همه بدبختی ها و نکبت ها و شکستهایی که در دنیا داریم، گناه ها، آلودگی ها، اختلافات و گرفتاریها مال این است که آخرت را فراموش می کنیم. هر وقت انسان بهشت، آخرت، مرگ و جهنم را فراموش کند، دردسرهایش از همین جا شروع می شود. هر کس می تواند این را بفهمد که اگر الان من دچار مشکلاتی هستم، اگر الان من گرفتاریهایی دارم، یک ذره فکر کند ببینید آیا برای این نیست که شب اول قبر و آخرت را فراموش کرده، بهشت و جهنم را فراموش کرده؟ علی (علیه‌السلام) فرمود:«اِجعَلْ كُلَّ هَمِّكَ و سَعیِكَ لِلخَلاصِ مِن مَحَلِّ الشَّقاءِ و العِقابِ، و النَّجاةِ مِن مَقامِ البَلاءِ و العَذابِ[1] = تمام همّت و كوشش خود را براى رهایى از جایگاه بدبختى و كیفر و نجات از سراى بلا و عذاب قرار ده». مهمترین خواسته و نیاز انسان این است که نباید جهنم برود؛ بقیه­ چیزها درست می شود. کمبودها، ضعفها، غصه­ ها، بلاها جبران می شود. هیچ چیز نیست که جبران نشود. ولی آن چیز که قابل جبران نیست، جهنم رفتن است. بهشت و جهنم ما تابع کیفیت زندگی ما در دنیاست. یعنی اول باید مواظب باشیم که جهنمی نشویم، بعد به کیفیت اهمیت بدهیم. در آموزه ­های دینی می گویند انسانها آخرتشان را روی کیفیت دنیایشان سرمایه­ گذاری می کنند. یعنی چون می خواهند کیفیت دنیا را به شکل خاصی بگذرانند، بنابراین،  خودشان را جهنمی می کنند. این که من با هر شرایطی و با هر کیفیتی نمی خواهم زندگی کنم. من با هیچ کس مسابقه، رقابت و چشم و هم­چشمی ندارم. فقط برای من این مهم است که جهنم نروم. باز در جای دیگر می فرماید: بترسید از آتشی که بس پرجوش و خروش است و زبانه ­هایش سخت و عذابش همواره نو و جدید است. می فرماید: وقتی به شخص آب جوش می خورانند، در جا که می خورد، تمام پوست صورتش می ریزد و دوباره گوشت جدید می روید. باز می فرماید: بترسید از آتشی که ژرفایش ناپیداست. الان در این آسمان عمق های زیادی وجود دارد. عمق های چند میلیارد سال نوری. فرمود: سنگی را در جهنم انداختند، 70 سال در راه بود تا رسید به ته جهنم. خدا این عمق را گذاشته که ما بفهمیم جهنم چقدر عمیق است. عمق خورشید را برای ما گذاشته تا ما باور کنیم، بزرگتر از خورشید هم هست و باور کنیم که جهنم یعنی چه؟ گرمایش سخت و عذابش تازه است. سرایی است که در آن هیچ رحمی نیست. هیچ دعا و فریادی شنیده نمی شود و هیچ اندوهی برطرف نمی گردد. عثمان بن حنیف فرماندار حضرت در بصره که به یک مهمانی خیلی مجلل دعوتش کردند و رفت به خانه یکی از ثروتمندها. حضرت وقتی فهمید، در نامه نوشت : ای پسر حنیف از خدا بترس و به چند قرص نانت بسنده کن تا از آتش رهایی یابی. امیرالمؤمنین می فرماید: «چه آید بر سر کسی که با گوش و چشم و زبان و دست و پا و فرج و شکم گناه نموده است». اگر خدا نیامرزد بدبختیم. در روایت داریم یکی از موجباتی که خداوند شخص را جهنم نمی برد، این است که او در دنیا به اندازه کافی از جهنم ترسیده. در فرمایشات معصومین داریم، آنهایی که بهشت می روند، به اندازه کافی در دنیا از جهنم ترسیده اند. آنجا دیگر جهنم را به اینها نشان نمی دهند. از این رو حضرت می فرماید: و از شدائد آنروز بر وی رحم نیاورد، اگر خدا رحم نیاورد، انسان چه کار می تواند بکند؟ زیرا چنین کسی از سختی های آنروز می گذرد و رهسپار مرحله ­ای دیگر می شود. رهسپار آتشی می شود که ژرفایش زیاد و گرمایش سخت و نوشیدنیش چرکابه و عذابش نو به نو و گرزهایش آهنین است. این عذابها فروکش نمی کند و ساکنانش هرگز نمی میرند. جهنم سرایی است که در آن هیچ رحمتی نیست و دعای اهل آن هرگز شنیده نمی شود و اینها برای اهل گناه می باشد. بیان عذاب جهنم در فرمایش امیرالمؤمنین علیه السلام حضرت به «احنف بن قیس» فرمایشی دارند، اول راجع به نعمتهای بهشتی توضیح می دهد و بعد می فرماید: ای احنف! اگر آنچه را از این نعمتها که در آغاز سخنم برایت گفتم از دست دادی، آنگاه است که بی­گمان در جامه هایی از قطران خواهی بود. «قطران» لباسهاییست مثل قیر که همراه آتش به بدن می چسبد. قطران لباس اهل جهنم است. «و میان آن آتش و میان آبی جوشان سرگردان می شوی و از نوشیدنی داغ و جوشان و پزان نوشانده خواهی شد و در آن روز چه کمرهای خورد شده و چهره ­های متلاشی شده و بدریخت و بینی­ های در هم شکسته ­ای که در آتش خواهند بود. قرآن می فرماید:« تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِیهَا كَالِحُونَ= آتش چهره آنها را مى‏ سوزاند و آنان در آنجا ترش‏رویند». « کالح» یعنی وقتی لبهای اینها می سوزد، از شدت حرارت آنقدر باد می کند که این لب از شدت باد تا جلوی بینی و تا نزدیکی چشمشان می آید و از پایین هم آویزان می شود. یکی از عذابهای قیامت این است که جهنمیان ریخت و شکل مناسبی ندارند. یعنی شما با قیافه معمولی نمی توانی اینها را ببینی. اینها همه قیافه­ هاشان در هم و بر هم و زشت است. این معنی کالح است. «انسان هایی که غل و زنجیر دست های آنها را خورده و طوقها در گردنشان فرو رفته است. ای احنف! کاش آنها را ببینی که در دره­ های دوزخ به طرف  پایین و از کوه ­های آن بالا می روند؛ در حالی که جامه ­هایی از قطران بر ایشان پوشانیده ­اند و با تبهکاران و اهریمنان آنجا همدم گشته ­اند. هر گاه از بدترین مجازات آتش فریاد کمک سر دهند، کژدم ها و مارهای دوزخ سخت بر آنها یورش می برند». یعنی وقتی صدا و ناله ­های جهنمیان در می آید، عقربها و مارها به خشم می آیند و به اینها حمله می کنند. «کاش آوازدهنده ­ای را ببینی که می گوید: ای بهشتیان غوطه ­ور در نعمتهای آن!»