارد مثلاً خانمی که بچه شیرخوار دارد، یا فرزند مدرسه‌‌ای دارد، یا ظهر است و شوهرش خسته و گرسنه است، اگر نمازش را کمی عقب بیندازد، اشکالی ندارد. آرزوها پایان ناپذیرند اگر کسی بگوید من یک روزی می‌خواهم این کار، این کار و این کار را بکنم و بعد به آخرت و ابدیتم و زندگی با خدا بپردازم؛ هیچ گاه اینگونه نخواهد شد، زیرا آرزوها تمام شدنی نیستند. یا کسی بگوید بعد از 10- 15- 30 سال که این کارها را کردم، درست می‌شوم، با خدا آشتی می‌کنم، نمی‌شود. اگر منتظر هستید که تمام شوند، تمام شدنی نیستند. برای همین است که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند: «الآمالُ لا تَنْتَهی[3]= آرزوها را پایانی نیست». چرا آرزوها تمام نمی‌شوند؟ آرزوها هیچ وقت پایان ندارند، چون ما قوه‌ی «فوق‌عقل» داریم و بی‌نهایت­‌طلب هستیم. این بی‌نهایت­‌طلبی وقتی با معشوق و مصداق خودش که خداست، پیوند نخورد، همچنان ادامه خواهد داشت. یعنی کسی ممکن است فکر کند اگر یک همسر فلان و فلان داشته باشم ( که با فوق عقل) ش همراه نباشد، کارش درست می شود و به آرامش می رسد. در حالی که تازه اول مصیبتش می شود. کسانی هستند که درس می‌خوانند و در رشته‌ای از علوم تا آخر عمر می‌مانند و هنگام مرگ می‌بینند که کامل نیستند. حتی استاد دانشگاه است، درس می‌خواند، کار می‌کند، ولی حس می‌کند که اینها کافی نیست. چون معقولات و علم معشوق انسان نیستند. بعضی‌ها که تا آخر عمر می‌بینیم که 80 سال دارد، ولی هنوز نشسته دنبال این است که کدام تیم پیروز و کدام تیم مغلوب است. یعنی یک عمر را پای چیزهایی گذاشته که هیچ کدامش را در قبر نمی‌برد. اینها به اضطراب می رسند. راجع به نقاشی نظر می‌دهد، راجع به خط، فلان مکتب، فلان تئوری، چه کسی مُرد، چه کسی پادشاه شد، تاریخ این که چه کسی وزیر بود، چه کسی با چه کسی ازدواج کرد، کی از چه کسی طلاق گرفت، چندتا پروانه، گُل، مگس، پشه و انگل داریم. مخیلات که بماند. محسوسات هم که متراژ زمینها و کارخانه‌­ها و پول‌هامان و پس­‌انداز و هزینه‌­ها و بانک و چیزهای دیگر، هیچ کدام تمام شدنی نیست. اینها فقط به اضطراب انسان می افزاید. برای همین حضرت به ما تذکر می‌دهد: «اعْلَمْ یَقینا أنّكَ لَن تَبْلُغَ أملَكَ، و لن تَعْدُوَ أجلَكَ، و أنّكَ فی سبیلِ مَن كانَ قَبْلَكَ[4]= یقین بدان كه تو هرگز به آرزوهایت نمى‌رسى و هرگز از اجلت فراتر نمى‌روى و همان راهى را مى‌پیمایى كه پیشینیان تو پیمودند». (إعلَم یَقینَاً) یعنی حتماً بدان که ردخور ندارد و بدون برو برگرد، حتماً این‌گونه خواهد شد. ‌این را بدان و باورش کن. یعنی اصلاً روزی نخواهد آمد که تو بگویی من دیگر آرزویی ندارم. هرچه بگویی باز می‌طلبد. چون انسان بی نهایت طلب است و آرامشش فقط در اتصال به بی نهایت است. در ادامه حدیث می‌فرمایند: «و لن تَعْدُوَ أجلَكَ»، از دست اجلت هم نمی‌توانی فرار کنی. نمی‌توانی مرگت را عقب بیندازی. (وَ أنَّکَ فی سَبیل مَن کانَ قَبلَک) تو درست همان مسیری را داری می‌روی