آنچه که از یک شخص یا از شیء ظهور می‌کند، نماینده‌ی باطن آن شخص یا شی است. زبان و نحوه انتخاب هر کس در کلمات، حکایت از باطن او می‌کند و قیمت او را مشخص می‌کند. پس شخص تا نتواند خروجی‌های زبان را کنترل کند، دلش صاف و درست نمی‌شود. اگر کسی زبانش خراب بود، نشان می‌دهد که قلبش خراب است. وقتی قلبش خراب باشد، نشان می‌دهد که ایمانش آسیب دیده است. یکی از قواعد مهمی که قبلا گفتیم این بود: « الظّاهر عُنْوان الباطِن= ظاهر نماینده باطن است». آنچه که از شخص یا از شیء ظهور می‌کند، نماینده ی باطن آن شخص یا شی است. مثل دنیا که با همه‌ی عظمتش، ظهور نظام برزخی است. با درک این مطلب، از باطن نظام ملکوتی خبردار می‌شویم که در عالم چه غوغایی است و چه عظمتی دارد که ظهورش دنیا شده و همینطور تا مقام جبروت و بالاتر. اگر انسان همین را خوب بفهمد، به معارف بزرگی دست پیدا می‌کند. این قاعده نقش مهمی در فهم خودمان و دیگران دارد. اگر کسی از خروجی‌های خودش ناراحت است، راهش این است که طبق این قاعده باید به باطن خودش پی ببرد. حسادت، بداخلاقی، زودرنجی، حساسیت، بد زبانی یا سخن چینی دارد و ... اینها همه آفات زبان است و اینها برای انسان خیلی خطرناک و دردسر ساز هستند. هم دنیای انسان را خراب می‌کنند و هم آخرت انسان را. پس طبق قاعده «الظاهر عنوان الباطن» در باطن ما چیزی وجود دارد که ظهور آن بداخلاقی، حسادت، کج خلقی، زودرنجی، حساسیت، غیبت و سخن چینی می‌شود. برای درمان این بیماری‌ها فقط باید به باطن توجه کرد تا آن خروجی ها برطرف شود. زبان میزانی برای ارزیابی انسان است امیر المومنین علی (علیه‌السلام) می فرماید: « اللِّسانُ مِیزانُ الإنسانِ = زبان، ترازوى انسان است» خروجی‌های زبانی هر فرد، نشان دهنده میزان شخصیت اوست، یعنی ملاک سنجش شخصیت یک آدم، این است که چه خروجی‌هایی از زبانش بیرون می‌آید. این خروجی‌ها حکایت از باطن او می‌کند. یعنی با خروجی زبانی انسان، قیمت او را می‌توان شناسایی کرد. این خروجی‌ها شامل گفتگوها، حرف‌ها و شوخی‌هاست. در هر مکان و زمان، کلمات انسان ترازوی قیمتِ‌ اوست. گاهی افراد می‌خواهند در ارتباط با دیگران باطن های خودشان را بپوشانند و ظاهرسازی کنند. اما امیرالمومنین (علیه‌السلام) می‌فرماید هیچ وقت کسی نمی‌تواند همیشه شخصیت خودش را پنهان نگه دارد. برای این که زبان گویای شخصیت انسان است، لازم نیست شما صبر کنید تا ببینید فلان شخص چه باطنی دارد، بلکه با حرف زدنش می‌توانید باطن او را تشخیص دهید. انسان نمی‌تواند در دراز مدت به گونه‌ای عمل کند که خروجی زبانی‌اش با شخصیتش سازگاری نداشته باشد. مثلاً می‌خواهد خواستگاری برود؛ یا با کسی معامله کند؛ شاید بتواند مدتی به دروغ فیلم بازی کند، اما بعد از مدتی که انس و محرمیتی ایجاد شد و همکاری‌ها شروع شد، پرده‌ها کنار می‌رود و آن موقع است که می‌توان فهمید در باطن او چه می‌گذرد. در سایر فعالیت‌ها هم همین طور است. در کار اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، علمی، زندگی زناشویی، مسائل تربیتی و معاشرت، زبان نماینده‌ی شخصیت یک شخص است. این یک قاعده فوق العاده مهم است.  شخصیت انسان با کلامش شناخته می شود قاعده دیگر از امیرالمومنین (علیه‌السلام) است که می‌فرماید: «تَكَلَّمُوا تُعْرَفُوا فَإِنَّ الْمَرْءَ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسَانِهِ = حرف بزنید تا شناخته شوید؛ بدرستی که مرد در زیر زبانش نهفته است»، یعنی شما نمی‌توانید همه جا شخصیت خودت را پنهان کنید.‌ همین که حرف بزنید، شناخته می‌شوید. مگر این که طرف مقابل خیلی آدم نفهمی باشد یا ساده باشد که درک نکند.‌ برخی افراد هستند که قابلیت‌های خوبی دارند، ولی خجالتی اند، اعتماد به نفس ندارند، فرصت حرف زدن ندارند. اما حضرت می‌گوید اگر می‌خواهی خودت را ثابت کنی با توانایی‌های خوبی که داری، برو صحبت کن با مسئولین آن کار، یا با طرفین یا با افراد صحبت کن. با صحبت خیلی از مشکلات حل می‌شود، خیلی از کمبودها، خیلی از قهرها، خیلی از بی‌اعتمادی ها حل می‌شود. «تکلم تعرف= حرف بزن تا شناخته بشوی». یعنی گاهی سوء تفاهم هایی پیش می‌آید که طرفین تا با هم حرف بزنند، مشکل حل نمی‌شود. از دور حرفی شنیده، یک برداشتی می‌کند، بعد که با طرف مقابل روبرو می‌شود، می‌بیند که اصلا داستان این طوری نبود، داستان یک چیز دیگر است. پس با صحبت خیلی از مسائل حل می‌شود. زبان به محض این که شروع به حرف زدن کند، باطن انسان را در تمام گرایش‌های جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و فوق عقلی نشان می‌دهد. مثل نوار مغز یا نوار قلبی که باطن مغز یا قلب را نشان می‌دهد. زبان هم این گونه است. زبان، لغزش های پنهان درون را نشان می دهد یک قاعده از زبان امیرالمومنین است که فوق‌العاده مهم