یکی از مسائل مهم در سجده که خیلی نعمت ها نصیب آدم می شود، همت و شجاعت طول دادن سجده است. سجده یعنی سرت را از روی پای خدا زود بلند نکن. باید عادت و تمرین کنیم که سجده هایمان را طولانی کنیم. حالا گاهی انسان در نماز جماعت است که باید تابع جماعت باشد. علتش هم این است که امام جماعت باید ضعیف ترین مردم را در نظر بگیرد. پس در نماز جماعت یا در مکان های عمومی نمی‌توان این عمل را بجا آورد. دلیل دیگرش هم این است که ممکن است گرفتار ریاکاری شوید. ولی در نمازهایی که تنها هستیم و فردی نماز می‌خوانیم، تمرین کنیم که سجده‌های طولانی داشته باشیم. تمرین‌هایی مثل حوصله داشتن، گفتن ذکرهای سجده، صلوات فرستادن یا دعاهایی که در سجده خوانده می شود. این عمل باعث می شود که فرد احساس سبکی، نورانیت و قدرت کند و نیز طمانینه و آرامش داشته باشد. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در باب طولانی کردن سجده فرمودند: «أطِیلُوا السُّجودَ فما مِن عَمَلٍ أشَدَّ على إبلیسَ مِن أن یَرَى ابنَ آدَمَ ساجِدا لأنّهُ اُمِرَ بالسُّجودِ فَعَصى= سجده را طولانی کنید. چون هیچ عملی برای ابلیس سخت‌تر از این نیست که ببیند فرزند آدم سجده می‌کند. چرا كه به او فرمان سجده كردن داده شد، اما سرپیچى كرد». شیطان با سجده انسان احساس حقارت می کند  یکی از چیزهایی که باعث می شود شیطان به یاد آن تخلف، سقوط و حقارتش بیفتد، سجده بنی آدم است. شیطان بر سر ما خیلی بلا آورده و کسی نمی تواند بگوید من تا به حال فریب شیطان را نخورده ام. در زندگی ما شیطان صبح تا شب حمله‌های مختلف از جلو، عقب، راست و چپ به ما دارد. یکسره به ما ضربه می زند و انواع ناامیدی ها، ترس  آینده، خاطرات گذشته، کدورت ها، شکست ها و حتی گناهان را به رخ ما می‌کشد تا تحقیرمان کند. در حالی که گاهی با یاد گناه باید با خدا آشتی کنیم. اما شیطان از این حربه استفاده می‌کند و آن را به رخ انسان می‌کشد تا او را در نزد خودش بی آبرو و کوچک کند تا او شجاعت توبه را نداشته باشد و همیشه احساس بدبختی و بیچارگی کند. قرآن تذکر می‌دهد که شما ۴۰ سال گناه هم که داشته باشید، می‌توانید همه را به ثواب تبدیل کنید و این لطف خداست. پس هدف شیطان ضربه زدن به انسان است. تلاش می‌کند اضطراب، ترس، کدورت و کینه ایجاد کند، گذشته را تیره و تار می‌کند تا سرعت مان را به سوی خدا کم کند. شیطان می‌خواهد انسان از سعادت باز بماند تا به بهشت نرسد.  اینها خیانت و ظلم‌هائی است که شیطان به انسان می‌کند. به این خاطر است که قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الشَّیْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا[1]= در حقیقت‏ شیطان دشمن شماست‏ شما [نیز] او را دشمن گیرید». شما هم شیطان را دشمن بگیرید، یعنی شما هم ضربه بزنید، با عملکرد و افکارتان تحقیرش کنید و با او بجنگید. اما یکی از روش‌هائی که می‌توانیم از شیطان انتقام بگیریم و حیطه نفوذش را در وجودمان کم کنیم، این است که سجده هایمان را طولانی کنیم. این خیلی مهم است. چون سجده او را کاملا به هم می‌ریزد و ضعیفش می کند. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «إنّ العَبدَ إذا أطالَ السُّجودَ حیثُ لایَراهُ أحَدٌ قالَ الشیطانُ: وا وَیلاه! أطاعُوا و عَصَیتُ و سَجَدُوا و أبَیتُ= هرگاه بنده در جایى كه كسى او را نمى بیند سجده را طول دهد، شیطان گوید: واویلا! آنان فرمان بردند و من نافرمانى كردم و سجده كردند و من نكردم.» در این روایت حضرت قید می‌کند سجده طولانی در جائی که انسان تنها است، نه در جمع. یعنی آنجائی که هیچ کس شما را نمی‌بیند، حتی خانواده‌ات. در فضای کاملا ساکت و خلوت که لرزش دل برای ریاکاری و خودنمائی وجود ندارد، سجده طولانی داشته باشد. در این صورت شیطان که می‌بیند انسان سجده می‌کند، می‌گوید واویلا.  «واویلا» را کسی به کار می برد که مصیبتی بر او وارد بشود. شما با سجده های طولانی شیطان را مصیبت زده می‌کنید، او هم واویلا می‌گوید از این که می‌بیند همه اطاعت خدا را می‌کنند و غصه می‌خورد که چرا من ابا کردم. پس یکی از چیزهائی که شیطان را خیلی عصبانی و ناراحت می کند، حقارت رانده شدن شیطان است. شیطان یک شخص حقیقی است. ۶ هزار سال عبادت کرده و زحمت کشیده تا به مقام فرشته‌ها رسیده و تقربی برای خودش پیدا کرده است. حضرت علی علیه‌السلام در نهج البلاغه می‌فرماید معلوم نیست ۶ هزار سال دنیائی است یا آخرتی. حالا بعد از۶ هزار سال عبادت، گرفتار عجب و خودبینی شده و به جائی رسیده که وقتی خدا می‌گوید به آدم سجده کن! می‌گوید من به این که تازه از گرد راه رسیده، سجده نمی‌کنم. حسادت و تکبر این گونه آدم را بدبخت می‌کند. خدا هم در جواب شیطان می‌گوید: « قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِیمٌ[2]= فرمود پس از آن [مقام] بیرون شو كه تو رانده‏ شده اى». رجیم از ریشه رجم است. یعنی با حقارت و تحقیر بیرون برو. بعضی افراد مثل شیطان روحیه تکبر و حسادت دارند. تا تغییر مقام و منصب می دهند، احساس حقارت و توهین می‌کنند و از بس ناراحت می شوند، تا مرز خودکشی هم پیش می روند. تکبر و حسادت آفتی است که شما در هر مقام و منصبی باشید و هر چقدر هم زحمت کشیده باشید، هدر می‌رود. مثل خود شیطان که قرآن فرمود: «اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرینَ= تکبّر ورزید و او از کافران بود»، یعنی در این مدت ۶ هزار سال کافر بوده و کفر را به صورت درونی و نهفته با خود داشته و ظهور نمی داده. خدا هم کاری نداشت. این کفر هم ناشی از خودشیفتگی، خودخواهی و خودپسندی است. چرا خودشیفتگی کفر است؟ چرا خودپسندی منشا کفر است؟ کفر به چه معناست؟ کفر یعنی پوشاندن. آن هم پوشاندن خودپسندی که پرده بر حقیقت خودت و خدا انداختن است. یعنی هم خدا را از تو می‌پوشاند و هم خود حقیقی ات را از خودت می‌پوشاند. وقتی انسان خودشیفته شد، حقیقت باطنش که عین فقر و ذلت است را می‌پوشاند و فکر می‌کند برای خودش کسی است. دائماً شوهر یا زنش را اذیت می‌کند، تحقیر می‌کند. چون می‌خواهد یکسره دیده بشود. با زن سالاری یا مردسالاری یا فرزند سالاری می خواهد خودش را بزرگ کند. نتیجه آن می‌شود که این کارها اول خود حقیقی‌ات را می‌پوشاند و بعد خدا را از تو می‌پوشاند. چون تا وقتی خودت را می‌بینی، خدا را نمی‌بینی. بنابراین، چنین کسی زیر بار دستورات الهی هم نمی‌رود و همه چیز را انکار می‌کند، حتی خود خدا را. چنین انسانی بی حیا، جسور و گستاخ می شود و اینها همه از عواقب خودشیفتگی است.  شیطان هم به خاطر همین خودشیفتگی اش گستاخ شد. خدا گفت: سجده کن! گفت: من سجده نمی کنم. دلیلش این بود که «من باطل» و من توهمی اش را دیده بود، حالا در محض خدا می ایستد و می گوید: من سجده نمی کنم. «سجده طولانی» شرط ضمانت پیامبر برای بهشت است وقتی که به پیامبر گفتند بهشت را برایمان تضمین کن! فرمود: شرطش این است که با سجده های طولانی مرا برای این کار یاری کنید. «امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «إنّ قَوما أتَوا رسولَ اللّهِ صلى الله علیه و آله فقالوا: یا رسولَ اللِّه، اضمَن لَنا على رَبِّكَ الجَنَّةَ»= گروهى خدمت رسول خدا صلى الله علیه و آله آمدند و عرض كردند: اى رسول خدا! در برابر پروردگارت بهشت را براى ما ضمانت كن». حضرت در پاسخ فرمود: «على أن تُعِینُونِی بِطُولِ السُّجودِ= به شرط آن كه با سجده هاى طولانى مرا یارى دهید». تضمین بهشت در گرو سجده‌های طولانی است. این رمزی است که پیغمبر به آن اشاره کرده و چقدر لذت بخش است که خدا انسان را در این حالت ببیند. در روایت بعدی نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) یک پیشنهاد می‌دهد که مژده‌ای بزرگی است. حضرت می‌فرماید: «إذا أرَدتَ أن یَحشُرَكَ اللّه ُ مَعی فَأطِلِ السُّجودَ بینَ یَدَی اللّه ِ الواحِدِ القَهّارِ= اگر مى‌خواهى خداوند تو را با من محشور فرماید، در پیشگاه خداى واحد قهّار سجده طولانى كن». اگر دوست داری بعد از مرگ در زمانی که از قبر خارج می شوی، با رسول الله محشور شوی، سجده ات را طولانی کن. آیا نعمتی بالاتر از این هست که با پیامبر محشور شویم؟ لذت و مقامی بالاتر از این هست؟ پس اگر می خواهی با او محشور باشی، سجده ات را در مقابل خدای واحد قهار طول بده. شرطی که حضرت فرمودند: «سجده ات را در مقابل خدای واحد قهار طول بده»، یعنی انسان باید به معرفت درستی از وحدانیت، احدیت و قهاریت خدا برسد. چون آن چه باعث می شود انسان به سجده بیفتد، درک درستی از خداست. یعنی هر چقدر این معرفت الله بیشتر شود، عشق به سجده، تمایل به سجده، درونی و وجودی تر می شود. دیگر لازم نیست با تصور و زور گفتن خودمان را وادار به سجده کنیم، بلکه با تمام وجود، به سجده علاقه پیدا می‌کنیم. وقتی به معرفت برسید، حتی زمانی هم که سرپا هستید یا در ماشین نشسته اید، در سجده هستید. چون وجود چنین کسی ساجد شده است. روایت بعدی از امام صادق (علیه‌السلام) است. «كانَ علیُّ بنُ الحسینِ علیه السلام إذا سَجَدَ لَم یَرفَعْ رَأسَهُ حتّى یَرْفَضَّ عَرَقا= على بن الحسین علیه السلام هرگاه به سجده مى رفت سر بر نمى داشت چندان كه عرق از بدنش سرازیر مى شد». این رفتار امام برای ما یک ملاک است. این که چقدر سجده کنیم؟ هر چقدر زیاد باشد بهتر است. در هر جائی که هستی سجده کن. چون سجده کردن، یعنی شکر گزاری؛ یعنی تو باید برای هر چیزی سجده شکر بجا بیاوری. گاهی ممکن است در خانه تنها باشی. بهترین عمل این است که سجده کنی. آن هم سجده‌های عاشقانه و طولانی. اینها یعنی بغل کردن خدا. مثل این که انسان کسی را دوست دارد، مثل پدر و مادر، فرزند، همسر که وقتی تنها می‌شود او را بغلش می‌کند و می‌بوسد. سجده یعنی هوس انسانی که در اوج تنهائی، با ذلت و خضوع در پیشگاه الهی سر به خاک می‌گذارد. البته هر کسی چنین هوسی به سراغش نمی‌آید. خیلی از افراد از این نوع هوس‌ها دورند. اوج  در خلوت بودن‌شان این است که به دنبال هوس‌هایی مثل تلفن زدن، خوردن، بازی کردن، روزنامه خواندن، تلویزیون دیدن و.... هستند، اما انسانی که خودش را می‌شناسد، در تنهائی و خلوت به دنبال انس گرفتن با خداست که بهترین حالتش را در سجده می بیند. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: امام سجاد علیه‌السلام طوری بود که وقتی سجده می‌کرد دیگر سرش را بلند نمی‌کرد تا عرق از سراسر بدنش سرازیر می شد. از خود بپرسیم تا به حال چنین سجده هایی داشته ایم؟ چند بار برای خدا چنین وقت هائی را گذاشته ایم؟ قا/ش6 فروع دین/نماز/سجده [1] . سوره فاطر/آیه 6. [2] . سوره ص /آیه 77.

جلسه ی گذشته عرض شد که در سنت الهی، ما برای رشد خود نیاز به این ظلم داریم. اگر کسی گفت خدا عادل است پس چرا ظلم در طبیعت وجود دارد‏؟ در جواب می گوئیم: چون ظلم، لازمه ی رشد انسان است. اگر ظلمی نباشد، تخلّق به بسیاری از اسماء الهی امکان پذیر نیست، عشق به الله، جهاد و شهادت و مغفرت و بسیاری از اسماء الهی در انسان شکوفا نمی شود. «پستی» عامل ظلم به دیگران است  نبی اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) می فرماید: «ثَلَاثَةٌ إِنْ لَمْ تَظْلِمْهُمْ ظَلَمُوكَ= سه گروه هستند که حتی اگر تو به آنها ظلم هم نکنی، به تو ظلم می کنند». معمولا این اتفاق در زندگی هر کسی می‌افتد که «اگر ظلم نکند» باز بعضی‌ها هستند که به انسان ظلم می‌کنند. پیغمبر در این فرمایش گهربارشان خبر از یک امر حقیقی و طبیعی می دهد. حال این سه گروه چه کسانی هستند؟ اولین گروه را  حضرت می فرماید:« السَّفِلَةُ= فرومایه و پست». «السّفله» یعنی آدم های پست که اصطلاحاً در زبان فارسی «پست فطرت» گفته می شود، یعنی آدم هایی که شخصیتاً بی‌ریشه هستند، روحشان پست است. ذاتاً پست نیستند. چون هیچ کس ذاتاً پست آفریده نشده، بلکه از نظر تربیتی به امور پست گرایش دارند. نزدیکی به چنین افرادی به طور طبیعی زمینه ظلم آنها را فراهم می کند. ممکن است این ظلم نسبت به پدر و مادر، استاد، اولیای الهی و حتی امام کسی باشد. گاهی انسان مجبور است با افراد پست سر و کار داشته باشد. مثلا در محیط کار‏، خانواده‏، دانشگاه و... طبیعی است برخورد با چنین افرادی باعث اذیت و آزار می شود. نکته ی قابل توجه این که باید ببینیم شاید خود ما هم نسبت به بزرگان و کسانی که نزدیک ما هستند، این پستی را داشته باشیم. مثلا نمک نشناسی کنیم و قدرشان را ندانیم و از روی نادانی و ناآگاهی و خودخواهی به آنها ظلم کنیم. پس از این روحیه و صفت باید به خدا پناه ببریم. گاه «همسر» و «خدمتکار» منشا ظلم به انسان می شوند دومین گروهی که پیامبر فرمود به انسان ظلم می‌کنند: همسر انسان است. «وَ زَوْجَتُكَ= همسرت». گاهی اختلاف فرهنگی، تربیتی، سطح طبقاتی، فهم و طبع افراد باعث اذیت و آزار دیگران می شود. این ظلم به همسر ممکن است یا از ناحیه شوهر باشد یا از ناحیه زن. این هم طبیعی است. در واقع حضرت می‌خواهد به ما بفهماند که این را به عنوان یک سنت بپذیرید. این داستان وجود دارد. طبق قاعده‌ای که جلسه گذشته گفتیم، گاهی خوب است دشمن به انسان نزدیک باشد. مثلا پدر و مادر یا فرزند. گروه سوم ظالمین خدمتکار است: «وَ خادِمُک= خدمتکارت». یعنی خدمتکار و نیروی زیردست انسان که وظیفه اش خدمت کردن است، ممکن است به انسان ظلم بکند. البته این ثلاثه‌ای که پیغمبر می‌گوید، ثلاثه‌ی حصری نیست که فقط این سه گروه ظالم باشند، بلکه حضرت خبر می‌دهد که از میان ظالمان، این سه دسته بطور شاخص به انسان ظلم می‌کنند. افراد دیگری مثل فرزند یا پدر و مادر هم هستند که به انسان اذیت و آزارهایی می‌رسانند. بنابراین، وقتی این نکته را به عنوان یک سنت فهمیدیم و پذیرفتیم، از قبل آماده می شویم برای خودسازی و نور گرفتن، نه برای مقابله کردن. برای این که بتوانیم نور بگیریم، باید تواضع، ادب، زبان عذرخواهی نسبت به همسرمان داشته باشیم و همیشه فکر نکنیم که حق با من است و همیشه همسرم مقصر است. مثل کسانی نباشیم که گفته اند «همسر من تا به حال، حتی یک بار هم از من عذر خواهی نکرده است». انگار معصوم است که هرگز عذر خواهی نمی کند. از طرفی ارتباط زن و شوهر به گونه ای است که ممکن است ظلم یا تجاوزی به حریم افراد بشود، وقتی که این را دانستیم، سعی کنیم آن مواضع را بشناسیم و ظلم هایمان را روز به روز کمتر کنیم تا ظلم ما به صفر برسد. برای افزایش عاطفه و محبت در خانواده چه کنیم؟ یکی از دلایل ظلم اعضاء خانواده نسبت به همدیگر، سرد شدن روابط عاطفی است. فرزند نسبت به پدر و مادر، همسر نسبت به همدیگر و خود فرزندان نسبت به هم. اما وقتی که من می‌دانم زمینه ظلم در یک اجتماع کوچکی مثل خانواده فراهم است، باید تلاش کنم این آفت را در خانواده از بین ببرم. حال چگونه ممکن است زمینه‌ی ظلم در خانواده را از بین ببریم؟ یک راهکار مهم این است که هر عضوی از خانواده باید زمینه های عاطفی و مهر و محبت را در خانواه بالا ببرد و قانون «هو أنت» را رعایت کند. یعنی سعی کند دیگران را مثل خودش ببیند و مثل خودش دوست داشته باشد و خودش را به جای آنها بگذارد تا بتواند انصاف و عدالت را رعایت کند. برای این که بتواند روابط عاطفی اش را تقویت کند و انرژی مهرورزی داشته باشد، باید ارتباط معنوی با غیب و آسمان داشته باشد و معنویتش را زیاد کند. امکان ندارد کسی با خدا و اهل بیت خلوت نداشته باشد و بتواند انرژی‌های محبت آمیز هزینه کند. گاهی افرادی که اطراف ما هستند انرژی مان را کم می‌کنند. وقتی انرژی خالی شد، ما باید مثل تلفن که شارژش تمام می‌شود و برای راه اندازی دوباره باید آن را شارژ کرد، ما هم باید خودمان را شارژ کنیم. انسان بدون جذب معنویت، امکان ندارد زندگی خوب و شیرینی داشته باشد. کسانی که می خواهند شادی و آرامش داشته باشند، در فضایی که پر از تنش است؛ مثل خانواده، محیط، اجتماع، سختی ها باید برای حفظ انرژی شان از آسمان انرژی بگیرند. مثل زینب کبری که در یک فضای پر تنشی مثلِ عاشورا، بی نظیر بودند و فرمودند: «ما رأیت الا جمیلا= جز زیبایی هیچ چیز ندیدم». یا خود سیدالشهدا یا سایر شهدای کربلا که همینطور بودند. در مورد سیدالشهدا داریم که هر چقدر کار سختتر می شد حضرت بشاش تر می شدند.  امام باقر علیه السلام فرمود: «إنَّ أَصْحَابَ جَدِّىَ الْحُسَیْنِ لَمْ یَجِدُوا أَلَمَ مَسِّ الْحَدِیْدِ= یاران فداكار جدم امام حسین علیه السلام در زیر ضربات شمشیر و نیزه دشمن احساس درد نمى‌كردند». وقتی شمشیر به بدن مبارکشان می خورد‏ دردی احساس نمی کردند». چون از این که در راه خدا فداکاری می کنند، سرمست و شاد بودند. مثل بچه های رزمنده خودمان که در جبهه ها من بارها دیده ام که تیر و ترکش می خوردند، دست و پایشان قطع می شد، اما نه ناله ای و نه گریه ای داشتند، بلکه شاد بودند. گاهی در آن حالت شوخی هم می کردند. چنین اتفاقی نمی‌افتد مگر این که شخص از جایی این نیرو و قدرت را گرفته باشد. دقیقاً مثل کسی که عاشق است. خوشحال و شادی او زمانی است که برای معشوقش هزینه می‌کند و هدیه می‌دهد. پس کسی می‌تواند انرژی داشته باشد که از خدا و همنشینی با او از قبل انرژی گرفته باشد. انسان در تعارض های دنیا، در خستگی و سختی های دنیا که در شئون مختلف به سراغ انسان می‌آید، به جایی نیاز دارد که از آن قدرت و نیرو بگیرد. این هم میسر نیست، مگر در ارتباط با غیب؛ یعنی ارتباط با الله و خانواده آسمانی اش. در این زمینه قرآن می‌گوید: «الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ[1]= (مومنان) كسانى هستند كه چون مصیبتى به آنان برسد، مى‏ گویند ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مى‏ گردیم». این آیه شرح حال مؤمنین است که وقتی به مصیبتی به آنها می‌رسد با جمله‌ی «من مال خدا هستم و بر می گردم پیش خدا» به خودشان قدرت و انرژی می دهند.  