که دیگران رفتند. اسکندر می‌گفت: من وقتی مُردم دست‌هایم را از تابوتم بیرون بگذارید که همه بدانند من که جهانگیر بودم، دارم دست خالی می‌میرم. حضرت می‌فرماید، پیشینیان شما اینگونه رفتند، زندگی ثروتمندان و اشراف و ستاره ها و هنرمندان را بخوانید، الان کجا هستند. برای همین سفارش شده که خیلی یاد مرگ کنید و به قبرستان بروید. وقتی به قبرستان می‌رویم، می‌بینیم که قبلی‌های ما چقدر آرزوهای بلندی داشتند و چقدر از ما بهتر، باسوادتر، موفق­تر، معروفتر، محبوبتر، زیباتر، پولدارتر بودند، اما همه و همه رفتند. اگر ما به این مسأله توجه کنیم، کم کم توان مهندسی آرزوهایمان را پیدا خواهیم کرد. یعنی اول باید فهم و شعور کافی نسبت به حد و حدود خودمان، عمرمان، مقداری که از عمرمان باقی‌مانده، پیدا کنیم، بعد از آن، مقدار باقیمانده را سازماندهی کنیم و ان شاء الله طوری باشد که موقع مردن، هم ما راضی باشیم و هم خدا از ما راضی باشد.   [1] - کهف/7. [2] -  روایتی است در تحف‌العقول، که وصیت امام صادق (علیه‌السّلام) است به عبداللَّه‌بن‌جندب. [3] - غرر الحكم / 639. [4] - نهج البلاغة/ الكتاب 31 . کتاب «مهندسی آرزوها» از مجموعه کتاب‌های بیان کتاب «مهندسی آرزوها»، از مجموعه کتاب‌های کار

در ادامه شرح دعای ندبه به این فراز رسیدیم: «إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزِیلَ مَا عِنْدَكَ مِنَ النَّعِیمِ الْمُقِیمِ الَّذِی لا زَوَالَ لَهُ وَ لا اضْمِحْلالَ= آن گاه كه براى ایشان اختیار كردى، فراوانى نعمت پابرجایى كه نزد توست، نعمتى كه تباهى و نابودى ندارد». خداوند تبارک و تعالی، آن نعمت‌های جاودان و پایداری که نزد خودش است، برای اهل بیت علیهم‌السلام، اختیار کرده است. مسئله تولد به ابدیت و بهشت، اصلی‌ترین مسئله زندگی هر فرد است. دنیا همه‌ی قیمت و ارزش خودش را از نظام ملکوتی می‌گیرد، یعنی ارزش‌ها  و ملاک‌ها در نظام دنیایی با نظام ملکوتی تنظیم می‌شود. مثل دوران جنینی و بارداری که تمام قیمتش به خاطر دنیاست. وگرنه بارداری و دوران جنینی اصلاً اصالتی ندارد. آن زجر 9 ماهه‌ی مادر یا حبس 9 ماهه‌ی جنین، برای این است که بالاخره جنین با تولد سالم به دنیا بیاید و بتواند در دنیا زندگی کند. زندگی دنیا با بهشت معنا پیدا می‌کند و اگر بهشت و ملکوت را بردارید، جهنم می شود. بهشت یعنی تمام ملکوت. در واقع بهشت و ملکوت جایی است که کمالات دنیایی اعم از زیبای ها، کمالات، علم، سطح زندگی و هر چه که شما اینجا دارید، اما بی‌نهایت کامل‌تر و متفاوت است. به این نکته توجه کنید که قدرت‌ها و کمالات در نظام دنیایی در مقابل ابدیت و ملکوت هیچ است. به عنوان مثال، اگر بخواهید ازدواج کنید، بچه‌دار شوید، رشته تحصیلی انتخاب کنید، شغل انتخاب کنید، همسایه انتخاب کنید، محل زندگی انتخاب کنید، دوست انتخاب کنید، مهمانی بروید، مسافرت بروید، اگر انتخاب های شما با تولد سالم در ملکوت سازگاری نداشته باشد، جهنم می شود. فرق نمی کند هر چه باشد. حتی اگر