است. «مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَیْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِی فَلَتَاتِ لِسَانِهِ= هیچ کس چیزی در باطنش مخفی نمی‌کند مگر اینکه در لغزش های زبانش بروز می‌کند». حتما این گونه است. وقتی یک چیزی را در باطن پنهان کنید، با سخن گفتن، لغزش ها را بیرون می ریزد و بیانش می کند. کلام، ترازوی عقلانیت است یکی دیگر از فرمایشات حضرت این است که « كَلامُ الرَّجُلِ میزانُ عَقلِهِ = کلام هر انسانی ترازوی عقلانیت اوست»، یعنی میزان سرمایه، عقلانیت و تقوا به زبان بستگی دارد. به عنوان مثال، شخصی می‌گوید یک خواستگار برایم آمده، پدرم می‌گوید: بگو بیاید با ما صحبت کند تا ببینیم کیست. این را دختر و پسری که دلش مشغول شده، نمی‌تواند بفهمد؛ چون کور و کر است. ولی کسی که قلبش درگیر نیست و فقط عقلش کار می‌کند، راحت تر می‌تواند در مکالمه با او بفهمد که چقدر عقلانیت، شعور، مردانگی و شرافت دارد. زبان ترجمه باطن انسان است در فرمایش دیگری حضرت فرمودند: «اَللِّسانُ تَرْجُمانُ الجَنانِ= آن چه را که درون می‌پوشاند زبان ترجمه می‌کند». یعنی زبان در دهان ترجمان دل است. گاهی شما یک چیزی در درون تان است، اما نمی‌خواهید بیانش بکنید یا نمی‌توانید همه‌اش را بگویید، اما از کلمات شما می‌شود فهمید که در درونتان چه می‌گذرد و چه فکر می‌کنید. طق قاعده «الظاهر عنوان الباطن» قرآن می‌فرماید: «و ما تخفی صدورهم» دشمنان نسبت به شما کینه ورزی می‌کنند و نسبت‌های ناروا می‌دهند، و به شما تهمت می‌زنند، اما آنچه که در درون‌شان مخفی کرده‌اند، خیلی بیشتر از آن چیزی است که به زبان می‌آورند. « یَسْتَدَلُّ عَلى عَقْلِ كُلِّ امْرِءٍ بِما یَجْرى‌ عَلى‌ لِسانِهِ = از آن چه که به زبان یک انسان جاری می‌شود می توان به میزان خرد او پی برد»، یعنی شما مجازید که این را برداشت کنید از آنچه که به زبان یک نفر جاری می‌شود. حرف‌هایی که یک نفر بر زبان می‌آورد، دلیلی است بر میزان خرد و شخصیت او.   امام باقر (علیه‌السلام) فرمود: «إنّ هذا اللِّسانَ مِفتاحُ كلِّ خَیرٍ و شَرٍّ، فیَنبَغی للمؤمنِ أن یَختِمَ على لِسانِهِ كَما یَختِمُ على ذَهَبِهِ و فِضَّتِهِ= راستى كه این زبان، كلید هر خوبى و بدى است. پس، سزاوار است كه مؤمن بر زبان خود مهر زند، همان‌گونه كه بر [كیسه] زر و سیم خویش مهر مى‌زند»، یعنی با زبان می‌توان درهای زیادی از شر را بست و درهای زیادی از خیر را باز کرد. نکته‌ی خیلی مهمی را به شما بگویم و آن این است که اگر مردم مسئله‌ی زبان شان را حل کنند، بسیاری از طلاق‌ها، دعواها اختلافات و کینه‌ها قطع می‌شود. علت شروع جنگ جهانی این بوده که افراد به کلماتی که از دهان شان بیرون می‌آمد، تسلط نداشتند. یک موقع می‌بینی یک پادشاه، یک رئیس جمهور، یک وزیر، یک رهبر، یک چیزی را می‌شنود یا می‌گوید و همان منشأ کشتن میلیونها انسان می‌شود. در عالم سیاست یا در عالم مدیریت، ممکن است انسان حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد، اما می‌داند اگر این حرف به زبان بیاید، هرچند که حرف راستی است، اما دنیا و آخرت انسان جهنم می‌شود، یعنی هم دنیایش را از دست می‌دهد و هم آخرتش را. (خسرالدنیا و الاخره). بنابراین، حضرت می‌فرماید زبان کلید خیر و شر است. این نشان می‌دهد که کلمات چقدر مهمند. پس مؤمن باید زبانش را مهر بزند. همانطور که طلا و نقره را مهر می‌زند تا کسی دسترسی به آن نداشته باشد. این را به شما بگویم که بسیاری از کمالاتی که مؤمن می تواند طی کند، به وسیله‌ی خاموشی و کنترل زبانش است. بسیاری از مدارج انسان با سکوت به دست می‌آید. چنانچه حضرت فرمود: « بسیاری از کلمات جوابش سکوت است». چون گاهی اگر حرف بزنی، طرف یک حرفی زده، تو هم بخواهی حرفی بزنی، آن  وقت فتنه‌ای بر پا می‌شود. اکثر دعوای زن و شوهر بر سر جواب دادن‌هاست. شخصیت انسان هم طبق فرمایش حضرت علی زیر زبانش است. امام حسن (علیه‌السلام) می‌فرماید: « لا یُعرَفُ الرأیُ إلاّ عِندَ الغَضَبِ=  رأى [واقعى] جز به گاه خشم شناخته نشود». آدم‌ها را اگر می‌خواهی بشناسی، عصبانی‌شان کن». آدم‌ها حقیقت‌شان را در ناراحتی و عصبانیت بیان می‌کنند. ممکن است کسی بتواند منافقانه فیلم بازی کند و ظاهرسازی کند، اما به محض این که خشم می‌گیرد، همه‌ی آن شخصیت حقیقی خودش را بیرون می‌ریزد. حالا اگر زن، مرد را عصبانی کرد، او هم یک دفعه شروع می‌کند یک سلسله چیزهایی را می‌گوید که باطن خودش است؛ یا بالعکس. یعنی شخصیت حقیقی یک آدم در این لحظات معلوم می‌شود، نه در ابراز عشق‌ها و علاقه‌های ظاهری و آداب ظاهری.  خدا علامه را رحمت کند. یک آقایی از شاگردان علامه بود گفت یک روز عید بود که کسی آمد دیدن علامه.