مهندسی فرهنگی سه ساحت دارد: مدیریت فرهنگی، محتوا، شیوه ها این سه ساحت شامل این موارد است: الف) طرح مدیریت فرهنگی  ب) طرح محتوا  ج) شیوه‌ها فعلا فقط به «محتوا» می‌پردازیم و راجع به «مدیریت فرهنگی» و «شیوه ها» سخن نمی‌گوییم و تنها در خلال بحث «محتوا»، اشاره‌هایی به آن دو می‌کنیم. اولین گام در کار فرهنگی: «خود» فرد را به او بشناسانیم هسته مرکزی و مبنای همه فعالیت‌های فرهنگی، «خودشناسی» است. زیرا مردم جذب‌هایی دارند که با خودشان هماهنگ است و آنها را دوست دارند. این یعنی «مدیریت خویشتن» یا درک و شناختی که فرد از خودش دارد. این زبان، برای همه قابل فهم بوده و روش تربیتی اهل بیت ع است. حتی خداشناسی باید بعد از خودشناسی باشد. الف) «خود شناسی» در اکثر فعالیت‌های فرهنگی وجود ندارد. اشتباه بزرگ در فعالیت‌های فرهنگی این است که خود شخص فراموش شده و اصلاً چیزی به اسم «خودشناسی، انسان‌شناسی و معرفت نفس»ً مطرح نیست. اگر هم مطرح باشد، به عنوان یک موضوع در عرض موضوعات مذهبی دیگر بیان می‌شود. می‌گویند نهج‌البلاغه، تفسیر قرآن، فقه و اصول، مباحث اجتماعی، سیاسی و هنری داریم. یکی از موضوعات هم «انسان‌شناسی» است. ب) خدا شناسی باید بعد از خودشناسی مطرح شود با این که از نظر قانون «شناخت»، اولین چیزی که می‌بینیم و می‌شناسیم الله است و خود را هم در سایه الله می‌شناسیم. اما ابتدا باید از خودشناسی آغاز کنیم. اگر بخواهیم به معرفت الله برسیم، این معرفت باید از معرفت نفس شروع شود (مَن عَرَفَ نَفسَه فَقَد عَرَفَ رَبَّه= هرکس خودش را بشناسد، خدایش را شناخته است) اگر رب را و الله را بخواهی بشناسی و به اسماء او پی ببری، باید اول خودت را بشناسی. ج) فعالت فرهنگی نباید با «حب ذات» افراد، در تقابل باشد از آسیب‌های کار فرهنگی این است که برخی تلاش‌های ما، با حب ذات افراد در تقابل است. در حالی که اولین چیزی که خدا به انسان داده حب ذات است. انسان عاشق خودش است. انسان حتی اگر دین، الله و قیامت و هر چیزی را که می‌خواهد، برای «خودش» می‌خواهد. می‌خواهد سعادتمند بشود. این حب ذات را نمی‌شود از افراد گرفت. افراد مغرض از همین نقطه سوء‌استفاده کرده و دین را مزاحم مردم معرفی کردند. آنها گفتند: دین مردم را محدود می‌کند؛ دین آزادی‌ها را سلب می‌کند؛ هرکس بخواهد به سمت دین برود، باید جلوی لذاتش را بگیرد؛  باید از عیش و کیف دست بردارد؛ باید خودش را نابود کند؛ باید برود سراغ غصه و افسردگی و پژمردگی و گوشه‌نشینی و عزلت و جدا شدن از جمع. تبلیغ کردند که دین با شادی و آرامش سازگاری ندارد. حتی خیلی از روان‌پزشک‌ها به بیمارشان توصیه می‌کنند: نماز نخوان؛ روزه نگیر؛ روضه نرو؛ در حرم‌ها پیدایت نشود. چون تو افسرده‌ای نباید بروی. این تلقی جا افتاده که دین با خوشی، شادی، آرامش، لذت بردن از دنیا حتی منافات دارد. بدترین آغاز، تبلیغ ظاهر است، بدون ساختن و شهود باطن الف) قبل از به شهود رساندن فرد، نباید از او توقع عمل داشت بدترین جای آغاز کردن یک کار فرهنگی این است که مخاطب کار فرهنگی را بدون این که به شهود و باطن برسانی، از او توقع حفظ ظواهر اسلام را داشته باشی. تا دیدی بی‌حجاب است بگویی:«حجاب کن». تا یک فرد ناآشنا با اسلام پرسید: اسلام چیست؟ از او بخواهی شهادتین را بگوید. پاسخ فرد بی‌حجاب این خواهد بود که: حجاب را دوست ندارم. خوشم نمی‌آید. می‌خواهم آزاد، راحت و شاد باشم. با پسرها بروم بیرون با دخترها بروم بیرون. ما هم دست می‌گذاریم درست همان جایی که نباید بگذاریم. یعنی از ظاهر شروع می‌کنیم. خانواده‌ها بیشتر به ظاهر توجه دارند. می گویند نماز بخوان؛ حجاب کن و.... اما دین از اینجا شروع نمی‌کند. در سیر تکاملی احکام اسلام، نماز چند سال بعد از بعثت پیغمبر آمد. حرمت شراب چند سال بعد آمد. دوران فطری را طی کرد. وقتی ما کارشناس نیستیم، دین را از ظاهر شروع می‌کنیم، از جایی که یک جوان خوشش نمی‌آید. خارجی‌های زیادی را سراغ داریم، هم در کشور و بیرون از کشور، به تور مبلغین نادان افتادند. تا می‌پرسند: دین چیست؟ می‌گویند: بگو «اشهد‌ان‌لا اله الا الله». این خیلی خوب است. اما آیا زمینه شهود و شهادت دادن را برایش فراهم کردی؟ یا فقط گفتی شهادتین را بگو؟ اول باید او را به شهود برسانی تا بعد خودش شهادت بدهد. در گزارش یک مبلغ فرهنگی خارج از کشور آمده بود: «ما تعداد صد و چند نفر را ختنه کردیم». این مبلغ فرهنگی، دین را از جای مناسبی شروع نکرده است. اگر آن «خود»ی که الهش الله است، خودش را نشناسد، شما مدام بگو «اشهد ان لا اله الا الله» شهادت نمی‌دهد. دین دارد به شما می‌گوید دستور بیرونی است؛ دین می‌گوید این کار را نکن. مردم باید شهود کنند، شهود دستوری نیست. نمی‌شود دستور دهیم: هرچه که من می‌گویم، تو ببین؛ یا هرچه من می‌گویم، تو اعتقاد داشته باش. وقتی که شعارهای اساسی دین ما سه تا شهادت است، یعنی سه اصل توحید، رسالت و امامت؛ وقتی کسی دارد شهادت‌ها را می‌گوید، این نشانه آن است که شما قبلاً در باطن او، شهودی فراهم کرده‌اید که شخص بتواند داد بزند: «اشهد ان لا اله الا الله» و به رسالت و امامت هم شهادت بدهد. به شهود رساندن، زمان زیادی نمی‌برد. 10 یا 15 دقیقه، یا نیم ساعت بیشتر کار نمی‌برد. در موارد سخت هم یک ساعت طول می‌کشد. یک بسته فرهنگی و الگوی فرهنگی اول شخص را به شهود می‌رساند بعد بر لوازم آن شهود می‌گوید. این شهود یک سلسله لوازم دارد که آن لوازم خود به خود شهودی است. دیگر لازم نیست به او بگویی برو نماز بخوان؛ برو حجاب را رعایت بکن اگر کسی درونش فعال شد به عقلانیت رسید، واجبات را خودش انجام می‌دهد و اگر با محرمات روبرو بشود، از محرمات پرهیز می‌کند. اگر کسی به شهود نرسد، نمی‌تواند در استمرار عمل، موفق باشد. بنابراین، تا شهود نباشد، تربیت صحیح وجود نخواهد داشت. یک طلبه اگر قرار است سکولار نشود، باید طلبگی را از شهود آغاز کند. اگر شهود در کار یک طلبه باشد، در حوزه یک پیغمبر می‌شود؛ وارث پیغمبر می‌شود. این همان حدیث پیامبر اکرم است که فرمود:«اَلعُلَماءُ وَرَثَۀُ الاَنبیاء= علما وارثان انبیاهستند». ب) حجم زیاد تکالیف را نباید در ابتدای کار به مخاطب بار کنیم اگر در ابتدای کار فرهنگی به مخاطب بگوییم نماز را باید این طور بخوانی و وضو و روزه این طور و حجم زیادی از مسایل دینی را از او بخواهیم، فرار می‌کند. نباید او را از لذت‌هایی که به آنها عادت کرده، یک باره جدا کنیم. ج) بینشی به مخاطب بدهیم که اعمال اسلامی را دوست داشته باشد باید بینشی به مخاطب کار فرهنگی بدهیم که اعمال اسلامی را دوست بدارد و عاشق آن شود و دیگر در آن تردید نکند. این قاعده‌ که علی(ع) به ما یاد می‌دهد، یک فرمول اساسی است: «اَلظاهِرُ عِنوانُ الباطِن= ظاهر بیانگر باطن است» علی(ع) فرمودند اگر از کسی ظهور خاصی می‌خواهید، اول باطن آن مطلب مورد نظر را به او بدهید تا او خودش ظاهرش را درست کند.   د) مشکل هرکس را باید از درون او حل کرد اگر بدون حل کردن مشکل فرد از درون، او را اجبار به عملی کنیم، مشکل از جای دیگر بیرون می‌زند. «صورتی در زیر دارد، آن چه در بالاستی». مشکل ناخن جویدن، اگر با اجبار جلویش گرفته شود، از جای دیگری مثل لکنت زبان، یا شب ادراری و تیک‌های عصبی بیرون می‌زند. در طرح‌های فرهنگی نیز، به جای آن که باطن فرد را اصلاح کنیم، به اجبار و تغییر صورتها بسنده کردیم. یک مادر ناآگاه وقتی می‌بیند بچه‌اش ناخن‌ می‌جود؛ بی‌حجابی می‌کند، بی‌نمازی می‌کند، به اجبار روی می‌آورد و بدون حل کردن مشکل از درون و برطرف کردن آن، فلفل می‌زند سر ناخن فرزندش که دیگر انگشت در دهانش نبرد تا ناخن‌ جویدنش برطرف شود. این مادر توجه نمی‌کند که این ناخن‌جویدن، یک ظهور است و ناشی از یک مشکل درونی است. یک باطن همیشه وجود دارد که یک چیزی ظاهر می شود. در تمام نظام خلقت، این اصل وجود دارد که(اَلظاهِرُ عِنوانَُ الباطِن= ظاهر بیانگر باطن است) شما هر ظاهری را که می‌بینید یک باطن دارد این ظاهر را ایجاد می‌کند. این گلهای به این قشنگی را نگاه کنید. یک باطنی از برزخ این همه گلها را طراحی می‌کند و می‌فرستد. وقتی به زمین می‌رسد، به شکل این گلهای زیبا دیده می‌شود. هزاران نوع گل با رنگهای مختلف هر چه زیبایی و کمال می‌بینید، از یک باطنی ظهور می‌کند. الان ما با ظاهرش سر و کار داریم؛ اما این ظاهر، یک باطن فوق‌العاده زیبا دارد که این را دارد بیرون می‌دهد. در رفتارهای شخصی خودت و دیگران هر چه می‌بینی، نشان می‌دهد که یک باطنی این ظاهر را ساخته است. وقتی سر