اینكه ما نباید درمسائل اقتصادی زیاده‌روی كنیم، سوءتفاهم‌هایی را به دنبال دارد. از جمله؛ تنبلی و كسالت در كسب روزی. روزی به‌طور مطلق تضمین نشده، مشروط به كار متناسب و درست است. در بعد اجتماعی هم با تنبلی‌های زیادی روبه‌رو هستیم. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: رزق را طلب كنید، چون رزق برای كسی كه طالب آن است، تضمین شده است. در همه كارهای دنیایی به‌خصوص كارهای معنوی امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: رزقی كه ضمانت شده، تو را از وظیفه واجبت بازندارد. طلب تو در معیشت باید بالاتر از كسی باشد كه كسب معیشت را فروگذاشته است و پایین‌تر از طلب شخص حریص كه خشنودی او به طلب دنیاست. بلكه در دنیا میانه‌رو و عفیف باش. از سستی و تنبلی دوری كن و در كسب روزی كه مؤمن را گریزی از آن نیست، تلاش كن. امام باقر «علیه‌السلام» فرمودند: كلید همه بدی‌ها در تنبلی و بی‌حوصلگی است. دنیا و آخرت را خراب می‌كند. بیشتر جهنمی‌ها به خاطر امروز و فردا كردن جهنمی شدند. اگر بخواهیم عیب‌ها و گناهان را فهرست كنیم، در رأس آنها تنبلی است. یكی از دلایل تنبلی، تربیت نادرست است. پدر و مادر فكر می‌كنند به هر قیمتی باید همه چیز برای فرزندشان تأمین شود. افراط و محبت زیادی كردن و توجه نداشتن به آینده فرزندان بچه‌هایی كه محدودیت را نمی‌فهمند به این دلیل است كه در قناعت بار نیامدند، بعداً كه در محدودیت قرار گیرند، نمی‌توانند تحمل كنند. از وظایف پدر این است كه در مخارج ازدواج به پسرش كمك كند. زن از نظر شخصیتی به مرد قدرتمند علاقه‌مند است. بعضی حاضرند دست به كار حرام هم بزنند تا به هدف خود نائل شوند. تربیت نادرست مذهبی: انسان با تمسك به مقدسات تنبل و تن‌پرور می‌شود. ـ مذمتی كه نسبت به جمع‌آوری مال و خود مال شده است. ـ تأكیدی كه به دوری از مردم، عبادت و گوشه‌گیری و... شده است. ـ مذمتی كه درباره زن و فرزند شده است. وقتی اینها به غلط تفسیر شوند، می‌تواند دستاویزی برای تنبلی باشد. به هیچ‌وجه دعوت به معنویت به معنای خوب بودن ترك وظایف مادی و كسالت در امر تأمین مادی نیست. اگر عبادت در اسلام عبودیت نباشد، فایده‌ای ندارد. شهوت عبادت بدون عبودیت دستور شیطان است. شیطان وادار می‌كند كه با صورت‌های مقدس سرگرم باشند ولی زیر بار دستورا خداوند نروند. پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: در خانه كنار همسر و فرزند باشید، ثواب وقوف در مسجد النبی دارد. بعد از ازدواج شیوه عبودیت فرق دارد. اگر فقط عاشق صورت‌های مقدس باشد، بدون عبودیت، هیچ‌وقت صورت‌های مقدس كاری نمی‌كند. ملعون است، دور است از رحمت خدا كسی كه بارش را روی دوش دیگری بیاندازد. آخرت را فدای دنیا نكنید. دنیا هم نباید فدای آخرت شود.  