‌ این شاگرد علامه که یک ذره چشمش باز شده بود و بعضی چیزها را می‌دید، گفت: من دیدم آقایی که دهنش پر از چاقو و خنجر است، به سمت علامه آمد. ترسیدم که الان علامه را بکشد. آمدم تا عکس العمل نشان بدهم، علامه دستم را فشار داد و گفت: هیچ چیزی نگو و بعد با طرف روبوسی کرد. آدم عادی که شکمش همیشه سیر بوده و جیبش هم پول داشته، بدنش هم سالم بوده. همین که یکی از آسیب‌های جمادی، گیاهی، حیوانی یا عقلی را داشته باشد. مثلا عزیزی از او می میرد و سرطانی می‌گیرد؛ یا طلاقی اتفاق می‌افتد؛ یا با کسی که قرار بود ازدواج کند و نمی شود؛ یا مشکل مالی پیدا می‌کند و ورشکسته می‌شود؛ یا هر حادثه ی دیگر، کاملاً به هم بریزد و شروع می‌کند به مقدسات و به خدا، پیغمبر و دین، بد و بیراه  می‌گوید، چنین آدمی قیمتش همان است. در حالی که خدا هم می‌گوید: « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ= و قطعا شما را به چیزى از [قبیل] ترس و گرسنگى و كاهش در اموال و جانها و محصولات مى ‏آزماییم و مژده ده شكیبایان را». مسئله زبان آنقدر مهم است که می‌فرماید: «حتی نعلم اخبارکم» ما این کارها را می‌کنیم تا ببینیم شما چگونه حرف می‌زنید. آیا در همه حال خدا را قبول دارید؛ یا اگر اتفاقی برایتان افتاد، شروع می‌کنید به کفرگویی؟ چون برای خدا مهم است که ما چی به زبان می‌آوریم؛ شاکر هستیم یا نه. این سنت خداست. خدا آدم ها را بالا و پایین می‌کند تا ببیند چیزی که در نهایت از دهن یک نفر بیرون می‌آید، در حالت های مختلف چطوری است. کنترل زبان در گرو قلب سالم است ایمان تمام سرمایه‌ی انسان است. انسان سرمایه‌ای غیر از ایمان ندارد. آنهایی که ایمان ندارند، جزء فاسقین هستند. طبق قرآن و معرفی که خدا می‌کند، انسانها دو گروهند یا مومن اند یا فاسق: « أَفَمَن كَانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كَانَ فَاسِقاً= یا آن کس که ایمان آورده (حالش در قیامت) مانند کسی است که کافر بوده». فقط هم یک دسته رستگارند و همه ی فاسق‌ها دچار خسرانند. «والعصر/ ان الانسان لفی خسر» آن یک دسته که فقط انسان حقیقی است و باطن انسانی دارد، «مومن» است. همه دارایی و حقیقت مومن، ایمان اوست. ایمان هم به قلب سالم است و قلب سالم ایجاد نمی‌شود، مگر این که زبان انسان سالم شود. امیرالمومنین علی (علیه‌السلام) می‌فرماید: «لا یَستَقیمُ إیمانُ عَبدٍ حتّى یَستَقیمَ قَلبُهُ و لا یَستَقیمُ قَلبُهُ حتّى یَستَقیمَ لِسانُهُ = ایمان هیچ بنده اى درست نشود، تا آن كه دلش درست شود و دلش درست نشود، تا آن كه زبانش درست شود»، یعنی همه‌ی حقیقت ایمان و نیز پایه‌ی اساسی ایمان یک نفر قلب اوست. قلب باید سه معشوق اصلی داشته باشد: «الله، اهل بیت و جهاد». اگر سه معشوق را داشت شخص ایمان دارد در غیر این صورت مؤمن نیست و باطنش فاسق است. قلب انسان هم تا مستقیم نشود، منظور درست شدن و به استقامت رسیدن است. ایمان هیچ کس درست نمی‌شود مگر این که قلبش درست شود و قلب هیچ کس درست نمی‌شود مگر این که زبانش درست باشد. پس شخص تا بر زبانش کار نکند و نتواند خروجی‌های زبان را کنترل نکند، دلش صاف و درست نمی‌شود. اگر کسی زبانش خراب بود، این نشان می‌دهد که قلبش خراب است. وقتی قلب خراب بود نشان می‌دهد، ایمانش آسیب دارد. حضرت در ادامه توضیح می‌دهد: « مَنِ استَطاعَ مِنكُم أن یَلقَى اللّه َ تَعالى و هُوَ نَقِیُّ الرّاحَةِ مِن دِماءِ المُسلِمینَ و أموالِهِم ، سَلیمُ اللِّسانِ مِن أعراضِهِم ، فلْیَفعَلْ= هر كس از شما بتواند خداوند متعال را با دستى نیالوده به خون و اموال مسلمانان و زبانى سالم از لطمه زدن به آبروى آنان دیدار كند، پس باید چنین كند». چون اگر کسی به ملاقات خدا برود، اما در زبانش جایی آبروریزی برای مسلمان باشد، یا ریختن خون مسلمانی یا تجاوز به اموال مسلمانی باشد، این بدبخت و شقی می‌شود. او دچار خسران بزرگی است. به این سه جمله خوب دقت کنید: دستی نیالوده بر خون مسلمان‌ها، اموال مسلمان ها یا زبانی بر آبروی مسلمان ها. پس مصداق خروجی قلب سالم، این است که مردم از طرف جان، مال و آبروی کسی در امان باشد. اگر  کسی با زبانش آبروی کسی را ببرد یا با دستش خون کسی را بریزد و به مال کسی تجاوز کند، این گرفتاری و عذاب دارد. بدبختی دنیا و گرفتاری آخرت دارد. بعد خود حضرت می‌فرماید اگر یک کسی می‌تواند در زندگی‌اش به گونه‌ای باشد که جان و اموال افراد یا آبروی افراد از دست او در امان باشد. خدا نکند کسی با آبروی دیگران یا جان دیگران بازی کند. این زبان یک خصوصیتی دارد که فقط آبرو بر نیست، زبان هم می‌تواند زمینه تجاوز به اموال دیگران را فراهم کند و هم زمینه تجاوز به جان دیگران را فراهم کند، یعنی مسئله ی کلام فقط مسئله ی آبرو و عرض نیست؛ بلکه مسئله جان و مال افراد هم هست، آسیب های جانی، مالی و آبرویی همه از عدم کنترل زبان است. آفات زبان/ قلب سالم/

