حس شادی و ارتباط با انوار طیبه معصومین و روشن شدن دل زمانی صورت می­گیرد که آن بخشی که در وجود ما از جنس آنهاست، فعال شده باشد. یعنی بخش فوق عقلانی والا بجز شور و شعف­ های ظاهری در حد چراغانی و شیرینی خوردن و شیرینی دادن که روز تولد آنها است، حس دیگری نخواهید داشت. امّا درک این مسئله که امروز یوم الله است و توجه به آن­ها از وظائف شیعه است، حس دیگری است. چنانچه قرآن کریم می فرماید: «وَذَكِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللّهِ إِنَّ فِی ذَلِكَ لآیَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ؛ مردم را به یاد ایام الهی بیانداز که در این برای هر بسیار صبر کننده نشانه­ هایی است». (سوره ابراهیم/آیه5) ایّام الهی، یعنی روزی که خداوند بهترین جلوه ­ها را برای بندگانش دارد و هیچ روزی به اندازه تولد اهل بیت و فرزندان آن­ها که تولد انسان­های کامل هستند، یوم الله نیست. چون کامل­ترین جلوة خدا هستند. از جمله جلوه های الهی، حضرت معصومه (سلام الله علیها) است. در باب مقام و منزلت ایشان همین بس که حضرت صادق (علیه السلام) فرمود: «تَدخُلُ بِشَفاعَتِها شِیعَتی الجَنَّةَ بِأجمَعِهِم؛ به شفاعت او همه شیعیانم به بهشت می روند». یعنی قدرت شفاعت این خانم به یک قیامت است که می تواند همه را با شفاعت خودش به بهشت ببرد و این حکایت از این است که این بانوی بزرگ جلوه ی کاملی از خداوند تبارک و تعالی است حالا نه مثل معصومین، اما آنقدر هستند که قدرت شفاعت همه شیعیان را با خودش دارد و می تواند همه را با خودش به بهشت ببرد. حضرت معصومه، مقامش خیلی بزرگ است. وقتی میگویند خداوند به شفاعتش همه شیعیانم را به بهشت می برد یعنی ایشان مقام عند اللهی دارد که ما را پیش الله می برد، و دارایی های انبیاء همچون آدم و نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) را دارد. زمانی که حضرت معصومه (سلام الله علیها) را زیارت می کنید، اگر به متن زیارتنامه ایشان، توجه داشته باشید، می­بینید که سخن، سخن عضوی از خانواده با عضو برتر خانواده است و اصلاً خبری از زن و مرد یا طبیعت نیست؛ بلکه ارتباط انسان با خاندان خودش است که زیارت می­کند. لذا اگر کسی بخش انسانی­ اش فعال نباشد وقتی به حرم می رود حوصله زیارتنامه خواندن ندارد و یا رغبتی به آن ندارد. ثانیاً اگر هم زیارتنامه را بخواند نمی تواند ارتباط برقرار کند. ممکن است جملات عربی بخواند و اگر معنی­ اش را هم بفهمد نمی تواند ارتباط برقرار کند. چون سخن از دل و بخش انسانی نیست. خواسته­ هایش را با بخش انسانی مطرح نمی کند. پس فوق ­العاده شخصیت این بانو برجسته و بزرگ است و با همین بزرگی باید آن­ها را بشناسیم و با آن­ها ارتباط برقرار کنیم. این ارتباط نیاز به فعالیت بخش فوق عقلانی دارد. ارزش انسان در گرو آرزوها آرزوها و دغدغه‌های هر انسانی و همچنین غم‌ها و غصه‌های او قیمتش را مشخص می‌کند که همه نشان دهنده‌ی شخصیت اوست. در زیارت هم همین طور است. یعنی امیدها و آرزوها زائر است که قیمت پیدا می‌کند و با بالا بردن سطح معرفت، هوس‌ها و امیدهایش دست او را می‌گیرند و قیمتش افزایش پیدا می کند. وقتی به زیارت حضرت معصومه (سلام الله علیها) می روید حرفهایی بزنید که لایق محضر ایشان باشد. چون ایشان آنقدر بزرگ است که وقتی وارد حرم حضرت معصومه می شوید ارتباطت با چهارده معصوم وصل است؛ یعنی همه آن­ها حضور دارند. لذا حرفهایتان باید خیلی مهم باشد یعنی باید به مقام حضرت معصومه برسی. چون می خواهی با ایشان محشور شوی. برای همین وقتی وارد حرم حضرت معصومه شدی حواست باشد فقط حرم حضرت معصومه نیست. اول باید سلام به چهارده نفر بدهید که در آنجا هستند و حضور دارند. بنابراین محبتی که به حضرت معصومه (سلام الله علیها) داریم صدها و هزار برابرش را آن­ها به ما دارند. اگر دوست دارید با حضرت معصومه (س) محشور شوید باید سبک زندگی ات را با آنها تنظیم کنید.  

به فرموده امام محمد باقر علیه السلام٬ آرزوی تحقق وعده الهی و استقرار حكومت جهانی عدل مهدوی ٬ بهترین پاداش و عیدی است كه باید در روز عید فطر از خداوند متعال ٬ آن را درخواست نمود. گروه آیین و اندیشه فرهنگ نیوز- مصطفی امیری: مهم ترین آداب بیرون آمدن از مهمان سراى الهى در ماه رمضان ٬ در عید فطر ٬ آشكار می شود كه روزه دار به خویش بنگرد و در واپسین لحظه هاى این ماه ٬ خود را ارزیابى كند كه تا چه اندازه به هدف این مهمانى الهى نزدیك شده است؟ آیا احساس می كند كه به یك دگرگونى معنوى دست یافته است ٬ یا در همان نقطه اى مانده كه در آغاز ماه رمضان ٬ بوده است؟ عید فطر ٬ روز پاداش این عید، عید اسلامی «فطر »است كه عید همگان و عید عموم طبقات و افراد است؛ اَسئَلُكَ بِحَقِّ هذَا الیومِ الَّذِی جَعَلتَهُ لِلْمُسلِمینَ عیداً، عیدی كه خدا آن را برای همه مسلمانان قرار داده و همه را در آن شریك فرموده است. تشریفات مادّی، تقدیم هدایا و تحفه‎های گرانبها ـ چنانچه پیش از اسلام در اعیاد رسم بود‎ ـ در این عید مرسوم نیست .زیردستان موظّف به دیدار زمامداران نیستند و كارگر و كارفرما، افسر و سرباز، فقیر و غنی، همه اقشار و طبقات باید در صف بندگی خدا و دعا و عبادت برادرانه بایستند. در روز «عید فطر »همه مسلمانان در سراسر جهان، غرق احساس افتخار بوده و سربلند و سرافرازند كه ماه مبارك رمضان را با توفیق به پایان رسانده و از بركات معنوی و تربیتی آن مستفیض شده‎اند. و خدا را شكر می‎نمایند كه یكی از بزرگ‎ترین كلاس‎های تربیتی اسلام را در طی یك ماه گذرانده و از درس‎هایی كه در آن‎ها داده شده، به اندازه استعداد و آمادگی خود استفاده كرده. در این روز، مسلمانان از یك جهاد حسّاس و خطرناك، فاتحانه و پیروزمندانه باز می‎گردند. این جهاد، جهاد با نفس، جهاد با امیال و غرایز حیوانی و لذایذ نفسانی است .بازداشتن نفس از كام‎گیری‎های شهوانی، نگهداری نفس از خوردن غذاهای لذیذ و نوشیدنی‎های شیرین و خوش‎گوار، خودداری از چشم چرانی و هوس‎های شیطانی، از دروغ، غیبت، خشم و غضب، بدخویی و ترش‎رویی، تكبّر و جاه‎طلبی و دوری از هر معصیت و گناه دیگر در این میدان جهاد، فتح و پیروزی است. عید فطر، روز اول ماه شوال است .این روز از مهم ترین اعیاد مسلمانان است که در کشورهای اسلامی، معمولاً با تعطیلات رسمی همراه است .در این روز، روزه حرام است و مسلمانان، نماز عید برگزار می کنند. پرداخت زکات فطره در این روز بر مسلمانان واجب است. شایسته است در آخرین جمعه ماه رمضان ٬ دعای وداع با ماه رمضان ٬ را زمزمه کنید و خویشتن را برای وداع با ماه مهمانی خدا ٬ مهیا سازید. جابر بن عبد لله انصاری ٬ از پیامبر اکرم ٬ چنین نقل می کند: دخلت على رسول الله صلى الله علیه و آله فی آخر جمعة من شهر رمضان، فلما بصر بی، قال لی: «یا جابر، هذا آخر جمعة من شهر رمضان، فودعه و قل: اللهم لا تجعله آخر العهد من صیامنا إیاه، فإن جعلته فاجعلنی مرحوما، و لا تجعلنی محروما. فإنه من قال ذلك ظفر بإحدى الحسنیین، إما ببلوغ شهر رمضان من قابل و إما بغفران الله و رحمته». [1] در آخرین جمعه ماه رمضان، خدمت پیامبر خدا رسیدم .چون مرا دید، به من فرمود «:اى جابر ! این آخرین جمعه ماه رمضان است .با آن خداحافظى كن و بگو ":خداوندا !آن را آخرین روزه ‏دارى ما در این ماه قرار مده، و اگر چنین قرار دادى، مرا آمرزیده قرار بده و محرومم مگردان!". هر كس چنین بگوید، به یكى از دو نیكى میرسد :یا به ماه رمضان آینده میرسد، یا به آمرزش و رحمت الهی، نایل میشود». آداب و اعمال روز عید فطر تکبیر بعد از نماز صبح پس از نماز صبح، تكبیراتى كه در شب عید پس از نماز مغرب و عشاء خواندید، را مجددا تکرار کنید: «اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لِلَّهُ الْحَمْدُ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا هَدَانَا وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَوْلَانَا». از امام صادق، نقل شده است: «إن فی الفطر تكبیرا».قلت: متى؟قال: «فی المغرب لیلة الفطر، و العشاء، و صلاة الفجر، و صلاة العید ثم ینقطع، و هو قول الله تعالى: «و لتكملوا العدة و لتكبروا الله على ما هداكم» [2] و التكبیر أن یقول:الله أكبر الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله و الله أكبر، و لله الحمد على ما هدانا، و له الشكر على ما أولانا». [3] «در عید فطر، تكبیر است». گفتم: كى؟ فرمود: «درنماز  مغرب شب عید فطر و نماز عشا و نماز صبح و نماز عید فطر. سپس قطع میشود. و این، همان كلام الهی است كه: «شما را به كمال برسانید و خدا را بر اینكه هدایتتان كرده، تكبیر بگویید». و تكبیر، آن است كه بگوید: الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر، لا إله إلا الله والله أكبر، ولله الحمد على ما هدانا، و له الشكر على ما أولانا. و شایسته است که مومنین، بعد از طلوع آفتاب عید فطر برای اقامه نماز عید از منزل، خارج شوند. از امام صادق نقل شده است: كان رسول الله صلى الله علیه و آله یخرج بعد طلوع الشمس. [4] پیامبر خدا ٬ پس از طلوع خورشید ٬ برای نماز عید ٬ بیرون می رفت. افطار قبل از نماز عید فطر روزه٬ در عید فطر٬ حرام است. در روز عید فطر٬ مستحب است انسان قبل از نماز عید فطر به چیز شیرینی همچون خرما و کشمش٬ انجیر٬ عسل و ... روزه خود را باز کند. «شیخ مفید» نیز فرموده است: مستحب است مقدار کمى از تربت سیدالشهدا٬ امام حسین علیه السلام٬ را تناول نماید که شفاى هر دردى است. [5] همچنین زکات فطره را به فقیر بپردازد و یا کنار بگذارد و آنگاه رهسپار نماز عید فطر شود. از امام باقر نقل شده است: كان أمیرالمؤمنین علیه السلام لا یأكل یوم الأضحى شیئا حتى یأكل من اضحیته، و لا یخرج یوم الفطر حتى یطعم و یؤدی الفطرة، ثم قال علیه السلام: و كذلك نحن. [6] «امیرمؤمنان علیه السلام روز عید قربان، چیزى نمی خورد تا آن كه از قربانى خود بخورد و روز عید فطر، بیرون نمی رفت، مگر آن كه چیزى بخورد و زكات فطره را بپردازد». سپس فرمود: «ما نیز چنین می کنیم». و نیز در منابع حدیثی اهل سنت نیز نقل شده است: كان النبی صلى الله علیه و آله لا یخرج یوم الفطر حتى یطعم، و لا یطعم یوم الأضحى حتى یصلی. [7] روز عید فطر ٬ پیامبر صلى لله علیه و آله براى نماز بیرون نمی رفت ٬ تا آن كه چیزى می خورد و روز عید قربان ٬ چیزى نمی خورد ٬ تا آن كه نماز عید را می خواند. بنابراین ٬ مومنین باید در عید فطر ٬ بعد از طلوع آفتاب ٬ افطار كنند و زكات فطره را هم بپردازند یا جدا نمایند و بعد ٬ نماز عید را بخوانند. غسل و پوشیدن لباس نیکو شایسته است در هنگام اجتماع عظیم مسلمین در روز عید فطر، انسان بهترین لباس و زینت را بر تن داشته باشد و خویشتن را به بهترین عطر، خوشبو نماید. از امام صادق نقل شده است: «ینبغی لمن خرج إلى العید أن یلبس أحسن ثیابه، و یتطیب بأحسن طیبه».و قال فی قول الله عز و جل: «یا بنی آدم خذوا زینتكم عند كل مسجد و كلوا و اشربوا و لا تسرفوا إنه لا یحب المسرفین»، قال: «ذلك فی العیدین و الجمعة». [8] «كسى كه براى نماز عید بیرون می رود ٬ سزاوار است بهترین جامه هایش را بپوشد و خود را با بهترین عطر ٬ خوشبو سازد». و درباره آیه « اى فرزندان آدم! زینت خود را در هر سجده گاه با خود بردارید و بخورید و بنوشید و اسراف نكنید ٬ كه او اسرافكاران را دوست نمی دارد» فرمود: « این٬ در روز عید فطر و عید قربان و جمعه است » و نیز شایسته است ٬ که غسل نماید و وقت آن به فرموده «شیخ طوسى» بعد از طلوع فجر است تا قبل از زمان بجا آوردن نماز عید فطر. [9] پرداخت زکات فطره قبل از نماز عید فطر پیش از نماز عید فطر، انسان باید زکات فطره را جدا سازد .اگر دسترسى به فقیر و مستحق  شرعی، دارد بپردازد و الاّ کنار بگذارد، براى هر نفر یک صاع (حدود سه کیلو ) از گندم یا موادّ غذایى دیگر که در آن شهر غذاى غالب مردم محسوب مى شود، باید پرداخت گردد. از امام صادق، نقل شده است: «إن أخرجتها قبل الظهر فهی فطرة، و إن أخرجتها بعد الظهر فهی‏ صدقة و لا یجزیك».قلت: فاصلی الفجر و أعزلها فتمكث یوما، أو بعض یوم آخر، ثم أتصدق بها.قال: «لا بأس هی فطرة إذا أخرجتها قبل الصلاة». [10] «اگر فطریه را پیش از ظهر روز عید [از امول‏] جدا كنید و بپردازید، زكات فطره‏ محسوب میشود و اگر بعد از ظهر بپردازید، صدقه است و زکات فطره محسوب نمیشود». (روای می گوید)گفتم: پس، نماز صبح را می‏خوانم و فطریه را كنار میگذارم. پس، یك روز، یا تا بخشى از روز دیگر، (فطریه در نزد من) می‏ماند. سپس آن را میدهم. امام فرمود: «اشكالى ندارد. اگر فطریه را قبل از نماز جدا كرده باشى، زکات فطره محسوب میشود. زكات فطره ٬ مكمل و تمام كننده روزه است؛ همان گونه كه درود و صلوات بر پیامبر اسلام صلى لله علیه و آله مكمل و تمام كننده نماز است . إن من تمام الصوم إعطاء الزكاة یعنی الفطرة كما أن الصلاة على النبی صلى الله علیه و آله من تمام الصلاة؛ لأنه من صام و لم یؤد الزكاة فلا صوم له إذا تركها متعمدا، و لا صلاة له إذا ترك الصلاة على النبی صلى الله علیه و آله، إن الله عز و جل قد بدأ بها قبل الصلاة، قال: «قد أفلح من تزكى و ذكر اسم ربه فصلى». [11] از كمال روزه ٬ پرداخت زكات (یعنى فطریه) است، همان گونه كه صلوات بر پیامبر صلى لله علیه و آله از كمال نماز است؛ چرا كه هر كس روزه بدارد٬ اما زكات نپردازد  اگر به عمد ترك كرده باشد٬ براى او روزه اى نیست٬ و نیز كسى كه صلوات بر پیامبر صلى لله علیه و آله را ترك كند٬ نمازى براى او نیست. خداى متعال٬ پیش از نماز٬ زكات را گفته است؛ فرموده است: « رستگار شد كسى كه زكات داد و نام پروردگارش را یاد كرد ٬ و نماز خواند». در روایتی از امام صادق، حکمت پرداخت زکات فطره، ایمنی از مرگ، شمرده شده است. در کتاب کافی مرحوم کلینی نقل شده است که امام صادق علیه السلام خطاب به یکی از اصحاب چنین فرمود: «اذهب فأعط عن عیالنا الفطرة، و أعط عن الرقیق و اجمعهم، و لا تدع منهم أحدا؛ فإنك إن تركت منهم إنسانا تخوفت علیه الفوت».قلت: و ما الفوت؟ قال: «الموت». [12] «برو و از سوى خانواده ما٬ فطریه بپرداز و از سوى بردگان هم بپرداز و همه را حساب كن و كسى از آنان را وا مگذار؛ چرا كه اگر یكى از آنان را واگذارى٬ از فوت او بیمناكم». گفتم: فوت چیست؟ فرمود: «مردن». فواید پرداخت فطره چیست؟ «زكات فطره» به اتفاق شیعه و اهل سنت، واجب است و در احادیث اسلامی دینى براى آن، فلسفه و فواید متعددى برشمرده است كه مهم‏ترین آنها عبارت است از: 1. زكات فطره مكمل و تمام كننده روزه است؛ همان گونه كه درود و صلوات بر پیامبر اسلام صلى لله علیه و آله مكمل و تمام كننده نماز است. [13] 2. باعث قبولى روزه ماه مبارك رمضان می گردد. [14] 3. موجب حفظ انسان از مرگ در آن سال می شود. [15] 4. باعث سلامتى جسم و پاكسازى روح از رزایل اخلاقى است. [16] 5. مكمل و تمام كننده زكات مال است. [17] دعا هنگام خروج از منزل از خادم امام رضا نقل شده است که ایشان هنگام خروج برای نماز عید فطر، در کنار درب منزل ایستادند و چنین فرمودند: الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر (الله أكبر) على ما هدانا، الله أكبر على ما رزقنا من بهیمة الأنعام، و الحمد لله على ما أبلانا نرفع بها أصواتنا. [18] لله أكبر ٬ لله أكبر ٬ لله أكبر ٬ لله أكبر بر آن كه هدایتمان كرد. لله أكبر بر آن كه ما را از چارپایان ٬ روزى داد. خدا را سپاس بر آن كه ما را آزمود. صداهایمان را به این ذكر بلند می کنیم. پیوسته تکبیر گفتن بنابر نقل کتب حدیثی اسلامی، در سیره معصومین چنین ذکر شده است از لحظه خروج از منزل تا مصلی، پیوسته تکبیر، می گفتند. إن رسول الله صلى الله علیه و آله كان یكبر یوم الفطر من حین یخرج من بیته حتى یأتی المصلى. [19] پیامبر خدا در روز عید فطر ٬ از لحظه اى كه از خانه اش بیرون آمد تا وقتى به مصلی می رسید ٬ پیوسته تكبیر می گفت. آداب نماز عید فطر در نخستین روز ماه شوال٬که «عید فطر» است٬ پس از یک ماه عبادت و روزه٬ به شکرانه این توفیق حضور در مهمانی خدا٬ نماز باید خواند. نماز عید فطر٬ در هنگام حضور امام معصوم مثل نماز جمعه٬ واجب است و اما در هنگام عصر غیبت امام عصر٬ انفرادى خواندن آن٬ مستحب است. پس چون روز عید فطر٬ شود٬ مستحب است پس از طلوع خورشید٬ غسل كرده٬ پاكیزه ترین جامه هایتان را بپوشید٬ لباس را به خوشبوترین عطر٬ معطر نمائید و براى نماز عید به محل تجمع مردم در شهر بروید. وقت نماز عید فطر٬ از اول آفتاب روز عید٬ تا ظهر است ولى بهتر است که درآغاز روز٬ پس از بلند شدن آفتاب بخوانند. مسافرت قبل ازنماز عید فطر٬ شایسته نیست نماز عید فطر، فضیلت و ثواب بسیار ذکر شده است به گونه ای که شایسته است، اگر انسان قصد سفر دارد، ابتدا نماز عید فطر را بخواند و آنگاه مسافرت کند. از امام صادق، نقل شده است: إذا أردت الشخوص فی یوم عید، فانفجر الصبح و أنت بالبلد، فلا تخرج حتى تشهد ذلك العید. [20] هرگاه روز عید قصد سفر دارى، اگر صبح دمید و تو در شهر بودى، بیرون مرو تا آن كه در [مراسم‏] آن عید، حضور یابى. همه خانواده در نماز عید، شرکت کنند شایسته است تمام اهل خانواده و فرزندان در نماز عیدین، شرکت کنند. چرا که خداوند، نظر رحمت خویش را در عید فطر و قربان، گسترانیده است. از پیامبر اکرم، نقل شده است: إن الله تعالى یطلع فی العیدین إلى الأرض، فابرزوا من المنازل تلحقكم الرحمة. [21] خداوند متعال در روز عید فطر و عید قربان، به زمین با عنایت می نگرد. پس، از خانه‏ ها بیرون آیید تا رحمت به شما برسد. كان رسول الله صلى الله علیه و آله لا یكاد یدع