آثار آخرتی قناعت تأثیر مستقیم در زندگی دنیایی ما دارد. علاوه بر حیات دنیایی، یك حیات ابدی داریم. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: آنچه گذشت، گذشته است. آن‌كه قرار است بیاید، كجاست؟ قیام كن و از حالت نهایت استفاده را ببر. بین این دو عدم، گذشته و آینده مشكوك، آینده قطعی و مسلم با وفات شروع می‌شود و تا قیامت ادامه دارد كه باید شاد و خوشبخت باشیم. آخرت ما را دنیای ما می‌سازد. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: هر هزار سال یك سؤال درمورد رفتارها، انتخاب‌ها و ارتباطات دنیایی ما می‌شود. مهم‌ترین سؤال در مورد عمر و جوانی است. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: هیچ بنده‌ای درقیامت قدم از قدم برنمی‌دارد مگر اینكه به دو سؤال جواب دهد. از جوانی و عمر باید برای رسیدن به هدف خاصی استفاده كنیم. دنیاست كه ابدیت ما را می‌سازد. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: بقیه عمر را اصلاً نمی‌شود قیمت گذاشت. با چند دقیقه عمر می‌توان میلیون‌ها سال را خرید. هرچه گذشته را می‌توان با باقیمانده عمر جبران كرد. اگر برای ابدیت وقت نگذاریم، ضمن اینكه دنیای خوبی نخواهیم داشت، وفات خوبی هم نداریم. قناعت به انسان توانایی می‌دهد كه از دنیا برای ابدیت استفاده كند. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: هرچه دنیایتان زیاد شود، از آخرتتان كم می‌كند. پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: شیرینی دنیا، تلخی آخرت را دارد. همه انسان‌ها از لحاظ لذات مساوی‌اند. از دنیا استفاده می‌كنند ولی هرگز سهم آخرتی‌شان را حاضر نیستند از دست بدهند. هركس كه خانه آخرتش را آباد كند، او عاقل است. 80 بار در قرآن مسئله ابدیت را تصریح كردند. آنچه اجازه می‌دهد هم در دنیا لذت ببریم و هم در آخرت، قناعت است. زیاده‌طلبی و هوس‌بازی‌ها را كنترل می‌كند. وقت انسان باز می‌شود برای خودسازی و افزایش معنویت. سوره اسراء آیه 19؛ هركس كه آخرت را بخواهد و سعی متناسب با آخرت كند و مؤمن باشد، سعی او مشكور است. خداوند به این سعی نتیجه خواهد داد. سعی باید متناسب با هدف باشد. تلاش مستقل و شایسته شرایط زیستی آخرت را می‌خواهد. با مصرف‌گرایی و هوس‌های ساعتی وقتی برای انسان نمی‌ماند. ما حتی وقت نداریم 5 دقیقه با خدا حرف بزنیم. چون همیشه عجله و كار دنیا داریم. وفات، تولد به بهشت است. عروسی برای مؤمن است. لحظه بسیار باشكوهی است. لحظه انتقال انسان به سرای ابدی و لحظه استقبال ملائك امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: آه از كمی توشه و طولانی بودن راه. آخرت حقیقی است. دنیا اعتباری و خواب است. اهل آخرت وقتی به دنیا نگاه می‌كنند، می‌گویند: سراب بود، نیم‌روزی در دنیا بودیم. در حدیث داریم؛ كسی كه عرضه ندارد از دنیا لذت ببرد، از آخرتش هم نمی‌تواند لذت ببرد. هرقدر در دنیا زیاده‌روی كنید، از آخرتتان كم می‌شود. چون به هر میلی كه دل خواهی سپرد / از تو چیزی در نهان خواهند برد. با مقیاس ابدی كم می‌شود. خوبان هم حسرت دقایق دنیا را می‌خورند. همه چیز دنیا روی حساب و كتاب است. قرآن وضعیت گدایی آخرت را بارها تذكر داده است. هیچ‌كس بار كسی را تحمل نمی‌كند. اصلاً نسبتی وجود ندارد. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: هیچ لذتی كسی در دنیا نمی‌برد مگر اینكه در آخرت حسرتش را می‌خورد. (لذت‌های اضافه) خوشا به حال كسی كه خدا لذت‌های زندگی در دنیا را برای آخرت او گذاشته است. اگر قناعت نداشته باشیم، بهره‌های آخرتی را از دست می‌دهیم. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: همان‌طوری كه كسی در حق تو خیانت كرد، با قصاص از او انتقام می‌گیری، از حرص خودت هم حتماً با كینه و قناعت انتقام بگیر. حرص هم دنیا را نابود می‌كند و هم آخرت را. اگر نفس زیاده‌خواه را ول كنید تا جهنم انسان را می‌برد. اگر با معشوق‌های اصلی او را ارضا نكنیم می‌خواهد با معشوق‌های فرعی و دروغین ارضا شود. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: به آنچه خدا قسمتت كرده، قانع باش و آنچه بدان نمی‌رسی آرزو نكن. هر كسی كه قانع باشد، سیر می‌شود و هركه قانع نباشد، سیر نمی‌شود. حق توست كه با اكرام و تكریم وارد قیامت شوی، پس حقت را از دنیا بگیر. شب و روز در تو عمل می‌كنند و دارند از تو ابدیت را می‌گیرند، تو هم در آنها عمل كن و از او بگیر. فرصت سازندگی و ابدییتان را از آنها بگیر. ـ آسان شدن حساب در قیامت اثر دیگر قناعت در آخرت؛ در قیامت ساعت به ساعت گزارش می‌گیرند. وقتی كه ساعت به ساعت انسان بررسی شود و ساعت‌هایی كه در دنیا تلف كرده، چنان حسرت و عذاب درونی به او دست می‌دهد كه اگر عذاب آن را بین همه بهشتیان تقسیم كنند، بهشتی‌ها هیچ لذتی نمی‌برند. و ساعاتی كه صرف اطاعت و عبادت خدا شده، آن‌قدر شاد می‌شود كه اگر بین جهنمی‌ها تقسیم كنند، دیگر آنها دردی حس نمی‌كنند. قناعت باعث می‌شود حساب انسان آسان شود. سبكبار و سبكبالان شاد هستند. قیامت 50 هزار سال معطلی دارد و برای بعضی‌ها به اندازه 4 ركعت نماز عصر است، بعضی هم بدون حساب وارد بهشت می‌شوند. رسول خدا «صلی‌الله علیه و آله وسلم» فرمودند: به آنچه به تو داده‌ام قانع باش تا حساب قیامت برایت سبك باشد. معطلی‌ات كم می‌شود. زمین قیامت یكپارچه آتش است. خوشا به حال كسی كه از عمرش خوب استفاده كند. خدایا اوقات مرا طوری فارغ كن تا برای هدف خلقتم خوب استفاده كنم. خدایا مرا به كاری وادار كن كه فردای قیامت از آن سؤال می‌پرسی. رضایت خداوند: امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: كسی كه در معاش به كم راضی است و سخت‌گیر نیست، خدا هم به عمل كم او قانع است. وای به حال انسان كه خدا بخواهد به او سخت بگیرد. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: قناعت شمشیری است كه هیچ‌وقت كند نمی‌شود. رسول خدا «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: بهترین امت من آدم‌های قانع و بدترین آنها طمعكار هستند. رسول خدا «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: قناعت ثروتی است كه هیچ‌وقت تمام نمی‌شود. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: چه‌قدر بهره خوبی است قناعت.

امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: انسان با قناعت به غنا می‌رسد.هركس به كفاف زندگی بسنده كند به زودی به آرامش می‌رسد. دومین اثر قناعت عزت و عفت است. شخصیت انسان در سایه قناعت حفظ می‌شود. حرص، انسان را به ذلت می‌كشاند. كسانی كه روح حریص دارند قانع به آنچه خداوند داده نیستند. مجبورند برای اینكه روحشان را آرام كنند به ذلت و خواری تن در دهند. بعد از اعتیاد بیشترین زندانیان ما از مسائل اقتصادی است به حرص برمی‌گردد. هوس كردند یك شبه ثروتمند شوند. خواستند در مختصات و جایگاه زندگی دیگران زندگی كنند. متوسط سن ازدواج در آقایان 7/29 و خانم‌ها 9/27. به دلیل سخت‌گیری‌های بیهوده، خیلی‌ها عفت و