نگاهی که ما باید به مصیبت‌ها داشته‌باشیم، باید با تاسی از نگاه پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه و آله) باشد. ایشان می‌فرماید: «ما یُصیبُ المُؤمِنَ مِن وَصَبٍ ولا نَصَبٍ ولا سَقَمٍ ولا حَزَنٍ حَتَّى الهَمِّ یُهَمُّهُ إلّا كُفِّرَ بِهِ مِن سَیِّئاتِهِ = به مؤمن درد طولانى و رنج و بیمارى و اندوهى نمى‌رسد و حتّى برای چیزی اندوهناک نمى‌شود، مگر این كه به خاطر آن، از گناهان او چشم پوشى مى‌شود». یکی از شیرینی‌های زندگی مؤمن این است که هیچ وقت به رنج یا سختی یا غمی دچار نمی‌شود، حتی یک دغدغه‌ای که خاطرش را برنجاند به او نمی‌سد، مگر این که برای هر کدام از این رنج‌ها خداوند بخشی از گناهانش را محو می‌کند. این به خاطر مبارکی مؤمن است. در واقع ساختار وجود مؤمن چون در مقام صحت و حرکت سالم به آخرت است، خود به خود حرکتش رو به سلامت دارد. مؤمن در دنیا مثل جنین در رحم مادر است که مسیر درستی دارد؛ اما اگر در طول مسیر به آفاتی دچار شود، پزشکان سعی می‌کنند در داخل رحم مادر، آفت‌ها را برطرف کند. این به خاطر آن است که شرایط تربیت و رشد در رحم مادر خیلی مهیاتر و آسان تر از مرحله خارج از رحم است. وقتی انسان در دنیا تصمیم می‌گیرد در صراط مستقیم قرار بگیرد، ممکن است آسیب‌های مختلفی از ناحیه شیطان با انواع حمله از «جلو، عقب، راست و چپ» دچار شود. پس بهتر است برای حرکت درست در دنیا، آسیب‌ها را بشناسد. مؤمن به تعبیر قرآن کریم ممکن است در روند زندگی‌اش، دچار لغزش و فحشا و منکرات  بشود، «وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ[1]= آنها كه وقتی مرتكب عمل زشتی شوند، یا به خود ستم كنند»، حتی دچار گناه کبیره هم بشود، اما چون مسیرش، مسیر درستی است و حرکتش رو به اصلاح است، همه‌ی حرکت‌های نادرست را بازسازی می‌کند و مشکلش را حل می‌کند. برای همین است که می‌گوییم حرکت مؤمن در رحم دنیا حرکت رو به سلامت است، این‌گونه حرکت‌های نادرست همان «ظلم به نفس» است. فحشا از نظر لغوی یعنی گناهی که انسان در ارتباط با دیگران مرتکب می ‌شود؛ اما ظلم به نفس در ارتباط با خود او است. «هم و غم» های مؤمن، بهانه ای برای چشم پوشی خدا از گناهان او از الطاف الهی به مؤمن این است که برخی گناهان مؤمن را به وسیله ی «هم» و «غم» می بخشد. در عبارت «ولا حَزَنٍ حَتَّى الهَمِّ»، کلمه‌ی «هم» یعنی چیزی که برای مؤمن دغدغه می‌شود و ذهنش را مشغول می‌کند و با آن درگیری پیدا می‌کند،. حضرت می‌فرماید: چنین مشغله‌ای برای مؤمن کفاره‌ی گناهانش است. علت این که غم و ناراحتی برای مؤمن کفاره است، این است که می‌تواند همه ی ضعف‌ها و کمبودهایش را بازسازی می‌کند.  قدرت قلب مومن و کفر باطنی شیطان قلب مؤمن چنان قدرتمند است که می‌تواند با توبه و رشد ایمان، گناهان سال‌های متمادی گذشته‌اش را جبران کند. اما اگر کسی کفر باطنی داشته باشد، مثل شیطان می‌شود که ۶  هزار سال عبادتش هم به دردش نخورد. اگر کسی ۳۰ سال هم در فحشا و منکرات و کفر و شرک قرار گرفت، وقتی توبه می‌کند، سیستم توبه و قلب مؤمن به قدری قدرتمند است که می تواند تمام آن 30 سال را جبران کند. دقت کنید که سیستم خلقت خدا و ساز و کار عمل مؤمن چگونه است! همه قدرت مؤمن به یک ماجرا بر می‌گردد و آن «قلب» مؤمن است. قلب اگر اصلاح بشود، روند حرکت انسان، روند درستی خواهد داشت؛ اما اگر قلب اصلاح نشود، شما هر چقدر هم عبادت کنید، قلب تان درست نخواهد شد. انسان با قلبی که انواع انحراف از معیارهای الهی را دارد، به سرمنزل مقصود که همان تولد سالم است، نخواهد رسید. بخشی از انحرافات قلب، شامل قلب بیمار، واژگونه، مضطرب و متزلزل، قلب مرده، قلب قسی، قلب مهر خورده و .....است. شیطان را نگاه کنید، ۶ هزار سال عبادت کرد و در این عبادتها به رشد و مقام فرشته ها رسید، اما کفر باطنی او همچنان باقی ماند. البته این کفرش را ظهور نداد. خدا هم با او کاری نداشت تا زمان امتحان فرارسید. زمان آزمایش که فرا می‌رسد، خدا به فرشته‌ها دستور می‌دهد که به آدم سجده کنید، در آنجا کفر شیطان ظهور پیدا می‌کند. قرآن می‌فرماید: « فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ/ إِلَّا إِبْلِیسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِینَ[2]= پس فرشتگان همه با هم سجده کردند/ جز ابلیس كه تكبر ورزید و از كافران بود». شیطان این «ابا» را قبلا هم داشته، ولی آن را ظهور نمی داد. یعنی از اول کافر بود. این طور نبود که یک دفعه کافر شده باشد. برخی انسان‌ها زمینه‌هایی از فسق و کفر را با خودشان دارند. گاهی فردی در گرفتارهای زندگی، با خدا درگیر می‌شود، اما و بطور موقت با خدا راه می‌آید و می‌گوید حالا من خدا را قبول دارم، اما در این قضیه با او درگیرم. گاهی با پیغمبر و امام نیز، درگیر می‌شود؛ ولی ایمان خودش را ظاهراً سر پا نگه می‌دارد. با این وضع به زندگی ادامه می‌دهد تا روز امتحان فرا برسد. مهمترین جایی که انسان امتحان می شود، «امامت» است در میان بیش از یک میلیارد مسلمان جهان، اکثرا خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله را قبول دارند، اما همه اختلافات آنها، حتی اختلافات شیعیان ناشی از مساله‌ی «امامت» است.  