خدا رحمت کند استاد ما حضرت آیت الله مجتهدی را که می‌فرمود: «این نیز بگذرد». وقتی مؤمن گرفتار مصیبتی شد باید با خود بگوید: من به بهشت و بالاتر از بهشت بر می‌گردم، من به نزد خانواده آسمانی‌ام برمی‌گردم. همه چیز در این دنیا روزی تمام می‌شود. وقتی همه چیز تمام می‌شود، چرا غصه بخورم؟ چرا عصبانی شوم؟ چرا قرص اعصاب مصرف کنم؟ چرا فحاشی کنم؟ و چراهای دیگر. یکی از آسیب های بسیار خطرناک «جزع و بی تابی» است. آدم هایی که اهل جزع و بی تابی هستند، تمام اجرشان از بین می رود. یعنی نورهایی که قرار بود به دست بیاورند را با بی تابی کردن، تبدیل به نار می کنند. پس با روایت پیغمبر حواس مان باشد که از فرصت ها خوب استفاده کنیم. یعنی اگر ظالم هستی و درعین حال می خواهی خودت را برای کسب اسماء الهی آماده کنی، باید راهکار آن را بدانی. گاهی انسان ظلم و گناهی می‌کند، ولی با این ظلم و گناه به خدا نزدیک می‌شود. چون بلد است چطور در مقابل گناهش عمل کند. اگر مظلوم واقع شدیم باز هم می توانیم قرب پیدا کنیم. پس انسانی که معرفت دارد، چه ظلم کند، چه مظلوم واقع شود، می تواند از هر دو برای قرب به خداوند استفاده کند. یعنی برای خودسازی و متخلق به اسماء الهی شدن، باید نهایت استفاده را بکند. ظلم به اقلیت های مذهبی باعث براندازی دولت می شود نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید:‌ «إذا ظُلِمَ أهلُ الذِّمَّةِ كانَتِ الدَّولَةُ دَولَةَ العَدُوِّ= هرگاه به اهل ذمّه ستم شود، دولت دشمن روى كار می آید». اگر در حکومت اسلامی به اهل ذمه، به مسیحی ها، به یهودی ها و زرتشتی ها که اهل ذمه هستند، یعنی اقلیت های مذهبی هستن، ظلم بشود، دولت دشمنی سر کار می آید. این گفتار پیامبر خیلی مهم و دقیق است. ظلم به اقلیت های مذهبی باعث ویرانی دولت و حکومت می شود. برعکس اگر حقوق اقلیت های مذهبی رعایت شود، باعث  پایداری حکومت می شود. پس یکی از وظائف مهم دولت این است که باید حقوق اقلیت های مذهبی را رعایت کند و خدا شاهد است در  هیچ جای کره زمین به اندازه جمهوری اسلامی ایران، حقوق اقلیت های مذهبی رعایت نمی شود.  ما گاهی که با دانشمندان اروپائی و اشخاص دیگر بحث می کنیم و می گوییم اقلیت های مذهبی یک درصد بسیار کمی از جمعیت ما را تشکیل می دهند، اما نظام ما به آنها اجازه داده که در مجلس شورای اسلامی برای خودشان نماینده ویژه داشته باشند. کتاب های درسی شان، اعمال عبادی شان، مکان های عبادی شان، همه محترم شمرده می شود. در قریب به اتفاق امور، مثل خودمان با آنها کاملاً مساوی برخورد می شود. ولی آیا شما در کشورتان به مسلمان ها که جمعیت شان خیلی خیلی بیشتر از اقلیت های مذهبی ایران هستند و شما ادعای حقوق هم بشردارید اجازه می دهید در مجلس آن کشور یک نماینده داشته باشند؟ شما آنان را به عنوان شهروند درجه دو محسوب می کنید و بسیاری از حقوق شان ضایع می شود؛ حقوق های مذهبی شان، حقوق های معنوی شان، حقوق های انسانی شان و خیلی چیزهای دیگر. اما این دستور پیامبر (صلی الله علیه و آله) ما است که می‌فرماید عده‌ای که اهل ذمه هستند و دین شما را هم ندارند، چون در سایه‌ی حکومت و کشور شما هستند، باید حقوق شان کاملاً رعایت شود. ظلم به اقلیت های مذهبی، ظلم به همه ی مسلمانهاست. ظلم به سنی ها، مسیحی ها، یهودی ها و زرتشتی ها  و این تمام کشور را نابود می کند. ما گاهی شهید می دهیم برای این که از اقلیت های مذهبی محافظت کنیم؛ برای حفظ آثار آنها، معابد آنها، حقوق آنها و این حق است. ما برای حفظ مساجد مان جهاد می کنیم. آیا برای حفظ کلیسا هم جهاد می کنیم که کلیساها نابود نشوند؟ آیا برای حفظ کنیسه و معابد و مذاهب معتبر هم تلاش می کنیم؟ برای آنها حرمت قائلیم؟ پس این مسائل را  باید خیلی جدی بگیریم. این روش و آیین پیغمبر ماست. ظلم به اموات را چگونه جبران کنیم؟ ظلم را چگونه جبران کنیم. نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در پاسخ به این سوال می‌فرماید: «مَن ظَلَمَ أحَدا فَفاتَهُ فَلْیَستَغْفِرِ اللّه َ تعالى لَهُ؛ فإنّهُ كفّارَةٌ لَهُ= هركس به كسى ظلم كند و او را از دست بدهد(یعنی طرف اگر بمیرد ما او را از دست داده ایم) باید برایش از خداوند آمرزش بطلبد. زیرا همین كفّاره ستم اوست». اگر به کسی ظلم کردید و او از دنیا رفت. مثل پدر و مادر، خواهر و برادر، یا دسترسی به او نداشتید. مثل همسایه و... برای او طلب مغفرت کنید و برایش هدیه بفرستید، رد مظالم و صدقه بدهید. مثلا حرم حضرت عبدالعظیم علیه السلام رفتی، بگو: خدایا من کسانی در زندگی ام بودند که به آنها ظلم کردم، خواسته یا ناخواسته، حتی زنده هم باشند، ولی من دسترسی به آنها ندارم، این پول را من می اندازم، ثوابی از آن را به همه ی اینها برسان. بدین طریق، برای کسی که به او ظلم کرده اید، این می شود کفاره اش و این کفاره، ظلم شما را می پوشاند. یا برایشان صلوات بفرستیم، دعا کنیم. اینها راه های بسیار مؤثری است برای برطرف کردن ظلمهایی که ما به دیگران کرده ایم و آنها از دست مان رفته اند. گاهی بعضی افراد می گویند نمی‌دانم چرا افسردگی گرفته‌ام. برای این که مثلاً قدر مادرم را ندانستم، قدر پدرم را ندانستم، قدر همسرم را ندانستم. حالا از دست رفته اند، الان دیگر به او دسترسی ندارم، مثلا از دنیا رفته اند. برای کسانی که از دنیا می روند، نیازشان به ما بیشتر از زمانی است که زنده هستند. چون آنجا عالم برزخ است. عالم برزخ، عالم قبر و عالم ملکوت، عالمی است که هزینه‌ها آنجا خیلی گران است. مثل دنیا یا رحم مادر نیست. جنین در رحم مادر همین که خون می‌خورد برایش کافی است. ولی وقتی به دنیا می ‌آید، دنیا بی نهایت پیچیده تر از رحم مادر است؛ جا و مکان می‌خواهد، غذا می‌خواهد، وسایل دیگر می خواهد. اصلاً قابل مقایسه با رحم مادر نیست. ما تا در دنیا هستیم، هزینه مان همین است. ولی وارد برزخ می‌شویم، هزینه هایش فوق‌العاده گران است. مثلاً یک خانه ی آنجا به اندازه کره زمین است. حالا برای یک خانه به اندازه این کره زمین، چقدر هزینه می خواهد؟ چقدر نور و قدرت می‌خواهد که همه را باید از همین دنیا کسب کنیم؟. غذاهایش همین طور است، ازدواجش همین طور است. دانشگاه هایش همین طور است. برزخ دانشگاه دارد، درس و مدرسه و حوزه علمیه دارد؛ مهمانی و رفت و آمد دارد، خیلی باشکوه و بزرگ است. هرچقدر دنیا بزرگتر از رحم مادر است، ملکوت هم نسبت به اینجا این طور است. بنابراین،  کسی که از  این دنیا می رود، به ثواب های خودش احتیاج دارد. پس اگر به والدین یا هرکس دیگر ظلم کردی و از دنیا رفته بود، تو کاملاً می توانی جبران کنی. این که غصه خوردن و افسردگی ندارد. کمر همت را ببند و اموات را شاد کن. هدیه و خیرات بفرست؛ چه مادی باشد چه معنوی. [1] . سوره بقره/آیه 156.

کسی که دیدنش انسان را به یاد خداوند می اندازد، خوراک و قدرتش را از عبادت به دست آورده است. یعنی سجاده،‌ مسجد، محراب، زیارتگاه و همه ی اعمال عبادی، باشگاه او هستند که منجر به قوی شدن او می شود. ضعف هایی که ما در بخش های «جمادی، گیاهی، حیوانی یا در شئون عقلانی» داریم و دچار اشتباهات فاحش می‌شویم، به خاطر این است که ضعف خوراک در بخش انسانی داریم. هر چقدر بخش انسانی ما قوی‌تر شود، عصمت انسان بیشتر می‌شود و دارای مصونیت بیشتر و در امان تر می‌ماند. در این راستا، امیرالمومنین علیه السلام می فرماید: «فَضیلَةُ السّادَةِ حُسْنُ الْعِبادَةِ= برتری سروران، به نیکو عبادت کردن است».  «السّادَةِ» یعنی سادات، یعنی بزرگان دین و اولیای الهی، انبیا، صدیقین، شهدا، صالحین که برتری شان به سایر انسان ها به خاطر کیفیت عبادت شان بوده است. خلوت ها، ذکرها، تمرکزهایی که همراه با معرفت و شناخت بوده است. عبادت برای ما به عنوان غذای حقیقی و مثل اکسیژن می ماند. همان طور که در زندگی مادی مان اگر هوا و اکسیژن نداشته باشیم، زنده نمی مانیم. عبادت هم هوا و غذای بخش انسانی ماست که بدون آن سقط می شویم. خطاب قرآن در مسئله عبادت به مومن، یعنی کسی است که حیات انسانی دارد. قرآن کریم می فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[1]= اى کسانى که ایمان آورده اید، رکوع و سجده کنید و پروردگارتان را بپرستید و کار خیر انجام دهید، باشد که نیکبخت شوید».  چه کسی ایمان می آورد؟ کسی که بتواند سه معشوق را بر سایر معشوق های زندگی اش در اولویت قرار بدهد. انسان به طور طبیعی معشوق های جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی دارد و اشکالی هم ندارد. اما آنچه مهم است این است که معشوق های انسانی یعنی «الله، اهل بیت و جهاد» بر سایر معشوق ها اولویت داشته باشد و این علامت باطن انسانی است. مثلا یک کرم ابریشم که برای تبدیل شدن به پروانه باید مراحلی را طی کند. انسان هم زمانی از کرم حیوان بودن در می آید که «الله، اهل بیت و جهاد» را در راس همه معشوق هایش قرار بگیرد. به محض این که این اتفاق در قلب کسی افتاد، انسان یک دفعه پروانه می شود. پر می زند و اوج می گیرد و باطن انسانی پیدا می کند. در این صورت انسان مورد خطاب قرآن قرار می گیرد. خطاب هایی که در این آیه شده، خیلی تکان دهنده و مهم است. اگر انسان حواسش باشد که مورد مخاطب قرآن است و وحی به خود او نازل می شود، آن موقع است که قرآن  به گونه ای دیگر در جان او اثر می گذارد. قرآن شراب او می شود و همه غم و غصه هایش را فراموش می کند. پس باید خودش را لایق این آیات بداند. یعنی بفهمد که این کلمات برای او نازل شده است. «سجده» اوج عبادت و بندگی بنی آدم و راه تقرب به خداست سجده از مهمترین بخشهای نماز بوده و به عنوان یکی از ارکان نماز محسوب می شود و نشانه ی اوج بندگی انسان و از بهترین راه های تقرب به خدا است. امام صادق علیه السلام می فرماید: «السُّجُودُ مُنْتَهَى الْعِبَادَةِ مِنْ بَنِی آدَمَ=سجده آن اوج عبادت بنی آدم است»، یعنی بهترین حالت عبادت که انسان می تواند با آن پرواز کند، سجده است. با این که هر کدام از ارکان نماز خواص خاص خود را دارند ولی قویترین وسیله برای حرکت در عبادت سجده است که انسان همه وجودش را پای خدا می ریزد. همه طبیعتش را به خاک می کشاند تا فطرتش اوج بگیرد و بالا بیاید. در سجده انسان سرش روی پای خداست. قشنگ تر از این حالت  هم وجود ندارد. اگر به این مسئله توجه کنید آن وقت سجاده هایتان به شما لذت می دهد. دیگر دوست ندارید به راحتی سر از سجاده بردارید.  