شخصیت خودشان را از دست داده‌اند و عزت خودشان را پایمال كرده‌اند. تن به انواع دین‌فروشی و... آخرت‌فروشی داده‌اند. چون به آنچه دارد، قانع نیست. قیمت این جز له شدن و تحقیر شدن نیست. یك حرص و طمع انسان را به انوع ظلم‌ها و جنایات می‌كشاند. آزادگی و شرافت را از انسان می‌گیرد. خداوند برای اینكه یك نفر زندگی آبرومند داشته باشد، راه گذاشته است. به شرط اینكه قناعت باشد. اگر روح قناعت را بر خود حاكم كنید، آزادگی دارد كه به انسان خیلی شجاعت و آرامش می‌دهد. وام‌دار كسی نبودن خیلی چیز خوبی است. در روایت داریم: تا می‌توانید به سمت قرض نروید. در صورت نیاز از دوست صمیمی بدون منت بگیرید. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: هركس كه نفسش قانع باشد، در پاكی و عفت به او كمك می‌كند. عفت یعنی به آلودگی و چیزی كه شأنش نیست آلوده نشود. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: هركس نفسش قانع نباشد، در عین تنگدستی عزیز است. قرآن می‌فرماید: به كسانی كمك كنید كه اهل عفت هستند. بیش از 90% گدایان بی‌نیاز هستند. دائماً ذلیل هستند. بعضی اگر دارا هم شوند، روح گدایی را دارند و این روح را نمی‌شود با كثرت مال آرام كرد. اگر نتوانیم روح قناعت را در خودمان تقویت كنیم، باید تن به خیلی خواری‌ها بدهیم. امام رضا «علیه‌السلام» فرمودند: قناعت باعث خویشتن‌داری و ارجمندی و آلوده شدن از زیاده‌خواهی و... می‌شود. خداوند در قرآن فرمودند: از روی رحمت بال‌های تواضع را در مقابل پدر و مادر باز كن. راه قناعت را جز دو كس نپیمایند: 1 ـ عبادت‌پیشه‌ای كه خواهان مزد آخرت است. او به بلندای ابدیت عاشق خودش است. كسی كه ابدیت را می‌بیند، می‌تواند از دنیا چشم‌پوشی كند. می‌داند اگر از دنیا نگذرد، حتماً از آخرت او كم می‌شود. تا زمانی كه كیفیت دنیا را بالا ببری از كیفیت آخرتت كم می‌شود. پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: حلاوه الدنیا مراره الآخره (چون به هر میلی كه دل خواهی سپرد / از تو چیزی در نهان خواهند برد) 2 ـ بزرگواری كه از مردمان فرومایه كناره‌گیری می‌كند. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: ثمره قناعت این است كه انسان در به‌دست آوردن روزی میانه‌روی می‌كند و خویشتن‌داری از دست دراز كردن پیش مردم. اصل مسلم: آنهایی كه در آوردن ثروت زیاده‌روی می‌كنند، دنیا و آخرتشان را خراب می‌كنند. نه به وظایف دنیایی‌شان می‌رسند نه به وظایف معنویشان. راحتی و شیرینی زندگی، دیگر از آثار قناعت است. آدمی كه قانع است، آرامش روان دارد. حضرت سلیمان «علیه‌السلام» فرمودند: من هر دو زندگی را امتحان كردم، اما شیرینی در سادگی است. اگر كسی می‌خواهد فشار روانی و دلشوره‌هایش كم شود، مهم‌ترین كاری كه باید بكند، این است كه به خداوند و معصومین «علیهم‌السلام» روابط اقتصادیش را تنظیم كند به سمت سادگی برود. سادگی برای كسب آرامش و شادی. با قناعت، بركت عاطفی و معنوی زیادی پیدا خواهیم كرد. اعضای خانواده با معنویت بیشتر لذت می‌برند. شیرین‌ترین زندگی قناعت است. در ذرات سادگی شیرینی است. روح انسان هروقت دچار كثرت می‌شود، اضطراب او را می‌گیرد. هرقدر تعلقات را كم كنید در هر تصمیمی و انتخاب و ارتباطی می‌بینید كه زندگی شیرین‌تر می‌شود. كسی كه قانع باشد، اندوهگین نمی‌شود. قناعت مایه آسایش تن است. بسیاری از بیماری‌های جسمی و روحی از اعصاب است. بسیاری از بیماری‌ها با قناعت شفا پیدا می‌كند و اصلاً سراغ ما نمی‌آید.  