کسی مو ندارد، یک باطنی موجب آن شده است. یعنی یک مشکل باطنی وجود داشته که منجر شده موهای او بریزد. ریختن مو که طبیعی نیست؛ مشکل پوست که طبیعی نیست؛ خراب شدن ناخن که طبیعی نیست. بیماری که طبیعی نیست؛ یک باطنی وجود داشته که باعث شده این مشکل اتفاق بیفتد. حالا مادری که جلوی ناخن‌جویدن را می‌گیرد، مشکلی که در باطن بود بر سر جای خود باقی است. الان جلوی ظهورش را گرفته، بعدا یک طور دیگری ظهور می‌کند. هر چند که در یک طرح فرهنگی رعایت ظاهر هم باید بشود. اما طرح فرهنگی، زمانی مردم را به عمل دعوت می‌کند که ابتدا پیش نیازهای باطنی آن دیده شده و تأمین شده باشد. وقتی که مسیر استدلال طی شد، می‌شود گفت: ببین! من اینها را تأمین کردم؛ توقع دارم تو دیگر حجابت را رعایت کنی؛ توقع دارم نماز بخوانی؛ روزه بگیری. بعد از اصلاح درون، نفسانیات موجب عدم عمل فرد می‌شود بعد از آن که درون فرد را با استدلال اصلاح کردیم و با او اتمام حجت شد، هنوز عوامل دیگری مانع از عمل فرد به دستورات دینی می‌شود. مثل تنبلی، هوای نفس، لجبازی، تربیت نادرست، اگر کسی بعد از اصلاح از درون به کمک استدلال، باز هم به امر خدا عمل نکرد، ممکن است علتش تنبلی، بی‌حوصلگی و هوای نفس باشد. گاهی اصلاً کسی با دین مشکلی ندارد. با حجاب و نماز مشکلی ندارد. اگر فعلا نماز نمی‌خواند با پدر یا مادرش مشکل دارد. تربیتش درست نبوده. لذا لجبازی می‌کند. می‌گوید این پدر یا مادر من که نماز می‌خوانند فلانند. شما که نماز خواندید چه شدید که ما چه بشویم؟ هوای نفس هم کمک می‌کند. به قول علی (ع) «تزیین عدو =تزیین دشمن» هم کمک می‌کند. خیلی وقتها که افراد ظواهر دینی را رعایت نمی‌کنند و می‌افتند در لجبازی، چه در سطح فردی و چه در سطح کلان، با خدا و دین و معصوم ع مشکلی ندارند. واقعاً با قرآن مشکل ندارد. با مجری مشکل دارند. با گوینده مشکل دارند. کتاب «مهندسی فرهنگی‌» از سری کتاب های بیان

اهمیت فعالیت فرهنگی رهبر انقلاب در اهمیت کار فرهنگی فرمود: حاضرم جانم را فدای کار فرهنگی کنم.«فعالیت فرهنگی» آن قدر اهمیت دارد که تا بعد از ظهور امام زمان و تا قیامت ادامه خواهد داشت. از آنجا که انقلاب، کشور، کتاب آسمانی و جامعه ما یک جامعه فرهنگی است و «فکر و فرهنگ» که قوام شخصیت انسان و یک جامعه مبتنی بر آن است، به کار فرهنگی و فعالیت‌های فرهنگی که اُس و اساس زندگی یک شخص و یک جامعه است، احتیاج داریم. حاصل هزینه ای که صرف فعالیتهای فرهنگی شده، راضی کننده نیست بعد از سالهای طولانی که از انقلابمان گذشته، هزینه های مصرف شده، بیشتر از نتیجه‌ای بوده که حاصل شده است. این که خود مؤسسه ما (منتظران منجی) و دوستان و همکاران مؤسسه، بعد از گذشت این همه سال، داریم اقدام به بررسی «مهندسی فرهنگی» می‌کنیم، بیانگر عدم توازن هزینه ها با حاصل تلاشها می‌باشد. برای این که سالهای پس از انقلاب را طی کرده‌ایم و تجارب قبل از انقلاب، و تجارب تاریخی زیادی را صرف کرده ایم و در حقیقت، دوران آزمون و خطا را گذرانده‌ایم. وقت و هزینه‌های کلانی در کشور صرف کارهای فرهنگی می‌شود، چه هزینه‌های دولتی، چه هزینه‌های دینی، و چه هزینه‌های مردمی؛ ولی ما آن نتیجه‌ای را که باید از فعالیت‌های فرهنگی بگیریم نمی‌گیریم. رهبر معظم انقلاب می‌فرماید: کار فرهنگی در کشور زیاد می‌شود، اما تأثیرگذار نیست. چرا فعالیت‌های فرهنگی تأثیرگذار نیست؟ آن تأثیری را که ما می‌خواهیم؛ نه اینکه تأثیرگذار نباشد. آن تأثیری را که مطلوب جامعه ما است، مطلوب نظام ما، کشور ما، شایسته مردم ما است و شایسته هدف بزرگ کشور ما مسیر و رسالتی که تا ظهور امام زمان(ع) دارد، نیست. چرا اینطوری است؟ چرا این همه فعالیت می‌شود و تأثیرگذار نیست؟ نکته خیلی مهمی که باید به آن توجه کرد این است که: بعد از انقلاب، بیش از هر زمان دیگری فعالیت فرهنگی کردیم؛ بیش از هر زمان دیگری مردم دین دریافت کردند؛ عالم دیدند؛ روحانی دیدند؛ با مراجع ارتباطشان قدرتمند شده؛ با روحانیت قدرتمند شده. بیش از هر زمان دیگر مکه رفتند. هیچ وقت ما اینقدر مکه برو نداشتیم. مردم بیش از هر زمان دیگری به زیارتگاه‌ها رفتند؛ به کربلا رفتند؛ به سوریه رفتند؛ به امام رضا رفتند. آماری که هست، آمار خیلی بالایی است. بیش از هر زمان دیگری ما قاری تربیت کردیم. بیش از هر زمان دیگری ما حافظ قرآن تربیت کردیم. طلبه‌هایمان خیلی زیاد شدند. فعالیتهای فرهنگی مختلف و گسترده زیاد شده؛ تلویزیون ما انصافاً برنامه‌های فرهنگی بسیار قدرتمند عالی و فراگیری دارد. ولی چرا با وجود همه اینها، مسیری که رفتیم، نتیجه‌ای که ما گرفتیم، آن نتیجه‌ای که باید می‌گرفتیم نبوده. یعنی اگر نگوییم نتیجه عکس گرفتیم حداقل باید بگوییم که آن نتیجه‌ای که شایسته کشور ما، نظام ما و مردم ماست، نگرفتیم. یعنی شما وقتی که به آمار ناهنجاریها مراجعه می‌کنید، می‌بینید که ما رشدی نمی‌کنیم. از نظر هنجارها کشور دارد رشد می کند. مصرف مواد مخدر؛ مصرف مواد ضد افسردگی؛ اصلاً خود افسردگی. در طلاق ما الان از نظر آمار جهانی چهارم دنیا شدیم. آمار طلاق ما هر سال دارد افزایش پیدا می‌کند. اگر ما فعالیت فرهنگی و دینی مان مؤثر بود. باید این آمار کم می‌شد. بزهکاریها و مسائل دیگری که الان وجود دارد که مهمترین آنها مسئله خانواده است. شما ببینید چقدر اوضاع خانواده در کشور ما رو به خرابی گذاشته. عوامل بیرونی ضدفرهنگی عوامل بیرونی مثل تهاجم فرهنگی و مسائل دیگر هم باید در نظر گرفته بشود. یعنی ما ضمن اینکه داریم ارزیابی می‌کنیم واقعه فرهنگی کشور خودمان را؛ نباید انکار بکنیم که ما با تهاجم فرهنگی مواجه هستیم. به تعبیر مقام معظم رهبری «با یک تهاجم؛ بلکه شبیخون؛ بلکه یک ناتوی فرهنگی و یک جنگ نرم که دشمن اعلامش کرده؛ (مواجه هستیم)؛ یعنی اگر اعلام نکرده بود، باز هم ما می پذیرفتیم و انکار نمی‌کردیم که این جنگ هست. ولی آنها اعلام کردند که ما این جنگ را علیه جمهوری اسلامی داریم.» هزاران بار اعلام کردند؛ صدها مرکز فرهنگی، بنیاد فرهنگی تأسیس کردند با بودجه‌های میلیاردی؛ و قصدشان نابود کردن فرهنگ این کشور است؛ قصدشان نابود کردن مردم این کشور است؛ و همانطور که خودشان اعلام کردند، باید ریشه مردم ایران را خشکاند. یکی از اظهار نظرهاست. باید خانواده را در جمهوری اسلامی نابود کرد؛ باید با فرهنگ سکس و میکی‌موس، کشور ایران را از بین برد؛ اینها اظهار نظرهایی است که آنها گفتند، من دارم برای شما می‌گویم؛ چیزی از خودم نیست؛ و خیلی چیزهای دیگر؛ خیلی بایدها هست؛ یعنی اگر ما بخواهیم این دوره را فقط راجع به طرح‌هایی که آنها گفتند بگوییم باز وقت کم می‌آوریم. یعنی ما با یک دشمنی روبرو هستیم که از بیرون به ما از طریق های مختلف دارد حمله می کند. تفاوت جنگ امروز با دوران دفاع مقدس امروز، ما یک کشور جنگ‌زده هستیم و جنگمان از جنگ دوران هشت سال دفاع مقدس، بسیار خونین تر و شدیدتر است. چون در دوران دفاع مقدس، کشته‌های جنگ و مجروحان‌شان اولیاء خدا بودند و به بهشت می‌رفتند. اما در این جنگ کسانی که تحت تأثیر قرار می‌گیرند، به بهشت نمی روند؛ کسانی که در این جنگ تحت تأثیر و اصابت گلوله‌های زهرآگین فرهنگی دشمن قرار می‌گیرند، اینها از خدا دور می شوند؛ از سعادت سلامت، شادی و آرامش، چه در دنیا و چه در آخرت، دور می‌شوند؛ و دشمن تا خود خانه‌های ما و حتی در درون خود ما که نشستیم کار فرهنگی می خواهیم بکنیم نفوذ دارد. بعداً توضیح می‌دهم در فعالیت فرهنگی مان، یکی از کسانی که باید خیلی حواسمان باشد که از بین نرود خود ما هستیم. در درجه اول در طرحی که ان شاء الله ملاحظه خواهید کرد، این را نشان خواهیم داد. مواردی از آسیب شناسی فرهنگی که رهبر معظم انقلاب در مشهد برشمردند اگر سبک زندگی که عامل اصلی بروز ناهنجاری‌ها است را اصلاح نکنیم، هر چه بییشتر پیشرفت کنیم، مشکلات روحی و جسمی ما بیشتر خواهد شد. ناهنجاری‌های فرهنگی موجود، در حدیست که رهبر یک نظام، در سخنرانی عمومی که همه مردم کشور و دنیا می‌شنوند، بعد از سی و چند سال، حداقل 20 ناهنجاری را که در حال رشد در کشور است، بیان می‌کنند. ایشان در سفرشان به خراسان شمالی گفتند موارد مذکور، باید بررسی شود که چرا بعد از این همه سال، ما این آسیب‌ها را در کشورمان داریم؟ برخی از آنها مثل مسئله طلاق بود؛ روابط دختر و پسر بود؛ روابط نامشروع بود؛ مسئله رشوه بود. ایشان مسئله را بردند روی سبک زندگی که دقیق هم است. واقعاً سبک زندگی یعنی همان مهندسی زندگی؛ سبک زندگی به گونه‌ای است که ما ضمن این که داریم کار فرهنگی می‌کنیم؛ این کار دینی ما؛ این کار مذهبی و فرهنگی ما نمی‌تواند جلوی آن ناهنجاریها و مشکلاتی را که مردم دچارش هستند بگیرد؛ نمی‌تواند آمار طلاق‌هایمان را پایین بیاورد؛ نمی‌تواند آمار فسادمان را پایین بیاورد؛ نمی‌تواند آمار بیماری‌های روحی روانی و بیماری‌های جسمی را پایین بیاورد. کار فرهنگی به مسائل جسمی هم خیلی مربوط است. نمی‌تواند آمار سرطان ما را کم بکند؛ این درحالی است که دارد این‌همه فعالیت فرهنگی هم صورت می‌گیرد. پس یک جای کار دارد می‌لنگد. یعنی یک مشکلی ما در ساختار سبک زندگی، در ساختار فعالیت‌های فرهنگی مان داریم که این مسئله باعث می‌شود شما هر چه هم هزینه بکنید، نتیجه لازم را نگیرید. بعداً توضیح خواهیم داد که اگر با این فرمولی که ما توضیح می‌دهیم جلو نرویم؛ اگر اصولی را که می‌گوییم، در فعالیت فرهنگی در نظر گرفته نشود؛ شما هر چقدر فعالیت فرهنگی، و هر چقدر فعالیت اقتصادی موفق و پیشرفت در کشور داشته باشید، نتیجه برعکس شده و ما آسیب هایمان در جهات روحی روانی بیشتر، و ناهنجاری هایمان بیشتر می‌شود. تا وقتی که مهندسی فرهنگی اجرا نشود، هر چقدر کار فرهنگی کنیم، بیشتر ضرر می‌کنیم تا وقتی که مهندسی فرهنگی کشور را درست نکنیم، هرچه پیشرفت‌های اقتصادی و فعالیت‌های فرهنگی، بیشتر شود و بیشتر هزینه کنیم، بیشتر ضرر می‌کنیم و ناهنجاری ها و آسیب هایمان بیشتر خواهد شد. این نکته خیلی مهم است و من به ضرس قاطع روی آن ایستاده ام. نیروهای فکری و فرهنگی ما سر درگم هستند اکنون ما با یک سر در گمی در نیروهای دلسوز فرهنگی و مراکز فرهنگی روبرو هستیم. اینها کسانی هستند که دور هم جمع می‌شوند و دلشان می‌خواهد یک کار فرهنگی بکنند، اما سر در گمند. حالا این مجموعه کار فرهنگی می‌تواند بسیج باشد؛ می‌تواند بسیج دانشجویی باشد؛ انجمن‌های اسلامی باشد؛ پایگاه‌های مساجد باشد؛ ان.جی.او های فرهنگی باشد؛ یا خود دولت باشد. فعالیت‌های فرهنگی مراکز فرهنگی دولتی رو بنایی بوده و «اطلاعات» تبدیل به «دارایی» نمی‌شود روبنایی بودن فعالیت مراکز فرهنگی به نداشتن اولویت‌ها برای نحوه هزینه کردن بودجه‌ها و «عدم تبدیل اطلاعات به دارایی» است. یک دلیل سر در گمی مراکز فرهنگی دولتی، روبنایی بودن فعالیت‌هایشان است. این مراکز وقتی می‌خواهند بودجه‌های فرهنگی را هزینه کنند، نمی دانند چگونه باید عمل کنند؛ یعنی نمی‌دانند چه چیزهایی اولویت دارد. بیشتر به ظاهر مسائل فرهنگی می‌پردازند. کارها آب و رنگ فرهنگی و مذهبی دارد؛ اما چیزی به اسم «دارایی» به افراد اضافه نمی‌شود. نهایت چیزی که ممکن است اضافه بشود، «دانایی» است و سطح اطلاعاتی  که بالا برده می‌شود. اما باید بدانیم که در فعالیت‌های فرهنگی، «بالا رفتن سطح اطلاعات» حل کننده مشکل نیست. تا وقتی که اطلاعات، تبدیل به دارایی نشود و منجر به قدرت نشود؛ تولید شادی، آرامش و نورانیت نمی‌کند و آمار ناهنجاری هایمان پایین نمی‌آید. این نکته خیلی مهم است. لذا بیشترین ناهنجاری‌هایمان در تحصیل کرده‌ها و دانایی‌هایمان است. چه دانایی‌هایی که داناهای دانشگاهی هستند، و چه داناهایی که داناهای حوزوی هستند، و چه داناهایی که داناهای رشته‌های دیگر هستند. حتی داناهای فرهنگی. همه باید برای ایجاد تمدن اسلامی نوین، احساس مسئولیت کنند رهبر معظم انقلاب در جمله‌ای فوق العاده مهم فرمودند:«باید همه احساس کنند که مسؤولیت ایجاد تمدن اسلامی نوین بر دوش آنهاست.» سلسله مراحل تمدن اسلامی چنین است: ما ابتدا یک نظام اسلامی تشکیل دادیم؛ بعد حکومت و دولت اسلامی و بعد باید برویم به سمت تمدن نوین اسلامی. ایشان می‌فرماید:«باید». وقتی ولی امر می‌گوید «باید»؛ خیلی دقت کنیم که این «باید»، از کجا ناشی می‌شود. دو کلمه «باید» و «همه» مهم بوده و تامل نیاز دارد. یعنی ما تا نتوانیم این مسئله را همگانیش بکنیم موفق نیستیم. باید مسئله همگانی بشود؛ دردمندی و دغدغه های فرهنگی، باید همگانی بشود. باید همه احساس کنند که مسؤولیت ایجاد تمدن اسلامی یک مسؤولیت الهی است؛ مسؤولیتی است از ناحیه امام زمان(ع) بر دوش ما. اگر کسی خیانت بکند و کوتاهی بکند، مشکلش هیچ وقت حل نخواهد شد. یک مسؤولیت است؛ یک رسالت است به گردن همه ما. اینطور نیست که یک کسی بگوید حالا به من چه. پیامبر فرمود: کُلُکُم راع وَ کُلُّکُم مَسئول. یک رسالت همگانی است. اگر یک کسی خودش را از زیر این بار کنار کشید، آن موقع است که وزر و وبال گناه را به خودش و همه کسانی که اطرافیانش هستند وارد می کند. مواجهه با فرهنگ غرب، یکی از ابعاد نیل به تمدن اسلامی است رهبر معظم انقلاب یکی از ابعاد «مسئولیت دستیابی به تمدن اسلامی» را در «مواجهه با فرهنگ و تمدن منحط غرب» دانسته و با بیان آن، یکی از ابعاد و حدود و ثغور این کار را مشخص کردند. پس ما در مهندسی فرهنگی‌مان در تربیتی که می‌خواهیم نسبت به خود،فرزند، خانواده و جامعه‌مان داشته باشیم، یکی از عناصر اصلی که در محتوای فرهنگی لحاظ می‌کنیم، باید این باشد که توانایی مقابله با فرهنگ مبتذل و کفرآمیز غرب را داشته باشد. مصادیق «سطحی­گری و تحجر» در مسیر تمدن نوین اسلامی رهبر معظم انقلاب تاکید دارند که در مسیر ایجاد تمدن نوین اسلامی نباید دچار «سطحی‌گری و ظاهرگرایی» و «تحجر» شویم. برخی مصداق های اینها شامل این موارد است: اسلامی بودن روبناها و ظواهر و غیر اسلامی بودن باطن، ادعای پیروی از قرآن و اهل بیت ع و پذیرفتن الگوهای غربی در سبک زندگی، قمه زنی، بحث شیعه و سنی، سکولاریسم پنهان و جدایی دین از سیاست، فعالیتهای فرهنگی غفلت زا. سطحی‌گری و ظاهر گرایی) فرزندمان از یک طرف می‌آید سینه‌زنی می‌کند و از طرف دیگر، می‌رود وارد اینترنت می‌شود و از آن استفاده نا به جا می‌کند. (البته اصل استفاده از اینترنت چیز بدی نیست.) برخی افراد، هم برای امام حسین ع گریه می‌کنند و هم ماهواره نگاه می‌کنند و آن خوراک‌های مسمومی که دشمن با طراحی آماده کرده را به طور کامل جذب می‌کنند و منافاتی هم بین این دو عمل نمی‌بینند. عمق فاجعه اینجاست که با سبک زندگی مذکور، یک شخص دیندار و یک شخص بی‌دین را دارد با هم جمع می‌کند. جمع دینداری و بی دینی. از یک طرف ابراز ایمان و اعتقاد به خدا و اهل بیت ع و ابراز علاقه به امام زمان عج می‌کنند و از طرف دیگر، عبادت دشمن را می‌کنند. این به آن معنی است که این سنگر ما را دشمن فتح کرده است. همین آدمی که قرآن هم می‌خواند و می‌گوید:«لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدُونَ» درعمل می گوید«اعبد ما تعبدون». یعنی ما از این سوره جدا شدیم که می‌فرماید: ما آنچه که شما می‌پرستید نمی‌پرستیم. از این طرف داریم می‌گوییم الله را می‌پرستیم (إِیَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاكَ نَسْتَعِینُ) از طرفی هم به کفار می‌گوییم آقا آن را هم که شما می‌گویید، می‌پرستیم و قبول داریم. این یعنی بت های زیادی دارد خلق می شود در این کشور و در نهاد مردم و در جنبه‌های فردی و اجتماعی زندگی مردم. تحجر چیست؟ رهبر معظم انقلاب می فرماید دچار «تحجر» نشویم. اما در حالی که باید مردم مان را به روز تربیت کنیم تا از قافله پیشرفت زمان عقب نمانند، یک عده دارند مردم ما را دچار تحجر می کنند. از آن طرف ما آن آسیبهای خارجی را داریم و از این طرف هم آسیب های خودیها را داریم. در این اوضاع، سرباز و سردار جنگ نرم و ناتوی فرهنگی ما، از یک طرف باید به قول رهبر معظم انقلاب با فرهنگ غرب مبارزه کند و بتواند در مقابل تهاجم غربیها مقاومت کند و از طرف دیگر باید با خودی‌های متحجر و خودی‌های سکولار مقابله کند. یعنی ما این حد فاصل از جنگ را داریم. یک جنگ داخلی و یک جنگ خارجی را داریم. حالا برای این باید چه فکری بکنیم؟ پس ما در جنگ فرهنگی مان این مسئولیت دوگانه را داریم. روبنایی بودن تلاشهای فرهنگی فعالیت‌های فرهنگی که دارد انجام می‌شود می‌تواند فقط ظاهری باشد. یعنی شما خیلی جاها می‌گویید فعالیت فرهنگی انجام شده، این هم بودجه‌مان، این هم گزارش کارمان. ولی وقتی نگاه می‌کنیم می‌بینیم که اینها فقط سطحی‌گری و سطحی‌نگری بوده. میلیاردها تومان؛ نه اشتباه کردم، در یک فقره فعالیت، من بالای صد میلیارد تومان خبر دارم؛ دهها میلیارد تومان در یک پروژه فرهنگی هزینه می شود و فقط سطحی‌نگری است؛ فقط روبناست؛ فقط رنگ مذهبی زدن است و محتوایی منتقل نمی‌شود به جایی؛ روحی ساخته نمی‌شود؛ ولی فضایش هم فضای مذهبی است؛ حرفها حرفهای مذهبی است. به قول آقا تبلیغات تبلیغات مذهبی است؛ اما کاملاً با فرهنگ دشمن هماهنگی دارد. این چیزی است که در کشور ما زیاد دارد اتفاق می‌افتد. برخی فکر می‌کنند، اگر جوانان را مثلا به اردوی مشهد ببرند و هزینه‌های زیادی بکنند که مثلا سر و شکل و ظاهر آنان را عوض کنند، یا حال معنوی موقتی به آنها بدهند که یک گوشه بنشینند و گریه کنند، کار فرهنگی بزرگی کرده اند. من در این اردوهای دانشجویی چند بار دیده‌ام که مثلا در حج عمره دانشجوها را می‌آورند و آنها در مکه و مدینه هم آرایش می‌کردند و حتی حجاب اسلامی را هم رعایت نمی‌کردند. بعد از این که اعمال هم تمام شد، از احرام خارج شدند و آمدند در هتل و با همان لباسها و همان بزک و آرایش و خرید و چیزهای دیگر. بعد هم که سوار هواپیما شدیم و آمدیم تهران، انگار هیچ اتفاقی نیفتاده بود. یک حال معنوی موقت بود و یک اشکی و گریه‌ای و بعد تمام شد. باز همان آش و همان کاسه. سبک زندگی همان سبک زندگی قبل از حج بود. اینکه مقام معظم رهبری دست گذاشته روی سبک زندگی، یعنی این باید عوض بشود. شخص حج و کربلا و سوریه می‌رود و می‌آید. روزه می‌گیرد و ماه مبارک را می‌گذراند. این رحم زمانی قدرتمند ماه رمضان رد می‌شود، عرفه رد می‌شود، اما هیچ تغییری در سبک زندگی اتفاق نمی افتد. همان آدم با همان سبک زندگی و با همان ناراحتیها، غصه‌ها، دغدغه‌ها افسردگیها، ذلیل و خوار بودنها سر جای خودش هست. بیشتر بودجه‌های فرهنگی مان صرف مسائل ظاهری می‌شود. هیچ وقت به عمق و باطن افراد نمی ریزد؛ هیچ وقت تولید دارایی نمی‌کند و قدرتش کم است. قمه‌زنیً از مصادیق تحجر و سطحی گرایی است قمه زنی با آن وضعیت که آن همه افتضاح و آبرو ریزی فرهنگی برای نظام و کشور ما دارد، یکی از مصداق های تحجر است. این مصداق تحجر یکی از صورت‌هایی از مذهب است که گاه آن را محکم نگه می‌داریم و بر آن تأکید می‌کنیم. در حالی که نیازی نیست اصلاً روی آن تأکید کنیم و لازم نیست حتی آنرا نگه داریم؛ چون متحجرانه است و مربوط به زمان های گذشته است و با فقه نوین و جدیدی که امام (س) و مقام معظم رهبری و بسیاری از مراجع عظام مطرح می‌کنند سازگاری ندارد. بحث اختلاف شیعه و سنی از مصادیق تحجر است مصداق دیگر تحجر بحث «اختلاف شیعه و سنی» است که الان یک حرام محض است. امام فرمود امروز بر سر ولایت حضرت امیر هم نباید دعوا کرد. جنگ شیعه و سنی جنگ بسیار خطرناکی است. اما یک عده متحجر وظیفه خودشان می‌دانند که از دین فقط همینها را احیا کنند و بر آن تأکید کنند. سکولاریسم پنهان و جدایی دین از سیاست از مصادیق تحجر است رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند: دچار سکولاریسم پنهان نشویم. سکولاریسم یعنی چی؟ یعنی جدایی دین از دنیا، جدایی دین از زندگی. یکی از شاخه‌های سکولاریسم، جدایی دین از سیاست است. رهبر معظم می فرماید: گاهی اوقات در ظاهر تبلیغات ما تبلیغات دینی است. یعنی همه دارند اسم خدا و پیغمبر را می‌آورند. در تلویزیون خودمان بعضی وقتها برنامه‌ها، برنامه‌هایی که مراکز فرهنگی غیر متخصص ارائه می‌کنند و در سطح شهر 2000 ـ 3000 ـ 10000 نفر جمعیت را جمع می‌کنند به اسم امام زمان در نیمه شعبان و فسق و فجور و گناه می‌کنند، به اسم امام زمان. حرف حرف دینی است ظاهرش ظاهر دینی است. اما در باطن سکولاریسم است. مقام معظم رهبری می‌فرماید در ظاهر تبلیغات، تبلیغات دینی است؛ حرف، حرف دینی است؛ شعار، شعار دینی است؛ اما در باطن سکولاریسم است. جدایی دین از زندگی است. ایشان یک گام بالاتر رفت و فرمود: این سکولاریسم حتی در روحانیت ما هم دارد نفوذ می‌کند. یعنی طبقه‌ای از طلبه‌ها دارند تربیت می‌شوند در حوزه‌های علمیه که افکارشان افکار سکولاریستی است و سکولار فکر می‌کنند. اساساً خیلی عجیب است یک کسی که نان امام زمان را می‌خورد و مسئول بهداشت روانی جامعه است؛ مسئول توسعه تفکر دینی در جامعه است؛ اگر دینی را توصیه می‌کند و تبلیغ می‌کند این با اندیشه سکولاریسم همراه باشد. آخوندها طلبه‌ها و روحانیونی که بلندگو و تریبون و منبر پیدا می‌کنند؛ اما به مردم بی‌دینی یاد می‌دهند. فعالیت های فرهنگی غفلت زا کدام است؟ ما تعداد زیادی فعالیت فرهنگی غفلت‌زا داریم. یعنی فعالیت فرهنگی دارد انجام می‌شود. اما به جای این که توجه را بیشتر بکند، غفلت را بیشتر می کند. شخص را از هدفش دورتر می‌کند. ما الان که داریم در مؤسسه خودمان سالی تقریباً سه چهار هزار برنامه می‌نویسیم، خیلی وقتها طلبه‌ها، روحانیون و دانشجویان عزیز و معلمان، افراد نخبه، افراد متدین، برنامه را برای من می‌نویسند. من می‌بینم که این نوشته که من این همه ساعت‌های فرهنگی و مذهبی دارم، عبادت دارم. بعد در سؤال شماره شش که نوشتیم مهمترین سؤالات یا مشکلات خودتان را بیان بکنید، می‌بینم که یک ردیف از انواع گرفتاری‌های روحی و روانی نوشته است. من برای این که بتوانم این را درمان بکنم و یک برنامه بنویسم که این درمان شود، مجبورم حجم زیادی از برنامه‌های مذهبی و فرهنگی او را حذف کنم. این سفت چسبیده الان به انجام یک سلسله فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی و عبادات و اذکار که تمام اینها برای او غفلت می‌آورد. این در فرد بود در جامعه هم همین طوراست. برنامه های فرهنگی غفلت زا را باید تعطیل کنیم ما خیلی وقتها برای درمان افراد، مراکز اجتماعات و جوامع، باید دین را تعدیل کنیم. باید بگوییم یک سلسله از فقرات دینی را خواهشاً انجام ندهید. چرا؟ چون سر شما را گرم کرده و اصلاً به خودتان توجه نمی‌کنید. یک اصطلاحی بزرگان در عرفان دارند که می‌گویند«موظب باشید موقع ذکر گفتن؛ذکر، شما را از مذکور غافل نکند.» وقتی داری ذکر می‌گویی از الله غافل نشوی. گاهی آدم مشغول خود ذکر می‌شود. خیلی وقتها در فعالیتهای فرهنگی، شخص فکر می‌کند آدم متدینی است و بچه‌های مذهبی تربیت کرده و دارد کار فرهنگی و مذهبی انجام می‌دهد. اما با این کار دارد مردم را دور می کند و غافل می‌کند. یعنی شخص را از توجه به خودش و وظیفه خودش دور می‌کند. عرض کردم نمونه کلیش این است که ما بیشتر از هر زمان دیگری در کشورمان داریم دین دریافت می‌کنیم. مردم ما دارند دین دریافت می‌کنند. از کتابهای درسی و دانشگاهی بگیرید تا تلویزیون و مراسم مختلف، زمان‌های مختلف، مکان‌های مختلف، دارند دین دریافت می‌کنند. اما ناهنجاری‌های ما روبه افزایش است. ما یک جاهایی باید جلوی فعالیت‌های غفلت‌زا را بگیریم. حتی در درمان فردی و خودمان. خیلی وقتها می‌بینم افراد نوشته اند من دارم حفظ قرآن می‌کنم، حفظ نهج‌البلاغه می‌کنم. دارم کلاس طب اسلامی می‌روم. باید به او گفت: همه را کنار بگذار. الان نه وقت حفظ قرآن است؛ نه حفظ نهج‌البلاغه؛ نه طب اسلامی. همه را باید حذف بکنی. الان فقط باید خودت را پیدا کنی. ظاهر این فعالیتها این است که این افراد دارند کار خوبی می‌کنند. اما در حقیقت کار خطرناکی می‌کنند. از یک طرف شیطان می‌گوید بارک الله تو داری کار مذهبی می‌کنی. پس تو وظیفه دیگری نداری. داری روزی دو ساعت حفظ قرآن می‌کنی. داری حفظ نهج‌البلاغه می‌کنی. خیلی خوب است. من حتی الان با این که سی سال است در حوزه هستم، به طلبه‌های عزیز یک موقع برنامه می‌دهم می‌گویند ما طلبه‌ایم برنامه فرهنگی و مذهبی داریم. می‌گویم نه اینها برنامه فرهنگی و مذهبی نیست. صرف و نحو خواندن، اصول و فقه خواندن، معانی بیان خواندن، منطق و فلسفه خواندن، غیر از حرکت به سمت شادی و آرامش است؛ غیر از حرکت به سمت نورانیت است؛ غیر از سمت و سوی دارا شدن است؛ غیر از سمت خداست. آدم ممکن است این مسیر را طی کند، اما حرکتش به سمت خدا نباشد. ممکن است روز به روز که «داناتر» می‌شود، دورتر هم بشود. این یک مشکل است در مورد مخاطبین ما که به عنوان دست‌اندرکاران فعالیت فرهنگی با آن روبه‌رو هستیم. دشمن درحال دین سازی است دشمن درحال دین سازی برای ما است. فعالیت‌های فرهنگی، مثل قارچ در حال زیاد شدن است و مردم مشغول آنها می‌شوند. اما اکثر این فعالیتهای مذهبی واقعاً با روح مذهب سازگاری ندارد. با آن نقشه‌ای که ما می‌خواهیم به سمت ظهور برویم سازگاری ندارد. دائماً دارند برای ما تولید برنامه های جدید فرهنگی می‌کنند. مناسبت ایجاد می‌کنند. حتی مناسبت های مذهبی ایجاد می‌کنند. در طول سال وقت و نیروی خیلی از بچه‌ها و جوانها گرفته می شود و بودجه‌های عظیم دولتی صرف آنها می شود. این برنامه‌های به ظاهر اسلامی برای این است که افراد به سمت آن چیزی که باید کشیده بشوند (تمدن نوین اسلامی) کشیده نشوند. یک نوع سرگرمی مذهبی است. یک موقع پرفسور مولانا به من گفت که ما در آمریکا هر روز یک دین جدید داریم و مردم دین را می‌روند می‌خرند اینقدر تولید معنویت تولید عرفان. جالب اینجاست که دشمن عرفان‌هایش را به کشور ما صادر می‌کند. الان عرفان‌های مختلفی که هست، مثل عرفان سرخ‌پوستی، عرفان اوشو کریشتامورتی پائولوکوئیلو و انواع و اقسام آن که حالا بحثش اصلاً بحث جدایی است دارد وارد کشور می‌شود. می‌گویند جوانها که عرفان می‌خواهند، چرا سمت تشیع بروند؟ چرا سمت اسلام ناب بروند؟ مگر این جوان عرفان نمی‌خواهد؟ نیاز به عرفان ندارد؟ این را ما خودمان به او می‌دهیم. این طوری جوان کاملاً ارضا می‌شود. همانطور که مردم خودشان را از این که توجه به اسلام ناب در ایران بکنند با این عرفانها فعلاً با این مخدرها در واقع سرپا نگه داشته اند. اینها می‌گویند: آقا برای چی شما می‌خواهید به آن سمت بروید؟ مگر شما خدا نمی‌خواهید؟ مگر معنویت نمی خواهید؟ مگر خلسه و ذکر نمی‌خواهید؟ مگر خلوت نمی‌خواهید؟ خودمان به شما می دهیم. الان دارند این کار را می‌کنند. ضمن این که خودمان هم داریم در کشور از این چیزها تولید می‌کنیم. یعنی ظاهرنگری و سطحی‌نگری‌هایی‌. یکی از جنگ هایی که الآن داریم، جنگ با عرفان‌های کاذب، دین های کاذب و معنویت های کاذب است. پس ما فعالیتهای فرهنگی غفلت‌زا داریم فعالیتهای فرهنگی دینی ضد دینی داریم که واقعاً اسمش دینی است؛ اما ضد دین است. کار فرهنگی مطلوب دشمن، به معنی تهاجم راست شیطان است شیطان از چهار جهت به انسان حمله می‌کند: جلو، عقب، راست و چپ. حمله سمت چپ گناه است. حمله سمت راست شیطان وقتی دسترسی ندارد به شخص می‌بیند که شخص قویتر از آن است که بتواند او را به بی‌عفتی، به گناه و فحشا بکشاند؛ او را با دین مشغول می‌کند. با صورت‌های مقدس مشغولش می‌کند. اما شخص نمی‌فهمد که شیطان زده شده است. یعنی ظاهر، ظاهر دینی است. همان است که رهبر انقلاب می‌فرماید تبلیغات تبلیغات دینی است؛ حرف حرف دینی است؛ اما باطنش بی‌دینی است. شیطان خیلی وقتها افراد را به عبادت و فعالیتهای مذهبی، به عرفان، به قرآن، به تفسیر، به طلبگی، به فقه و اصول و فلسفه مشغول می‌کند. حتی به فعالیت‌های فرهنگی مشغول می کند. می‌گوید بابا تو حیفی! برو یک سری فعالیت‌های فرهنگی انجام بده. مشغولش می‌کند به یک سلسله فعالیت‌ها و شخص از خودش غافل می‌شود. محتوایی هم که تولید می‌کند، محتوای غفلت‌انگیز است. پس باید دقت کنیم که آیا فعالیتی که می‌کنیم، دقیقاً به اذن الله دارد انجام می‌شود؟ مربی بالای سرم بوده؟ برایم تجویز شده؟ این را یا خودم یک دفعه گفتم که خوب است من یک همچین کاری را بکنم خوب است مثلاً من بروم مداح بشوم قاری قرآن بشوم خوب من بروم طلبه بشوم اما این از کجا اجازه گرفتی؟ تجویز شدی؟ یعنی دقیقاً این با سلامتی نشاط، شادی، آرامش و قدرت تو سازگاری دارد یا ندارد؟ آمریکا برای از بین بردن فرهنگ عاشورا، دنبال مداحان منحرف است الان در سازمان سیا می‌گویند: ما باید فرهنگ عاشورایی را با استفاده از مداحان سودجو و شهرت‌طلب از بین ببریم. یعنی عده‌ای از مداحان الان مشغول کار هستند. شخصیتی بعد از روحانیت، به تقدس مداحان نداریم. واقعاً هم مؤثر هستند و مبارک هم هستند. ولی در حالی که در روحانیت سکولار داشته باشیم، در مداحان هم می‌توانیم داشته باشیم. ما مداحانی داریم که با مداحی هایشان مردم را از فرهنگ حسینی دور می‌کنند. مردم را از فلسفه جهاد، از مهدویت و از رفتن به چادر امام زمان عج باز می دارند. انسان در هر قالبی، حتی قالبهای قرآنی و مداحی می تواند مورد حمله سمت راست شیطان باشد. مبلغان فرهنگی ناشی مورد حمله سمت راست شیطان قرار می گیرند یک استاد ناشی یک دفعه مثلاً یک برنامه فرهنگی یا مذهبی یا ذکری یا عبادی یا جلسه‌ای تدارک می‌بیند. عده زیادی با وقت زیاد، گرفتار همین‌ها می‌شوند. بعد هم دلخوش هستند که دارند فعالیت فرهنگی انجام می‌دهند. ولی همه آسیب می‌بینند. یعنی اینها در واقع سنگرهای فتح شده دشمن می‌شوند. این حمله سمت راست را اصلاً دست کم نگیرید. ما در مفاتیح بعد از دعای عالیۀ المضامین می‌گوییم «خدایا! به من قلب پاک بده.اما نه قلب پاکی که علیه من بشود. خدایا! تقوا بده، عقل بده، امانه این که علیه من تمام بشود.» چقدر آدمها با گناه نکردن به جهنم می‌روند و چقدر آدمها با عبادت به جهنم می‌روند. فرمول را نگاه کنید. معجزه کلام امیر المؤمنین(ع) را ببینید«رُبَّ مَتِنَسِکٍ وَ لا دینَ لَه= چه بسیار عبادت‌کننده‌ای که دین ندارد.» در فعالیتهای فرهنگی خیلی ها خوشحال می‌شوند اگر یک نفر را نماز خوان بکنند، یا با حجاب بکنند. اما بی‌موقع نمازخوان کردن و بی­‌موقع با حجاب کردن باعث می‌شود که این در آینده بی‌حجاب و بی‌نماز بشود. وگرنه خیلی از مراکز دوست دارند که اینها را انجام بدهند و رنگهای مذهبی بدهند و بگویند نگاه کن چقدر جوان خوبی تربیت کردیم. ببین این چقدر ظاهرش خوب است. ولی ته قضیه خطرناک می‌شود. زیرا در آخر کار می‌بینیم می‌تواند اینطور چیزها علیه انسان تمام بشود. باید دقت کنیم که ما چه موقع به کسی چه چیزی بدهیم. الان برای متدین کردن یک نفر باید به او چه چیزی بدهیم. باید به او بگوییم نماز بخوان یا نماز نخوان. الان باید با حجابش کار داشته باشم؟ موقع وقتی حرف می‌زنی راجع به حجاب؛ وقتی با یک نفر برخورد می‌کنی که بی‌حجاب یا بدحجاب است؛ بی‌نماز است و تو توجه نداری و بی‌موقع می‌روی صرف اینکه این را رنگ بزنی و حجاب‌دارش بکنی؛ بی‌موقع می‌روی سراغش که نمازخوانش بکنی و ظاهرش را اسلامی بکنی؛ بی‌موقع به مسجد دعوتش می‌کنی این زمینه را فراهم می‌کند که بعداً خطرناک بشود. خطرناکترین آدمها در طول تاریخ اسلام کسانی بودند که به پیغمبر بیشتر نزدیک بودند؛ به مراکز مذهبی بیشتر رفت و آمد داشتند؛ خواص همیشه بیشترین ضربه را زدند. فعالان فرهنگی ناشی مورد حمله راست شیطان قرار می‌گیرند. یعنی خواص در دل فعالیت‌های فرهنگی به انحراف کشیده می شوند. در اوج مقدسترین کارها خواص به انحراف کشیده می‌شوند. پس مهندسی فرهنگی ما باید چه ساختاری داشته باشد که این آسیبها را نداشته باشد. این ضرورت مهندسی فرهنگی است. بافت فرهنگی چینش فرهنگی باید چطوری انجام بشود که از افراط و تفریط فاصله بگیریم و حد تعادل را رعایت کنیم. یعنی نه دچار تحجر شویم؛ و نه سکولاریسم. مهندسی فرهنگی را چطوری طراحی بکنیم که بودجه‌ها هدر نرود. نیروها هدر نروند. واقعاً نیروی فرهنگی کم داریم. کار فرهنگی زیاد می‌کنیم؛ اما نیروی فرهنگی خبره به درد بخور مؤثر کم داریم. حالا شما نگاه بکنید در دل این همه نیرویی که الان دارند واقعاً با اخلاص هم دارند کار می‌کنند؛ تعمدی هم نیست برای انحرافها. اما مشکل ما مشکل بی‌تخصصی نیروهای فرهنگی‌مان است. مشکل ما این است که در کشور ما مسائل فرهنگی تابع مسائل سیاسی شده و خودش حرف اول را نمی زند. مشکل ما این است که فعالیتهای فرهنگی در کشور ما نوعاً به دست افراد غیر متخصص دارد انجام می‌شود. کارشناس نیستند؛ آدم‌های ضعیفی هستند؛ طرح‌های فرهنگی ما طرح‌های ضعیفی است؛ طرح‌های بیشتر روبنایی یا متحجرانه و یا سکولار است. پس ما نیاز داریم به یک مهندسی فرهنگی به یک ساختار فرهنگی به یک سبک فرهنگی و یک الگویی که بتوانیم از این مسئله فاصله بگیریم و برویم انشاء الله به سمتی که تأثیرپذیری بیشتر باشد. کتاب «مهندسی فرهنگی‌» از سری کتاب های بیان