عبادت تان هم با بهشت تناسب نداشته باشد، جهنم می شود. بنابراین، اصلاً صورت ملاک نیست، آنچه که ملاک است، انتخابات، ارتباطات و چینش های فکری تان است که باید با شرایط زیستی آخرت و ابدیت سازگاری داشته باشد. یعنی به بهشت بخورد. از این رو، بهشت اصالت دارد. بهشت مثل دنیا ظاهر و باطن دارد. مثلا کسی که مریض است در همین دنیا زجر می‌کشد، یا کسی که بدن سالم دارد در همین دنیا لذت می‌برد. در حقیقت یک فضاست، ولی باطن و ظاهر دارد. جهنم هم معلول عدم آمادگی انسان با بهشت است. یعنی در رحم دنیا، آن کاری که باید برای ورود به بهشت انجام می دادید، انجام ندادید. به تعبیر قرآن: «بَاطِنُهُ فِیهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ= باطنش رحمت است و ظاهرش عذاب»(حدید/13) وقتی خدا می گوید: «لا یسمع فیها لغواً و لا تأثیماً/ الا قیلاً سلاماً سلاماً» یعنی اهل بهشت اهل سلامتی هستند. برای همین آدمی که حسود است، نمی تواند وارد بهشت شود. آدمی که بداخلاق و عصبی و پرخاشگر و زودرنج است، نمی تواند وارد بهشت شود. چون این آدم با فضای آنجا تناسبی ندارد. کسی که اراده ی علو و برتری جویی دارد و در زندگی اش دائما با دیگران مسابقه های بیجا دارد، حتی با عبادتش، با تعداد مکه رفتن و مدینه رفتنش، جبهه رفتنش، لباس روحانیتش، سوادش، فرقی نمی کند؛ با هرچیزی که پز بدهد، تعادل روحی اش به هم می ریزد و اصلاً نمی تواند به بهشت راه پیدا کند. متاسفانه امروزه بسیاری از مردم سبک زندگی شان بر این اساس است که دائما در حال مسابقه دادن هستند. کسی که به قیمت مسابقه و چشم و همچشمی و مقایسه خود با دیگران، روحش را آزار می دهد، طبق قاعده «نفس ما قبر ماست» نمی تواند از ملکوت لذت ببرد. پس باید مراقبت همه ی دوندگی ها و تلاش هایتان باشید. این مثل مادر بارداری است که دکتر برایش 9 ماه استراحت مطلق می نویسد یا مراقبت مطلق که اگر ذره ای بی احتیاطی کند، بچه اش سالم به دنیا نمی آید، ‌یعنی سبک جدیدی پیدا می کند و باید رعایت کند. ما هم اگر بخواهیم به بهشت برویم، این طور نیست که مثل اهل دنیا زندگی کنیم، یا سبک زندگی اهل دنیا را داشته باشیم. اصلا این طور نیست.  بهشت شوخی بردار نیست. تمام قواعد ریاضی که در دنیا نسبت به جنین وجود دارد که باید  شرایط خاصی را طی کند، بهشت هم همه این شرایط را دارد، یعنی همه ی محاسبات ریاضی که دنیا بر جنین انجام می‌دهد، ملکوت هم هنگام ورود به برزخ روی ما انجام می‌دهد. بنابراین، شما در حرکتی که در زندگی دارید، به آخرت اصالت بدهید. خودت را نفروش، اگر فروختی ارزان مفروش، اگر هم خواستی بفروشی، به خدا بفروش در ادامه دعا امام صادق علیه‌السلام فرموده: « بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّةِ= پس از آنكه شرط کردی برای آنان، بی میل بودن نسبت به رتبه هاى این دنیاى فرومایه را». یعنی اول زهد را شرط می‌کند، بعد آن مقام های بزرگ «جزیل ما عندک من النعیم المقیم الذی لا زوال له» را برای اولیائش قرار می دهد. یعنی کسانی که بخواهند به نعمت های جاودانه که در آن زوال و نابودی و اضمحلال ندارد، برسند باید در دنیا چیزهایی را رعایت کند.  