، یکی از عذابهای جهنمی ها این است که جهنمی و بهشتی همدیگر را می توانند ببینند. جهنمی ها دو چیز را می بینند و این باعث شکنجه روحی شان می شود: 1ـ این که بهشت خودشان را به آنها نشان می دهند که این مال تو بود. 2ـ بهشت و لذت دیگران را هم می بینند. «کاش آوازدهنده ­ای را ببینی که می گوید ای بهشتیان غوطه ­ور در نعمتهای آن و برخورداران از جامه­ ها و زیورهای آن! جاوید بمانید که مرگی در کار نیست». بعد مژده دوم را می دهد که از خود بهشت لذتش بیشتر است و آن ابدیت در بهشت است. می گوید: شما هرگز از بهشت خارج نمی شوید. می گویند: «جاودانه بمانید که مرگی در کار نیست. در این هنگام امید آن دوزخیان قطع می گردد. درها به رویشان بسته می شود و رشته ­های روابط میانشان بریده می شود و دیگر ناامید می شوند. در آن روز چه پیرها که فریاد می زنند ای داد از پیری و چه جوانها که فریاد بر می آورند ای داد از جوانی». یعنی خود پیغمبر فرمود: خدا جوانی را که جوانی نمی کند دوست دارد. یعنی نمی گوید من جوانم؛ خوشگلم و مجازم که بروم در خیابان و هر غلطی دلم خواست بکنم؛ من جوانم هیکلم قشنگ است، پس باید هر طور دلم خواست لباس بپوشم. همین حس جوانی، خودنمایی که من باید خودم را به بقیه نشان بدهم و جوانی کنم و هر چه دلم خواست بگویم و هر کاری دلم خواست بکنم؛ هر چه خواستم ببینم؛ هر چه خواستم بشنوم؛ هر چه خواستم بخورم؛ همین جوانی اینها را بدبخت می کند. در روایت داریم مستی جوانی از آن مستی هاییست که بسیار خطرناک است. بپرهیزید از مستی های جوانی. نگویید جوانیم و عشقمان است و باید دنبال عشق و حال خودمان باشیم. شما در این زمان میلیونها جوان بسیجی داشتید با یک نسل قبل از شما که اینها همه جوانی شان را پای خدا و امام حسین ریختند. الان «عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» هستند و در بالاتر از بهشت و شاهد ما هستند؛ چون شهیدند همه ما را می بینند. «در آن روز، چه زنها که فریاد می زنند ای داد از رسوایی، پرده­ ها از ایشان دریده می گردد و رسوا می شوند؛ در آن روز چه بسیار کسانی که در میان طبقات غوطه ­ور و محبوسند. خدا به داد تو برسد ای احنف». علی (علیه‌السلام) دارد به یار خودش و به رفیق و صحابه خودش اینها را می گوید. می گوید:« ای احنف یا بهشت را بدست می آوری و یا اگر به دست نیاوردی اینها منتظر تو هستند. خدا به دادت برسد، از آن غوطه­ ور شدنی که بعد از پوشیدن جامه ­های کتانی و نوشیدن آب خنک شده در کنار دیوارها». می گوید:« بعد از اینها جامه ­ای بر تو می پوشانند که هر لطیفی را که به تو ارزانی شده سفید می گرداند و چشمانی را که با آن عزیزی را می دیده ­ای و لذت می بردی؛ این چشمها را از کاسه به در می آورند. این است آن چه خداوند برای گناهکاران آماده ساخته است». پیامبر می فرماید: در روز قیامت امر می شود که گروهی از مردم را به سوی بهشت ببرند، چقدر آدم خوشحال می شود وقتی به او بگویند بهشتی هستی. چقدر لذت می برد خدا می گوید اینها را ببرید بهشت. هنگامی که نزدیک آن می رسند و بوی بهشت را استشمام می کنند و چشمانشان به قصرها می خورد؛ کم کم  جلو می روند و داخل بهشت را می بینند. در آنجا نعمتهای دیگری می بینند. ندا می آید آنها را برگردانید که بهره ­ای از آن ندارند. چنان با حسرت و افسوس بازمی گردند که هیچ کس با چنان حسرتی باز نگشته است. می گویند پروردگارا اگر پیش از آنکه این نعمتهای بهشتی را به ما نشان دهی، به آتش می بردی برای ما آسانتر بود. خدا می فرماید: این جزای شماست که در خلوت خود با ارتکاب به گناهان به جنگ با من بر خاستید و در خانه ­هایتان و خلوت هایتان و آن موقعی که هیچ کس نبود، هر کاری که دلتان می خواست می کردید. ولی هر گاه با مردم روبرو می شدید فروتنانه برخورد می کردید. درست بر عکس آن چیزی که در دلهایتان با من رفتار می کردید با مردم برخورد می کردید. [1] - غرر الحكم : 2438.

در دعاهایی که سحرها و شبهای ماه مبارک رمضان داریم، تقسیم ­بندی ها و ارکانی وجود دارد که توجه به آنها به ما کمک می کند تا تمرکز دعایی خود را در این شبها روی چه مطالبی بگذاریم و چه چیزهایی را از خداوند تبارک و تعالی بخواهیم. در شبهای قدر، شب نوزدهم، شب بیست و یکم و بیست و سوم مراسم قرآن سر گرفتن داریم. وقتی قرآن به سر می گیریم، می خوانیم: «اَللّهُمَّ اِنّی أَسئَلُکَ بِکِتابِکَ المُنزَل= خدایا قسمت می دهم به این کتابی که نازل کردی». «وَ ما فیهِ= و هر چه که در این کتاب هست». «وَ فیهِ اِسمُکَ الاَکبَر= اسم اکبر تو در این کتاب هست». «وَ اَسمائُهُ الحُسنی= و اسمهای زیبای تو در این کتاب هست». خدا را قسم می دهیم به قرآن که پیش خدا خیلی عزیز است و تمام محتوای قرآن که اسم اکبر و اعظم خداوند نیز شامل آن است. « وَ ما یُخافُ وَ یُرجی= هر چیزی که قرار است از آن ترسیده شود و هر چیزی که قرار است به آن امیدوار باشیم». خدایا به همه اینها قسمت می دهم که امشب اولین خواسته و مهمترین خواسته ما را برآورده سازی و آن خواسته ما این است:«اَن تَجعَلَنی مِن عُتَقائِکَ مِنَ النّار= که من را از آزادشدگان از آتش قرار بده». چه چیزی از همه مهمتراست؟ چیزی که معمولا ما در طول سال و در طول عمر از آن خیلی غفلت داریم. عظیمترین و مهمترین نیاز انسان این است که جهنمی نباشد و گناهانش دامن­گیرش نشوند. امکان ندارد کسی گناه نکند، ما که معصوم نیستیم، بالاخره ممکن است گناه کنیم. اما اینکه ما بواسطه این گناهان سر از جهنم در نیاوریم، مسئله مهمی است. بزرگترین دلشوره معصومین برای ما این است که مبادا ما که فرزندانشان هستیم، کاری بکنیم که گرفتار عذاب و آتش شویم. چون هم خودمان می سوزیم و هم آنها اذیت می شوند. متاسفانه صفت نداشتن ترس از جهنم، تنها صفتی است که در ما نیست. به ندرت و انگشت شمارند کسانی که بگویند من در عمرم 5 دقیقه از ترس جهنم لرزیدم و گریه کردم و به سجده و التماس افتادم. سجده به تعبیر امام صادق(علیه السلام) به پای خدا افتادن است. وقتی شما سجده می کنی، سرت را روی پای خدا می گذاری. کسی که بگوید، من 5 دقیقه افتادم روی پای خدا و واقعاً حیا کردم و اضطراب داشتم از عذاب آنجا؛ از نوشیدنی های جوشان؛ از چرک و خونی که باید بخورم؛ از مار و عقرب ها و غصه ­ها و خواری و رسوایی آنجا. اصلا انگار کسی به ما تضمین داده که ما بهشتی هستیم و جهنمی نیستیم. پناه بردن به خدا از عذاب آتش، خصلت نیکان است قرآن کریم در وصف نیکان و خوبان می گوید که از دعاهای مهم نیکان و خوبان، ترس از جهنم و پناه بردن به خدا از شر آتش است. قرآن می فرماید:« الَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ[1]= همانان كه خدا را [در همه احوال] ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد مى كنند و در آفرینش آسمانها و زمین مى‏ اندیشند [كه] پروردگارا اینها را بیهوده نیافریده‏ اى منزهى تو پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار». «تفکر» نقش مهمی در رسیدن به مقام ها و درجات آخرتی دارد. هر کس به مقامی رسیده و می رسد و از هر شری که نجات می یابد، به برکت تفکر و تعقل است. قرآن می گوید: جهنم جای بی فکرهاست: « وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِی أَصْحَابِ السَّعِیرِ[2] = و گویند اگر شنیده [و پذیرفته] بودیم یا تعقل كرده بودیم در [میان] دوزخیان نبودیم». جهنم مال آدمهای بی­ فکر است، کسانی که تعمق و تأمل نمی کنند. همه افکارشان صرف امورات جمادی و نباتی و حیوانی می شود و به این نمی اندیشند که من برای چه خلق شده ام؟ من برای چه به دنیا آمده ام؟ من چه وظائفی دارم؟ 50 تا سؤال روز قیامت چه چیزهایی است؟ شب اول قبر چه سؤالهایی می پرسند؟ من چه چیزهایی را باید جواب بدهم؟ خدا در قرآن می فرماید: بدترین بندگان من آدم های بی­فکرند. آدم هایی که عقلشان را به کار نمی اندازند. انسان های عاقل در آفرینش آسمان و زمین تفکر می کنند و می گویند خدایا تو اینها را عبث خلق نکرده ای. اینها هدف دارند و از این هدف­دار بودن، به قیامت می رسند و آنجا با فکرشان هم بهشت را می بینند و هم جهنم را و اینجاست که از جهنم می ترسند، به خدا می گویند خدایا تو منزهی از این که خلقت بیهوده داشته باشی. خدایا ما را از جهنم نجات بده. ما را از آتش جهنم نگه دار. ببینید فکر آدم را به کجاها می برد. « رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِینَ مِنْ أَنْصَارٍ[3] = پروردگارا هر كه را تو در آتش درآورى یقینا رسوایش كرده‏ اى و براى ستمكاران یاورانى نیست». خواری بدتر از این نیست که انسان جهنمی شود. قرآن از زبان مؤمنین اینگونه می فرماید:« وَالَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا[4]= و كسانى‏ اند كه مى‏ گویند پروردگارا عذاب جهنم را از ما بازگردان كه عذابش سخت و دایمى است». مؤمنین به خداوند عرض می کنند، خدایا عذاب جهنم را از ما بازگردان، چون عذابش سخت و دائمی است. علی(علیه السلام) می فرماید: بعضی از شماها کارهایی می کنید که باعث می شود، 300 هزار سال در آتش بمانید. یعنی 300 هزار سال طول می کشد تا دست ما به شما برسد و شما را نجات بدهیم. دوباره قرآن می فرماید که مؤمنین به خداوند می گویند:« وَمِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ[5]= و برخى از آنان مى‏ گویند پروردگارا در این دنیا به ما نیكى و در آخرت [نیز] نیكى عطا كن و ما را از عذاب آتش [دور] نگه دار». روایاتی در خصوص پناه بردن از عذاب آتش به خداوند علاوه بر آیات قرآن در روایات نیز به ما سفارش شده تا از عذاب قبر و عذاب جهنم به خدا پناه ببریم. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:« عوذوا بِاللّه مِن عَذابِ القَبرِ ومِن عَذابِ جَهَنَّمَ[6] =  از عذاب قبر و از عذاب دوزخ ، به خدا پناه ببرید». منظور ما از جهنم، آتش قیامت است که به طور کلی به آن جهنم می گوییم. «جهنم» اسمی است برای محل عذاب گناهکاران اعم از کافرین، مشرکین و منافقین. جهنم طبقه ­بندی دارد و 7 طبقه است. قرآن می فرماید: جهنم 7 طبقه است و در هر طبقه دسته خاصی را می برند. اسم بدترین جا و پایینترین طبقه «جهنم» است. بعد از آن طبقه ششم «لظی» است. طبقه پنجم «حُطَمَه»،  طبقه چهارم «سَقَر»، طبقه سوم «جحیم»، طبقه دوم «سعیر» و طبقه اول «هاویه» می باشد. این اسم ها را در قرآن هم داریم. آدمها با شخصیت های گوناگون هر کدام اهل طبقه ای از آن هستند. یعنی شخصیت ها به گونه ای است که از نظر روانی و روحی تناسب با یکی از این طبقات دارند. در آیات و روایات، منظور از جهنم، همه طبقات است. پناه ببرید به خدا از شر عذاب قبر و از عذاب جهنم. ما به دلیل نادانی و بی معرفتی حواس مان نیست که داریم کجا می رویم. من دیده ام، بعضی ها آنقدر غافلند، آنقدر احمقند، که تعجب آور است. می گوید: من جلسه فلانی را نرفتم. می گویم: برای چه؟ می گوید: دیدم دارد راجع به جهنم صحبت می کند، دلم گرفت». این دارد فرار می کند، یعنی نمی خواهد به قبر، قیامت، جهنم، فکر کند، این آدم خیلی غفلت زده است و خیلی قساوت قلب دارد. خداوند از سه کس تعجب می کند پیغمبر می فرماید:« إنَّ اللّه َ یَعجَبُ مِن سائِلٍ یَسأَلُ غَیرَ الجَنَّةِ ، ومِن مُعطٍ یُعطی لِغَیرِ اللّه ِ، ومِن مُتَعَوِّذٍ یَتَعَوَّذُ مِن غَیرِ النّارِ[7]= خدا تعجب می کند از سؤال کننده ای که از خدا غیر از بهشت را می خواهد؛ و از کسی که عطا می کند برای غیر خدا و کسی که پناه می برد از غیر آتش». پس باید شوق بهشت در دل انسان بیفتد و از خدا آن را بخواهد، حتی بالاتر از بهشت را هم با اشتیاق تمام از خدا بخواهد. شخصی که با اشتیاق بهشت را نخواهد، طبیعی و نرمال نیست؛ یک ذره اِعوجاج شخصیتی و فکری دارد. بهشت آنقدر عظمت دارد که فرمود: شما هر چه در مورد بهشت بشنوید، با آن چیزی که در دنیا دیده اید، فقط شباهت اسمی دارد و گرنه حقیقت آن را هیچ کس نمی تواند درک کند. قرآن می فرماید:«فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ من قرة اعیین= هیچ کس نمی داند چه چیزی از چشم روشنی ها برایش مخفی شده است». پیامبر می فرماید:« دم در بهشت، به فرد بهشتی آنقدر عطا می کنند که او ذوق زده می شود. اگر فرشته به دادش نرسد، از شدت خوشحالی جا در جا می میرد». می فرماید: گداترین آدم یعنی کسی که در آخرین روزِ 50 هزار سال قیامت که همه حساب و کتابها به پایان رسیده، به حسابش رسیدگی می شود و با شفاعت و با عجز و التماس وارد بهشت می شود. می گوید: او وقتی وارد بهشت می شود، خدا چنان سلطنتی در بهشت به او می دهد که فقط یک میلیون خادم دارد. یعنی آنقدر بهشت این شخص عظمت دارد که اگر بخواهد همه بهشتیها را دعوت کند جا برای پذیرایی دارد. خدا دیگر از چه کسی تعجب می کند؟ «وَ ما مُعطٍ یُعطی لِغَیرِ الله= آدم های ریاکاری که وقتی عطا می کنند؛ غیر خدا را در نظر می گیرند». اینها وقتی به کسی کمک می کنند، غیر خدا را در نظر می گیرند. برای خدا عطا نمی کنند. برای خوش آمدن این و آن و برای ریاکاری برای چیزهای دیگر عطا می کنند. «وَ مِن مُتِعَوِظٍ یَتَعَوَظُ مِن غَیرِ الله= از آدم ترسویی که از غیر خدا می ترسد»؛ آدم ترسویی که روزی هزاربار از مشکلات زندگیش می ترسد، به منِ‌ خدا پناه می آورد و منِ خدا تا به حال یکبار ندیدم او از جهنم بترسد و به من پناه بیاورد. از حادثه، تصادف، بی­ پولی، مریضی، مادرشوهر، پدرشوهر، مادرزن، پدرزن، باجناق و جاری به خدا پناه می برد؛ از نق و غر دیگران از خواری دنیا به خدا پناه می برد؛ اما تا به حال ۵ دقیقه من ندیدم از خواری قیامت و عذاب آنجا و بدبختی آنجا بترسد و به منِ خدا پناه بیاورد. پیامبر می فرماید: خدا از این شخص هم تعجب می کند. روزی 7 بار این دعا را از خدا بخواهید هیچ بنده ای نیست که روزی ۷ بار بگوید، از خدا بهشت را می خواهم و از آتش به خدا پناه می برم؛ مگر این که آتش بگوید: خدایا او را از من پناه بده. پیغمبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:« أعوذُ بِاللّه مِن حالِ أهلِ النّارِ[8] = پناه می برم به خدا از حال جهنمیان». در حدیث دیگر فرمود: «أعوذ بالله من النّار ، ویل لأهل النار[9] = پناه می برم به خدا از آتش و وای بر اهل آتش». این پیغمبر رحمت خداست که دارد این حرفها را می زند. حال اگر کسی بخواهد پناه ببرد، چگونه پناه ببرد؟ پیغمبر به ما یاد داده که چگونه به خدا پناه ببریم. می فرماید: « ما من عبد یقول كل یوم سبع مرات أسأل اللّه الجنة و أعوذباللّه من النار؛ إلا قالت النار یا رب أعذه منی[10] = هیچ بنده ای نیست که روزی هفت بار بگوید، از خدا بهشت را می خواهم و از آتش به خدا پناه می برم؛ مگر این که آتش بگوید: خدایا او را از من پناه بده». یعنی بنده ای که هفت بار در روز از آتش به خدا پناه ببرد، جهنم هم از خدا می خواهد که آن بنده را پناه دهد. علی(علیه السلام) می فرماید:« مَا خَیْرٌ بِخَیْرٍ بَعْدَهُ اَلنَّارُ وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ اَلْجَنَّةُ وَ كُلُّ نَعِیمٍ دُونَ اَلْجَنَّةِ فَهُوَ مَحْقُورٌ وَ كُلُّ بَلاَءٍ دُونَ اَلنَّارِ عَافِیَةٌ [11]= خوشى و نیكى (سود دنیا) كه پس از آن آتش باشد (موجب كیفر الهىّ گردد در حقیقت) خوشى و نیكى نیست، و ناخوشى و بدى (سختى دنیا) كه پس از آن بهشت باشد (در حقیقت) ناخوشى و بدى نیست، و هر نعمتى پائین تر از بهشت، كوچك و بى اهمیّت است، و هر بلاء و گرفتارى كمتر از آتش آسایش و آسودگى است». آن چیزهایی که شما خیلی خوشتان می آید و از آن خیلی لذت می برید، اگر قرار است بعدش آتش باشد، اصلا خیر نیست و همینطور سختی که بعدش بهشت است، بد نیست. هر بلائی که کمتر از آتش جهنم باشد، عین آسودگی است. از این رو در دعاها داریم، خدایا هر کاری در این دنیا با من می کنی، بکن. اما من به جهنم نمی توانم بروم. شب های قدر که دعای جوشن کبیر می خوانیم، این جمله را بعد از فراز تکرار می کنیم: «سُبحانَکَ لا اِلهَ اِلاّ اَنت اَلغَوث اَلغَوث، خَلِصنا مِنَ النّارِ یا رَبّ = خدایا نجاتم بده؛ خلاصم کن از آتش». جمعاً در سه شب قدر، 300 مرتبه از خدا می خواهیم که ما را از آتش نجات دهد. یعنی مسئله خیلی مهم است که این همه تأکید آن هم در شبهایی به عظمت شبهای قدر به ما سفارش شده است. در همه دعاها به این مسئله سفارش شده است. در دعای ابوحمزه ثمالی داریم:« اَبکی...؛  اَبکی...؛  اَبکی...؛» ای خدایا من! گریه می کنم برای موقع جان دادنم. گریه می کنم برای تنهایی آن لحظه­ ام. گریه می کنم برای تنگی قبرم. گریه می کنم از آن موقعی که همه من را تنها می گذارند. امام سجاد (علیه السلام) گریه می کند، اما ما اصلاً  کَکِ مان هم نمی گزد. داستان چیست؟ آیا ما چیزهایی بیشتر از ائمه و اهل بیت می دانیم؟ یا آنها زیادی می ترسند و حواسشان نیست. یا نه ما خیلی غافل هستیم؟ مادرمان فاطمه زهرا ببینید چه می گوید:«رَبِّ اَستَجیرُکَ مِنَ النّار فَاَجِرنی رَبِّ اَعوذُ بِکَ مِنَ النّار فَاَعِذنی= خدایا من پناه می برم به تو از آتش، پس پناهم ده. پناه می برم به تو از آتش؛ پناهم ده». مجبوریم در زبان فارسی «استجار» و «اعوذ» را با هم یک طور معنا بکنیم. «استجیر» یعنی خدایا من می خواهم تو در مقابل جهنم حمایتم کنی. در قنوت نماز وتر، 300 بار به خدا می گوییم: «العفو». البته واجب نیست. اگر کسی یک موقعی حال ندارد، نگوید هم اشکالی ندارد. یک قنوت معمولی بخواند هم درست است. «العفو» یعنی خدایا آتش نه؛ جزا نه؛ من جزا نمی خواهم. 70 بار بگو: «استغفرالله». «استغفرالله» یعنی خدایا نه تنها جهنم نبر، بلکه رویت را هم از من برنگردان، با من قهر نکن. بعد از اینکه اینها را خواندی و 40 نفر مؤمن را دعا کردی. باز می گویی:«هذا مَقامٌ من عاذِ بِکَ مِنَ النّار= خدایا این جایگاه کسی است که از آتش به تو پناه می برد». علی (علیه‌السلام) طور دیگری به خدا پناه می برد. اینهایی که خواندیم معمولی هستند و همه می خوانند. حضرت علی می فرماید:« ای آنکه مرا گرامی داشتی و شرافت بخشیدی و نعمتم دادی! از زقوم به تو پناه می برم». «زقوم» خوراک جهنمیان است. «و از آب جوشان به تو پناه می برم» فرمود: یکی از بدترین استقبال های قیامت از جهنمیان این است که اول آب جوشان را به خوردشان می دهند که تمام امعاء و احشاء بدن شان را ذوب می کند. خیلی از ما از اینها می خوریم و با خودمان داریم، اما حواسمان نیست. امیرالمؤمنین خدا را اینگونه صدا می کند:« یا رَبَّ النّار = ای پروردگار آتش»! به تو پناه می برم از آب جوشان ای پروردگار آتش! از خفتن در آتش در میان طبقات آتش و در سایه ­های آتش در روز آتش به تو پناه می برم. این دعای قنوتِ نماز شب حضرت علی (علیه السلام) است. حضرت بعد از پناه بردن از آتش، از خداوند بهشت را می خواهد. این خود انسان است که می تواند انتخاب کند، خدایا بهترین بهترینها را که همان خشنودی و بهشت است از تو می خواهم و از بدترین بدها که همان خشم تو و آتش است به تو پناه می برم. اینک در پیشگاه تو کسی ایستاده است که از آتش به تو پناه آورده است. خدا اگر ببیند که یک نفر دلش واقعاً ترسیده حتماً پناهش می دهد؛ به شرطی که بایستد جلوی خدا و بگوید من ترسیدم و ترسش را نشان بدهد به خدا.   عذاب آتش و جهنم   [1] - آل عمران/191. [2] - ملک/10. [3] - آل عمران/192. [4] - فرقان/65. [5] - بقره/201. [6] - السنن الكبرى للنسائی : ج 4 ص 462 ح 7946 عن أبی هریرة ، كنز العمّال : ج 1 ص 484 ح 2119 . [7] - تاریخ بغداد : ج 9 ص 267 ، كنز العمّال : ج 2 ص 85 ح 3260 . [8] - سنن الترمذی : ج 5 ص 578 ح 3599 ، سنن ابن ماجة : ج 2 ص 1260 ح 3833. [9] - رواه أبو داود رقم ٨٨١ فی الصلاة ، باب الدعاء فی الصلاة ، وابن ماجة رقم ١٣٥٢ فی إقامة الصلاة ، باب ما جاء فی القراءة فی صلاة اللیل. [10] - کتاب  مسند الإمام الصادق أبی عبد الله جعفر بن محمد(ع). [11] - ترجمه وشرح نهج البلاغه(فیض الاسلام)، ج 6 ، صفحه ی 1270