اسم­هایی که ما از جهنم و بهشت داریم، در واقع مراتب نفس خود انسان هستند. یعنی نفس انسان این درجه از وسعت را دارد که 70 سال سقوط کند یا اوجی بگیرد که آن هم نهایت نداشته باشد. جهنم هفت در دارد که ورودی‌های جهنم در خود نفس انسان هستند. این ورودی‌های جهنم است که انسان بالأخره در شخصیتش این فضا را برای جهنم و سوختن باز می‌کند. اینکه انسان از چه دری وارد بهشت یا جهنم می‌شود، بسته به خود شخص دارد که الان در چه وضعیتی قرار دارد: جهنمی یا بهشتی! بعضی از نام‌های جهنم از این قرار هستند: گودال بودن- جحیم – لظی – سقر- حطمة- هاویة- اولین نامی که از جهنم خواندیم، «گودال بودن» بود که دره‌ای پر از عذاب و بسیار بسیار عمیق است. یکی دیگر از نام‌­های جهنم، «جحیم» است. یعنی آتشی که در جهنم به انسان حمله می‌کند و آسیب می‌­­رساند. اسم دیگرش آتشی است که افروختگی آن بسیار شدت دارد. گاهی یک آتش به اندازه یک کبریت ملایم است؛ اما باز هم انسان را می‌سوزاند. ولی گاهی یک آتش افروختگی فوق‌العاده شدیدی دارد، نعره و شدت دارد و نزدیک شدن به آن یا ورود در آن بسیار سخت‌تر است. جحیم از این نوع دوم است. اسم دیگری که در قرآن از جهنم یاد شده، «لظی» است. چون آتشی که شعله‌ور است و زبانه می‌کشد. «سقر»، جهنمی است که بسیار آتشش وحشتناک و شدید است و مربوط به افرادی است که وقتی با دستوری از دستورات الهی روبرو می‌شوند، با تکبر و قلدری و نخوت برخورد کرده و این دستورات را اجرا نمی‌کنند و کنار می‌گذارند یا نعوذبالله به مسخره می‌گیرند. مثلاً خمس نمی‌دهد، حجاب را رعایت نمی‌کند، حقوق زن و بچه‌ و فرزند و شوهر را رعایت نمی‌کند و قلدری می‌کند؛ بعضی­ها با تکبر که رعایت نمی‌کنند، بی‌ادبی هم می‌کنند. یکی از دلایلی که به آن «سقر» می‌گویند و در لغت هم آمده، به هم ریختگی شکل انسان است، یعنی از حالت معمولی در می آورد و شخص استحاله شخصیتی پیدا می‌کند و خصوصیات شخصیتی‌اش عوض می‌شود. این همان جایی است که گرفتار آتش سقر می‌شود. یعنی تحولات روحی. جوانی را می‌بینید خیلی خوب و عالی و نمازخوان و بااخلاق، نسبت به پدر و مادرش مهربان و مؤدب. اما یکدفعه خارج از کشوری که می‌رود، یواش یواش می‌بینید که این آدم اخلاقش عوض می‌شود و بعد خیلی چیزها را کنار می‌گذارد و نسبت به خیلی چیزها شک می‌کند. این تحولی است که در درون این شخص اتفاق افتاده و دیگر آن آدم خوب، صاف و مطیع خدا نیست. اسم بعدی جهنم «حطمه» است که در قرآن می‌فرماید: «وَ ما أَدْراكَ مَا الْحُطَمَةُ= و تو درک نمی کنی که حطمه چیست». حطمه یعنی درهم شکسته شدن و آتشی که در عمق جان نفوذ می‌کند. یعنی فقط بدن را نمی‌سوزاند، بلکه خود روح را هم می‌سوزاند. حطمه مخصوص کسانی است که روح دیگران را آتش می‌زنند. مثلا با زبانشان و با اظهار نظرهای‌شان، با قضاوت‌هایشان، با تکه انداختن‌هایشان شخصیت افراد را مورد حمله قرار می‌دهند و دائماً از دیگران ایراد می‌گیرند و این ایرادها را هم با بی‌حیایی و پررویی به دیگران می‌گویند. اینها مشمول این آتش حطمه هستند که بسیار بسیار وحشتناک است. «هاویه» اسم دیگر جهنم است. این هم مثل خود جهنم ناظر بر سقوط یک انسان است. سقوط یعنی شخص در آنجا پرت می‌شود. در چاله‌ای پرت می‌شود. این همان حالت انسان در لحظاتی است که پرت می‌شود. پس آن لحظه‌ای که انسان سقوط می‌کند، هاویه می‌شود و به ته جهنم می‌رود. گاهی انسان وسوسه بعضی از کارها را دارد، امّا این در حد وسوسه است. روی مرز و لبه پرتگاه است. ولی یک موقع که این وسوسه رویش اثر می‌گذارد و در وضعیت خیلی بدی خودش را پرت می‌کند. مثلاً یکدفعه یک تصمیمی برای خودش و خانواده‌اش می‌گیرد؛ یا تغییر سبک زندگی می دهد، این سقوط کردن هاویه است. اینها در واقع ابعاد مختلف جهنم هستند. چون جهنم از ابعاد مختلف، ظهورات و شکلها و فضاهای گوناگونی دارد. تنوع عذاب دارد و هم در نظر کارشناسان حدیثی هم از امیرالمؤمنین نقل شده که این اسم­ها درهای جهنم هستند. به ظاهر خیر و شر نباید اکتفا کرد. باید آخر کار را دید امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید: «مَا خَیْرٌ بِخَیْرٍ بَعْدَهُ‏ النَّارُ وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ‏ الْجَنَّةُ وَ كُلُّ نَعِیمٍ دُونَ الْجَنَّةِ مَحْقُورٌ وَ كُلُّ بَلَاءٍ دُونَ النَّارِ عَافِیَة= خیری که به دنبال آن آتش باشد، خیر نیست و شری که به دنبال آن بهشت باشد، شر نیست. هر نعمتی جز بهشت ناچیز است و هر بلایی جز آتش، سلامتی». گاهی انسان در زندگی از چیزهایی خوشش نمی‌آید، ولی تحمل می‌کند و نق و غر نمی‌زند. چون می‌داند که با این کار در آخر به بهشت می‌­رسد. زیرا ماهیت اصلی این امور بد نیستند. مثلاً ممکن است برای خیلی از خانم­ها حجاب سخت باشد، اذیت بشوند. یا رعایت خیلی از مسائل شرعی برای آقایان سخت باشد و اذیت بشوند، این چیز بدی نیست. چون این سختی­ها برای شما مقام است و رشد می‌­کنید. سختی­‌های موقت دنیا، هنگامی که برای خدا باشد، به شما لذت، آرامش، شخصیت، نورانیت و محبوبیت می‌دهد. اطاعت از خدا لذت دارد. کسی که سختی‌های دین خدا را رعایت می‌کند، در همین دنیا هم عزت و شرافت پیدا می‌کند. آرامش و شادی روحی و روانی دارد. آیا لذتی که بعدش جهنم است خیر است؟ شما الان بسیار تشنه‌ هستی و می‌گویند اینجا شربت است؛ ولی در آن سمّ است. اگر بخوری کارت تمام است. سرطان می‌گیری، کور می‌شوی و می‌میری. لذت دارد. خوردن خیلی لذت دارد؛ ولی بعدش جهنم دارد. دیدنی، شنیدنی، بو کردنی، لمس کردنی‌های لذیذ، لذتهای مختلف، جسمی، ظاهری، خیالی، وهمی لذت و کِیف دارد؛ اما برخی ای اینها به جهنم ختم می شود. پس لذتش خیر نیست. آن کِیف کردنی که قرار است تو بعدش بسوزی و بعدش آسیب بزند به ساختار شخصیت تو و بعدش تغییر شخصیتی پیدا بکنی و بعدش بی‌غیرت و بی‌ناموس بشوی، این که خیر نیست. بهشت یک چیز جاودانه و ابدی است. اصل نعمت است. متأسفانه حجاب عادت نمی‌گذارد بفهمیم. باید اینها را کنار بگذاریم. آنهایی که می‌خواهند روح خیلی قوی و وسیع داشته باشند، وسعت سینه و نفس پیدا کنند، قدرت پروازی‌شان زیاد شود، باید روی کلمه ابدیت و جاودانگی کار کنند. در فرمایش دیگری حضرت می‌فرمایند: «وَ كُلُّ بَلَاءٍ دُونَ النَّارِ عَافِیَة= هر سختی غیر از جهنم عافیت است»،(نهج البلاغة، جلد1، صفحه 544) همچنین فرمودند: «ثَوَابُ‏ الْعَمَلِ‏ عَلَى‏ قَدْرِ الْمَشَقَّةِ فِیه‏= ثواب و پاداش یک عمل به اندازه سختی‌اش است».(غرر الحکم و درر الکلم, جلد1, صفحه 333) چون این سختی‌هایی که شما می‌کشید، کفاره گناهان است. این خداست به این مهربانی، درجات آخرتی هم به تو می‌دهد. پس این سختی دیگر سختی نیست. در واقع عافیت است. چون با این سختی از جهنم دور می‌شوی و به بهشت نزدیک می‌شوی.   قا/180 جهنم/ انواع جهنم

قبلاً گفتیم که صدقه یعنی چیزهایی که ما از طبیعت خودمان به نیت صدق و دوستی در راه خداوند تبارک و تعالی و برای شبیه شدن به خداوند، تقدیم می‌کنیم. صدقه دادن یعنی صدق داشتن؛ و حاصل آن، این است که در ما توانایی و دارایی ایجاد می‌کند. حالا در روایات، مواردی از «افضل صدقه» با انواع مختلف بیان شده است. پس کسی نگوید بالاخره کدام صدقه افضل است. هر یک از صدقه هایی که می‌دهیم، می‌تواند در زمانها و مکانهای خاصی افضل باشد. بسته به این که در چه موقعیتی قرار بگیرد. مثلاً رزمنده‌ای سهم آب خود را نگه می‌دارد که اگر برادر رزمنده اش یا حتی دشمنش اگر احتیاج به آب داشت، به او آب بدهد. افضل صدقه برای او آنجا آب دادن است. برای همین هم در روایتی از امام صادق علیه‌السلام داریم:   «أفضل الصدقة ابراد كبد حرّاء[1] = برترین صدقه، خنک کردن جگر داغ و سوزان است.» پس با توجه به این روایت، بالاترین صدقه در تابستان که مردم نیاز به آب دارند، آب دادن به تشنه هاست. در یک جلسه، هیئت، مسجد که افراد جمع هستند، یکی از کار های با ارزش «به فکر عطش دیگران بودن» است. قرار دادن آب سرد کن ها در اماکن عمومی، همه اینها با ارزشند. بسیار سفارش شده که انسان به فکر عطش دیگران باشد و این کار جزئی، از کارهای با فضیلتی است که نباید از آن غفلت کرد. فرمول کلی «افضل صدقات» چیست؟ فرمول کلی آن، این است که هر کاری که طبیعت شما را بیشتر تحت فشار قرار می‌دهد و اذیت تان می‌کند، چه کار بدنی یا غیر بدنی، این «افضل صدقه» است. مثلا باید گرما و سرما را تحمل کنید؛ یا باید از عزت تان سرمایه‌گذاری کنید؛ ‌اینجا باید آن کار را انجام بدهی و این برای تو صدقه است. اگر می‌بینی خیلی آدم متکبری هستی. آدمی هستی که خیلی به ظواهر و به قول امروزی ها به کلاس و اعتبار اجتماعی اهمیت می‌دهی، باید این را بشکنی.