أحدا من أهله یوم عید إلا أخرجه. [22] پیامبراکرم، روزعید،هیچ یك از خانواده ‏اش را وانمى‏ نهاد،مگر آنكه او را از منزل بیرون مى‏ برد. كان رسول الله صلى الله علیه و آله یأمر بناته و نساءه أن یخرجن فی العیدین. [23] پیامبر خدا به دختران و همسرانش دستور مى‏ داد كه روز عید [براى نماز] بیرون بروند. نماز عید را در زیر آسمان، بخوانید نماز عیدین (عید فطر و عید قربان) شایسته است در خانه و مکان های مسقف، خوانده نشود. بلکه زیر آسمان، نماز اقامه شود و پیشانی بر زمین، گذاشته شود. از امام صادق نقل شده است: لا یصلى فی العیدین فی السقائف و لا فی البیوت؛ فإن رسول الله صلى الله علیه و آله كان یخرج فیها حتى یبرز لافق السماء، و یضع جبهته على الأرض. [24] در عید فطر و عید قربان٬ نماز٬ زیر سایه بان ها و در خانه ها خوانده نمی شود؛ چرا كه پیامبر خدا در آن روزها بیرون می رفت تا برابر افق هاى آسمان قرار بگیرد ٬ و پیشانی اش را بر زمین می گذاشت. عن أبی عبد الله عن أبیه علیهما السلام أنه كان إذا خرج یوم الفطر و الأضحى أبى أن یؤتى بطنفسة یصلی علیها، یقول: «هذا یوم كان رسول الله صلى الله علیه و آله یخرج فیه حتى یبرز لافاق السماء، ثم یضع جبهته على الأرض». [25] از امام صادق علیه السلام ٬ درباره پدرش علیه السلام روایت شده كه چون روز عید فطر و عید قربان بیرون می رفت ٬ نمی گذاشت زیراندازى را كه روى آن نماز می خواند ٬ بیاورند و می فرمود: «امروز٬ روزى است كه پیامبر خدا بیرون می رفت تا در برابر آفاق آسمان قرار بگیرد». سپس پیشانی اش را بر زمین می نهاد. نماز عید در خانه و مسجد سقف دار، خوانده نشود از امام صادق، نقل شده است که بهتر و شایسته است که نماز عید، در خانه و مسجد مسقف، خوانده نشود بلکه در زمین باز و زیر آسمان، اقامه شود. از امام صادق نقل شده است: لا ینبغی أن تصلى صلاة العیدین فی مسجد مسقف، و لا فی بیت، إنما تصلى فی الصحراء أو فی مكان بارز. [26] سزاوار نیست كه نماز عید فطر و عید قربان، در مسجد سقف‏‌دار خوانده شود و نه در خانه؛ بلكه در صحرا یا جاى باز خوانده می شود. کراهت روزه تا سه روز پس از عید فطر در برخی روایات توصیه شده است که تا سه روز پس از عید فطر، از روزه گرفتن خودداری شود.  از امام صادق علیه ‏السلام نقل شده است: لا صِیامَ بَعْدَ الاَْضْحی ثَلاثَةَ اَیّامٍ وَلا بَعْدَ الْفِطْرِ ثَلاثَةَ اَیّامٍ اِنَّها اَیّامُ اَکْلٍ وَ شُرْبٍ. [27] تا سه روز پس از عید قربان و عید فطر، روزه داشتن روا نیست .این  روز،سه روزهای خوردن و آشامیدن است. نماز عید فطر نماز عید فطر، دو ركعت است كه در ركعت اول، بعد از خواندن سوره حمد وسوره "اعلی"، باید "پنج تكبیر" بگوید و بعد از هر تكبیر یك قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم، تكبیر "ششم" را بگوید و بـه ركـوع رود و دو سـجده بجا آورد و برخیزد  و در ركعت دوم،بعد از خواندن سوره حمد و سوره "غاشیه" و یا سوره "والشمس"،"چهار تكبیر" بگوید و بعد از هر تكبیر، قنوت بخواند و تكبیر "پنجم" را بگوید و به ركوع رود وبعد از ركوع، دو سجده كند وتشهد بخواند و نماز را سلام دهد. در قنوت نماز عید فطر، بهتر است ایـن دعـا را بـخوانند: اللَّهُمَّ أَهْلَ الْكِبْرِیاءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ أَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَهْلَ التَّقْوَى وَ الْمَغْفِرَةِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِینَ عِیداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهِ عَلَیهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ مَزِیداً أَنْ تُصَلِّی عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِی فِی كُلِّ خَیرٍ أَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَیهِ وَ عَلَیهِمْ أَجْمَعِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ خَیرَ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ فِیهِ مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ. در نماز عید هم مثل نمازهاى دیگر، مأموم باید غیر از حمد و سوره چیزهاى دیگر نماز را خودش بخواند. و بعد از  نماز،سلام تسبیح حضرت زهرا (س) را بخواند و بعد از نماز عید، دعاهاى بسیار وارد شده است و شاید بهترین آنها دعاى چهل و ششم صحیفه سجادیه، باشد. مستحب است که نماز عید در زیر آسمان و بر روى زمین بدون فرش و بوریا واقع شود و وقتی انسان، برگردد ازمصلى و محل نماز عید فطر،از غیر آن راهی که رفته بود، برگردد همانطور نقل شده است که پیامبر چنین میکرد. و نیز در زمان غیبت امام عصر،مستحب است بعد از نماز عید فطر،دو خطبه بـخـوانـند. عید فطر ٬ صحنه ای از قیامت از آثار تربیتى و سازنده نماز عید فطر ٬ آنست که در آن اجتماع و حضور ٬ نیازمندانه در مصلاى بى سقف ٬ انسان ٬ به یاد خدا ٬ قیامت و نیازمندى خویش به رحمت الهى می افتد و صحنه قیامت در نظرها مجسم می شود. یادآورى قیامت در آن روز ٬ سفارش امیر المؤمنین (ع) است. در روایت است که امام على (ع) در روز فطر در خطبه اى که خواند ٬ این روز را ٬ "أشبه بیوم قیامكم" ٬ معرفی و خطاب به مردم ٬ فرمودند: أیها الناس٬ إن یومكم هذا یوم یثاب فیه المحسنون ویخسر فیه المبطلون٬ وهو أشبه بیوم قیامكم٬ فاذكروا بخروجكم من منازلكم إلى مصلاكم خروجكم من الأجداث إلى ربكم٬ واذكروا بوقوفكم فی مصلاكم وقوفكم بین یدی ربكم٬ واذكروا برجوعكم إلى منازلكم رجوعكم إلى منازلكم فی الجنة. [28] اى مردم! این روز شما٬ روزى است که نیکان ٬ پاداش می گیرند. در این روز٬ بدکاران٬ زیان می کنند. این روز٬ شبیه ترین روز به قیامت٬ شماست. با بیرون آمدن تان از خانه ها به طرف مصلی٬ بیرون آمدن تان از قبرها را٬ به یادآورید. با توقف خود در مصلی و انتظار نماز٬ توقف در حضور خدا را در صحنه قیامت٬ به خاطر آورید. و با بازگشت خود به خانه ها٬ بازگشت تان را به خانه هاى خود در بهشت یا جهنم را٬ به یاد آورید. مهم ترین آداب بیرون آمدن از میهمان سراى الهى در ماه رمضان٬ در عید فطر آشكار می شود كه روزه دار به خویش بنگرد و در واپسین لحظه هاى این ماه٬ خود را ارزیابى كند كه تا چه اندازه به هدف این میهمانى الهى نزدیك شده است؟ آیا احساس می كند كه به یك دگرگونى معنوى دست یافته است٬ یا در همان نقطه اى مانده كه در آغاز ماه رمضان٬ بوده است؟ زیرا این روز٬ از سویى سبب شادى و سرور است٬ چراکه هر مسلمانى از انجام وظیفه الهى خوشحال و مسرور است. ولى از سویى چون روز دریافت جوائز و پاداش الهى است٬ انسان در حالت خوف و دلهره به سر مى برد از این که نمى داند اعمال یک ماهه انسان٬ تا چه اندازه مورد قبول قرار گرفته است؟ از اینرو٬ امام حسن مجتبی٬ در شگفت می ماند که چگونه انسان هنگام دریافت اجر خویش٬ به جای عبادت و انجام اعمال عید فطر٬ در بازی و سرگرمی٬ سپری می کند در حالیکه هنوز نامه اعمال خویش را در روز عید فطر٬ دریافت نکرده است و در حالت خوف و رجاء٬ به سر می برد. نظر الحسن بن علی علیهما السلام إلى الناس فی یوم فطر یلعبون و یضحكون. فقال لأصحابه و التفت إلیهم: « إن لله عز و جل خلق شهر رمضان مضمارا لخلقه یستبقون فیه بطاعته إلى رضوانه٬ فسبق فیه قوم ففازوا و تخلف آخرون فخابوا ٬ فالعجب كل العجب من الضاحك اللاعب فی الیوم الذی یثاب فیه المحسنون ٬ و یخیب فیه المقصرون ٬ و ایم لله لو كشف الغطاء لشغل محسن بإحسانه ٬ و مسی ء بإساءته». [29] امام مجتبى (ع) روز عید فطر ٬ به عده اى برخورد کردند که (به جای انجام اعمال و آداب عید فطر) ٬ به خنده ٬ بازى و سرگرمی ٬ مشغول بودند. به همراهان خویش ٬ فرمود: خداوند ٬ رمضان را ٬ میدانى براى مسابقه و دستیابى به رحمت و رضوان خویش قرار داده بود ٬که عده اى پیش تاخته و بردند ٬ عده اى هم عقب مانده و باختند. تعجب از آنکه در این روز پاداش ٬ به خنده و بازى ٬ مشغول است ٬ در روزى كه نیكوكاران پاداش می یابند و كوتاهی كنندگان ٬ ناكام می شوند. به خدا سوگند ٬ اگر پرده كنار رود ٬ نیكوكار سرگرم نیكوكارى خود خواهد شد و بدكار ٬ گرفتار بدكارى خویش. عید فطر، ندبه دلتنگی در فراق امام عصر  از برجسته‌ترین و به یاد ماندنی‌ترین ساعات روز عید فطر، لحظاتی است كه منتظران راستین ظهور حضرت ولیعصر (عجل الله تعالی فرجه) آرزوی دیدار آن حضرت را كرده و در فراقش با دلی مملو از امید اشك حسرت می‌ریزند. از این رو، در اعمال و آداب عید فطر، مستحب است كه دعای ندبه،خوانده شود.  