این که حضرت فرمود سجده اوج عبادت است، به این دلیل است که شان گیاهی و حیوانی ما به تزلزل و خواری کشیده می شود. در مقابل این عمل ما، خداوند تبارک و تعالی به انسان اوج می دهد. اکثر آدم ها وقتی عبادت می کنند، مثل بچه ای هستند که پشت یک ماشین خیلی شیک، پر قدرت و پر سرعت می نشیند و ادای رانندگی در می آورد. درحالی که انسان در عبادت باید دست از بچگی و افکار کودکانه اش بردارد، باید با رکوع و سجاده انس بگیرد. چون رکوع بسیار قدرتمند است و قرب می آورد و بسیاری از موانع را از سر راه انسان بر می دارد. آتش ها، گناهان، گذشته های بد و صدمه هایی که انسان خورده، همه با رکوع و سجده برطرف می شود. به همین دلیل است که اولیای خدا دستور داده اند که خداوند در هر روز حد اقل یک سجده ی طولانی از بنده اش می خواهد. سجده بهترین راه نزدیکی به خداست امیرالمومنین (علیه السلام) می فرماید: «لایُقَرِّبُ مِنَ اللّه ِ سُبحانَهُ اِلاّ كَثرَةُ السُّجُودِ وَ الرُّكُوعِ= چیزی ما را نزدیک نمی کند به خدای سبحان، مگر کثرت سجده و رکوع». یعنی هر چقدر سجده انسان بیشتر می شود، قرب انسان هم بیشتر می شود. این قرب، یک قرب الهی، انسانی و شباهتی است. یعنی حقیقت تو شباهت بیشتر به حق تعالی پیدا می کند. مثل شاگردی که هر چقدر به استادش نزدیک تر می شود، به خدا شبیه تر هم می شود. پس کسی به خدا نزدیک تر است که سجده بیشتری دارد. کثرت سجده به چه معناست که حضرت می فرماید. سجده بهترین حالت در بین عبادات و نزدیکی انسان به خداوند است؟ بعضی ها وقتی می خواهند با خدا حرفی بزنند یا دعایی بکنند، یا ذکری بگویند، ترجیح می دهند در سجده باشند. علت اینکه بعضی از اساتید، بزرگان و اولیای الهی برای سیر و سلوک، به شاگردانشان دستور می دادند که مثلا این ذکر را در سجده بگو، این است که آن ذکر که در سجده می گویی، با زمانی که در حالت عادی و غیر سجده می گویی، خیلی متفاوت است. سجده هم یک فضیلت است و هم یک سعادت.  آنهائی که لیاقت سجده بجا آوردن را دارند، خدا نعمت عظیمی نصیب شان کرده است. هر چه از دنیا و آخرت می خواهی درسجده بخواه هر چیز دنیائی و آخرتی که خواستی، قبل از این که به فکرت برسد و کاری انجام بدهی، اول دعا کن. فراموش نکن که اگر خداوند اراده کند، با توانی هم که داری، باز هم نمی توانی ساده ترین کارهای دنیایی را انجام بدهی. حتی در حد یک پلک زدن، آب خوردن، نفس کشیدن، لمس کردن و ... در داستان حضرت موسی علیه السلام که عظمت و مقام ایشان کم نظیر است. چون کلیم الله است. در بین انبیا بیشترین آیات قرآن به این شخص اختصاص داده شده. شخصی که به قدری لطافت، ظرافت و تزلزل در درگاه خدا دارد و به قدری بی «من» بوده که خدا او را برای کلام خودش انتخاب می کند. مستقیم با او حرف می زند. این آدم با این عظمتش در مورد ساده ترین اموراتش دعا می کرد. «  بعد از فرار از دست فرعون، وقتی تنها می شود و گرسنگی بر او غلبه می کند، دست به دعا برمی دارد و می گوید:  رَ‌بِّ إِنِّی لِمَا أَنزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ‌ فَقِیرٌ[2]= «پروردگارا! هر خیر و نیکى بر من بفرستى، به آن نیازمندم». کسی می تواند به مقام کلیم اللهی برسد که همیشه فقرش یادش باشد. یعنی به محض اینکه گفتی: من باهوشم پس می توانم؛ من پولدارم، من مدیرم، من خوشگلم،پس همه کاری می توانم انجام بدهم؛ من صدایم این جوری است؛ من قیافه ام این جوری است؛ من شهرت دارم، قدرت دارم، محبوبیت دارم، توان دارم، همین که «من» گفتی، از خدا دور می شوی. پس به فرمایش امام صادق علیه السلام برای ابتدائی ترین نیازهایتان دعا کنید و همه چیز را از خدا بخواهید. دعا خیلی مهم است. چون انسان را می سازد. چه برای دنیا و چه برای آخرت. علت اینکه انسان را می سازد، این است که فقر و حقیقت تو را به خودت نشان می دهد. یعنی فقر مطلق در مقابل غنای مطلق. کسی بیشتر ثروتمند می شود که فقر بیشتری نزد خدا ببرد، اما وقتی با حالت پر و بی نیازی رفتی، چیزی نمی دهند. این فقر و غنایی که گفتیم، فرق نمی کند که در کدام یک از شان های «جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلی» انسان باشد. « قُلْ مَا یَعْبَوُ بِكُمْ رَبِّی لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ = بگو اگر دعای شما نبود، خدا هم توجهی به شما نمی کرد». پس اگر می خواهی خدا توجهی به تو کند، برو بگو من فقیرم و چیزی ندارم. اینها را هم تو به من دادی. بگو من وجودم عاریتی است. هیچ چیزی از خود ندارم. ما همه شیران ولی شیر علم                                              حمله شان از باد باشد دم به دم ما مثل شیر روی پرچم هستیم. لحظه به لحظه همان طور که باد می خورد، شیر تکان می خورد، ما هر تکان خوردن مان از خداست. دائما این نفخه الهی در ما دمیده می شود تا ما زنده باشیم و حرکتی کنیم. بنابراین، احمقانه ترین کار در دنیا، خودپسندی و خودشیفتگی و دیدن خود است.  این صفت، دروغ بسیار بزرگی است. هیچ کس نمی تواند ادعا کند که از خود چیزی دارد. در روایت داریم تاریک ترین حالت انسان، زمانی است که گول می خورد و سراب را آب می بیند. ما وجودمان یک وجود ظلی و سایه ای است. می گوییم: من دکترم، من استادم، من مهندسم، من باهوشم، من خوشگلم. درحالی که  اینها همه دروغ هایی بیش نیستند. حمله‌شان پیداست و ناپیداست باد                                            آنک ناپیداست هرگز گم مباد حمله ما مشخص است. اما آن بادی که دمیده می شود و موجب حرکت ما می شود ناپیداست. این که می گوئیم: «من زنده ام، قدم بر می دارم، راه می روم»، انسان باید توجه کند که همه وجود و حرکتش را لحظه به لحظه از خدا دریافت می کند. اگر به این درک رسیدیم، آن وقت  شاد و آرام می شویم. دیگر نه حسادتی، نه منیتی و نه ناراحتی سراغ ما نمی آید. همه حسادت ها، بداخلاقی ها، بدبینی ها، بددهنی ها، غیبت کردن ها، کینه ها، دل چرکینی ها برای این است که ما «من» را می بینیم. وقتی می بینم آن وقت خوار و پست و بدبخت می شویم. این «من» خیالی، انسان را از لذت دنیا و آخرت و از قرب به خدا و اهل بیت دور می کند و ما را از هدف خلقت باز می دارد. دعا کردن در رکوع بهتر است یا سجده؟ امام صادق علیه السلام در پاسخ سوال «سعید بن یسار» که پرسید:‌ « أدعُ و أنا راكِعٌ أو ساجِدٌ= در حال ركوع دعا كنم یا در سجود؟» حضرت فرمودند: «نَعَم اُدْعُ و أنتَ ساجِدٌ فإنَّ أقرَبَ ما یَكونُ العَبدُ إلى اللّه ِو هُو ساجِدٌ اُدْعُ اللّه َ عزّ و جلّ لِدُنیاكَ و آخِرَتِكَ= آری! دعا کن در حالی که در سجده هستی. زیرا نزدیكترین حالت بنده به خداوند، زمانى است كه در سجده است. [در آن حال] براى دنیا و آخرتت به درگاه خداوند عزّ و جلّ دعا كن». حضرت هر دو حالت را تائید می کند، ولی توصیه اش به سجده است. عبادت/ نماز/ سجده/     [1] . سوره حج/آیه 77. [2] . سوره قصص/آیه 24.