بیشتر درگیری‌ها، مقاومت‌ها و پوست کلفتی‌های انسان با خدا و پیغمبر نیست، بلکه با امام است. یعنی بیشترین جایی که افراد امتحان می‌شوند، در «امامت» است. الان ما بیش از یک میلیارد مسلمان داریم که با خدا و پیغمبر مشکلی ندارند؛ اما در بسیاری از جاها با امامت مشکل پیدا می‌کنند. حتی خودِ ما شیعیان در قضیه خدا مشکل نداریم. اما ضعف اصلی ما در رفتن به زیر چادر امام زمان (علیه‌السلام) است. کسی در بخش‌هایی که مربوط به خدا است، مثل قرآن خواندن، نماز خواندن، روزه گرفتن و ... مشکلی ندارد؛ اما به امامت که می‌رسد، با مشکل مواجه می‌شود. بسیاری از شیعیان با امام های شهید که دیگر در دنیا نیستند، مشکلی ندارند. زیرا اعتقاد به امام درگذشته، برای امور امروز ما مسئولیت آور نیست.‌ اما انسان در جائی با امام مشکل پیدا می‌کند که امام حی و زنده باشد و این همیشه در طول تاریخ بوده و انسان زیر بار طاعت و فرمان امام زنده نمی رفته است.  منشا انحراف و کفر و لغزش های آدمی است پرسشی که مطرح است، این است که‎ کفر و انحراف چگونه برای انسان به وجود می آید؟ امروزه آدم‌هایی در جامعه‌ی اسلامی هستند که ظواهر شرعی را رعایت می‌کنند؛ متدین اند، حجاب دارند، نماز می‌خوانند، حج می‌روند، اما ذات آنها متعلق به ساختار اصیل دین نیست. با یک تغییر مکان یا محیط، مثل رفتن به آمریکا، اروپا، دبی و... باطنشان تغییر می‌کند. این نشان می‌دهد که ذاتشان به چیزهائی تعلق دارد که الان در آن فضا نیستند، اما اگر در آن فضا قرار گیرند، مطابق با همان فضا و محیط عمل می‌کنند. به همین دلیل می‌گوییم حرکت و زندگی آنان، حرکت اصلاحی و به سوی سلامت نیست؛ بلکه برعکس، روند گناه و آسیب پذیری به سمت ابدیت دارند. اما مؤمن کسی است که در هر شرایطی قرار گیرد، ساختار و شاکله اصلی‌اش که همان ایمان اوست، تغییر نمی‌کند. او به خاطر ایمانش، ترس از آخرت دارد و برایش مهم است که در این مسیر آلوده نشود. برای همین است که خویشتن داری می‌کند. حال اگر در جائی هم پایش بلغزد، دوباره بلند می‌شود و نقص گذشته را اصلاح می‌کند و گذشته اش را جبران می‌کند. بنابراین، انسان باید حواسش باشد که در حرکتش به سمت ابدیت و جاودانگی، ارتباطش با باطن عالم، درست و سالم باشد. وقتی شخص ارتباطش را با باطن عالم حفظ کند، یعنی با آن کسی که همه‌ی سلامت‌ها در دست اوست، آسیب هم ببیند، می‌تواند بازسازی کند. اما اگر حواسش نباشد، شیطان در او لغزش و انحراف ایجاد می کند. اگرهر طور دلت خواست بگردی و بپوشی، خدا اصلا نگاهت نمی کند کسی که تقوای لباس پوشیدن و خوردن و مرکب سوار شدن و ....را نداشته باشد، تا دم مرگش، خدا به او نگاه هم نمی‌کند. نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «مَنْ أَكَلَ مَا یَشْتَهِی وَ لَبِسَ مَا یَشْتَهِی وَ رَكِبَ مَا یَشْتَهِی لَمْ یَنْظُرِ اللَّهُ إِلَیْهِ حَتَّى یَنْزِعَ أَوْ یَتْرُك= هر كس هر گونه خوراكى كه دلش مى‏‌خواهد بخورد، و هر گونه جامه‏‌اى كه دلش مى‏‌خواهد بپوشد، و هر گونه مركبى كه دلش مى‏‌خواهد سوار شود، خداوند به او نگاه نمى‏‌كند، مگر آنگاه كه روش خود را تغییر دهد و از آن روش دست بردارد». این که می‌فرماید:«هر کس هر چه دلش بخواهد بخورد»، یعنی تقوا و عفت شکم نداشته باشد. هر چه دلش خواست میپوشد یعنی برایش مهم نیست که آیا لباسش مسلمانی است یا نه. یا هر چه دلش خواست سوار می‌شود، یعنی هوس می‌کند امروز این مرکب را سوار شود، دو ماه دیگر آن را عوض می‌کند. چون خوشش نیامده. پس ماشین دیگری را میخرد. هدفش از سوار شدن مرکب، گذران روند سالم زندگی نیست؛ بلکه هدف، تفاخر، کلاس گذاشتن و دیده شدن است. این همان جهنمی است که حضرت می‌فرماید: « اگر شما با بند کفش تان هم فخر بفروشید، امکان ندارد به بهشت راه پیدا کنید». کسی که هر چه بخواهد سوار می‌شود، در مرکب سوار شدن تقوا ندارد و به خاطر چشم هم چشمی و پز دادن به باجناق، جاری، خاله، پسر خاله و دیگران این کار را می‌کند. به فرماش نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) خدا اصلا به چنین افرادی نگاه نمی‌کند، یعنی اینها از چشم خدا می‌افتند تا زمانی که بمیرند. یعنی خدا تا مرگش هم به او نگاه نمی‌کند، مگر این که دست از این کارها بردارد. نشانه های مومن/نسبت/ قلب/ولایت به روز [1] . سوره آل عمران/آیه 135. [2] . سوره ص/آیات 74-73.