منظور از آزاردهنده این است که حق الله و حق الناس را رعایت نکند و گرنه نفس و بخش طبیعی، خود به خود هم از حق الله و هم از حق الناس در فشار است. شأن طبیعی و جنبه حیوانی خوشش نمی آید شما در مسجد باشید. شاید برای همین بود که وقتی از علی علیه‌السلام پرسیدند «دوست داری در مسجد باشی یا در بهشت، فرمود: در مسجد؛ و دلیلش این است که در بهشت که باشم، نفس من شاد می شود، اما در مسجد که باشم خدا شاد می شود». در جنبه حیوانی، نه آقایان و نه خانمها دوست ندارند حجاب باشد، ولی در جنبه انسانی، هرکسی از حجاب لذت می برد. جنبه حیوانی هر چقدر می خواهد عصبانی بشود، اشکال ندارد. بحث برسر رعایت نکردن حق الله و حق الناس است. بنابراین، یک قبر زیبا و وسیع و یک قبر باشکوه که این همه از آن یاد کردند، بسته به این است که ما در نظام حق الله و حق الناس چگونه عمل کرده باشیم. ملک الموت هنگام قبض روح به مؤمن سخت نمی گیرد ارزش و اعتبار مؤمن نزد خدا به اندازه ای است که وقتی حضرت ملک الموت برای قبض روح مؤمن می آید، با او مدارا می کند. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله ملک الموت را بر بالین مردى از انصار دید، فرمود :« یا مَلَكَ المَوتِ! ارفُقْ بصاحِبی فإنّهُ مؤمنٌ، فقالَ ملَكُ المَوتِ: طِبْ نَفسا و قُرَّ عَینا، و اعلَمْ أنّی بكلِّ مؤمنٍ رَفیقٌ، و اعلَمْ یا محمّدُ أنّی لَأقبِضُ رُوحَ ابنِ آدمَ فإذا صَرَخَ صارِخٌ مِن أهلهِ قُمتُ فی الدّارِ و مَعی رُوحُهُ فقلتُ : ما هذا الصّارِخُ ؟! و اللّه ِ ما ظَلَمناهُ ، و لا سَبَقنا أجَلَهُ ، و لا استَعجَلنا قَدرَهُ ، و ما لَنا فی قَبضِهِ مِن ذَنبٍ ، و إن تَرضَوا بما صَنَعَ اللّه ُ تُؤجَروا ، و إن تَحزَنوا و تَسخَطوا تأثَموا و تُؤزَرو[1]=  اى ملك الموت! با صحابى من مدارا كن كه او مؤمن است. ملك الموت گفت : آسوده خاطر باش و غم به خود راه مده و بدان كه من با هر مؤمنى مدارا مى كنم. اى محمّد! بدان كه من جان فرزند آدم را مى گیرم و چون كسى از خانواده او فریاد ناله سر دهد، با روحى كه گرفته ام، در میان حیاط مى ایستم و مى گویم : این چه فریادى است؟ به خدا قسم كه ما به او ستم نكردیم و [در گرفتن جانش] بر اجلش پیشى نگرفتیم و زودتر از تقدیرش به سراغش نیامدیم و در ستاندن جانش ما را گناهى نیست. اگر به آنچه خدا كرده راضى باشید، اجر می یابید و اگر اندوهگین و ناراضى باشید، گناهكار شوید». « أنّی بكلِّ مؤمنٍ رَفیقٌ» حضرت جبرئیل می گوید من رفیق همه مؤمنان هستم و با آنها مدارا می کنم. رفیق یعنی کسی که رفق دارد و مدارا می کند. خیلی چیزها را اصلاً ندید می گیرد. رفقا به همدیگر سخت نمی گیرند. یکی از کسانی که عزرائیل علیه السلام اشتیاق دارد نزد او برود، مؤمن است. اگر انسان یک لحظه قبر را ببیند، همه کاری می تواند بکند. هم می تواند خودش را تغییر بدهد، بدترین اخلاقها و سخت ترین خلقها خشن­ترین اژدها و عقربها و مارهایی که پیچیده شده به دور روحش، همه را می تواند بکشد. سپس حضرت عزرائیل می فرماید: وقتی من روح بنی آدم را قبض می کنم، خانواده اش فریاد و ضجه می زنند و من در حیاط خانه­ اش می ایستم و با اینکه این روح با من است و می گویم ما ظلم نکردیم، زودتر از تقدیرش هم او را نمی بریم. من مأمور هستم. « و إن تَرضَوا بما صَنَعَ اللّه ُ تُؤجَروا = اگر راضی باشید به این کاری که خدا کرده، اجر یابید». اگر غمگین بشوید به این کاری که خدا کرده و غضبناک بشوید که چرا خدا این کار را کرد، گناه کردید و وزر و وبالش برگردنتان می ماند. پس بدانید که خدا به کسی ظلم نمی کند. چهره و نحوه برخورد عزرائیل، شبیه باطن خود ماست قبلاً گفتیم که چهره عزرائیل و نحوه آمدنش از نفس مؤمن نشأت می گیرد. در واقع صورت نفس و باطنت، روی چهره عزرائیل و عکس­العمل های عزرائیل ظاهر می شود. آرامشت، شادیهایت، بی ­آزاریها، نیش نزدنها، تنگ نگرفتن ها، فشار ندادن ها، تاریک نکردن ها، اذیت نکردن ها، نسوزاندن های تو چهره زیبای عزرائیل می شود. اما اگر تو خشن باشی و در زندگی نیش بزنی، اذیت بکنی، و دیگران از دست تو در فشار و آزار باشند، عزرائیل با چهره ی بد و خشن سراغ انسان می آید. عزرائیل خودت هستی؛ شأن خودت هست و همانطور که قبر خودت هستی، ملک الموت هم خودت هستی؛ سکرات موت خودت هستی؛ صحیفه و نامه اعمال خودت هستی و محاسبات را هم خودت انجام می دهی. اینها مبانی معرفت نفسی است. قرآن می گوید:« اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْیَوْمَ عَلَیْكَ حَسِیبًا[2] = نامه‏ ات را بخوان! كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى». قاضی و محکمه هم خودت هستی. قرآن می گوید خودت برای خودت حکم بده و خودت الان بگو چه وضعیتی داری. خود وجود انسان آنجا اصلاً بیان می کند. مثل بچه ­ای که وقتی به دنیا می آید، نمی تواند دروغ بگوید که من سالم هستم یا سالم نیستم. هر چه هست نشان می دهد. هر نقصی دارد،آشکار است؛ وجودش دارد حرف می زند. صحیفه اعمال جنین برای دوران رحمی اش خود اوست که متولد شده است. پس همه چیز خودت هستی. هر چه انسان در سکرات موت و قبر به بعد می بیند، همه تجلیات نفس خودش است. اینکه در فرمول مهم سال گذشته عرض کردیم که «بهشت در نفس است نه نفس در