بحثمان در شرح زیارت جامعه کبیره به فقره «السلام علیکم یا اهل بیت النبوه و موضع الرساله» رسید. در نبوت دو معنا ذکر شد. یکی به معنای علو، برتری، رشد و اوج گرفتن بود و دیگری به معنای «خبر». یعنی کسی که می تواند از خداوند تبارک و تعالی یا از عالم غیب خبر بگیرد. در معنای «موضع رسالة» هم گفته شد که دو نوع رسالت وجود دارد: یک رسالت انسانی به این معنا که برخی انسانها از طرف خدا رسول می‌شوند و دیگری رسالت طبیعی و عام. مثل رسالتی که فرشته ها یا حیوانات یا‌ باد یا حتی اشیاء عالم دارند که از طرف خداوند برای انجام مأموریت‌های طبیعی یا غیر طبیعی فرستاده می‌شوند. همچنین بیان شد که از نظر لغوی نبوت مقدمه‌ی رسالت است. یعنی شخص اول باید نبی بشود، بعد به مقام رسول برسد. در واقع رابطه‌ی بین نبوت و رسالت، رابطه‌‌ی عام و خاص من وجه است. همه‌ی رسول‌ها نبی هستند؛ اما همه‌ی نبی‌ها رسول نیستند. ما انبیائی داریم که رسالت و پیام رسانی ندارند، اما نبی هستند. یعنی فقط خبر را گرفتند یا اوج دادند. اما رسول کسی است که فرستاده خداست و پیامی برای مردم دارد. برای تعریف دقیق و روشن از نبی و رسول آیاتی از قرآن کریم را مورد بررسی قرار می دهیم. در سوره بقره آیه 213 خداوند می‌فرماید: «فبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرینَ وَ مُنْذِرینَ= پس خدا انبیایی را برانگیخت تا مردم را بشارت و بیم دهند». خداوند در این آیه برای انبیاء هم پیام رسانی و هم رسالت را جزء وظایف شان می داند. خداوند انبیاء را مبعوث کرد که هم مبشر باشند به رحمت خدا، ابدیت، آخرت، بهشت و بالاتر از بهشت و هم بترسانند. ترس از این که تخلف نکنند و به خودشان ظلم نکنند، این فیض عظیم را از دست ندهند، حیات جاودانه، آخرت و ابدیت را از دست ندهند، حیات طیبه را از دست ندهند. پس انبیاء کار رسالتی دارند. یعنی جدای از این که نبی هستند، رسول هم هستند. پس وقتی می‌گوییم انبیاء کار رسالتی دارند، منظور معنای دومش است که به معنای خبرگیری بود. با توجه به معنای دوم نبوت، آنان مأموریت رسالتی هم دارند. آیه دیگر در مورد حضرت موسی است. آیه ی 51 سوره مریم که می‌فرماید: «وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِیًّا= و در این كتاب از موسى یاد كن زیرا كه او پاكدل و فرستاده‏ بود و پیامبر». «مخلصاً» یعنی حضرت موسی همه وجودش را وقف خدا کرده بود. بعد می‌فرماید: «وَكَانَ رَسُولًا نَبِیًّا»، یعنی اول رسول، بعد نبی است.  این معنا را باید بگیریم که اول نبوت هست بعد رسالت. باید اول می‌گفت: «کان نبیاً رسولاً» ولی گفت رسولی که نبی هم هست. بنابراین، ما نمی‌توانیم آن معنای لغوی را که بگیریم که بحث کردیم که اول نبوت هست، بعد رسالت. نبوت به معنای اولی‌اش درست در می‌آید. در نبوت اول شخص باید اوج و ارتفاع بگیرد تا به نبوت برسد تا بعد خبرگیری کند و بعد رسالت داشته باشد. این از نظر لغوی درست است، ولی این که ما بگوییم همه انبیاء، رسول نبودند و همچنین نبی خبر می‌گیرد، اما نمی‌دهد و رسول خبر را می‌گیرد و می‌دهد. غلط است. مثال بعد، آیه 52 سوره حج است. «وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِیٍّ= و ما پیش از تو هیچ رسول و پیمبری نفرستادیم». خداوند برای انبیاء مثل رسولان رسالت قائل است. یعنی می‌گوید آنها هم رسالت داشتند. پس ارسال هم به رسول تعلق گرفته و هم به نبی، یعنی هم نبی ها مرسل و فرستاده شده هستند و هم رسولان. خدا هیچ امتی را بلاتکلیف نمی گذارد اگر بخواهیم از بین تعاریف و توضیحاتی که درباره «فرق نبی و رسول» گفته شد، یک تفاوت جدی و درست از نبی و رسول به دست بیاوریم، باید به سوره ی یونس، آیه 47 مراجعه کرد که این تفاوت را به طور شفاف بیان کرده و می فرماید: «وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ= و هر امتى را پیامبرى است». این یک قاعده‌ی عمومی است. همه امت‌ها بدون استثناء پیامبر و رسول داشتند. پس کسی نگوید سرخ پوست‌ها؛ چینی‌ها؛ آمریکائی‌ها؛ اروپائی‌ها؛ هندی‌ها و روس‌ها چطور می‌شوند؟ وقتی پیغمبر می‌گوید: 124 هزار نفر نبی و 313 رسول بوده. ما فقط در کل قرآن از این جمعیت کثیر اسم 25 نفر از آنها را داریم. در روایت هم تعدادی هستند، اما نام همه آنها برده نشده است. اگر کسی بگوید که خدا برای امت‌ها رسول نفرستاده، در حقیقت‌ خدا را نشناخته. مگر می‌شود خدا امت‌ها را بلاتکلیف بگذارد. خداوند اول برنامه‌ی انسان را آفریده، یعنی مربی و رسولان را؛ بعد انسان را خلق کرده. (الرَّحْمَنُ/ عَلَّمَ الْقُرْآنَ/ خَلَقَ الْإِنْسَانَ= [خداى] رحمان/ قرآن را یاد داد/ انسان را آفرید». خداوند قبل از خلقت انسان، اول برنامه زندگی‌اش یعنی قرآن را به انبیاء و اهل‌بیت علیهم‌السلام تعلیم داده، بعد آدم آفریده شده‌است. این که پیغمبر فرمود: «كُنْتُ نَبِیًّا وَآدَمُ بَیْنَ الْمَاءِ وَالطِّینِ= من پیامبر بودم، در حالی که حضرت آدم بین آب و گل بود»، یعنی پیامبر همان صادر نخستین و همان مثل اعلائی که اولین جلوه ی خداوند است. نور پیامبر و اهل بیت قبل از هر مخلوق دیگری آفریده شده. سایر مخلوقات همچون فرشته ها و سایر عوالم، بعد از آفرینش مثل اعلی آفریده شده اند. پس عظمت خلقت انسان و مقام انسان به گونه‌ای است که خداوند برنامه‌ی خلقتی او یعنی