نبی اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: « إنّ اللّه َ تعالى لا یَنظُرُ إلى أجسامِكُم ولا إلى أحسابِكُم ولا إلى أموالِكُم ولكن یَنظُرُ إلى قُلوبِكُم فمَن كانَ لَهُ قَلبٌ صالِحٌ تَحَنَّنَ اللّه ُ علَیهِ= خداوند تعالى به بدن‌ها و حسب‌ها و دارایى‌هاى شما نمى‌نگرد؛ بلكه به دل‌هاى شما مى‌نگرد. پس اگر كسى داراى دلى صالح بود، خداوند بر او ترحّم مى‌كند». حضرت در این روایت اشاره به «اصالت نیت» دارد. خداوند تبارک و تعالی به جسم‌ها و نسب و اموال شما نگاه نمی‌کند. آنچه اصالت دارد قلب‌های شماست و خداوند به آنها نظر می‌کند. اگر کسی قلب صالح داشته باشد، خدا با او با مهربانی رفتار می‌کند. در واقع این هنر انسان است که قلبش را پاک کند. اگر کسی قلب صالح داشته باشد، سایر نعمت‌هایی که در وجود اوست، رنگ خدایی پیدا می‌کند. فرق مؤمن با فاسق همین است. مؤمن یعنی کسی که همیشه قلبش در تصرف سه عشق «خدا، اهل بیت و جهاد» است و با این سه عشق حرکت می‌کند تا به معشوقش برسد. او در همه ابعاد «جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلانی» اش رنگ و بوی خدایی دارد و هر کاری که در این ابعاد انجام دهد، برایش عبادت محسوب می‌شود. چون اصل شخصیت این فرد در حال حرکت به سمت خداست. مؤمنی که تلاش می‌کند برای زن و بچه‌اش پولی دربیاورد تا زندگی‌اش را اداره کند، مجاهد در راه خداست. چنانکه نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) می‌فرمایند: «الْكَادُّ عَلَى عِیَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ = كسى كه براى تأمین زندگى عیال خود زحمت می‌كشد، مانند مجاهد در راه خداست». چون نیت اصلی‌اش او را به سمت «الله، اهل بیت و جهاد» می‌کشاند. برای مؤمن اساسا نه ازدواج اصالت دارد، نه کار اصالت دارد، نه موقعیت اجتماعی، نه شغل و نه هیچ چیز دیگر؛ تنها چیزی که برای مؤمن اصالت دارد، رسیدن به همان سه معشوق یعنی«الله، اهل بیت و جهاد» است. اگر به امور مربوط به شأن های پایینی هم می پردازد، به خاطر این است که آنها را در استخدام سه معشوق اصلی اش درآورد. بنابراین، همه کارهایش در راه خدا خواهد بود. «یَنظُرُ إلى قُلوبِكُم فمَن كانَ لَهُ قَلبٌ صالِحٌ تَحَنَّنَ اللّه ُ علَیهِ= اگر كسى داراى دلى صالح باشد، خداوند بر او ترحّم مى‌كند». اگر کسی قلب صالح و خیرخواه داشته باشد و نیت‌هایش همیشه پاک باشد، خداوند به او با مهربانی نگاه می‌کند. گاهی آدم‌های بزرگی را می‌بینید که بعد از سال‌ها خدمت و زحمت ضایع می‌شوند. این سوال مطرح است که «او زحمت زیادی برای دین و اسلام کشید». چرا آخرش آن طور شد؟ جوابش این است: «برای این که او از ابتدا نیتش صالح نبوده است». ممکن است کسی در چشم مردم آدم بزرگی باشد، ولی «نیت بد» کارش را خراب کند و باعث  شود تا از چشم همه بیفتد و خوار شود. مجاهد در راه خدا چه کسی است؟ یک مرد قدرتمند و با نشاطی از کنار پیغمبر رد شد. مردم گفتند که ای کاش این آدم این نشاط و قدرت بدنی اش در راه خدا باشد. رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌و‌سلم) در پاسخ فرمود: «إن كانَ خَرَجَ یَسعى على وُلدِهِ صِغارا فهُو فی سَبیلِ اللّه ِو إن كانَ خَرَجَ یَسعى على أبوَینِ شَیخَینِ كَبیرَینِ فهُو فی سَبیلِ اللّه ِ و إن كانَ خَرَجَ یَسعى على نَفسِهِ یُعِفُّها فهُو فی سبیلِ اللّه ِو إن كانَ خَرَجَ یَسعى رِیاءً و مُفاخَرَةً فهُو فی سَبیلِ الشَّیطانِ= اگر براى تأمین كودكان خرد سال خود بیرون آمده باشد، او در راه خداست؛ اگر براى تأمین پدر و مادر پیر و فرتوتش بیرون آمده باشد، در راه خداست؛ اگر براى تأمین خودش و براى اینكه نگذارد محتاج كسى شود بیرون آمده باشد، در راه خداست؛ اما اگر براى خودنمایى و فخر فروشى بیرون آمده باشد، در راه شیطان است». وقتی مؤمن حتی برای نوزادش یک شیر خشک یا پوشکی بخرد، یا غذایی تهیه کند، سعی او فی سبیل الله است. این نیت است که به کارهای عقلی، حیوانی، گیاهی و جمادی، ضریب الهی می‌دهد و همه کارهای شخص عبادت محسوب می‌شود. «نیت بد» عبادت و تقوای انسان را فاسد می کند نیت افراد است که به کارهای دنیایی ضریب می‌زند. از طرفی نیت بد عبادت را فاسد می‌کند. حتی ممکن است تقوای انسان را فاسد کند.  فرض کنید دو نفر در یک شرکت یا سازمانی کار می‌کنند و هر دو حقوق می‌گیرند. یکی به این نیت که در راه درست مصرف کند، اما دیگری کار می‌کند تا سطح زندگی‌اش را بالا ببرد به این نیت که با اطرافیانش رقابت و چشم و همچشمی کند. با باجناق، جاری و دیگران. مثلا تلاش می‌کند تا ماشینی بخرد و به دیگران پز بدهد. فرد اولی در راه خداست و دومی در راه شیطان است. در دعای عالیة المضامین شش چیز را از خداوند می‌خواهیم: «ارْزُقْنِی عَقْلاً كَامِلاً وَ لُبّاً رَاجِحاً وَ عِزّاً بَاقِیاً وَ قَلْباً زَكِیّاً...