بهشت؛ جهنم در نفس است، نه نفس در جهنم»، برای این است که تمام خلقت جهنم را ما خودمان انجام می دهیم. قرآن فرمود: «عَیْنًا یَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ یُفَجِّرُونَهَا تَفْجِیرًا[3] = چشمه‏ اى كه بندگان خدا از آن مى ‏نوشند و [به دلخواه خویش] جاریش مى كنند». یعنی همه چیز را خودت تعیین می کنی. پس ما باید روی خودمان کار کنیم. بحث خودسازی این است که انسان یقه خودش را بگیرد و با خودش درگیر باشد، بی حساب و کتاب نباشد. خداوند به قدری مؤمن را دوست دارد که در دنیا هم به او بشارت می دهد؛ یعنی همه چیز را برای آخرت نمی گذارد. پیامبر اکرم فرمودند:« إن ملك الموت لیقف من المؤمن عند موته موقف العبد الذلیل من المولى، فیقوم وأصحابه لا یدنو [ن] منه حتى یبدأه بالتسلیم ویبشره بالجنة[4] = فرشته مرگ وقتی می خواهد جان مؤمنی را بگیرد، با فاصله کنارش می ایستد، مثل یک غلام ذلیل، خودش و اصحابش به او نزدیک نمی شوند، اول به او سلام می کنند و بشارت به بهشت می دهند». ملک الموت بخاطر حرمت مومن، با فاصله و همانند یک غلام ذلیل در برابر او می ایستد و سلام می کند و سپس بشارت بهشت می دهد. در روایت دیگر حضرت می فرماید: پنج­تن را نشانش می دهد. می گوید: آمدیم با اجازه، شما را ببریم. مؤمن می بیند و سلام و بشارت را می شنود. بعد با تشریفاتی او را قبض روح می کند. انسان باید خیلی قدر بداند و سعی کند در دنیا با خدا رفیق باشد. با خدا سر واجبات و محرمات، خودش را درگیر نکند. سعی کند حق الناس گردنش نباشد. به خانواده توجه کنیم؛ به بچه ­ها توجه کنیم؛ به پدر مادر توجه کنیم؛ به همسر توجه کنیم. نباید خودخواهی هایمان باعث فشار به کسی شود؛ دخالت در زندگی دیگران نکنیم که به خاطر دخالتهای ما زندگی شان خراب شود. بشارت در دنیا و در آخرت برای هر کسی فرق می کند خداوند بشارت را فقط در لحظه مرگ نگذاشته و در دنیا نیز مرتب به بندگانش بشارت می دهد. گاه افرادی هستند که از نظر ایمان ضعیفند و بشارتی که به آنها داده می شود، با کسی که از نظر ایمان قوی است، فرق می کند. باید به این نکته توجه کرد، کسانی که تازه شروع می کنند، توبه می کنند، آشتی می کنند، ضعیف هستند. مثل بچه ­ای هستند که پدر و مادر باید دستش را باید بگیرند. این زیباست که پدر و مادر دست بچه ای را که نمی تواند بلند شود در دست می گیرند و بلندش می کنند. ولی این زشت است بعد از اینکه راه افتاد و خواست بدود، شما بروی دستش را بگیری. او باید راه برود و زمین بخورد و به دیوار بخورد تا بتواند قوی شود. خداوند تبارک و تعالی دست آدم هایی را که ضعیف هستند می گیرد. اما انسان های  قوی نباید حسادت کنند. خیلی بد است من بگویم چرا مسیحی رفته حرم امام رضا شفا گرفته، مسیحی در فلان هیئت شفا گرفته، سرطانش خوب شده، خواب امام زمان را هم دیده. من که 30 سال است دارم اینجا ضجه می زنم، ناله می کنم، خدمت می کنم به امام رضا چرا یکبار در خواب من نیامده. یا اینکه مثلاً مریض من را شفا نداده. من زنم مُرد. پدرم مُرد. بچه ­ام مُرد. این خیلی بد است؛ باید بدانیم که خداوند هوای آنها را دارد و حکیم هم هست. تو وقتی 30 سال به هیئت آمدی، یعنی 30 سال به تو شرافت خدمت داده اند. تو که نباید منت برسر امام زمان بگذاری که من چون 30 سال این کار را کردم، مزدش را بده. حتماً این رابطه عاشقانه نیست. این رابطه مزدورانه است.30 سال آنها منت سر تو گذاشتند و به تو لطف کردند و در درگاه و دربار خودشان تو را پذیرفتند و نتیجه­ این هم می شود که بینهایت سعادت در آخرت نصیبت می شود و تو در بهشت پادشاه می شوی. کسی که کفش جفت کن هیئت امام حسین و ائمه باشد، آشپز یا قهوه ­چی و چای چی باشد، جارو بزند و کار بکند، هر خدمتی بکند آنجا برای این خدمت، به او سلطنت می دهند. سلطنت آخرت یعنی یک بهشت به او می دهند که به اندازه همه آسمانها و زمین است. او آنجا حاکم می شود و میلیونها خدم و حشم در قصر و برو و بیا دارد و همانند یک حاکم مطلق است. ما باید تشکر کنیم، نه این که فکر کنیم، ما هیئت رفتیم، احیا گرفتیم، نماز خواندیم، روزه گرفتیم، چقدر بچه خوبی هستیم. این منت گذاشتن می شود؛ مگر آنها نیاز دارند به این کارهای ما که ما منت سر آنها بگذاریم؟ آن بیچاره گناهکار آلوده­ای که نمی تواند روی پای خودش بایستد و نمی تواند خودش را نگه بدارد و ضعیف است، دستش را خدا می گیرد. دو تا خواب هم می بیند. اما مقام و جایگاه تو فرق دارد با او. برای همین پیغمبر فرمود: کسانی که رشد می کنند خواب دینی شان کم می شود؛ اما اینهایی که ضعیف هستند، خواب امام حسین و فاطمه زهرا علیهماالسلام را می بینند. خدا خودش بهتر می داند با بنده ­هایش چطوری رفتار بکند. خدا بد هیچ بنده ­ای را نمی خواهد. دادنش قشنگ است؛ ندادنش هم قشنگ است. آدم باید ادب داشته باشد. هر چه خدا داد راضی باشد. خدا را زیر سؤال نبرد. تو 30 سال نماز خواندی گفتی سبحان الله یعنی خدا منزه است از اینکه ظلم بکند؛ از اینکه بدی بکند؛ از اینکه نقصی داشته باشد. پس چگونه خدا را زیر سؤال می بری؟ نکته دیگر این که باید دیده شود که عقل تو می رسد یا نه. چون عقل پیامبر درونی است. می توانی بدون خواب هم جلو بروی یا نه. خودت می توانی با رساله مرجع تقلید که فرمان خداست و با رساله و با فرمان معصوم با قرآن، پیش بروی، ما احتیاج نداریم که یکسره تندتند خواب ببینیم. اینگونه نیست که من حتماً باید خواب ببینم و در خواب به من چیزی بگویند، خیر. آدم عقل و شعور دارد؛ یا نهایتاً با یک کارشناس معنوی و با یک استاد؛ با یک کسی مشورت می کند و مشکلش را حل می کند آدم های قوی خیلی نیاز به خواب دیدن ندارند. اگر آدم های قوی هم گاهی خواب هایی می بینند، آن یک بحث دیگر است. نمی گویم آدمهای قوی خواب نمی بینند. ولی خیلی احتیاجی به دستگیری ندارند. علاوه بر این، خواب های دیگران، خواب های ما هم هست و این هم بشارت می شود، پس اعتماد کنیم. او آن خواب را دیده، رؤیاهای صادقه زیاد است. فرمود: رؤیای صادقه جزئی از 70 جزء نبوت است. بشارت دیگر هم بشارت های قبل از موت است که بیان کردیم. هیچ کس زمان مرگش را نمی