ما باید دائماً در رحم دنیا مواظب باشیم که آسیب نبینیم، یعنی آن نفسی که قرار است به برزخ متولد شود، آسیب نبیند. دیدنی ها، شنیدنی ها، حرف زدن ها، خوردنی هایش و همه چیزش باید کنترل شود که آسیب نبیند، اما  اگر کسی هر جور که دلش خواست زندگی کند، اصلاً سالم نمی ماند. پس اصالت با بهشت است. این یادمان نرود. امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید:«اَلمَغبُونُ مَن باعَ جَنَّةً عَلِیَّةً بِمَعصِیَةٍ دَنِیَّةٍ = باخته کسی است که بهشت برتر و برین را به یک گناه بفروشد». مغبون یعنی کسی که باخته است. بازنده واقعی کسی است که بهشت عالی را به یک گناه پست مثل بی ادبی، سوء ظن، حرف بیجا، فضولی، تجاوز به حریم مردم و ... بفروشد. « مَن باعَ جَنَّةً عَلِیَّةً » یعنی بهشت برتر. برتری اش را ما نمی دانیم چقدر است. آنقدر است که حضرت می فرماید: وقتی که مؤمن بهشت را بعد از انتقالش می‌بیند، از شدت شوق اگر فرشته‌ها به داد قلبش نرسند، آنجا می‌میرد. امروزه متأسفانه مردم گناهانی را انجام می‌دهند که خودشان لذتی از آن نمی برند، اما برای پزدادن و خودنمایی و برای این که کم نیاورند و برای حفظ ظاهر، جهنم را برای خودشان می‌خرند. به خاطر همین حضرت می فرماید که با یک گناهِ پست بهشتش را می فروشد. در روایت بعد می فرماید: « إنَّ مَن باعَ نَفسَهُ بِغَیرِ الجَنَّةِ فَقَد عَظُمَت عَلَیهِ المِحنَةُ = هر کس که خودش را به غیر بهشت بفروشد، محنت و غم و غصه هایش بزرگ می شود». کسی که خودش را به غیر از بهشت بفروشد، با زن‌داری، شوهرداری، تربیت بچه، کار اقتصادی و سیاسی و علمی، باید بهشت کسب کند، ولی جهنم می خرد. اما مردم معمولاً با این جور کارها جهنم درست می کنند. چرا بیش از 70 درصد طلاق های ما در قشر دانشگاهی و تحصیل کرده هاست؟ برای این که این شخص با تحصیلاتش برای خودش جهنم تهیه کرده است. دکتر و مهندس شدن برای خیلی از مردم جهنم شده. خیلی عجیب است که انسان برای حفظ جهنم، بهشتش را از دست می‌دهد و عاشق جهنم و مظاهر آن می شود. بهشت حقیقتی است که به آدم نشان می دهند. یعنی جهنمیان همه بهشتی ها را می بینند و جایگاه خودشان را هم می بینند. ظاهر و باطن دارد. بهشتی ها هم هر وقت دلشان بخواهد، جنهمی ها را می بینند. «عَظُمَت علیه المحنه» خیلی حرف سنگینی است. «عَظُمَ» یعنی آن محنت و رنجی که ممکن است در حقیقت امر کوچکی باشد، اما برای اینها بزرگ و عظیم می شود. غصه و رنج طولانی خواهد داشت که تمام شدنی نیست. حضرت می فرماید: « مَن باعَ نَفسَهُ بِغَیرِ نَعِیمِ الجَنَّةِ فَقَد ظَلَمَها= هر کس خودش را به غیر از نعمت های بهشت بفروشد، قطعا به خودش ظلم کرده است». یعنی لیاقتش و حقش بهشت بوده، ولی حق خودش را از خودش گرفته و ضایع کرده است.   