= روزی کن خدایا مرا عقلى كامل، تصمیمى نافذ، خردى برتر، دلى پاك ...» و درآخر می‌گوییم: «وَ اجْعَلْ ذَلِكَ كُلَّهُ لِی وَ لاَ تَجْعَلْهُ عَلَیَّ= تمام این نعمتها را به نفع من قرار ده، نه بر زیانم». ممکن است کسی با توبه از گناهانش مشمول «ان الله یحب التوابین= خدا توابین را دوست دارد» قرار گیرد. ولی انسانی با تقوایش منفور خدا بشود. چون این پرهیز و ملاحظه کردن، برای کلاس کارش و عوام فریبی بوده است. چنین شخصی مثل شیطان دچار هدف وهمی است. شیطان 6 هزار سال عبادت کرد. از نظر  صورت عبادت بود، اما قرآن می‌گوید در ۶ هزار سال عبادتش «کان من الکافرین= از کافران بود». یعنی کفر درونی‌اش را همیشه با خود داشت. شیطان در مورد خیلی از کسانی که نمی‌تواند به گناه ظاهری آلوده‌شان کند از راه تقوا و عبادت، سابقه خدمت و  کمالات شان استفاده می‌کند و آنها را بدبخت و بیچاره می‌کند. پس این ۶ هزار سال عبادت، به نفع شیطان تمام نشد. ۶ هزار سال سابقه شد برای این که بتواند جلوی خدا بایستد و سجده نکند. قیمت هر کسی در گرو همت اوست امیرالمومنین (علیه‌السلام) می‌فرماید: «قَدْرُ الرَّجُلِ قَدْرِ هِمَّتِهِ و عَمَلُهُ على قَدرِ نِیَّتِهِ= قیمت هر آدمی به همت او بستگی دارد و عملش به قدر نیّت او». «هم» یعنی دغدغه پیدا کردن؛ یعنی ذهن دائماً مشغول درگیری با یک چیزی است. مثلاً مستاجری می‌خواهد صاحب خانه شود. یک مدتی گرفتاری دارد؛ یا بچه ندارد می‌خواهد بچه دار شود؛ حالا بچه‌اش هم نشد، حالا روحش و ذهنش با این مسئله درگیر است و خیلی مثال های دیگر. حضرت می‌گوید نوع دغدغه‌های یک آدم، قیمت او را مشخص می‌کند. این که تو الان دغدغه‌ات چیست و بزرگترین نگرانی زندگی ات چیست، این قیمت تو را مشخص می‌کند. پس نوع غم‌های یک آدم، به او قیمت می‌دهد. از صبح که از خواب بیدار می‌شوی، چه نوع غم‌هایی داری؟ اینها همه به آدم قیمت می‌دهد. اگر غم‌های تو تعلق به سه معشوق «الله و اهل بیت و جهاد در راه خدا» داشته باشد، انسان را رشد می‌دهد. حدیث داریم که خداوند همیشه بندگانی دارد که به دنبال حوائج مردم هستند. کسی که به دنبال حوائج الناس باشد، گرفتار حوائج النفس نمی شود. دنبال کار و توسعه خودش نیست، بلکه دغدغه اش رسیدگی به حوائج دیگران است، بدون چشم‌داشتی. در دعای فرج می‌خوانیم: «حتی تسکنه ارضک طوعا= تا او را ساکن زمین بگردانی». اینطور می‌شود که آدم مهدوی به کمتر از آمدن امام زمان علیه‌السلام راضی نیست. شعار و فکر و فعالیتش این است که کل زمین در اختیار امام زمان قرار بگیرد. یعنی به دنبال برطرف کردن موانع ظهور حضرت است. آن هم نه در یک فاز کوچک، بلکه در کل زمین. بنابراین، از صبح تا شب دائما فعالیت می‌کند. ارزش عمل به نیت انسان بستگی دارد نیت برای انسان عمل ساز است «و عَمَلُهُ على قَدرِ نِیَّتِهِ=عملش به اندازه‌ی نیتش است»، اما شرط نیت، صداقت است. اگر کسی صدق داشته باشد، نیتش هم عمل ساز خواهد بود. الان شما نیت می‌کنی که  کار بزرگی برای خدا انجام بدهی. اما موفق به عمل نمی‌شوی. روز قیامت خدا آن را به تو می‌دهد و در نامه عملت می‌نویسد. به شرطی که در مقیاس پایین تر و آنجا که دستت می‌رسد، به آن نیت عمل کنی. مثلا نیت می‌کنی که من اگر پولدار بودم، چنین و چنان می‌کردم. سوال این است که «همین مقدار کمی که داری، چقدرش را واقعا در راه خدا مصرف می‌کنی؟» پس لازم نیست پولدار باشی و ده میلیارد تومان داشته باشی تا اسمت جزء کسانی که در راه خدا کار کردند نوشته شود. ببین که شما با همین یک میلیون تومانی که داری، چقدرش را در راه خدا مصرف می‌کنی؟ وقتی کسی آرزوهای کوچکش را انجام نمی‌دهد و تنبلی و تن پروری می‌کند، قطعا اگر پولدار هم بشود، باز هم همان کارها را نمی‌کند که درزمان کم پولی می‌کرد. آدمی که هنگام تنگدستی انفاق می‌کند، نشان می‌دهد که اگر دستش باز  باشد، انفاق می‌کند. برای همین است که نیت این آدم برایش عمل ساز می‌شود. ولی کسی که نمی‌تواند در فقر و تنگدستی بگذرد، مسلما در داشتن هم نمی‌تواند بگذرد. وابستگی‌اش خیلی بیشتر وحریص تر خواهد بود. پس نمی‌تواند عملی برای خودش بسازد. نیت برای کسی عمل خوب می‌سازد که در حداقل‌ها صدق را رعایت کند. اگر صدق را رعایت کرد، خدا بیشتر به او می‌دهد.   نیت

همه ما نماز می‌خوانیم و سجده می‌کنیم، ولی آیا سجده‌های حقیقی به جا می‌آوریم؟ امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «ما خَسِرَ و اللّه ِ مَن أتى بحَقیقَةِ السُّجودِ و لَو كانَ فی العُمُرِ مَرَّةً واحِدَةً و ما أفلَحَ مَن خَلا بِرَبِّهِ فی مِثلِ ذلكَ الحالِ شَبِیها بِمُخادِعٍ لِنَفسِهِ غافِلٍ لاهٍ عمّا أعَدَّ اللّه ُ للسّاجِدینَ ، مِنَ اُنسِ العاجِلِ و راحَةِ الآجِلِ. و لا بَعُدَ أبدا عنِ اللّه ِ مَن أحسَنَ تَقَرُّبَهُ فی السُّجودِ= به خدا قسم زیانكار نباشد هركس حتى در تمام عمر یك بار حقیقت سجده را به جاى آورد؛ و رستگار نباشد هركس در چنین حالتى (سجده) با پروردگارش خلوت كند، اما چونان كسى باشد كه خود را مى فریبد و از خوشى دنیا و آسایش آخرت كه خداوند براى سجده كنندگان آماده كرده غافل و بى خبر است. كسى كه در سجود به خدا خوب تقرّب جست، هرگز از او دور نشد». عبادت معراج مؤمن است و مثل نماز کسی که در این معراج قرار می‌گیرد، سوار شدن هواپیمائی است