‌ این صدقه‌ی تو است. شکستنش هم این است که در هیئت در جمعی که هستی، پست ترین نوع کار را تو انتخاب کنی و آن را انجام بدهی. در مهمانی، اردو،‌ در یک جلسه خانوادگی، در اجتماع ببین که پست ترین نوع کار که معمولا افراد طبع شان نمی‌گیرد که آن کار را انجام بدهند چیست، آن کار را شما انجام بده. مثلاً در راهپیمایی یا نماز جمعه شرکت می‌کنی و یک موقع می‌بینی نفست قبول نمی‌کند که مثلا پرچم، یا پلاکارت یا عکس خاصی را به دستت بگیری. اتفاقا باید همان موقع این کار را انجام بدهی. این صدقه‌ی توست. گاهی در مراسم سینه زنی که بعضی افراد شرکت می‌کنند و تکبرشان اجازه نمی‌دهد که درست سینه بزنند، آنطوری که یک فرد عامی بلند می‌شود، لباسش را از تن می‌درد و فریاد می‌زند و سینه می‌زند. این شخص اتوکشیده در مجلس عزاداری می‌رود و اتوکشیده هم برمی‌گردد و به جای این که از طبیعتش کم شود، به آن اضافه می‌شود. اگر کسی اینها را کنار بگذارد، برایش «افضل صدقه» حساب می شود. گاهی داشتن یک صورت مقدس، از طبیعت انسان کم می‌کند و گاهی داشتن یک صورت مقدس به طیبعت انسان اضافه می‌کند. یک جا ممکن است بستن یقه و انگشتر و تسبیح برای نفس انسان خطرناک باشد. ‌گاهی 4 تا دوست با هم جمع می شوند و می‌گویند، برویم با همدیگر صفا کنیم. این خطرناک است که بی ظرفیتی می‌کنید و چیز هایی از شما صادر می‌شود که در آن اخلاص نیست و بی تقوایی است. بعضی اوقات اگر غذا کم بخورید بد است. چون غذا کم بخوری، می‌گویند این آقا با تقوا است و بر نفسش غلبه دارد و خودت هم کیف می‌کنی. به قول ابن سینا گاهی انسان از لذت های حسی برای لذات خیالی می گذرد. در بحث «سعادت و شقاوت» اینها را توضیح دادیم. زیرا، تو ناشی و نادان هستی و یک دفعه، چنان این ظواهر را رعایت می کنی که 4 تا صورت مقدس به تو بچسبانند و بگویند چه آدم با تقوایی است. در خوردنِ غذا چقدر رعایت می کرد. مثلاً قبل از غذا نمک خورد. اگر می بینی ظرفیت نداری، قبل از غذا نمک نخور. نمک خوردنِ قبل از غذا مستحب است. ظاهراً داری یک مستحب را رعایت می کنی؛ اما در باطن داری با فحشای زیاد، نفست را آلوده و هرزه و کثیفش می کنی. سخن خیر، «افضل صدقه» است حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند:« والذی نفسی بیده ما أنفق الناس من نفقة أحب من قول الخیر= قسم به کسی که جانم در دست اوست، هیچ صدقه ای بالاتر از حرف نیک نیست.» برخی افراد که «قول خیر» دارند و نیکو سخن می‌گویند، حتی اگر حرف بدی هم بگویند، مردم بدشان نمی‌آید. اما برخی دیگر آنقدر بد حرف می‌زنند که حتی اگر حرف خوبی هم بگویند، مردم خوششان نمی‌آید. برای همین است که افرادی که بد حرف می زنند، باید سال ها زحمت بکشند و تمرین کنند تا یاد بگیرند «قول خیر» داشته باشند. قول خیر، غیر از قول مودبانه است گاهی انسان ادب دارد؛ ولی در عین ادب، نیش زدن، له کردن، مسخره و تحقیر کردن، جسارت و بی ادبی هم دارد. این خوب نیست. مثلا گاهی شما در قالب ادب، سوالی را مطرح می کنید؛ اما سوال شما عین بی ادبی است. پس شرایط خیلی اهمیت دارد و آن را باید بسنجید. گاهی ممکن است، کلام مودبانه هم نباشد؛ اما شیرین باشد. مثلا یک حرفی است که به موقع گفته می شود و آتشی را خاموش می‌کند. در آن تواضع و سازندگی هم هست. اما گاهی یک کلمه مودبانه است؛ اما قساوت قلب هم در آن هست. مودبانه است، ولی بی رحمی هم در آن هست. اینها خوب نیست. پس یک «قول خیر» خوب و مناسب، آن است که هم مودبانه باشد و هم امور منفی در آن نباشد. برخی می خواهند برای اسلام کار کنند، مشروط بر این که آقایی شان حفظ شود گاهی «افضل صدقه» این است که کسی کاری کند که به ظاهر کاملا خرد می شود، اما باید آن کار را انجام دهد. چون همین برای او «افضل صدقه» است. بسیاری از بزرگان دین، اگر هم خواستند کاری کنند، می خواستند با حفظ آقایی شان کار کنند. اما خیلی از بزرگان و مراجع، اصلاً آقایی در کارشان نیست. مثلا امام جماعت است؛ اما صدای صلواتش بلندتر از دیگران است. چرا؟ چون نمی خواهد آقایی کند. امام حسین ع نمونه ممثل این موضوع است که با آن همه ذلت های ظاهری، قهرمانانه با دشمن دین جنگید. این افضل صدقه است. وای به حال کسی که در نزد خودش بزرگ شود و این بزرگی را هم بپذیرد. وای به حال کسی که دیگران به او احترام بگذارند و فکر کند که دیگران باید به او احترام بگذارند. فکر کند که دیگران باید جلوی پایش بلند شوند و دیگران باید برای او صلوات بفرستند و دیگران باید به او خدمات ویژه ای بدهند. اگر به او احترام نگذارند، ناراحت می شوند. حضرت سجاد علیه‌السلام در باره خودبزرگ‌بینی در دعای مکارم می‌فرماید:«و لا تُحدِثْ لی عِزّا ظاهِرا إلاّ أحدَثتَ لی ذِلّةً باطِنَةً عِندَ نَفسی بِقَدرِها[2] = خدایا! برای من هیچ عزت ظاهری در چشم مردم ایجاد نکن، مگر اینکه به همان اندازه پیش خودم خوارم کنی.» کسانی بوده اند که با خواندن چهار کلاس درس و دانشگاه یا حوزه یا مدیر و رئیس شدن، فکر می‌کردند حتی پدر و مادر باید برایشان حرمت قائل شوند. وقتی کاره ای شد و خانه پدر و مادر رفت و دید آنها به کمک او نیاز دارند، فکر می‌کند آنجا هم مهمان است. او فکر نمی‌کند که غلام آن خانه است. خیلی ها با نماز شب و عبادت و جبهه رفتن و درس دین دادن و خواب دیدن.... به نظر خودشان بزرگ می شوند و این عین ذلت و خواری است. سالیان سال غیبت امام زمان علیه‌السلام برای این است که شیعیان حاضر نبودند برای حضرت کوچکی کنند و برایش مثل یک فرزند خدمت کنند. «افضل صدقه» در خصوص فامیل کینه ورز حساب می شود فامیلی که از تو خوشش نمی‌آید.‌ ما اغلب به کسانی خوبی می‌کنیم یا صدقه می‌دهیم که ما را دوست دارند و ما را تحویل می‌گیرند، ما را قبول دارند و تاییدمان می کنند. اینها افضل صدقه نیست. اما در جایی که به فامیلمان که با او رابطه رحمی داریم کمک کنیم، آن هم در حالی که او ما را قبول ندارد و دوستمان ندارد، این «افضل صدقه» حساب می شود. از نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله سوال کردند: «لما سئل ان افضل صدقه، قال: على ذی الرحم الكاشح= سوال کردند بالاترین صدقه چیست؟ فرمود: بهترین صدقه، ‌صدقه ایست که تو به فامیل کینه ورزت می دهی.» مثلاً طرف وقتی که می خواهد مثلا به برادر زاده اش کمک کند، می بیند کدام شان چاپلوس تر و مطیع تر است که به او کمک کند.  این گونه کمکهای ما غالباً رنگ حیوانی دارد. به درنده ترین حیوانات دقت کنید، وقتی به آنها محبت می کنید، به شما محبت می‌کنند. در سیرک ها می‌بینیم حیواناتی که درنده اند و چون مربی به آنها خیلی محبت کرده، کاری به مربی ندارند و با او رفیقند. حتی گاهی حاضرند جان شان را برای مربی به خطر بیاندازند. پس این اقتضای آدمیت نیست که فقط به عزیزترین کسانت محبت و کمک کنی، و به کسانی که از تو انتقاد دارند و تو را زیر سوال می‌برند و از تو خوششان نمی‌آید، بی توجه باشی. بعضی ها که رئیس جمهور می‌شوند، وزیر و مدیر می‌شوند، اول مخالفین خود را نابود می‌کنند. هنر این است که به کسی محبت کنی که نسبت به تو بدی کرده و با تو بد است. ببینید چقدر لطافت دارد. صدقه یعنی از خودت تخلیه بشوی. صدقه یعنی آن کسی را که با تو خوب نیست، تحمل کنی. صدقه یعنی اینکه آنی که مثل تو فکر نمی کند را تحمل کنی. پدر، مادر، دوست، خواهر، برادر ، همسر و ... آن چیزی که تو می‌خواهی نیست، مدارا و تحمل کردن شان برای تو صدقه است. ممکن است گاهی، کسی از پدر یا مادر یا دوست و ... بدش بیاید، چون با خیلی از چیزهایش سازگاری ندارند و بیشتر اوقات هم این خودخواهی ها رنگ مذهبی می‌گیرد؛ یعنی طرف می گوید چون مادر من بی حجاب است، یا در جمع آداب محرم و نامحرم را رعایت نمی‌کند، یا مثلاً چون پدرم مشروب می‌خورد و من حزب اللهی هستم، از آنها خوشم نمی‌آید. اتفاقاً تو موظفی از لحاظ شرعی به آنها محبت کنی، حق نداری بی‌ادبی کنی. حق نداری، جسارت کنی. اگر گناهی کردند در مقابل گناه شان تذکر بده، امر به معروف و نهی از منکر کن. قرآن فرموده، اگر والدین شما را به شرک دعوت‌تان کردند، شما مودبانه قبول نکن. خیلی وقت ها ما به بی‌ادبی های مان نسبت به پدر و مادر نسبت به استاد مان و نسبت به آدم محترم نسبت به خواهر و برادر های مان رنگ مذهبی می‌دهیم، تا وجدان مان را راحت کنیم که از آنها گناه سراغ داریم و این را در ذهن مان نگه می داریم. یکی از کثیف ترین کارها این است که انسان گناهان دیگران را در ذهنش نگه دارد. برای دیده شدن صدقات، خداوند کافی است صدقه یعنی کنده شدن؛ یعنی آدم از خودش چیزی را می‌کَنَد. یکی از چیزهایی که ممکن است در صدقه این کنده شدن را ضعیف کند، این است که انسان دوست دارد دیگران صدقه اش را ببینند. زیرا به آن تعلق دارد. اما گاهی هم انسان تعلق ندارد به این که او را ببینند یا نبینند و برایش مهم نیست. مگر غیر از خدا کسی بداند مهم است؟ یک جا موظفیم که صدقه آشکار بدهیم برای اینکه دیگران هم باد بگیرند. همه ما می خواهیم برای پدرمان امام زمان علیه‌السلام کار کنیم و آشکار کار بکنیم و کمک کنیم، این خیلی خوب است. ولی یک مقدار هم باید مخفی باشد. این مخفی بودن آدم را درد می آورد. چون درد می‌آورد، در واقع دارد طبیعت را بیشتر از انسان جدا می کند. برای همین در روایات داریم: «صدقة السر تطفئ غضب الرب = صدقه مخفیانه غضب خدا را از انسان برطرف می کند.» یعنی اگر انسان در مقابل گناهی که قبلا کرده و مورد غضب خداست، وقتی مخفیانه به کسی کمک می کند، آن غضب خدا برطرف می شود. اگر مخفیانه صدقه بدهید، خدا به شما علنی جزا می‌دهد امام صادق علیه‌السلام می فرماید:«لا تتصدق على أعین الناس لیزكوك؛ فإنك إن فعلت ذلك فقد استوفیت أجرك؛ ولكن إذا أعطیت بیمینك فلا تطلع علینا شمالك، فإن الذی تتصدق له سرا یجزیك علانیة على رؤوس الاشهاد = جلو چشم مردم هی صدق نده؛ اگر این کار را بکنی، اجرت را گرفته‌ای؛ اما وقتی که مخفیانه صدقه بدهی، بطوری که وقتی با دست راستت صدقه می دهی، دست چپ شما متوجه نشود؛ خدا جزای علنی به شما می‌دهد.» جلوی چشم مردم کارهای ویژه نکنید که شما را پاک کنند و از شما تعریف بکنند. اگر این کار را بکنی اجرت را از مردم گرفته‌ای. پس صدقه را آشکار نکن؛ خود خدا آشکارش می کند. صدقه پنهانی، برترین توسل است برترین توسل، با صدقه ی پنهانی میسر است. . توسل کار یک آدم زیرک و عاقل و عارف است. امیرالمومنین علیه‌السلام در مورد صدقه پنهانی می‌فرماید:«إِنَّ أَفْضَلَ مَا تَوَسَّلَ بِهِ الْمُتَوَسِّلُونَ الَى‌ اللَّهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى‌،... وَصَدَقَةُ السِّرِّ فَإِنَّهَا تُكَفِّرُ الْخَطِیئَةَ[3] = برترین وسیله‌اى كه متوسّلان به خدا، به آن توسّل مى‌جویند، صدقه پنهانى می باشد كه كفّاره گناهان است.» بعد از ایمان به خدا و چندین مورد دیگر که حضرت نام می‌برند، یکی از آن موارد صدقه ی پنهانی است. می‌گوید شما وقتی می خواهید چیزی از خدا دریافت کنید، باید توسل کنید می‌گوید آنهایی که متوسل می‌شوند و می‌گیرند، یعنی اهل توسل حقیقی هستند، بعد از ایمان به خدا و ... به صدقه سِرّ متوسل می‌شوند و بعد می فرماید:‌ صدقه پنهانی کفاره گناهان است. صدقه نهانی گناه را ذوب می‌کند و خشم پروردگار را فرو می‌نشاند. صدقه آشکار هم خیلی خوب است. امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید:«صَدَقةُ العَلانِیَةِ تَدفَعُ سَبعینَ نَوعا مِن البَلاءِ[4] = صدقه آشكار،۷۰  نوع بلا را دفع مى‌كند.» پس ما، هم مامور به دادن صدقه آشکار هستیم و هم مامور به صدقه پنهایی هستیم. یک مقدار از صدقه باید آشکار باشد، برای اینکه در بین مسلمان‌ها ترویج شود و آنها هم به این امر تشویق شوند. ترویج و تشویق خیلی مهم است. واسطه شدن در صدقات معنوی و مادی امری پسندیده است یکی از مطالب خیلی مهم در بحث صدقات، واسطه گری است. قبلا چند بار راجع به آن صحبت کردیم. انسان چه واسطه مسائل معنوی شود و چه واسطه ی مسائل مادی، جزء شافعین شده است. یعنی، رساننده شده است. چیزی را به دیگری رسانده است. در مورد گردآوری صدقات مادی نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید:« مَن تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ عَلى رَجُلٍ مِسكینٍ كانَ لَهُ مِثلُ أجرِهِ، ولَو تَداوَلَها أربَعونَ ألفَ إنسانٍ ثُمَّ وَصَلَت إلى مِسكینٍ كانَ لَهُم أجرا كامِلاً [5]= هر كه براى مستمندى صدقه اى گرد آورَد، اجرى همانند اجر صدقه دهنده دارد و اگر ۴۰ هزار انسان هم آن صدقه را دست به دست كنند و سپس به دست مستمند برسد، باز به همه آنها اجر كامل صدقه داده مى شود.» هر کس برای مسکین صدقه جمع می‌کند، یعنی از آبرویش مایه بگذارد، به ثواب خود صدقه دهنده می رسد. یعنی کسی برود برای یک دختر جهیزیه جمع کند؛ برای ازدواج پسری که پول ندارد، کمک کند؛ یا مشکل یک مسکین را حل کند؛ یک آدم آبرومندی، بلند شود در مسجد صدقه جمع کند، به اصل ثواب صدقه دهنده هم می رسد. اما بعضی ها اصلا روحیات این کارهای خیر را ندارند. در حالی که نمی دانند همه اینها پیش خدا عزیزند، زیرا آنها از این که خودشان را خوار می کنند و دست شان را دراز می کنند و برای فقرا کمک جمع می کنند، به مقام بلندی می رسند. اکثر علما این روحیه خوب را دارند و از مردم در خواست می کنند که آقایان می خواهیم به فلان کس کمک کنیم. بعضی هم هستند که این کار را نمی‌کنند و می‌گویند در شأن ما نیست. در صورتی که خود رسول الله و ائمه علیهم‌السلام این‌گونه بودند. حضرت نبی اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «اگر یک صدقه 70 میلیون دست بگردد، اجر نفر اول با نفر آخر یکی است.» برای همین بهتر است، صدقه را به همسر بدهید،‌ همسر به بچه ها بدهد و بچه ها دست به دست بدهند و در صندوق صدقات بیاندازند و یا به فقیر بدهند. خیلی وقت ها آدم بخلش می‌گیرد، می گوید، چرا صدقه را بدهم به فلانی که ببرد بدهد؛ خودم می دهم. این خوب نیست. بگذار او هم به یک ثوابی برسد. این خیلی ارزش دارد. بنابراین، یک موقع است که ما صندوق صدقاتی در خانه داریم. یک موقع می توانیم 100 تا صندوق صدقه را به همسایه ها و اهل محل و آشنایان منتقل کنیم و صدقات شان را جمع کنیم. این طور نیست که در ثواب این 100 تا شریک می‌شویم، بلکه عیناً 100 تا ثواب مال ما می‌شود که در صراط به این نور احتیاج داریم. واسطه شدن در صدقات معنوی هم اجر دارد اجر صدقات معنوی هم همین طور است. در صدقات معنوی مثلاً، یک کتاب می خوانی، بعد می دهی به کس دیگری. یک حدیث می خوانی و به دیگران یاد می‌دهی. یک نکته حکیمانه از یک روایت سراغ داری، در اختیار دیگران هم می‌گذاری، همه اینها اجر معنوی دارد. به یاد دارم، یک جایی جلسه‌ای بود که تعدادشان کم بود. یک نفر آمد در این جلسه و از این جلسه خوشش آمد. برای جلسات بعدی دوستش را آورد، همسرش را آورد، برادرزنش را آورد و تعدادی را جمع کرد، یک دفعه دیدیم 60 تا 70 نفر به وساطت همین فرد، در این جلسه شرکت کردند. ‌خودش هم به رحمت خدا رفت. ولی الان 60 و70 نفر هر کدام شان هم چند نفر را آورده اند، این شخص دائما تا قیامت در هدایت آنها و نسلهای آنها شریک است، تمام هم نمی شود، زنده است. یعنی یک آدم زنده است و کاری کرده که دیگر نمی‌میرد. کاری کرده که مرگ مادی برایش نباشد و تا قیامت در دنیا حضور دارند. بعضی مرگ مادی برایش شان می آید، هر چی جمع کردند و فرستادند برزخ از همان باید استفاده کنند. امیرالمومنین علیه‌السلام فرمود:«العلماء باقون مابقی الدهر = علما باقی هستد تا زمانی که روز گار باقی است.» یعنی تا زمانی که روزگار هست، عالم زنده است و دیگران دارند از او استفاده می کنند. ما الان داریم مفاتیح آقای شیخ عباس قمی را می‌خوانیم که سالهاست که به رحمت خدا رفته است. خانمی از من می‌پرسید، متوجه نمی‌شوم، منظور شما از اینکه می‌گویید در حرم پول بیندازیم چیست؟ وقتی در حرمی پول می اندازید، شما در کار ها و تمام نورانیت های این حرم تا قیامت سهیم می‌شوید. یعنی سهم می‌خرید. هر چه بیشتر، بهتر. توصیه ام این است که هر جا مسافرت می‌روید در هر محله‌ای و یا هر مسجدی که نماز می‌خوانید، مقداری پول در صندوق آنجا بریزید. چون شما می خواهید یک بار در این مسجد نماز بخوانید، بعد که از دنیا بروید، در این مسجد سهام خریده اید. این سهام خیلی مهم است. خوب است که به هر مسجدی، زیارتگاهی، امامزاده‌ای، کار خیری و مرکزی انسان مقداری کمک کند. تضمین هم کرده اند که مالت کم نمی‌شود. در مسائل معنوی هم به همین ترتیب است که می‌توانیم واسطه‌گری داشته باشیم. ع ل 165 [1] . وسائل الشیعة ، ٣ / ٥٨. [2] . الصحیفة السجّادیّة : الدعاء 20 . [3] . إنّ أفضل ما توسّل به المتوسّلون إلى اللّه سبحانه و تعالى، الإیمان به و برسوله، و الجهاد فی سبیله، فإنّه ذروة الإسلام؛ و كلمة الإخلاص فإنّها الفطرة؛ و إقام الصلاة فإنّها الملّة؛ و إیتاء الزّكاة فإنّها فریضة واجبة؛ و صوم شهر رمضان فإنّه جنّة من العقاب؛ و حجّ البیت و اعتماره فإنّهما ینفیان الفقر و یرحضان الذّنب، و صلة الرّحم فإنّها مثراة فی المال، و منسأة فی الأجل؛ و صدقة السّرّ فإنّها تكفّر الخطیئة؛ و صدقة العلانیة فإنّها تدفع میتة السّوء؛ و صنائع المعروف فإنّها تقی مصارع الهوان = برترین وسیله‌اى كه متوسّلان به خدا، به آن توسّل مى‌جویند ایمان به خدا و پیامبر صلّى اللّه علیه و آله اوست و جهاد در راه خدا كه قلّه رفیع اسلام است و كلمه اخلاص (و شهادت به یگانگى خدا) كه هماهنگ با فطرت انسانى است، و برپا داشتن نماز كه حقیقت دین و آیین است، و اداى زكات كه فریضه‌اى واجب است، و روزه ماه رمضان كه سپرى در برابر عذاب الهى است، و حج و عمره خانه خدا كه نابود كننده فقر و شستشو دهنده گناه است و صله رحم كه سبب فزونى مال و طول عمر، و صدقه پنهانى كه كفّاره گناهان است و صدقه آشكار كه از مرگ‌هاى بد پیشگیرى مى‌كند و خدمت به خلق كه از لغزش‌ها و شكست‌هاى خفّت‌بار جلوگیرى مى‌كند. (پیام امام امیر المومنین(ع)، جلد 4، ص 619.) [4] . ثواب الأعمال : 172/1 . [5] . ثواب الأعمال : ص 342 ح 1 عن أبی هریرة وعبداللّه بن عبّاس ، بحار الأنوار : ج 76 ص 369 ح 30 .