و امنن علینا برضاه، وهب لنا رأفته و رحمته و دعاءه و خیره ما ننال به سعة من رحمتك و فوزا من عندك، و اجعل صلاتنا به مقبولة و ذنوبنا به مغفورة و دعاءنا به مستجابا، و اجعل أرزاقنا به مبسوطة و همومنا به مكفیة و حوائجنا به مقضیة، و اقبل تقربنا إلیك، و انظر إلینا نظرة رحیمة نستكمل بها الكرامة عندك، ثم لا تصرفها عنا بجودك، و اسقنا من حوض جده صلى الله علیه و آله بكأسه و بیده ریا رویا هنیئا سائغا لا ظمأ بعده یا أرحم الراحمین. [30] (ای خدای بزرگ)، به سبب امام عصر، نمازمان را پذیرفته، گناهانمان را آمرزیده، و دعاهایمان را اجابت‏ شده قرار بده؛ و به سبب امام عصر، روزى‏ هاى ما را گشاده و اندوه‏ هاى ما را كفایت‏ شده و نیازهاى ما را برآورده قرار بده؛ و تقرب‏ جویى ما را به درگاهت بپذیر و با نگاه رحمت ‏بار، بر ما بنگر تا با آن، به كرامت كامل در پیشگاهت نایل آییم، سپس به جود خود، آن نگاه پر مهر را از ما بر نگردان؛ و ما را از حوض جدش صلى الله علیه و آله با جام او و با دست او سیراب كن، سیرابى كامل و گوارا، كه پس از آن، هیچ تشنگى ‏اى نباشد، اى مهربان‏ترین مهربانان!». آری چنین است، در هنگام اجتماع عظیم مسلیمن، در فراق امام غائب از نظر، باید گریست و ندبه ها فریاد کرد. چگونه است اقامه نماز عید در غیاب امام؟ چگونه است نماز بدون امام؟ چرا که در هر عید، غم و اندوه اهل بیت، تجدید میشود. از امام صادق نقل شده است: مَا مِنْ عِیدٍ لِلْمُسْلِمِینَ -أَضْحًى وَ لَا فِطْرٍ إِلَّا وَ هُوَ یجَدِّدُ لآِلِ مُحَمَّدٍ فِیهِ حُزْناً قُلْتُ وَ لِمَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّهُمْ یرَوْنَ حَقَّهُمْ فِی یدِ غَیرِهِمْ. [31] هیچ عید قربان و عید فطری برای مسلمانان نیست جز آنکه در آن روز غم و اندوده آل محمد علیهم السلام تازه می شود. عرض کردم: چرا؟ فرمودند: زیرا حق اهل بلیت غصب شده است و دولت کریمه عدل الهی مستقر نشده است. عارف وارسته حاج میرزا جواد آقا ملكی تبریزی٬ استاد امام خمینی٬ در این مورد در كتاب ارزشمند المراقبات٬ می نویسد: بر مؤمن راستین شایسته است امروزه غیبت آن حضرت و غصب حكومت آن حضرت توسط دشمنان٬ سختی حال شیعیان و رعایای او را در دست كافران و فاجران بنگرد و ببیند كه به آنان از قتل نفوس و هتك آبرو و غصب اموال و بدی حال و مقام خواری و ابتذال چه می رسد بایستی خوشحالی او به اندوه زیاد و خنده او به گریه و عید او به مامتم مبدل گردد و به خواندن دعای ندبه بسان زن بچه مرده ای بگرید و فرج او را از خدا بخواهد... باری چون خواستی برای نماز عید بیرون روی كه با امامی نمازگزاری یا خودت امام جماعت شوی برتو است كه از مصیبتی كه برای غیبت امام خودت بر تو وارد شده است غافل نباشی٬ زیرا نماز عید حق خاص اوست و آن از مقامات معروفه اوست. آری چنین است که باید٬ طبق روایات٬ در اعمال عید فطر٬ برای ظهور امام عصر٬ دعا کرد و در فراق دولت کریمه امام عصر٬ چنین سرود: اللهم إنا نرغب إلیك فی دولة كریمة تعز بها الإسلام و أهله ٬ و تذل بها النفاق و أهله ٬ وتجعلنا فیها من الدعاة إلى طاعتك والقادة إلى سبیلك ٬ و ترزقنا بها كرامة الدنیا و الآخرة ٬ اللهم ما أنكرنا من حق فعرفناه و ما قصرنا عنه فبلغناه. [32]   [1] بحارالأنوار: 98/ 172/ 1 [2] سوره البقرة- آیه 185 [3] بحار الأنوار: 91/ 116/ 2 [4] بحار الأنوار: 90/ 371/ 23 [5] مسارالشیعه،صفحه 31 [6] بحار الأنوار: 90/ 372/ 25 [7] سنن الترمذی: 2/ 426/ 542 [8] بحار الأنوار: 90/ 373/ 27 [9] مصباح المتهجّد،صفحه 653 [10] الإقبال: 1/ 465 [11] من لا یحضره الفقیه: 2/ 183/ 2085 [12] بحار الأنوار: 47/ 54/ 90 [13] من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 183 [14] همان، ص 183 [15] كافى، ج 4، ص 174 [16] مستدرك وسائل ‏الشیعه، ج 7، ص 137 [17] وسائل الشیعه، ج 9، ص 318 [18] الكافی: 1/ 489/ 7 [19] سنن الدارقطنی: 2/ 44/ 6 [20] بحار الأنوار: 83/ 115/ 30 [21] كنز العمال: 8/ 548/ 24104 [22] كنز العمال: 7/ 88/ 18096 [23] كنز العمال: 7/ 88/ 18098 [24] بحارالأنوار: 90/ 374/ 27 [25] من لا یحضره الفقیه: 1/ 508/ 1468 [26] من لا یحضره الفقیه: 1/ 508/ 1467  [27] وسایل الشیعه،ج10،ص519 [28] تنبیه الخواطر: 2/ 157 [29] من لایحضره الفقیه: 2/ 174 [30] بحارالأنوار: 102/ 104 [31] کافی، ج 4، ص 169 [32] بحارالأنوار: ج 91 ص 6

شرح دعای روز یازدهم ماه رمضان: چگونه می‌ شود کسی از گناه بدش بیاید؟ دعای روز یازدهم ماه مبارک رمضان «اَللّهُمَّ حَبِّبْ اِلَىَّ فیهِ الْاِحْسانَ وَکَرِّهْ اِلَىَّ فیهِ الْفُسُوقَ وَالْعِصْیانَ وَحَرِّمْ عَلَىَّ فیهِ السَّخَطَ وَالنّیرانَ بِعَوْنِکَ یا غِیاثَ الْمُسْتَغیثینَ» «خدایا دوست گردان نزد من در این ماه احسان و نیکى را و ناخوش دار در پیش من در این روز فسق و نافرمانى و گناه را و حرام گردان در این روز بر من خشم کیفربار و آتش (سوزان) را به کمک خودت، اى فریادرس فریادخواهان» «اَللّهُمَّ حَبِّبْ اِلَىَّ فیهِ الاِحْسانَ»؛ خدایا کاری کن که من خوبی را دوست داشته باشم و از بدی و گناه بدم بیاید. خدایا کاری کن که کار خوب انجام دهیم. یا به درهمی، یا به قدمی و یا به زبانی. آدم باید از انجام کارهای خوب لذت ببرد و در احسان ریاکاری نکنند تا در این صورت در قیامت به او اجر دهند. بهترین خوبی‌ها این است که کسی به بستگان فقیرش کمک کند. بعضی‌ها به فامیل مستحق خود رسیدگی نمی‌کنند و به اشخاص دیگر کمک می‌کنند. مرحوم آقای بروجردی احتیاط می‌کرد و می‌فرمود که اگر در شهرتان مستحق است، اشکال دارد کمک خود را به شهرهای دیگر بفرستید! برخی مراجع نیز معتقد بودند که فطریه را باید به مستحقان همان شهر پرداخت کرد. حدیث داریم که «بهترین شما کسی است که غذا درست کند و به در خانه‌ها ببرد»، خوب است که به یاد مردگان خود غذایی درست کنید و شب‌های جمعه آن را پخش کنید. روایت داریم که روح مردگان مؤمنین شب‌های جمعه به در خانه فرزندان خود می‌آیند و طلب روزی می‌کنند. در گذشته در خیر اموات، نذری‌های زیادی داده می‌شد؛ اما الان این‌گونه نیست و به همین علت است که روح پدران ما از ما راضی نیستند و امورات زندگی‌مان به خوبی نمی‌گذرد. آیت‌الله مجتهدی تهرانی می فرماید: هیچگاه خودتان را خوب مپندارید و در نمازهای شب پیش خود بگویید که هنوز بد هستید. امام سجاد (ع) با آنکه معصوم است در دعای ابوحمزه ثمالی می‌فرماید؛ خدایا آیا بین بندگان کسی از من بدتر وجود دارد؟ «وَکَرِّهْ اِلَىَّ فیهِ الْفُسُوقَ وَالْعِصْیانَ»؛ خدایا کاری کن تا از فسق و معصیت بدم بیاید. آیا می‌شود کسی از گناه بدش بیاید؟ بله، وقتی شما عادل شدید گناه در نظرتان بد می‌شود. معصومین (ع) به این دلیل گناه نمی‌کنند که معصیت در نظر آنها زشت است. «وَحَرِّمْ عَلَىَّ فیهِ السَّخَطَ وَالنّیرانَ»؛ خدایا غضب و آتش خودت را بر من حرام کن. جهنم مصیبت‌های بسیاری دارد و إن شاء‌الله هر کسی با ولای امیر‌المؤمنین (ع) و ولای اهل بیت (ع) از دنیا برود، جهنم نمی‌رود. امام صادق می‌فرمود: «ایمانتان را با خودتان بیاورید، ما دستگیری و شفاعت می‌کنیم.» در قرآن دو نوع آیه درباره شفاعت داریم. به اذن خدا برخی که ایمان دارند، شفاعت می‌شوند؛ اما آنها که بی‌ایمان هستند شامل شفاعت نمی‌شوند. «بِعَوْنِکَ»؛ یعنی به کمک تو ای خدا. تا خدا ما را کمک نکند، نمی‌توانیم به محتویات این دعا دست پیدا کنیم. البته باید عمل هم بکنیم. اگر یک گام به سمت خدا بردارید، خدا چند گام به سمت شما حرکت می‌کند. برای اینکار با خدا ارتباط بگیرید. با حضور در مساجد و زیارتگاه‌ها با خدا ارتباط بگیرید. «یا غِیاثَ الْمُسْتَغیثینَ»؛ یعنی اینکه هر کس پناه و فریادرس می‌خواهد، خدایا تو پناهش می‌دهی و با این عبارت از خدا می‌خواهیم که دعای ما را مستجاب کند.   