شما همین را بدانید که هر چه در این دنیا لذت و عیش و نوش و نعمت است، ضریب بینهایتش را در برزخ به شما نشان می دهند. پس ما باید دقت کنیم که چرا در دعای ندبه اولش امام صادق علیه السلام چنین چیزی را مبنا قرار داده و براساس آن دعای ندبه را مهندسی می کند. اولیای خدا به چه فکر می کردند و چطور زندگی می کردند؟ ما هم باید این گونه باشیم. چون اصل همین است. نباید اهل پز باشی، نباید اهل رقابت های بیجا باشی، نباید اهل چشم و هم چشمی باشی، نباید این جور چیزها را برای خودت کلاس بدانی. اگر کلاس دانستی، باخته ای. زهد یعنی با کمالات خودت به کسی پز ندهی و احساس بزرگی و عزت و شرافت به تو دست ندهد. اگر پولت بیشتر است، خانه داری، سالم هستی، خوشگل هستی، لباست آن چنانی است، با داشتن اینها نباید احساس علو به تو دست بدهد و با نداشتنش نباید احساس حقارت کنی. امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: «أما انّ ابْدانَكُمْ لَیْسَ لَها ثَمَنٌ الَّا الْجَنَّةِ، فَلا تَبیعُوها بِغَیْرِها= آگاه باشید! بدنهاى شما جز بهشت بهایى ندارد، به چیز دیگرى نفروشید». این کلمه «أما=بدانید». خیلی مهم است، یعنی لازم است انسان نسبت به این قضیه متنبه و آگاه شود که این بدنهای شما قیمتی جز بهشت ندارند و به غیر از  بهشت هم نفروشید. روح که بالاتر از بدن است، چیز بالاتری گیرش می آید. ظاهرش خیلی ساده است، اما فهمش واقعاً خیلی راحت نیست. کسی که بدنش را برای خدا به کار نگیرد و در راه خدا از بدنش استفاده نکند، او گرفتار عذاب های قبر می شود. پس اگر پزشک هستی یا  کارگر، از بدنت خوب استفاده کن.  یک خانمی خدمت حضرت زهرا سلام الله علیها آمد و عرض کرد: آمده ام چند سوال از شما بکنم. خانم فرمود: بفرمایید. با خوشرویی دعوتش کرد داخل خانه و چند سوال کرد. حضرت زهرا خیلی آرام و شیرین جواب سوالاتش را داد. این خانم می خواست دوباره سوال کند، احساس کرد که انگار مزاحم حضرت زهراست. گفت: مزاحمت درست کردم. حضرت فرمود: نه. تو می دانی با هر سوالت مرا به کجا می رسانی؟ تو هر چقدر دلت می خواهد سوال کن، من خسته نمی شوم. حضرت زهرا با این حال که خستگی دارد، ولی آن خستگی اش را به بهشت می فروشد. حالا اگر تو زحمت کشیدی، جوانی ات را پای مرد بداخلاقی گذاشتی، بچه برایش آوردی، کار خانه کردی، اما او شعور و عقل ندارد و قدر نمی داند، نباید غصه بخوری یا پژمرده شوی.  خدا می گوید: تو قبل از این که زن این آدم باشی، بنده من هستی، کارهایت را من می خرم. حالا شوهر قدر دانست یا ندانست مهم نیست. اگر به خود خدا فروختی، کارت خیلی قیمت پیدا می کند.  مفهوم «نعیم الجنه» این است که اگر شوهرت وضع مالی اش خوب نیست و تو مجبوری که به جای این که با جارو برقی جارو کنی با جارو دستی جارو کنی. ماشین ظرفشویی نداری و باید با دست بشویی. اگر اذیت شدی، اینها را به خدا بفروش. بدن را نباید به کسی فروخت. این بدن خیلی مهم است. هر زجری که با بدن می کشی، هر خدماتی که با بدنت می دهی، به خدا بفروش. نتیجه این می شود که آدم انرژی، قدرت، نشاط می گیرد.