که او را به اوج می‌رساند. به شرط این که بلد باشد از آن استفاده کند؛ اما آنهائی که فقط نماز می‌خوانند و نمی‌دانند چه می‌گویند، مثل کسانی هستند که در هواپیما بنشینند و ادای خلبان‌ها را دربیاورند. خیلی از افراد با نماز، ذکر و سجده این گونه هستند، فقط ادا در می‌آورند. چون فکر می‌کنند فقط خواندن مهم است و «شدن» مهم نیست. این که چه می‌گویند و آیا می‌فهمند یا نه برایشان اهمیتی ندارد. در حالی که اگر کسی یکبار در عمرش سجده ی درست بجا بیاورد، زیانکار نخواهد بود و اهل نجات است. سجده حقیقی خوشی و لذت دنیایی را به ارمغان می آورد سجده‌ای که درست و حقیقی باشد، خوشی دنیایی، لذات و حظ های روحی می‌آورد. قلب انسان به منبع قدرت الهی وصل می‌شود، اما کسی که خودش را فریب می‌دهد و ادای سجده کنندگان را درمی‌آورد. از خوشی دنیا و آسایش آخرت دور خواهد ماند. درحالی که سجده‌ی درست، بیماری های قلبی، روحی و معنوی را از انسان می‌گیرد، تعلقات آلوده را از انسان جدا می کند، وابستگی های جهنمی را از انسان می‌گیرد. البته این هم نیاز به تلقین و تمرین دارد و این تلقین خیلی مهم است. انسان در تلقین سعی می کند فکر و دلش را متمرکز کند و در محضر خدا حضور داشته باشد که اصطلاحا آن را حضور قلب می گویند. به عنوان مثال، ‌یکی از راه‌های تلقین، قرار دادن گوشه‌ای از فضای خانه برای عبادت و سجده کردن است. این کار خیلی خوبی است که ما همیشه در یک جایی معبدی برای عبادتگاه داشته باشیم و سجاده‌ای پهن کنیم. این پهن بودن سجاده آثار خیلی خوبی دارد. یکی از آثار زیبای این عمل آن است که انسان در لحظات خوشحالی و دریافت نعمتی بر سر سجاده قرار بگیرد و شکری بجای بیاورد. اگر عادت کنیم تمرین سجده داشته باشیم، آن وقت سجده شما حقیقت پیدا می کند. حتی اگر یادتان برود فرشته ها حتماً به داد قلب تان می‌رسند. خدا فرشتگان عالم را برای این گذاشته که به ما کمک کنند. جاهایی هم که انسان غفلت کند، فرشته نگه‌اش می‌دارد و به یادش می اندازند. با سجده طولانی از لذات حرام دوری کنید سجده مثل سر گذاشتن روی پای کسی که عزیزترین و دوست داشتنی ترین فرد زندگی انسان است،  لذت دنیایی خیلی زیادی دارد و آنقدر زیاد است که دل کندن از آن سخت است. مضاف بر این که انسان لذت های دیگر را تحقیر و کوچک می‌بیند. کسانی که نمی‌توانند از بعضی از حرام‌ها یا لذت ها یا عادت های نادرست نجات پیدا کنند، می‌توانند به وسیله‌ی سجده های قشنگ، آنها را ناچیز و دور کنند. «ذکر» مثل دوست و رفیق خوب، انسان را می‌سازد. چون در همنشینی ها و رفت و آمد با خوبان انسان اثر می‌گیرد. کسی که ذکر می گوید بزرگی و عظمت خدا و صفات رحمانیت خدا ذره ذره در قلبش سرریز می شود. چون پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:‌ «ذِكرُ اللّه ِ قوتُ النُّفوسِ= یاد خدا نیروى جان هاست». این طور نیست که شما فقط بنشینی و با زبان بگویی سبحان الله یا الحمدلله یا صلوات بفرستی، بلکه آن ارتباطی که بین تو و حق تعالی برقرار می‌شود، خصوصیت خدا را در قلبت می‌ریزد. پس «ذکر» دریایی از معرفت است. همه چیز را در قلب انسان می‌ریزد. اگر انسان از عبادت و ذکرها لذت و حظ روحی نبرد یا ضعیف باشد؛ با مسائل اقتصادی یا بیماری یا ازدواج یا مدرک تحصیلی به هم می‌ریزد و چیزی از او نمی ماند، اما اگر کسی لذت انسانی برده باشد، این گونه نخواهد بود که هر کس بیاید پیشنهادی به او بدهد، او گول بخورد. بعضی‌ها وقتی نعمت های مادی یا گیاهی یا حیوانی یا علمی  به دست می آورند، این نعمتها را راحت به پای خدا، امام زمان و دین می‌ریزند. کسی که عاشقانه برای خدا هزینه می کند، می داند که چگونه عشق به پای امام زمان بریزد. این همان حظی است که شما هر چقدر آن را بالا ببرید، شادی بشارت و لذت دنیایی خواهید داشت. در حقیقت، خوشی و لذت های دنیایی را از خلوت و عبادت با خدا می برد و حیف است آدمی خودش را از این لذات محروم کند. هر چقدر این لذات بیشتر می شود، مقاومت انسان هم در مقابل کشش های حسی، گیاهی، حیوانی و عقلی بیشتر می شود. وقتی مقاومت هم بیشتر شد، عقل هم کنترل می‌شود و در خدمت شان «فوق عقل» انسان قرار می‌گیرد. اگر می‌خواهیم از طبیعت دنیا دربیائیم و وارد برزخ شویم و به غیب برسیم، باید تمرین کنیم و وقت زنده بگذاریم. این که بگوییم: عجله دارم، کار دارم و با بی‌ادبی نماز بخوانیم، این نوعی گستاخی است و چنین کسی هیچ وقت پرواز نخواهد کرد. یکی از حسرت‌های بزرگ روز قیامت این است که ما در آنجا می‌فهمیم نماز چه بوده؛ اما ما نتوانستیم از آن استفاده کنیم. پس باید دائما تضرع و گریه به درگاه خدا و اهل بیت داشته باشیم تا نماز درست و صحیحی داشته باشیم. یعنی باید بدانیم که سجده خوشی دنیا و راحتی آخرت و آسایش ابدیت را به همراه دارد و هر کس توانست در سجده به خدا تقرب پیدا کند، هرگز از خدا دور نمی شود. قا/20 سجده