سم اللّه الرّحمن الرّحیم و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین  و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین خجسته باد و مبارک؛ قدوم ماه صیام خدای تعالی را سپاسگزاریم كه بار دیگر ما را در آستانه درك شرف « ماه مبارك رمضان» قرار داد تا در پناه این ایّام شریف، بار سنگین گناهان خویش را در جاری رحمت واسعه او، به مدد صلوة و صیام و در زلال استغفار فروشوییم.   امام صادق علیه السّلام به واسطه پدرانشان، علیهم السّلام، از امیرالمؤمنین علیه السّلام نقل فرمودند: عَلَیْكُمْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِكَثْرَةِ الِاسْتِغْفَارِ وَ الدُّعَاءِ فَأَمَّا الدُّعَاءُ فَیُدْفَعُ عَنْكُمْ بِهِ الْبَلَاءُ وَ أَمَّا الِاسْتِغْفَارُ فَتُمْحَى بِهِ ذُنُوبُكُمْ: بر شما باد در ماه رمضان به كثرت استغفار و دعا كه با دعا، بلا از شما دفع می شود و با استغفار، گناهانتان محو می گردد.الأمالی للصدوق‏ امّا جسم كه در مسیر طاعت و عبادت، مَركب روح است، باید به سلامت باشد تا هم حظّ خویش را از این پرهیز یك ماهه، بر گیرد و سلامتی اش افزون شود؛ و هم، یاریگر روح باشد در قیام به وظایف شرعی. در واقع، روزه تمرینی است برای «نه» گفتن به خواهش های نامطلوب نفسانی و این نه گفتن هم باید در برابر خواهش های روحی نازیبا باشد(گناهان چشم و گوش و فکر و ...) و هم در برابر درخواست های جسمانی غلط(پرخوری، پرنوشی، پرخوابی و ...). به عبارت ساده تر، ماه صیام، دوره پرهیز و رژیم است، پرهیز روحی و جسمی.... اما متاسّفانه در عمل برای خیلی از ما اتفاقات دیگری می افتد؛ گذشته از این که به لحاظ روحی در این ماه پیشرفت می کنیم یا پسرفت، در بعد جسمانی، در طول ماه مبارک، بیشتر می خوریم، بیشتر می نوشیم، بیشتر می خوابیم و .... به نظر می رسد که نکته های بدیهی در مورد ضرورت تقوای جسمی و روحی در ماه مبارک، نیاز به تذکّر مکرّر دارند تا برای ما تبدیل به رفتاری دائمی شوند. گفتار حاضر، كه بـه زبـانی سـاده و از منظر « طبّ اسلامی و طبّ سنّتی ایران» به رشته تحریر درآمده است، با این هدف و برای پاسخگویی به سؤالات عمده ای که در مورد مسائل بهداشتی و تغذیه ای  ماه مبارك، به ذهن روزه داران گرامی خطور می كند تهیه شده است. مزاج روزه داری روزه باعث غلبه گرما و خشکی در بدن می شود و در واقع خلط صفرا را افزون می کند. این حرارت ایجاد شده، به تدریج در تمام عروق و منافذ بدن رسوب کرده اخلاط غلیظ و فاسد را سوزانده دفع می کند. روزه داری اگر با شرایط آن همراه باشد، بدن را پاکیزه و سبک می کند و حتی اثری عمیق تر از انواع درمان های پاک کننده مانند حجامت و فصد و خوردن مسهلات و ... دارد. گرمای ایجاد شده توسط روزه به قدری زیاد است که آب دهان روزه دار می تواند یک مار را از پای درآورد. بنابراین، روزه داری می تواند پیشگیری کننده و درمان کننده هر بیماری باشد. آیا گرفتن روزه های مستحبی فایده ای برای تحمل بهتر روزه ماه مبارک رمضان دارد؟ پاسخ این سؤال مثبت است. امّا تعداد روزهای آن بستگی به وضعیت جسمانی شخص دارد به این معنا که اگر شرایط بدنی او اقتضا می کند می تواند از ده روز قبل از ماه مبارک روزه داری را شروع کند تا هنگام حلول هلال این ماه شریف، روزه داری برایش امری عادی شده باشد. دیگران، به تناسب وضعیت جسمانی می توانند روزهای کمتری را روزه مستحبی بگیرند. اگر گرفتن روزه مستحبی برایتان ممکن نیست می توانید کم کم وعده ناهار را کم و کمتر کنید تا برای روزه داری آماده شوید. نکته ای که نباید فراموش کنید آن است که در گرفتن روزه های مستحبی نباید احساساتی عمل کرد بلکه میزان روزه مستحبی قبل از ماه مبارک رمضان، باید به اندازه ای باشد که در اواخر ماه مبارک، روزه دار از روزه گرفتن خسته نشود؛ روزه داری که از روزه گرفتن خسته می شود و خواسته و ناخواسته آرزو دارد که ماه مبارک هرچه زودتر به پایان برسد؛ توفیق چندانی در درک فیوضات معنوی این ماه و به ویژه رحمت نازله در دهه آخر ماه نخواهد داشت. چه كنم كه روزه برایم قابل تحمّل باشد و ضعف و گرسنگی بر من غلبه نكند؟ یكی از فلسفه های روزه داری، همدردی با بینوایان و نیز یاد نمودن از گرسنگی و تشنگی روز قیامت می باشد. بنابراین، حدّ میانه ای از تشنگی و گرسنگی را تحمّل نموده در پی آن نباشید كه اصلا گرسنه یا تشنه نشوید. این دهان بستی دهانی باز شد تا خورنده‌ی لقمه های راز شد  لب فرو بند از طعام و از شراب سوی خوان آسمانی كن شتاب گر تو این انبان ز نان خالی كنی پر ز گوهرهای اجلالی كنی طفل جان از شیر شیطان باز كن بعد از آنش با ملك انباز كن چند خوردی چرب و شیرین از طعام امتحان كن چند روزی در صیام چند شبها خواب را گشتی اسیر یك شبی بیدار شو دولت بگیر(مثنوی معنوی- دفتر اوّل) ولی ضعف بیش از حد كه طاقت انسان را طاق، و او را از روزه داری بیزار نماید؛ مطلوب نیست. برای رفع این مشكل به این نكات توجّه كنید: 1- مهمترین دلیل احساس گرسنگی بیش از حد در طول روز، پرخوری سحر است، در واقع، ما از ترس گرسنگی، پرخوری می كنیم و این مسأله باعث ترشّح بیش از حدّ هورمون های كاهش دهنده قند خون و احساس ضعف و گرسنگی می شود بنابراین به هنگام صرف سحری، رعایت اعتدال را بنمایید. 2-استفاده از خوراكی هایی مانند عسل، آب عسل، انواع مغزها، جوانه ها، برگه ها، خشکبار خام، زیتون، خرما و ...، به ویژه در وعده سحر، به كاهش ضعف و گرسنگی طول روز كمك می كند. اگر روزه دار عادت کند که در وعده سحر، خوردن غذای پخته را ترک کند و به مصرف این خوراکی ها بسنده کند؛ می تواند مطمئن باشد که ماه مبارک آسانی را در پیش رو خواهد داشت. البته می دانم که ممکن است به این راحتی ها به این توصیه اطمینان نکنید؛ خود من هم وقتی برای اوّلین بار در توصیه های مهندس خدادادی این موارد را مطالعه کردم می ترسیدم که به این کار اقدام کنم اما وقتی شروع به این کار کردم دیدم که راحت ترین روزه های این سالها را گرفتم. بنابراین به شما هم توصیه می کنم که برای چند روز هم که شده این توصیه را تجربه کنید.  در این میان، آب عسل جایگاه ویژه ای دارد. مقدار دلخواهی عسل را در آب حل كنید(حدّاقل یك قاشق غذاخوری در یك لیوان آب). سپس مقداری آب لیموترش تازه(و نه آبلیمو) به آن اضافه كنید و پس از خنك شدن آن در یخچال( و نه خنك كردن آن با یخ) این نوشیدنی بسیار گوارا و لذیذ را به آرامی و جرعه جرعه میل نمایید. آب لیموترش تازه علاوه بر ایجاد طعمی بسیار دلنشین، دارای خواصّ دارویی فراوانی بوده ضمن جلوگیری از ترش شدن محلول آب عسل، با ایجاد تعادل نسبی در طبع نوشیدنی، باعث می شود كه تقریبا تمامی افراد با هر مزاجی قادر به استفاده از این نوشیدنی باشند. توصیه ما به تمام روزه داران محترم آن است كه بین افطار تا سحر دو سه لیوان از این شربت گوارا را نوش جان كنند؛ به ویژه افراد كم خون یا کسانی که سابقه ضعف و افت فشار با گرسنگی را دارند نباید از خوردن آب عسل غافل شوند. علیرغم این که مزاج عسل گرم و خشک است، امّا با توجّه به اثر قوی این نوشیدنی بر فعّال کردن کبد؛ مصرف آن، عملا تشنگی را نیز کاهش می دهد. به افراد گرم مزاج توصیه می کنیم که این شربت را به صورت کاملا خنک و تگری! میل کنند. نکته: در روایات ما به مصرف شیرینی در وعده سحر تاکید شده است. علاوه بر عسل، از مصرف سایر شیرینی های طبیعی هم غافل نشوید. 3- غذا را خوب بجوید تا هم زودتر سیر شوید و هم، هضم و جذب آن كاملتر انجام شود. 4- در صورت امكان از خواب قیلوله غافل نشوید. خواب قیلوله، همان خواب كوتاه و سبك قبل از اذان ظهر است. این خواب کمک زیادی به کم کردن گرسنگی و ضعف روزه دار می کند. 5-گذشته از خواب قیلوله، بر خلاف تصوّر عامّه، زیـاد خـوابیدن پـس از اذان صبح یا در طول روز، نه تنها كمكی به كم شدن ضعف روزه دار نخواهد كرد بلكه آن را تشدید خواهد نمود. اگرچه این خواب، با افزایش رطوبت بدن، در کاهش تشنگی روزه دار، موثر است. 6-در خوردن افطار، افراط نكنید تا به هنگام سحر، اشتهای كافی داشته باشید.   7-یكی از عادات غلط ما، خوردن شام پس از صرف افطاری است كه به علّت سنگینی معده و عدم هضم غذا، اشتهای خوردن سحری را كاهش می دهد. بنابراین، خوردن افطار را به یك وعده محدود كنید. 8-بهترین گوشت برای مصرف معمول، گوشت گوسفند است. اگر تشنگی طول روز آزارتان نمی دهد؛ خوردن گوشت های چربی دار به کاهش ضعف شما کمک خـوبـی می کنند. اگـر مـعده و کـبد سالمی دارید و اهل زیاده روی و پرخوری هم نیستید، مصرف گاهگاهی آبگوشت، کله پاچه و سیراب شیردان هم می توانند گزینه های مناسبی باشند. افراد سردمزاج می توانند گوشت شتر را نیز در برنامه غـذایی خود بگنجانند. اگر ازکسانی هستیدکه در این ماه شریف از خواب خود خیلی کم می کنید؛ بهتر است به مصرف گوشت توجّه بیشتری داشته باشید. فـرامـوش نـکنیدکـه مصرف گوشت های سردمزاج مانند مرغ های پرورشی، ماهی و گاو، عملا ضعف بدنی روزه دار را افزایش می دهند. 9-مصرف برنج یکی از شایعترین دلایل ایجاد ضعف در روزه داران است. لذا سعی کنید شکم خود را با برنج پر نکنید و اگر برایتان امکان دارد برنج را همراه سبوس آن مصرف کنید. 10-یکی از علل مهم احساس ضعف در روزه داران بر هم خوردن تعادل یونی بدن است که این امر به ویژه با مصرف نمک های تصفیه شده بیشتر می شود. استفاده از نمک های کامل مثل نمک معدنی و در درجه بعد، نمک دریا می تواند به برطرف شدن مشکل کمک زیادی کند. مصرف چای هم از جمله چیزهایی است که تعادل یونی بدن روزه دار را به هم می زند. البته اگر به چای خوردن اعتیاد دارید، ماه مبارک زمان مناسبی برای ترک این اعتیاد نیست. 11- وجود فیبر در غذا باعث می شود که روند هضم و آزاد شدن انرژی مواد غذایی به تدریج انجام شود و این مسأله به کنترل ضعف روزه دار کمک شایانی می کند. علاوه بر مواد غذایی حاوی فیبر، پیشنهاد می کنیم که از نان های سبوس دار (نان سنگک و بربری) به ویژه در وعده سحر استفاده کنید. اگر این کار برایتان مقدور نیست، مقداری سبوس گندم تهیه کنید(راحت ترین کار، خرید سبوس از نانوایی های بربری است.) هر شب یک قاشق غذاخوری از آن را در یک لیوان آب خیسانده در وعده سحر میل کنید. راحت تر این است که سبوس را به آب غذاهای آبکی مانند آبگوشت، آش، خورش ها و ... اضافه کنید. 12- مصرف دوغ و ماست ضعف طول روز را افزایش می دهند. مصرف آنها را به حدّاقل برسانید. 