قرآن می فرماید: ان الله اشتری من المومنین اموالهم و انفسهم بان لهم الجنة= خدا اموال و جان های مؤمنین را می خرد به بهای بهشت». شبِ قدر شبِ اندازه هاست، ما باید یقینمان را بالا ببریم. قدرِ ما چه چیزی است؟ باید به آن شک نکنیم. قیمت‌ها دستمان بیاید و قیمت‌ها را بشناسیم تا در زندگی دچار تردید و شک نشویم. نگوییم حالا شبِ احیاء است، سه شب هم هست، برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام مشکی بپوشیم و گریه‌ای بکنیم و عزاداری‌ کنیم. اما بعد از ماه رمضان، دوباره به سراغ سبک زندگیِ قدیمیِ خودمان برویم. باید کنار قیمتی که به دستِ ما می‌دهند و به ما معرفی می‌کنند بایستیم. این کجا که من بگویم می‌خواهم همراهِ‌ امیرالمؤمنین علیه‌السلام باشم و با حضرت محشور شوم، و این کجا ‌که بگویم او از ما خیلی دور است و دست ما به او نمی رسد. بدتر از آن این که بگوییم ما سگِ اهل بیت علیهم‌السلام هستیم. بدون استثناء همه‌ی کسانی که در شب قدر می نشینند، این لیاقت را دارند که در چادرِ امام زمان علیه‌السلام باشند و با حضرت محشور شوند، حتی اگر 20 سال هم گناه کرده باشند، می توانند در شب قدر جبران کنند. اصلاً شب قدر و ماه رمضان برای همین است که ما را کاملاً تخلیه و پاک ‌کند. قیمتِ این شب‌ها به همین است. یعنی اگر تو 80 سال گناه آورده باشی، اما به معرفت برسی، می‌توانی در همین یک شب توبه کنی و خودت را پاک کنی و تصمیم بگیری به چادر حضرت بروی. بفهمم که من فرزندِ امام زمان علیه‌السلام هستم، امامِ زمانِ من هر روز، همان‌طور که خودش گفته فریاد برمی‌آورد که «هَل مِن ناصِرٍ یَنصُرُنی» هر روز دارد این را می‌گوید و دارد ما را به چادر خودش دعوت می‌کند تا من تصمیم بگیرم که فردا آدمِ مهدوی بشوم. یک خانم، یک آقا، یک تاجر، یک کاسب، یک پزشک، یک مهندس، یک طلبه، یک دکتر، هرکس که می‌خواهد باشد، یک کارگر، یک کارمند، حتی یک آدمی که زمین‌گیر است و در خانه افتاده، می‌تواند مهدوی شود و جزء  لشکر امام زمان علیه‌السلام شود. وقتی قدرِ خودت را دانستی، دیگر تصمیمت بر این است که من دیگر نمی‌خواهم خارج از چادرِ امام زمان علیه‌السلام زندگی کنم. می گویی هرجا بیرون از چادرِ مولا و حسینِ زمانم یعنی امام عصر باشد، جهنم است. من وقتی بیرون از چادر باشم و به حضرت کمک نکنم و یارش نباشم،‌ نکبت زندگیِ‌ من را می‌گیرد. من جزء غافلین نوشته می‌شوم و با‌ غافلین محشور می‌‌شوم. خدا نکند یک زمانی من و شما را با امام زمان علیه‌السلام روبه رو کنند و حضرت بگوید: تو به طور کامل من را فراموش کردی و اصلاً به من کمک نکردی. این خیلی بد است. حتماً تک تکِ‌ من و شما با امام زمان علیه‌السلام روبه رو می‌شویم و از ما سؤال می‌شود و حضرت می‌خواهد چشم در چشمِ من و شما نگاه کند و بگوید که برای من چه کردی؟ آیا می‌توانی به چشمان حضرت نگاه کنی؟ خوش به حال آن‌کسی که خودش را وقفِ حضرت می‌کند، سرش را بالا می‌گیرد و می‌گوید: «لبیک یا مولای». من سربازِ‌ تو بودم. حضرت هم تأییدش می‌کند. ما هر کداممان خیلی می‌توانیم برای حضرت کار کنیم. هرکس بگوید من هیچ کاری نمی‌توانم بکنم اشتباه است. زمینه‌ی رفتن به چادر امام زمان علیه‌السلام برای همه‌ی ما فراهم است، حضرت دارد همه‌ی ما را دعوت می‌کند. این معرفت است که به ما کمک می‌کند که ما غیر از درِ‌ خانه‌ی مادرمان فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها و غیر از در خانه‌ی پدرمان امیرالمؤمنین و امام زمان‌علیها‌السلام جای دیگری نرویم. هرجا برویم باخته‌ایم. هر موفقیتی بیرون از چادرِ امام زمان علیه‌السلام شکست است. بیرون از چادر جهنم است. خودفروشی و فحشاست. اگر قرار باشد ما خودمان را به کسی بفروشیم، تنها کسی که ما را به قیمت می‌خرد خداست. هیچکس جز خدا نمی‌تواند ما را به قیمت بخرد. هیچکس به غیر از امام زمان علیه‌السلام ما را به قیمت نمی‌خرد. هرجای دیگری که ما را بخرند، ابدیت را از ما می‌گیرند. اهل‌بیت علیهم‌السلام، آخرت و بهشت را می‌گیرند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :«بَقِیَّةُ العُمرِ لا قِیمَةَ لَهُ، یُدرَکُ بِها ما قَد فاتَ و یُحیی بِها ما مات= بقیه عمر آنقدر ارزشمند است که نمی شود برای آن قیمت گذاری کرد. زیرا بوسیله آن، آنچه که از انسان فوت شده را می توان جبران کرد». شب قدر به منزله ی بقیه ی عمرست که می تواند جبران کننده ی همه عمر انسان باشد. درست است که شعله جهنم یک بار به خاطر گناه به ما رسید و ما را سوزاند. اما بالاخره پل یکی است و بر روی دره جهنم است و فقط باید از روی این پل رد بشویم تا به بهشت برسیم. از این رو باید مراقب باشیم تا نا امیدی، سستی، تنبلی، به ما ضربه می زند. این روایت نبی اکرم (صلی الله علیه و‌آله و سلم) مژده بزرگی است برای کسی که دست از گناه بر می دارد و توبه می کند: «مَن اَحسَنَ فِیما بَقِیَ مِن عُمرِهِ لَم یُواخَذ بِما مَضی مِن ذَنبِه وَ مَن اَساءَ فِیما بَقِیَ مِن عُمرِهِ اُخِذَ بِالاَوَّلِ وّ الآخِر= هر کس مابقی عمرش را درست عمل کند، به گذشته اش مواخذه نمی شود. اما کسی که بقیه عمرش را هم به گناه بگذراند،از اول تا آخر عمرش را مواخذه می شود». چون وقتی یک نفر می آید با شما آشتی می کند، دیگر چیزهای گذشته را تکرار نمی کنید. اما وقتی با شما آشتی کرد، بنای یک دوستی جدید را می گذارید. برای کنترل قلب و فکر باید تمرین کنیم و سعی کنیم از این طریق گناه نکنیم. اگر کسی  فکرش آلوده شده است، از رحمت خداوند نباید ناامید شود. ناامیدی آفتی است که مانع رسیدن به سعادت می شود. باید مستقیم بود و به خاطر خدا استقامت کرد، راه مستقیم و صراط خداوند یکی است. قرآن می فرماید این صراط مستقیم از جهنم می گذرد. یعنی آتش آن را در برگرفته است. زیر، پهلو، بالا و پائین؛ وقتی ما در روی صراط مستقیم هستیم که زیر آن لهیب آتش جهنم زبانه می کشد. اگر با گناهی روی صراط بلغزیم و در شرف سقوط باشیم، هر طوری شده  حتی شده به مویی هم بند باشیم، خود را بالا می کشیم تا دوباره روی صراط برگردیم. چون غیر از