داند؛ اما برخی مؤمنان استثنا هستند مؤمن در بسیاری از امور با دیگران متفاوت است. یکی از این امور مساله ی مرگ است که هیچ کس زمانش را نمی داند؛ اما به برخی مؤمنین زمانش بشارت داده می شود. چون خداوند مؤمن را خیلی دوست دارد؛ گاهی قبل از موت هم بشارت هایی به او میدهد. حتماً در فامیل یا دوستان و همسایگان تان دیده اید، اگر ندیده اید، از بعضی از افراد شنیده اید که طرف می گوید:« من فردا می خواهم از دنیا بروم انشاء الله. دیگر شب آخر است که در خدمتتان هستم؛ من هفته دیگر بین شما نیستم؛ این آخرین جلسه ­ایست که همدیگر را می بینیم». اینها همه بشارت است. قبلاً به او گفته اند. ما در جبهه زیاد اینها را دیده ایم. خدا رحمت کند جواد مقدسی فرمانده ما را که شب عملیات در کردستان در حالی که دکمه پیرهنش را می دوخت، به من گفت: شجاعی این آخرین عملیاتم است. فردا دیدم که در عملیات جلوی چشم خودم او را زدند. امدادگر رفت کمکش کند، گفت: بیا ماچت کنم، دارم میروم. امدادگر را بغل کرد و بوسید و تمام کرد. ما کسانی را داشتیم که می دانستند کجا شهید می شوند. جزیره مجنون همه می رفتند. بعضی ها با قایق می آمدند. می گفتیم کجا دارید می روید؟ می گفت: قرار است آنجا زیر آن درخت شهید شوم. یکی دو تا ده تا هزار تا نبود. اصلاً در منطقه یک چیز عادی شده بود. خیلی ها خبر داشتند نحوه­ مردن شان را. می گفتند:« من ترکش به پهلویم می خورد». یکی می گفت: «خدایا من می خواهم شرمنده مادرم فاطمه زهرا نباشم دوست دارم به پهلویم بخورد». دیگری می گفت: «من دوست دارم مثل ابوالفضل دست هایم قطع بشود و همینطوری هم می شد». یکی می گفت: «می خواهم مثل مادرم هیچ اثری از من نماند». تانک به او می خورد و هیچ چیز از او نمی ماند. یعنی هر قراری با خدا می گذاشتند، همان می شد. یعنی خدا با همه رفیق است. بنابراین خود این هم بشارت است که خداوند قبل از فوت به مؤمنین بشارت می دهد. بشارت پیامبر و امیرالمؤمنین علیهما السلام هنگام مرگ فرمایشی از حضرت نبی اکرم هست در مورد آیه شریفه: « لَهُمُ الْبُشْرَى فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَفِی الْآخِرَةِ لَا تَبْدِیلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ[5] = در زندگى دنیا و در آخرت مژده براى آنان است وعده ‏هاى خدا را تبدیلى نیست این همان كامیابى بزرگ است». حضرت در تفسیر آیه اینگونه می فرماید:«هُوَ اَن یُبَشِراهُ بِالجَنَّۀِ عِندَ المَوت یَعنی مُحَمَّداً وَ عَلیّاً= آن دو نفر قبل از موت مژده بهشت را می دهند». بشارت در دنیا غیر از بشارت در آخرت است. درمورد بشارت در دنیا حضرت فرمود: «هُوَ» این بشارت این است که آن دو نفر(یُبَشِراهُ) بشارت می دهند، فعل را تثنیه آورده، آن دو نفر یعنی پیامبر و امیرالمؤمنین قبل از موت مژده بهشت را می دهند. پس برای مؤمن، قبل از ارتحالش این که پیامبر و امیرالمؤمنین بشارت دهنده ی او هستند، یک بشارت است. البته نه اینکه فقط پیامبر و امیرالمؤمنین فقط باشند. سایر ائمه هم می آیند، این بستگی به میزان سنخیت هرکس با اهل بیت دارد. بستگی دارد به این که شخص با کدام یک انس بیشتری دارد. آنها هم می آیند و بشارت می دهند و از او استقبال می کنند. آسانی مرگ مؤمن مثل نوشیدن آب خنک در تابستان گرم است نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:«إنّ أشدّ شیعتنا لنا حبّاً یكون خروج نفسه كشرب أحدكم فی الیوم الصائف الماء البارد الذی ینتفع منه القلب، وأنّ سائرهم لیموت كما یغطّ أحدكم على فراشه كأقرّ ما كانت عینه بموته[6]= آن شیعیانی که علاقه شان به ما خیلی زیاد است، مرگ آنها مثل نوشیدن آب خنک در تابستان گرم است، آنطوری که به دل می چسبد. مابقی آنها در بستر خودشان به خوشایندترین حالت می میرند حالتی که هر کسی آرزو می کند ای کاش جای آنها باشد و یک چنین مرگی را داشته باشد». قرآن می فرماید: کفار هم به خدا علاقه دارند، اما مؤمن «اَشَدُّ حُبّاً لله» است، شدت حب مؤمن بیشتر است. محبت در مؤمنین هم شدت و ضعف دارد. شیعیانی که نسبت به اهل بیت علاقه دارند، یک جور نیستند. به بعضی ها تا می گویی امام حسین، فاطمه زهرا، پیغمبر، بند دلشان می برد. تا می گویی امام زمان، حالش منقلب می شود. بعضیها نه دلسردتر هستند. علاقه هم دارند، شیفته هم هستند. جایش هم باشد، جانشان را هم می دهند. ولی آن داغی و شیفتگی را ندارند. حضرت می فرماید آنهایی که خیلی شیفته ما هستند، مرگ شان همانند نوشیدن آب سرد در تابستان گرم است. همه در همین یک کلمه خلاصه می شود که همه سرمایه یک آدم دلش و همه سرمایه دلش محبوبش است. ببین عاشق چه کسی می شوی. چون فرمود: شما عاشق هر کس و هر چیزی باشید، با همان محشور می شوید. توشه ما عشق و شیفتگی به خدا و اهل بیت است. در بازار آخرت هیچ چیز دیگر از شما نمی خرند. اگر نمازی هم بخرند، روزه­ای هم بخرند، جهادی هم بخرند، همه با این مقیاس سنجیده می شود؛ مقیاس محبت. پس تا می توانید در این بازار ابدی روی این تجارت سرمایه سرمایه ­گذاری کنید. محبت و عشقتان را زیاد کنید. از فرصتها برای خدمت به امام زمان استفاده کنید. « وأنّ سائرهم لیموت كما یغطّ أحدكم على فراشه» مابقی شیعیان هم که زیاد شیفته نیستند و محبت شان هم کمتراست، آنها را هم تحویل می گیرند. آنها در بستر خودشان به خوشایندترین حالت می میرند، حالتی که هر کسی آرزو می کند، ای کاش جای آنها باشد و یک چنین مرگی را داشته باشد.   منازل آخرت/ مرگ/علم به زمان مرگ/بشارتهای مرگ - [1] كنز العمّال : 42810 . [2] - سوره اسراء/14. [3] - سوره مبارکه انسان/6. [4] - الفقیه: 1 / 135 / 365.  [5] - سوره یونس/64. [6] - تأویل الآیات : ٧٥٢.