13-روغن نباتی جامد و مایع، هر دو می توانند ضعف روزه دار را افزایش دهند. استفاده از روغن زیتون(اولویت اوّل)، روغن حیوانی، روغن دنبه، کره محلّی و روغن کنجد را به شما توصیه می کنیم. 14-حمام سنگین در طول روز باعث ضعف است. استحمام سبک چنان که در ادامه می آید برای رفع تشنگی مفید است اما حمام های سنگین را در فاصله بین افطار تا سحر بروید. 15- خون گیری در ماه مبارک(خون دادن، حجامت، فصد، زالواندازی، قمه زنی و ...) باعث ازدیاد ضعف است. حتی المقدور این کار را نکنید و در صورت ضرورت، حدود 3 ساعت بعد از افطار اقدام کنید. برای كاهش تشنگی، چه راه هایی وجود دارد؟ روزه داری و گرسنگی باعث افزایش صفرا در بدن می شوند و افزایش صفرا پیامدهایی مانند عطش (کوتاه مدّت) ولاغر شدن(میان مدّت و بلند مدّت) را درپی دارد. بدیهی است کسانی که بدن کم آب تری دارند(افراد لاغر و به ویژه لاغرهای گرم مزاج) نسبت به این مشکلات حسّاسترند و به همین جهت باید مراقبت بیشتری داشته باشند. راهکارهای زیر جهت کاهش عطش روزه داری بسیار مفیدند: 1- پرخوری در سحر یکی از عوامل تشنگی در طول روز است. پس کم بخورید تا تشنه نشوید. 2-یکی از بهترین روش ها برای كم كردن تشنگی، استفاده از خوراكی هایی است كه طبع خنك یا سردی دارند و به اصطلاح، ضدّ صفرا بوده حرارت كبد را فرو می نشانند. شاید از بهترین آنها، شربت خاكشی است كه از قدیم هم، در این ماه مبارك، مورد اقبال ایرانی ها بوده است. اضافه نمودن چند قطره آب لیمو ترش تازه یا آبلیمو، تأثیر شربت خاكشی را افزایش می دهد. كسانی كه طبع بسیار گرمی دارند؛ می توانند به هنگام سحر، كمی آبغوره یا سركه را با آب مخلوط نموده و میل كنند.( به ویژه پس از خوردن غذاهای چرب) یك روش مناسب دیگر این است که عرق كاسنی و شاهتره را به نسبت مساوی مخلوط کنید و در یخچال گذاشته در فاصله افطار تا سحر به جای آب خوردن مصرف کنید. این کار، تشنگی طول روز را بسیار کم می کند. کسانی که در طول روز بدنشان داغ شده دچار عطش شدید می شوند می توانند هر شب یک قاشق مربّاخوری پودر تخم گشنیز را در یک استکان آبغوره بی نمک ریخته آن را در یخچال گذاشته و سحر آن را صاف و آبغوره را کم کم میل کنند. 3- مصرف زیاد گوشت قرمز هم می تواند باعث افزایش صفرا و تشنگی شود. البته افرادی که سابقه کم خونی، ضعف و یا افت فشارهای مکرّر را دارند از این قاعده مستثناء هستند. 4- پرهیز از غذاهای سرخ کردنی و غذاهای بسیار چرب، شور، شیرین، تند و پرادویه هم فراموش نشود. هلیم، کله پاچه و ماهی ازجمله غذاهایی هستند که تشنگی را زیاد می کنند. مصرف ادویه، فلفل و سیر را در غذاهای این ماه و به ویژه سحر کاهش دهید. چای، قهوه و کاکائو هم به دلیل خاصیت ادرارآوری خود می توانند تشنگی را بیفزایند. 5-اگر روزه دار خود را عادت دهد که حدّاقل در وعده سحر از غذاهای خام(آب عسل، مغزهای خام، میوه ها، خرما، زیتون، خشکبار، جوانه ها و ...) استفاده کند بسیاری از مشکلات او مرتفع خواهند شد. 6-مصرف آب یخ اگرچه در ابتدا و در ظاهر تشنگی را فرو می نشاند اما در نهایت باعث تشدید تشنگی می شود. 7- از خوابیدن بلافاصله بعد از سحری، به خصوص اگر غذاهای با طبع گرم مصرف کرده باشید بپرهیزید. 8- دوش گرفتن در طول روز باعث کاهش حرارت بدن می شود ولی دقت کنید که برای این کار از آب ولرم استفاده کنید چراکه آب سرد باعث تنگ شدن منافذ پوستی و احتباس گرما در بدن می شود و این باعث می شود که عملا بدن داغتر شود. به کسانی که به هر دلیل دچار تشنگی شدید در این ماه می شوند توصیه می کنیم که بعد از نماز ظهر و عصر دوش گرفته و ساعتی را در مکانی خنک استراحت کنند؛ پس از برخاستن از خواب، خواهند دید که چندان اثری از آن تشنگی باقی نمی ماند؛ اگرچه این کار ممکن است ضعف ناشی از گرسنگی را افزایش دهد. 9- استفاده از میوه های آبدار و خنک مثل هندوانه و خیار و غذاهای لعاب دار مانند کدو، شیر و فرنی و سبزی هایی مثل کاهو و خرفه هم به کاهش تشنگی کمک می کند. نکته بسیار مهم: هندوانه طبع بسیار لطیفی دارد و لذا به هنگام ورود به معده تابع طبع معده می شود؛ بنابراین اگر به هنگام تشنگی که صفرای زیادی در معده جمع شده است مصرف شود(یا در کسانی که ذاتا معده بسیار داغی دارند)، با ورود به معده به خلط صفرا تغییر ماهیت داده عملا به جای خنک کردن فرد، حرارت او را افزایش می دهد. لذا هندوانه را تنها وقتی مصرف کنید که با مصرف خوراکی های دیگر، عطش اولیه و داغی کبد و معده را فرونشانده باشید. 10-یکی از علل شایع تشنگی های کلافه کننده و خشکی دهان روزه داران؛ وجود انواع سینوزیت و آلرژی و ترشّحات پشت حلقی ناشی از آنهاست که با جذب آب حفره دهانی باعث بوی بد و تشنگی ناراحت کننده ای می شوند. طبیعی است راه حل این مشکل در برطرف کردن عامل سبب ساز است. توصیه می کنم کسانی که از این مشکل رنج می برند نگاهی به مقاله «سینوزیت؛ همه گیری قابل درمان» بیندازند. 11-در طول روز از فعالیت غیرضروری و ورزش، حمام داغ و سونا و ... اجتناب کنید. 12-داروهای خشک کننده مثل آنتی بیوتیک ها تشنگی را افزایش می دهند. اگرچاره ای از استفاده آنها ندارید سعی کنید در وعده سحر از آنها اجتناب کنید. 13- اگرچه مشکل تشنگی با همین داروها و تجویز های ساده تا حد زیادی برطرف می شود اما بد نیست این چند نسخه را هم از استاد سید محمد موسوی نقل کنیم: - ماءالشعیر: ۵۰ گرم جوی پوست کنده سالم (نه پرک و نه نیمکوب) را با چهار لیوان آب (یک لیتر)، با حرارت ملایم، آهسته بجوشانید تا وقتی که جوها به حالت شکفته و کاملاً پخته برسند. این زمان به طور متوسط ۴۰ تا ۵۰ دقیقه طول می کشد. پس از آن، تا این ترکیب سرد نشده، آن را صاف کنید و در جای خنک قرار دهید تا سرد شود. از این چهار لیوان بیش از سه لیوان ماءالشّعیر به دست می آید که حداکثر دو روز در یخچال قابل نگهداری است.  نوشیدن این مایع بهتر از هر نوشیدنی دیگری می تواند در برابر استرس گرمایی و تشنگی و تحلیل رطوبات، فرد را محافظت کند. البته کسانی که معده سرد و/یا تر داشته باشند بهتر است در هر لیوان آن یک قاشق مرباخوری عسل حل کنند و سپس آن را بنوشند. ماء الشعیر طبی نباید غلیظ و ژله ای شود و الا تأثیر آن معکوس خواهد شد. اگر جو کاملاً مرغوب و مناسب باشد رنگ ماءالشعیر به سرخ ملایم و کمرنگ مایل می شود.  هنگام مصرفِ عادی، ماء الشعیرِ به دست آمده باید تکان داده شود تا دُردی و بخش رقیق آن با هم مخلوط شوند و فرد از غذائیت ماء الشعیر نیز منتفع شود. در صورتی که نوشیدن ماء الشعیر همراه با رسوب آن برای خورنده خوشایند نباشد، می تواند فقط قسمت آبکی رقیق بالای آن را بنوشد و دُردی آن را دور بریزد، بدین ترتیب فرد از کیفیت سردی دهندگی و تری بخشی ماء الشعیر طبی بهره مند می شود ولی از غذائیت آن سودی نمی برد.  مصرف این فرآورده خانگی به فرد (به خصوص فردی که مزاج گرم و خشک دارد) کمک می کند تا از خشکی پوست، زردی رنگ پوست بدن، گودافتادگی چشم ها، یبوست، غلظت خون، تحریک پذیری عصبی، آزردگی های کلیوی احتمالی و … دور بماند. این شربت در تسکین تشنگی و دفع اخلاط سوخته بسیار مناسب است. - شربت لیمو: مقداری شکر(سرخ) را در ظرفی ریخته به اندازه ای آب لیموترش تازه به آن اضافه کرده تا رویش را بگیرد. سپس 24 ساعت در ظرفی دربسته و دمایی معمولی نگهداری کنند و بعد، صاف کرده با قدری دیگر آب لیموترش تازه، قوام بیاورند. این مایه شربت را در هنگام مصرف با آب رقیق کرده بنوشند. - شربت نارنج یا بالنگ: آب بالنگ یا نارنج را با دو سوم آن شکر(سرخ) روی حرارت ملایم قوام آورده موقع مصرف با آب رقیق کرده بنوشند. - سکنجبین: دو قسمت عسل، دو قسمت عرق نعناع و یک قسمت سرکه انگور خانگی را با 5 قسمت آب مخلوط کنید و افطار و سحر نصف لیوان با نصف لیوان آب میل کنید. برای خنک شدن بیشتر این شربت، می توانید به جای آب از عرق کاسنی استفاده کنید و به هنگام نوشیدن، کمی تخم خرفه هم اضافه کنید. - تخم خرفه را کوبیده در دوغ خیسانده بگذارید خشک شود و این کار را 3 تا 7 بار تکرار کنید. بر مصرف این پودر در افطار و سحر مداومت داشته باشید. - شربت سماق: افراد گرم مزاج می توانند از این شربت در فاصله افطار تا سحر استفاده کنند: 40 گرم سماق را شب در 400 گرم گلاب خیسانده صبح صاف کرده با 400 گرم آب گلابی و 200 گرم شکر(سرخ) قوام آورده به صورت رقیق شده با آب مصرف کنند. - شربت آبغوره+ربّ انار: سه قسمت آبغوره بی نمک را را با دو قسمت رب انار خانگی مخلوط کرده چند دقیقه جوشانده در جای خنک نگهداری کنید. از این مخلوط هر شب سه قاشق غذاخوری تا نصف استکان را با یک استکان آب مخلوط و میل کنید. در خوردن افطار چه نکاتی را باید رعایت کرد؟ الف- شروع افطار برای شروع افطار می توان از این خوراکی ها استفاده کرد: 1- آب ولرم با توجّه به حرارت زیادی که معده در پایان روزه هر روز پیدا می کند شروع افطار با آب سرد بسیار مضرّ و حتّی خطرناک است. در این حالت معده دچار انقباض شدید می شود که این امر، ضعف معده و بروز مشکلات مختلف گوارشی را در پی دارد. در واقع وقتی که شما افطار را با آب سرد شروع می کنید مثل آن است که روی یک ظرف چینی داغ، آب سرد بریزید. مشابه همان بلایی که سر ظرف چینی می آید بر سر معده شما نیز خواهد آمد. همچنین به این دلیل که در ابتدای افطار، کبد تمایل شدیدی به جذب غذا دارد آب یخ مصرف شده توقف چندانی در معده نکرده بلافاصله وارد روده می شود که این مساله می تواند باعث بروز رفلکس پاراسمپاتیک شدید و حتی سنکوپ و مرگ ناگهانی گردد. طبیعتا به دلیل بالا بودن حرارت معده، استفاده از آب جوش یا نوشیدنی های داغ هم چندان مناسب نیست. بنابراین همچنان که در احادیث آمده است، اگر می خواهید روزه خود را با آب باز کنید باید از آب ولرم استفاده کنید. طبق آن چه در روایات شریف آمده است؛ آب ولرم، اخلاطی که درطول روز در معده جمع شده اند را می شوید. 2- خرما، کشمش، عسل و سایر شیرینی های طبیعی  گفتیم که کبد در هنگام افطار تمایل زیادی به جذب موادّ غذایی دارد که در این میان چون قندها بیشترین چیزی هستند که طول روزه داری مصرف می شوند تمایل کبد به جذب شیرینی بیشتر است. ولی این قند باید قندی باشد که به آسانی هضم و جذب شود و انرژی از دست رفته را به سرعت جبران کنند و این همان چیزی است که با خوردن شیرینی های طبیعی به دست می آید. به این ترتیب اشتهای شخص نیز کنترل می‌شود و پرخوری، کمتر پیش می‌آید. ب- رفع تشنگی اشتباه بسیاری از ما این است که منتظریم تا بلافاصله پس از شنیدن صدای اذان مغرب با خوردن مقدار زیادی آب، تشنگی خود را رفع کنیم. این کار چنان که گفتیم حتی می تواند خطرناک باشد. احتمالا بسیاری از ما هم این تجربه را داشته ایم که با خوردن آب فراوان نه تنها عطش ما برطرف نشده بلکه دل درد نیز به آن اضافه شده است. معده خالی، توانایی نگهداری و جذب آب را ندارد و بلافاصله آن را وارد روده می کند بنابراین باید چیزی باشد که آب را در معده نگه دارد. برای این کار خوب است که ابتدا مقدار کمی آب(مثلا نصف لیوان) را به آرامی و جرعه و جرعه میل کنید و بعد یک خوراکی ساده مثل کمی نان خورده اگر خواستید بعد از آن نیز کمی آب بخورید تا عطشتان برطرف شود. ج- سایر نکات 1-لطفا بر سر سفره افطار، خویشتندار باشید! مطمئن باشید با مقدار بسیار کمتری از آن چه معمولا می خورید نیازهای بدنی شما برطرف می شوند. 2-اگر به خوردن شام عادت دارید سعی کنید  اولا فاصله بین افطار و شام را زیاد کنید؛ در ثانی فاصله بین شام و خواب هم زیاد باشد(حداقل دو ساعت) و سوم هم این که در هر کدام از این دو وعده، غذا را در حدی مصرف کنید که معده بیچاره را دچار گرفتاری نکنید. علاوه بر اینها باید غذای افطار به حدی سهل الهضم باشد که تا خوردن شام، کاملا هضم و از معده خارج شده باشد. با تمام این احوال توصیه می کنیم که به خوردن یک وعده افطاری متعادل اکتفا کنید و از خوردن شام بپرهیزید. به ویژه که اگر دقت کنید در ایامی که ماه مبارک در نیمه اول سال قرار می گیرد و شبها کوتاهند؛ عملا امکان رعایت شرط های گفته شده برای شام خوردن وجود ندارد.   3-غذای افطار باید هضم و جذب آسانی داشته باشد تا به هنگام وعده سحر، بدن برای دریافت وعده جدید آماده باشد. برای این منظور، انواع آش ها، هلیم ها، فرنی ها و ... غذاهای مناسبی هستند. مهندس خدادادی برای افطار پیشنهاد می کند که از حریره بادام که با آرد برنج قهوه ای تهیه و با عسل یا شیره انگور یا شیره خرما شیرین شده باشد و نیز نان و پنیر به مقدار کم به همراه سبزی خوردن و مغز گردو و چند عدد خرما و یا یک خوشه انگور رسیده و شیرین استفاده شود. به هرحال به نظر می رسد که انتخاب نوع افطاری با خصوصیات گفته شده کار چندان سختی نباشد و هر فرد بسته به ذائقه، نیازها و شرایط مالی و فرهنگی و ... قادر به استفاده از خوراکی های مختلفی برای افطار باشد. پـس از خوردن افطار، بدنم درد می گیرد و احساس كوفتگی دارم؛ گاهی نیز احساس طپش قلب دارم؛ علّت آن چیست؟ علّت دردهایی كه بعضی از ما، پس از خوردن افطار، در بدن خود حسّ می كنیم آن است كه خون، برای هضم غذا، از سراسر بدن، به سمت معده هجوم می آورد و نوعی كم خونی موقّت در عضلات و اندام ها به وجود می آید كه حاصل آن، احساس درد و كوفتگی است. بهترین راه برای پیشگیری از این مسأله آن است كه برای افطار، از غذاهای سبك و زودهضم استفاده كنیم؛ غذا را خوب بجویم و از پرخوری نیز، بپرهیزیم. گاهی نیز دلیل این امر، ضعف معده و عدم توانایی مناسب آن برای هضم صحیح غذاست که با درمان های مناسب، برطرف خواهد شد. در خوردن سحری چه نکاتی را باید رعایت کرد؟ علاوه بر رعایت نکته های گفته شده در فوق، نکته های ذیل نیز باید مدّنظر قرار گیرند: 1-مهم ترین نکته، همان خوردن سحری است. سحری خوردن را فدای خوابتان نکنید. شب، کمی زودتر بخوابید و حتما برای سحر از خواب برخیزید. روزه گرفتن بدون سحری می تواند منجر به نوعی روند خودهضمی در بدن شود که بیماری های متعدّدی را درپی خواهد داشت. بنابراین، خوردن سحری را حتی شده چند لقمه باشد، ترک نکنید. 2-مثل هر غذای دیگری، بهتر است قبل از سحری هم آب نخوریم. در این میان کسانی که طبع گرمی دارند و به واسطه حرارت کبد و عطش زیادی که دارند کم اشتها می شوند می توانند قبل از سحری کمی آب بخورند تا اشتهای خوردن پیدا کنند. 3-همیشه فاصله بین غذاخوردن و خوابیدن باید به اندازه ای باشد که غذا مراحل هضمی خود در معده را کامل کرده باشد چرا که با خوابیدن، فعالیت هضمی معده بسیار کاهش می یابد و اگر درون آن غذایی باشد که هنوز هضم نشده باشد، عدم هضم صحیح غذا، فساد غذا در معده، بوی بد دهان، نفخ و سایر مشکلات گوارشی، دیدن کابوس، احساس ضعف و گرسنگی و ...  را به دنبال خواهد داشت. این توصیه، توصیه ای است عمومی که همیشه باید رعایت شود اما چون در ماه مبارک، ما اغلب عادت داریم که بلافاصله پس از صرف سحری و خواندن نماز صبح می خوابیم؛ توجّه به آن اهمیتی دوچندان می یابد. در روزهایی که ماه مبارک با شبهای کوتاه تابستانی مصادف می شود؛ این مشکل حتی در مورد افطار نیز وجود دارد. این که فاصله بین خواب و خوراک چقدر باشد بستگی به نوع غذای مصرفی دارد اما به طور متوسط، دو ساعت و نیم تا سه ساعت طول می کشد تا غذا به طور کامل از معده خارج شود. بنابراین باید سعی کنید که یا بعد از صرف سحر نخوابید یا فاصله زمانی گفته شده را رعایت کنید. چنان که گفته شد خوابیدن پس از سحری، عملا ضعف روزه دار را افزایش می دهد ولذا به عنوان یک توصیه برای کاهش گرسنگی، به هیچ وجه فایده ای ندارد. بدا به حال دختربچه های معصومی که تازه به سن بلوغ رسیده اند و اطرافیان، مدام به آنها توصیه می کنند که برای تحمل بهتر روزه، روزها را بیشتر بخوابند. متاسفانه بسیاری از این عزیزان با عمل به این توصیه غلط، دچار ضعف بیشتر می شوند و مجبور می شوند روزه خود را باز کنند. با بوی بد دهان خود در ماه رمضان، چه كنم؟ بوی بد دهان روزه دار، به زبان ساده به علّت خالی بودن معده او به وجود می آید و درمانی ندارد. بهتر است به هنگام صحبت با دیگران، كمی فاصله خود را زیاد كنیم تا آنها از این بوی بد، ناراحت نشوند. امّا برای این كه بدانید بوی بد دهان روزه دار هم نزد خداوند متعال، تا چه اندازه ارزش دارد، به این حدیث توجّه كنید:   پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمودند: « ...  خُلُوفُ أَفْوَاهِهِمْ حِینَ یُمْسُونَ أَطْیَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِیحِ الْمِسْكِ ... :  ... بوی دهان{روزه داران}در عصرگاهان، نزد خداوند، از بوی مشك خوشتر است....»[الأمالی للشیخ الطوسی‏ بنابر منطق طب سنتی، این بو ناشی از سوختن اخلاط فاسد در معده و صعود بخارات آن به سمت بالاست. نسخه کمی سخت زیر را به نقل از دکتر سید محمد موسوی برای کاهش بوی بد دهان برایتان نقل می کنم اگرچه اعتقاد دارم نیازی به این کارها نیست: الف- قبل از سحری خوردن: سه قاشق غذاخوری ترنجبین را در یک لیوان گلاب که به حد جوش رسیده باشد مخلوط کرده با عسل شیرین و میل کنند و تا حداقل 15 دقیقه چیزی نخورند. ب- بعد از سحری خوردن: یک استکان عرق نعناع را با یک استکان گلاب مخلوط کرده حرارت داده تا به حد جوش برسد. سپس با یک قاشق غذاخوری بارهنگ، مخلوط و با عسل شیرین و میل کنند. ج- وقت افطار: بعد از باز کردن افطار با آب گرم و خرما، یک لیوان گلاب را به حد جوش رسانده با سه قاشق غذاخوری خاکشی مخلوط کنند و نیم گرم بیاشامند. د- ساعت 12 شب: یک قاشق مرباخوری گل قند آفتابی را همراه یک لیوان آب سیب یا آب گلابی یا آب انار شیرین میل کنید.