قرآن را فرستاده است. بعد پیامبر و امامی که قرار است انسانها را هدایت کند را می‌آفریند. همچنین به عنوان اولین شخص خلقت، پیغمبر را می‌آفریند، یعنی جدای از این که نور اهل‌‌بیت و مقام اهل‌بیت جلوتر از همه‌ی انبیاست، اولین مخلوقی که ساختار فیزیکی پیدا می‌کند و به دنیا می‌آید، حضرت آدم علیه‌السلام است. اولین پیغمبر آدم است تا سایر افراد مثل حوا، هابیل و قابیل و دیگران بلاتکلیف نباشند. آن هم پیغمبری به عظمت حضرت آدم که کمتر پیغمبری در بین انبیایی که در قرآن ذکر شده‌ و در روایت هم داریم به عظمت حضرت آدم باشد. برای این که خدا می‌فرماید: «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا[1]= و خدا همه اسماء را به آدم یاد داد». این حرف بزرگی است. درجه‌ی حضرت آدم سلام‌الله‌علیه بسیار بالاست. خداوند او را کاملاً مسلح و مجهزش کرده و به زمین فرستاده. آن داستان بهشت و خوردن از آن شجره ممنوعه، در روی زمین اتفاق نیفتاده است، بلکه مربوط به عالم برزخ است. یعنی قبل از این که به زمین بیاید، روی زمین در جایگاه پیامبر و معصوم آمده. پس همه انسان‌ها نیاز به مربی و راهنما دارند. قرآن هم همین را می‌گوید: «وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ= و هر گروهی را رهبری هست». ما برای هر قومی هادی آفریدیم. در هر جای این کره زمین، همیشه جای پای انبیاء الهی بوده. ان شاءالله که وجود مقدس امام زمان علیه‌السلام تشریف بیاورند و‌ ظهور کنند،‌ این عزیزان را به ما معرفی می‌کنند و قبرهایشان را هم به ما نشان خواهند داد که برای هر قومی چه پیامبرانی بوده است. خدا با همه قوم ها در طول تاریخ اتمام حجت دارد قرآن کریم می‌فرماید: «فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِیَ بَیْنَهُم بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا یُظْلَمُونَ[2]= هر گاه رسول شان بین آنها آمد، میان آنها حکم به عدل می شود و بر هیچ کس ستم نخواهد شد». در این آیه فرق دیگری از نبی و رسول را بیان می‌کند. رسول پیام می‌آورد، و رسالت دارد، اما بالاتر از نبی است. چون حرف آخر و حجت های نهایی و قضاوت با رسول است. در آیه دیگر می‌فرماید: «رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّ یَكُونَ لِلنّاسِ عَلَى اللّه حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ[3]= پیامبرانی که بشارت‌دهنده و هشداردهنده بودند تا برای مردم پس از [فرستادن] پیامبران در مقابل خدا حجّتی نباشد». خداوند رسول‌هایی فرستاد که هم بشارت می‌دهند و هم می‌ترسانند. علت این که خدا رسولان را  فرستاده، این است که  هیچ کس بهانه‌ای نداشته‌باشد که به خدا بگوید خدایا پیامبرت کو؟ چطور با من اتمام حجت کردی؟ پیامت کو که من هدایت شوم؟ من اگر پیام پیامبرت به من می‌رسید، هدایت می‌شدم. تو برایم پیغمبر نفرستادی. برای این که مردم بر خدا حجت نداشته باشند، خداوند رسولان را فرستاده و اتمام حجت‌ها هم در طول تاریخ برای همه انسانها شده است. پس رسول یک جایگاه و مأموریت ویژه ای نسبت به انبیاء دارد و جایگاه ویژه شان اتمام حجت و قضاوت است و این که آیا بر سر امتی عذاب یا رحمت ویژه‌ای نازل شود یا نه. هر جا که عذاب نازل شده، بعد از اتمام حجت رسولان بوده است، نه بعد از اتمام حجت نبی. چون حرف آخر، حرف نهایی، اتمام حجت نهایی،‌ قضاوت نهایی با رسولان است. اما انبیاء پیام را می‌آورند و آن را می‌رسانند. یک فرق دیگری هم در جلد یکم از اصول کافی بین نبی و رسول گفته شده که نبی صدای فرشته را می‌شنود، وحی به او نازل می‌شود، اما فرشته‌ی وحی را یعنی حضرت جبرئیل علیه‌السلام را نمی‌بیند، اما رسول اینطور نیست. رسول می‌تواند فرشته را ببیند و  ارتباط بگیرد. پس رسول بالاتر است. برای همین هم پیامبر وقتی که به رسالت مبعوث شد، برای اولین بار حضرت جبرئیل علیه‌السلام را می‌بیند. وقتی هم به رسالت نهایی مبعوث می‌شود، پرده کنار می‌رود و فرشته را می‌بیند و آن ملاقات صورت می‌گیرد. البته دقت کنید ملاقات، ملاقات رسالتی است. چه کار کنیم که بر ما هم وحی نازل بشود؟ اگر کسی به رسالت رسید، به تعبیر امام باقر علیه‌السلام می‌تواند فرشته‌ی وحی را ببیند. فرشته‌ی وحی، یعنی جبرئیل علیه‌السلام که پیام می‌آورد. راه دیدن فرشته‌ها یا ارتباط با فرشته‌ها به روی ما بسته نیست. راه وحی به روی همه ما باز است. البته این وحی، وحی رسالتی نیست. اما هر کدام از انسان ها می‌توانند مثل مادر موسی به این قدرت برسند که به او هم وحی بشود. یعنی خدا توسط فرشته با او سخن بگوید. اما از پشت پرده یا خواب یا صدا. اما چرا ما نمی‌شنویم یا نمی‌بینیم؟ به خاطر دلبستگی‌های جمادی یا نباتی یا حیوانی یا عقلانی که داریم. به خاطر این که نمی‌توانیم طهارت پیدا نمی‌کنیم. این همان آیه شریفه‌ی «لایمسه الا المتطهرون= هیچ کس حقیقت قرآن را درک نمی‌کند مگر مطهرون». این موانع بر سر راه ما هست که آن دریافت‌های نورانی و معنوی را نمی‌توانیم کسب کنیم. پس برای ما هم امکان پذیر هست که ما نبوت به معنای اول را داشته باشیم. یعنی جنان اوج بگیریم که وحی هم به ما برسد. نه وحی رسالتی. ما می‌توانیم با خدا، انبیا، معصومین، فرشته و اولیای الهی ارتباط بگیریم. دیدن فرشته‌ها در همین عالم قطعاَ شدنی است. ولی ما باید این را از مرز رسالت جدا کنیم. این به طهارت ما بستگی دارد، به وقت گذاری ما بستگی دارد. به این که ذهن و فکرمان خالی باشد. دلمان را خالی کنیم از مشغله‌های دنیایی. وقتی دلت خالی شد، ظرفیت باز می‌شود، آن وقت خبرهای معنوی و زیبا را می‌شنوی، اما اگر موفق نیستیم، به خاطر شلوغی و بی تمرکزی ما است. زیارت جامعه کبیره/ فرق نبی و رسول/ [1] . سوره بقره/آیه 31. [2] . سوره یونس /آیه 47. [3] . سوره نساء/آیه 165.