این، راهی جز سقوط در جهنم نداریم. قرآن، از راههای باطل با تعبیر «سُبُل» یاد می کند. ولی راه خدا و راه مستقیمم را «سبیل الله» می گوید، نه سُبُل الله. اگر دیدنی ها و شنیدنی ها را قشنگ و نورانی کنیم، انسان هم نورانی و با نشاط شده وارد یک وادی امن می شود. برای همین است که افراد متدین، خوب، حزب اللهی، مخصوصا آن قدیمی ها را اگر دیده باشید، همه شادند. چون روح شان را آلوده نکرده اند. اما کسی که روحش را آلوده کرده باشد، برخلاف ظاهر شاد و لبخندش، درونی پر از افسردگی و اضطراب و شر دارد.  خداوند تبارک و تعالی می فرماید بنده من وقتی توبه می کند من آنقدر خوشحال می شوم، حالت خوشحالی من مثل کسی است که در یک بیابان بی آب و علف، غذا و آب خودش را گم کرده و در شرف مرگ باشد؛ بعد یکدفعه چشمش به آب و نانش بخورد، چقدر خوشحال می شود. من هم همانقدر خوشحال می شوم. بیشتر از آن حد خوشحال می شوم. خدا گذشته را می بخشد. پس شب قدر را دریابیم، فرصتی که خداوند انتظار ما را می کشد. «لا تَقنُطُوا مِن رَحمَةِ اللهِ اِنَّ اللهَ یَغفِرُ الذُنُوبَ جَمِیعا =از رحمت خدا ناامید نشوید که خداوند همه گناهان را می بخشد.» به شرطی که انسان تصمیم بگیرد که خوب و با خدا باشد. با خدا آشتی بکند. چه خدایی از خدای ما بهتر است؟ انسان اگر در مقابل خدا تسلیم نباشد، باید این طوق ذلت و اطاعت را نسبت به هزاران کس و عامل دیگر، به گردنش بیاندازد. اما کسی که بنده خداست، آزاد است، اسیر نیست. هیچ چیز نمی تواند دل او را ببرد. «وَ مَن اَساءَ فِیما بَقِیَ مِن عُمرِهِ اُخِذَ بِالاَوَّلِ وّ الآخِر= اگر کسی بخواهد ادامه عمرش را به تباهی بگذراند، نسبت به گناهان قبل و بعدش مؤاخذه می شود.» جهنم هرکس، رفتار و اعمال اوست هیچکس نباید بیرون از وجود خودش به دنبال جهنم بگردد. زیرا جهنم هرکس اعمال و رفتار خودش است. جهنم برای کسی که جهنم ندارد، معنا ندارد. قرآن می فرماید یک عده که در روز قیامت می خواهند به بهشت بروند، در یک چشم به هم زدن به بهشت می رسند. یعنی شروع به حرکت همان، و رسیدن به بهشت همان. بعد می گویند: خدایا... «جُزنا وَ هِیَ خامِدَة= ما از جهنم عبور کردیم، اما خاموش بود. یعنی جهنمی در کار نبود.خبری از صراط از مو باریکتر و از شمشیر تیزتر نبود. این شخص جهنمش را در دنیا خوب طی کرده است. وقتی می گویند معنویت را در نظر بگیرید یعنی چه؟ یعنی اینکه انتخاب های شما طوری باشد که به ابدیت شما هیچ لطمه ای نزند. توجه به معنویت، هیچ منافاتی با داشتن مادیات در زندگی ندارد. دارایی و مال، چیز بدی نیست، اما برای آدم باتقوا. فرمود:«نِعمَ العُون اَلغِنا عَلَی التَّقوی= چه یار خوبیست مال برای تقوای انسان.» اگر دقت کنیم و بفهمیم که واردات ما چه چیزهایی است و چشم های ما چه چیزهایی را می بیند؛ گوش های ما چه چیزهایی را می شنود؛ لب ما چه چیزهایی می گوید؛ فکرمان ما را به کجا می کشاند؛ می توانیم بفهمیم که ما چه کاره ایم. پس جهنم خارج از وجود ما نیست. توبه- بهشت و جهنم