(اگر گل قند را نتوانستید از عطاری های معتبر تهیه کنید، 75 گرم گل سرخ(محمّدی) خشک را با 25 گرم قند، آسیاب کرده از الک بسیار ریز رد کنید و این پودر نرم را با گلاب خمیر کنید و در سینی استیل پهن و در مقابل آفتاب خشک کنید و تا 7 بار باگلاب، خمیر و بعد خشک کنید. این دارو را به صورت پودر نگهداری کنید. نکته: باید توجه داشت که اگر بوی بد دهان ناشی از مسائل دیگری مثل سینوزیت یا مشکلات لثه و دندان باشد باید درمان مناسب خود را دریافت کند.   برای پیشگیری یا درمان یبوست، در ایّام روزه داری، چه باید كرد؟ بسیاری از ما در ماه مبارك رمضان، دچار یبوست می شویم یا یـبـوستی كـه از قـبل داشته ایم، تـشدید می شود؛ به نحوی كـه عــوارض یـبـوسـت، مـثل كسالت، بی اشتهایی، كاهش تمركز و حافظه، كج خلقی، بواسیر، خونریزی یا درد های مقعدی و مانند آنها به سراغمان می آید. علّت بروز یبوست در روزه داری، كاهش آب بدن، كاهش حركات دستگاه گوارش و مصرف زیاد غذاهایی مثل برنج است. برای پیشگیری و درمان یبوست در ماه مبارك، نكات ذیل را مدّنظر قرار دهید. مطالعه مقاله «امّ الامراضی به نام یبوست» را هم به کسانی که مشکل شدیدتری دارند توصیه می کنیم. اگر با انجام این توصیه ها، مشكلتان برطرف نشد؛ درمان یبوست از طریق مراجعه به پزشك، ضرورت خواهد داشت. 1-مصرف كمتر غذاهای یبوست زا(مثل برنج، ماكارونی، موز، بسیاری از لبنیات و ....)، خوب جویدن غذا، صرف غذا در آرامش، مصرف كافی میوه و سبزی، پرهیز از غذاهای كارخانه ای، ورزش معتدل و فعّالیت متناسب، اجابت مزاج در مواقع ضرورت. 2-مصرف خاكشی با آب جوش: یك قاشق مربّاخوری خاكشی را در یك استكان آب جوش ریخته شیرین نموده میل كنید.(افطار و سحر) 3-مصرف انواع برگه های خیسانده: مثل برگه هلو و قیسی. 4-آلوی خیس كرده: برای افراد گرم مزاج، بسیار مناسب است امّا می تواند باعث نفخ معده شود. 5- انجیر خیس كرده: تقریبا برای همه افراد، مناسب است. 6- سبوس خیس كرده: سبوس گندم را می توانید از نانوایی های بربری تهیه كنید. سبوس خیس كرده، علاوه بر درمان یبوست، مقدار زیادی از موادّ غذایی مورد نیاز بدن را نیز تأمین می كند. 7-خیسانده بذرهای مختلف مانند بارهنگ، اسپرزه، تخم شربتی و .... 8- مصرف شیر: در كسانی كه شیر برایشان حالت ملیّن دارد. 9- استفاده بیشتر از غذاهای آبكی. 10- استفاده از روغن هایی مانند روغن بادام شیرین، روغن زیتون و .... چه كسانی نباید روزه بگیرند؟   اثر مثبت روزه داری در درمان بسیاری از بیماری ها مانند چاقی، فشارخون، چربی خون، آسم و مانند آنها به اثبات رسیده است و نیازی به  بحث در این موارد احساس نمی شود. در این جا صحبت از این است كه چه كسانی نباید روزه بگیرند؟ در این مورد به طور خلاصه به این موارد اشاره می کنیم: 1-روزه و بیماری های گوارشی: روزه داری بـرای اكـثر بـیـماری هـای گـوارشی، آثار مفید اثبات شده ای دارد و جز در مـوارد استثنایی، فـرد می تواند روزه های خود را به طور كامل بگیرد. كسانی كه زخم یا التهاب حادّ معده دارند؛ بهتر است با نظر پزشك معالج از روزه داری خودداری كنند امّا كـسانی كـه فـقط سـابقه ایـن زخـم ها را دارند و در حال حاضر، بدون علامت هستند؛ مشكلی برای روزه داری ندارند و می توانند داروهای خود را به هنگام افطار و سحر، مصرف كنند. 2- روزه و مرض قند: بیماران دیابتی كه دارو مصرف نمی كنند یا از قرص های خوراكی استفاده می كنند؛ تقریبا هیچ مشكلی در مورد روزه داری ندارند؛ فقط شاید بهتر باشد كه با مشورت پزشك معالج، كمی از میزان مصرف داروی خود كم كنند و آن را در دو نوبت افطار و سحر، مصرف كنند. امّا بیماران دیابتی كه از انسولین استفاده می كنند؛ به ویژه كسانی كه سابقه یا خطر كاهش یا افزایش شدید قند خون دارند؛ باید كمی احتیاط كنند و تنها با نظر پزشك خود در مورد روزه داری تصمیم بگیرند. جالب است بدانید كه در تحقیقات انجام شده در مراكز درمانی كه بیماران مسلمان دیابتی به آنها مراجعه می كردند؛ هیچ گونه افزایشی در تعداد بیماران بستری به علّت عدم كنترل دیابت در ماه مبارك رمضان، مشاهده نشده است. 3- روزه و بیماری های كلیوی: كسانی كه كلیه سنگ ساز یا بیماری های شدید كلیوی دارند یا پیوند كلیه شده اند، در بسیاری از موارد با مشورت پزشك معالج و با رعایت مواردی كه مانع از غلیظ شدن خون و ادرار می شود، قادر به روزه داری هستند. حتّی تحقیقات انجام شده در مورد بیماران پیوندی كه آزمایش های طبیعی داشته اند نشان داده است كه روزه داری هیچ اختلالی در آزمایش های آنها ایجاد نكرده است. به تجربه دیده ام که مداومت بر مصرف عرق خارشتر و خارخسک یا جوشانده کاکل ذرت و دم گیلاس در افطار و سحر، بسیاری از بیماران دچار سنگ کلیه را قادر به روزه داری می کند. دو نکته: 1-مصرف زیاد لبنیات در ماه مبارک، به همراه کاهش آب بدن بر اثر روزه داری، احتمال ایجاد سنگ‌های مجاری ادراری را بسیار افزایش می‌دهد. 2-مصرف چای در ماه مبارک به‌دلیل خاصیت ادرارآوری آن، کم آبی بدن را تشدید می کند و زمینه را برای ایجاد سنگ های کلیوی فراهم. 4-روزه و بیماری های قلبی: دلیلی جهت منع روزه داری در بیماران دریچه ای قلب یا كسانی كه گرفتگی های خفیف عروق قلبی دارند؛ وجود ندارد. در مورد بیمارانی كه گرفتگی شدید عروق قلبی دارند نـیز، نـیـاز به تـحقیقات بـیشتری وجـود دارد و خطر روزه داری در این افراد، اثبات نشده است امّا به هر حال، باید با احتیاط بیشتری عمل نمود.  نکته ای فقهی و شرعی این که فرد می تواند یا نمی تواند روزه بگیرد از جمله مصادیق است و تشخیص آن بر عهده مکلّف است. به عبارت دیگر، نظر پزشک معالج در این مورد یک نظر مشورتی است و نهایتا این خود شخص است که باید تصمیم نهایی را بگیرد. نکته دیگر آن که  حضرت امام خمینی، رحمة الله علیه، در پاسخ به استفتایی در مورد شرایط طبیبی كه در مورد مسایل شرعیِ طبّی نظر می دهد، فرموده اند: بسمه تعالى؛ پزشك علاوه بر تخصّص باید مورد وثوق باشد كه كارش را روى موازین انجام دهد. یکی از معانی سخن امام این است كه پزشكی كه در مورد روزه گرفتن یا نگرفتن ما نظر می دهد، باید هم فردی متخصّص باشد؛ هم در کار خود قابل اطمینان باشد و نیز این یقین وجود داشته باشد که در اظهار نظر ، اصول و موازین علمی مربوطه را نیز رعایت می کند. بنابراین، نظر پزشكی كه اطّلاعات كافی از بیماری ما ندارد؛ ملاك خوردن روزه نیست؛ چه رسد به این كه بخواهیم بر اساس گفته دوست و همسایه و مانند آن روزه نگیریم. نکته: اگر این جمله که «كارش را روى موازین انجام دهد» را مربوط به مسایل شرعی بدانیم آن وقت می توان این نتیجه را گرفت که توصیه پزشکی که اعتقادی به مسایل شرعی ندارد نمی تواند مبنای روزه گرفتن یا نگرفتن ما باشد. چند نكته پایانی 1- تمام سفارش هایی که در مورد تغذیه صحیح وجود دارد؛ به طریق اولی در ماه مبارک رمضان باید مورد توجّه قرار گیرد ولذا نیازی به یادآوری آنها نمی بینم. 2-كاهش دید چشم و نیز خواب رفتن دست و پا در طول روزه داری، امری طبیعی است و جای نگرانی ندارد و پس از صرف افطار، برطرف خواهد شد. 3-از مصرف شیرینی های مصنوعی مانند زولبیا و بامیه خودداری کنید و از شیرینی های طبیعی مانند خرما، عسل و ... استفاده كنید. 4-آش رشته غذای مناسبی برای افطار نیست. اگر هم از این غذا استفاده می كنید، به جای سیرداغ و نعناع داغ ، نعناع یا پونه خشك را کف ساب کرده با کمی روغن زیتون مخلوط و روی آش بریزید. 5- بر خلاف تصوّر عمومی و توصیه های پزشكی امروزی، در شریعت حقّه اسلامی، غذا خوردن، محدود به دو وعده، آن هم در ابتدای روز و ابتدای شب(صبحانه و شام) است و حضرات معصومین، علیهم السّلام، مكرّرا از خوردن غذا در میانه روز(ناهار)، نهی نموده آن را موجب فساد بدن معرّفی كرده اند. در قرآن كریم نیز آمده است كه اهل بهشت، صبح و شب، غذا می خورند(و لهم رزقهم فیها بكرة و عشیا؛ سوره مباركه مریم؛ آیه ۶۲) بنابراین، برای حفظ سلامتی خود، سعی كنید رویّه ماه مبارك رمضان، یعنی خوردن غذا در ابتدای روز و شب(صبحانه و شام) و پرهیز از خوردن غذا در میانه روز(ناهار) را ادامه دهید. منابع: ۱- بحارالانوار، علّامه مجلسی. ۲- طبّ اسلامی،گنجینه تندرستی، دکتر رضا منتظر. 3- رمضان- تغییرات مزاجی/سید محمد موسوی، غلامرضا کردافشاری/1391/فجر قرآن 4- فرهنگ و آداب روزه داری/محمّد دریایی، رسول حیدری/1391/سفیر اردهال