نوع مردن ها همرنگ خود آدم هاست. ما چقدر خدا را شکر بکنیم مسلمان و شیعه هستیم و محب اهل بیت هستیم. یعنی خدا اگر قرار بود نعمت هایش را تقسیم ­بندی بکند، بالاترین نعمتی که می توانست به یک بنده بدهد غیر از اسلام و ایمان و تشیع، محبت اهل بیت است. چقدر بد است یک شیعه حسرت زندگی دیگران را بخورد این خیلی نمک­ نشناسی است. خدا در اوج نعمت هایش گل سرسبد نعمتها را چیده به تو داده، چقدر ما باید مدیون پدران و مادران مان باشیم. پدر مادرهای ما هر چقدر بد باشند اذیت بکنند وسیله ­ای بودند که خداوند تبارک و تعالی عظیم­ ترین نعمت خودش را یعنی ولایت، تشیع و محبت اهل بیت را به وسیله آنها به ما داد. خدا بالاترین و عظیم ترین نعمت را بدون منت به ما داده است. ما نمی فهمیم تشیع و ولایت و محبت اهل بیت چقدر قیمت دارد، مگر موقع مردن و لحظه وفات. در قبر آدم می فهمد که چه داشته. خیلی بد است ما نق بزنیم بگوییم خوش به حال فلانی. موقع برزخ که برسد همه به شما می گویند خوش به حال شما. ما خیلی دلمرده، پژمرده، غمگین و مضطرب زندگی می کنیم. انگار این چیزها را اصلاً نداریم، انگار خدا هیچ چیز به ما نداده. عالم که این نیست. این اصلاً زندگی نیست ما در رحم داریم زندگی می کنیم. اصل زندگی از وفات شروع می شود:«وَ إِنَّ الدَّارَ الْ‏آخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ». ماجرای زندگی ما تا ابدیت تا خدا خدایی می کند و در کنار خدا از وفات شروع می شود. اینجا «دارُ مَمَرٍ= محل گذر» است. شما می خواهید از اینجا رد بشوید، مسافر هستید. خیلی شرائطش را سخت نگیرید رد بشوید بروید. کفران نعمت معصومین همین است که با داشتن آنها شاد نباشیم چرا ما با داشتن 14 معصوم شاد نیستیم. ما کفران می کنیم. افتخار نمی کنیم. انگار نه انگار خدا به ما این را داده من تقریباً طلبه ها و دانشجوهای 101 کشور خارجی را درس می دهیم. آنها خیلی از ما تعجب می کنند. می گویند شما نمی دانید چه چیز گران بهایی دارید. می گویند: ما دهها سال طول کشیده تا خود را به شیعه رسانده ایم به ایران رسانده ایم. کمونیستی را طی کردیم، چند سال مسیحی بودیم، با چه بدبختی مسیری را طی کردیم تا اسلام و اهل بیت را پیدا کردیم. آن وقت شما دارید و قدر نمی دانید. شما دارید و افتخار نمی کنید. شما دارید و غیر از اینها را هوس می کنید. ما این نعمت ها را داریم، به ما داده اند، مادر ما فاطمه زهراست، پدر ما امیرالمؤمنین است. روح جاودانه ما از اینها خلق شده است. خیلی خوب است اهل بیت بفهمند، شما قدر آنها را می دانید. امام زمان امیرالمؤمنین بفهمد که شما قدرشان را می دانید و شاد هستید و شاکرید. اگر مادرمان فاطمه زهرا نگاه کند به دل ما ببیند ما به خاطر اینکه بچه او هستیم چقدر ذوق­زده هستیم و افتخار می کنیم ما را دعا می کند و از ما خشنود می شود. این محبت آنهاست که مرگ را برای ما تبدیل کرده «اَعظَمُ سرور» عظیمترین شادی، برای چی از آن بترسیم. تعابیر جالب امام سجاد علیه السلام درباره چگونگی مرگ امام زین العابدین علیه السلام نیز در پاسخ به این پرسش که مرگ چیست؟ فرمود:« لِلمؤمنِ كنَزعِ ثِیابٍ وَسِخَةٍ قَمِلَةٍ ، و فَكِّ قُیودٍ و أغلالٍ ثَقیلَةٍ ، و الاستِبدالِ بأفخَرِ الثِّیابِ و أطیَبِها رَوائحَ ، و أوطَأَ المَراكِبِ ، و آنَسِ المَنازِلِ؛ و للكافِرِ كخَلعِ ثِیابٍ فاخِرَةٍ ، و النَّقلِ عن مَنازِلَ أنیسَةٍ ، و الاستِبدالِ بأوسَخِ الثِّیابِ و أخشَنِها، و أوحَشِ المَنازِلِ، و أعظَمِ العَذابِ[2]= براى مؤمن چون بركندن جامه هایى چركین و شپشى از تن است و از هم گسستن كُند و زنجیرهاى گرانبار و جایگزین كردن فاخرترین و خوش بوترین جامه ها و راهوارترین مركب ها و امن ترین منزل ها. و براى كافر به منزله بركندن جامه هایى فاخر از تن و منتقل شدن از منزل هایى امن و جایگزین كردن آنها به كثیف ترین و خشن ترین جامه ها و وحشتناك ترین منزل ها و بزرگترین عذاب است». مرگ مثل مرکبی که با آن تو بهشتی را طی می کنی که به اندازه آسمان و زمین است. هر جا اراده بکنی، حضور داری. آدم آزاد می شود. در خواب دیدید آدم با سرعت وقتی که بدن مادی را رها می کند، دیدید در خواب یک لحظه مکه­ ای، یک لحظه کربلایی، یک لحظه مشهدی، یک لحظه می روی در بهشت. بعد از موت انسان اینگونه آزاد، شاد، قوی می شود. «وَ آنَسَ المَنازِل» اگر شما یک لحظه آنطرف را ببینید، دیگر تا آخر عمر خوابتان نمی برد. اگر بروید آنطرف و برگردید دیگر عمراً دوست ندارید اینجا باشید. «وَ لِلکافِرِ کَخَلعِ ثیابِ فاخِرَ» برای کافر کندن یک لباس فاخر از تن است و انتقال از جاهایی که به آنها انس دارند. تعبیر امام کاظم علیه السلام از لحظه احتضار امام کاظم بالای سر شخصی آمد که در سکرات موت بود. محتضر بود و در لحظه سختی قرار داشت. حضرت به او فرمود:« المَوتُ هُو المَصْفاةُ یُصَفّی المؤمنینَ مِن ذُنوبِهِم فیكونُ آخِرُ ألَمٍ یُصیبُهُم كَفّارَةَ آخِرِ وِزرٍ بَقِیَ علَیهِم ، و یُصَفّی الكافِرینَ مِن حَسَناتِهِم فیكونُ آخِرَ لَذّةٍ أو راحَةٍ تَلحَقُهُم ، و هُو آخِرُ ثَوابِ حسَنَةٍ تكونُ لَهُم[3] = مرگ صافى اى است كه مؤمنان را از گناهانشان صاف مى كند و آخرین دردى است كه به عنوان كفّاره آخرین گناهى كه در وجودشان مى باشد به آنها مى رسد و كافران را نیز از حسناتشان صاف مى سازد و آخرین خوشى یا آسایشى است كه به عنوان آخرین پاداش حسنه اى كه دارند، به ایشان مى رسد». این لطف عظیمی هست که خداوند عذاب گناهان ما را در دنیا قرار بدهد. بنابراین، اگر مریض شدی، اگر یک ذره وضع مالیت خراب شد. اگر چیزی از تو گم شد، اگر چیزی دزدیدند، اگر پایت شکست، اگر ظرفی، خانه­ ای، فرشی، چیزی آتش گرفت، احساس بدبختی به تو دست ندهد، خوشحال باش که خدا دارد تو را پاک می کند. اگر ما موقعی حواس مان نباشد، گناهی بکنیم و قرار باشد با آن به جهنم برویم، خداوند نمی گذارد بنده ای که در قلبش محبت امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا و امام زمان(علیهم السلام) است در آتش بسوزد. از طرفی مرگ برای کافر هم تصفیه کننده است اما تصفیه کننده ی کار خیر اوست. چون کافر کار خوب هم انجام می دهد و بدین سبب خداوند یک مرگ خوب نصیب آنها می کند تا آخرین لذت و راحتی آنها نیز حساب شود. خدا می خواهد با این کار آنها دیگر طلبی از خدا نداشته باشند. چون آنها دنیا را انتخاب کردند و خدا می خواهد که دنیا به آنها تا آخرین لحظه خوش بگذرد. بهشت کافر همین دنیاست. مرگ/ قبر [1] - معانی الأخبار : 288/2 . [2] - معانی الأخبار : 289/4 . [3] - معانی الأخبار : 289/6 .