بهترین راه كارها در مسئله اقتصاد خانواده قناعت است. قناعت مثل گنج است. عبارت است از اینكه انسان به محصول تلاش و رنج خودش اكتفا كند و بتواند جلوی حرص و زیاده‌خواهی خودش را بگیرد. از مقوله عمل است باید انسان روح قناعت را در خودش ایجاد كند. انسان بی‌نهایت‌طلب و زیاده‌خواه آفریده شده و فقط باید با بی‌نهایت كه تنها مصداقش خداوند تبارك و تعالی است، آرامش پیدا كند. كسی كه نتواند معشوق حقیقی خودش را پیدا كند، روح بی‌نهایت طلب او آرامش پیدا نمی‌كند. باید آن را با مصداق حقیقی آرام كنید، وگرنه روح بی‌نهایت‌طلب در معشوق‌های مادی به دنبال آرامش می‌گردد و هرگز آرام نمی‌شود. اگر فطرت را آرام كنید، بخش طبیعت هم به آرامش می‌رسد. ولی اگر نتوانید با الله آرامش پیدا كنید به طبیعت منتقل می‌شود. قرآن در سوره معارج آیه 22ـ19 می‌فرماید: طبیعت انسان كه با معشوق اصلی انس پیدا نكرده، وقتی به او شر می‌رسد، بی‌تاب و بی‌قرار است. هر وقت هم خیری به او می‌رسد كه از مصادیق آن مال است، بخل می‌ورزد و به دیگران خیر نمی‌رساند، مگر نمازگزاران شخصیت هلوع یعنی یك طبیعت منحرف و طغیان كرده كه دائماً در دنیا به دنبال آرامش می‌گردد. اگر كسی بخواهد در اقتصاد خانواده موفق شود، باید روح قناعت داشته باشد وگرنه زیاده‌خواهی و مصرف‌گرایی فرد وجامعه را به تباهی می‌كشاند. مصلین، یعنی نمازخوان حقیقی؛ با نماز واقعاً به معشوق خودش می‌رسد. الصلوه معراج المؤمن. معصومین «علیهم‌السلام» فرمودند: از نماز همان مقدار پذیرفته است كه بدانی چه می‌گویی. ملاقات باید اثرگذار باشد. وقتی عاشق و معشوق باهم ملاقات می‌كنند، حتماً محصولش آرامش است. انسان یعنی كسی كه با معشوقش زندگی می‌كند. ازدواج بدون پیوند با معشوق، ازدواج حیوانی است. عزای حقیقی زمانی است كه انسان بمیرد و مزه آرامش با خدا را نچشیده باشد. در دعای عرفه داریم: تجارت كسی كه تو را دوست ندارد و از محبت تو بهره‌ای ندارد، شكست‌خورده است. چه چیزی دارد كسی كه تو را ندارد؟ اقامه نماز یعنی به پا داشتن یك رابطه خوب. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: ذاكرالله مجالسه؛ ذاكر خدا، همنشین با خداست. امام سجاد «علیه‌السلام» فرمودند: جگر آتشینت با دیدن خدا آرام می‌شود. در روایت داریم: نماز كفاره آن چیزی است كه قبل از نماز اتفاق افتاده است. اگر شما نمازگزار نباشی، امكان ندارد هلوع نباشی. از میزان آرامش و شادی یك نفر می‌توان فهمید كه مؤمن است و چه‌قدر نماز خورده است. اگر كسی واقعاً نمازخوان باشد، از مادیاتش به قدری لذت می‌برد كه هرگز كفار نمی‌توانند لذت ببرند. چون انسان با معشوقش سراغ این لذت‌ها می‌آید. كسی كه می‌تواند از آب لذت ببرد، از كوثر بهشت هم لذت می‌برد. از لذت‌های وضو و غسل این است كه یكی از زیباترین نعمت‌های خدا را در اختیار داریم. امام خمینی «رحمه‌الله علیه» فرمودند: انسان بدون تلقین به جایی نمی‌رسد. ما باید شهوت‌های جمادی، نباتی و حیوانی را در خودمان از بین ببریم تا دارا شویم. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: اگر حلیم نیستی، مدتی خودت را به حلیم بودن بزن. باید روحیه قناعت را در خودمان ایجاد كنیم. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: خودت به خودت قناعت را تلقین كن. امام باقر «علیه‌السلام» فرمودند: به میدان قناعت با پرهیز از حرص وارد شوید. با انتخاب قناعت حرص عظیم را از درون خودت حذف كن. سعی كنید در باتلاق حرص نیفتید. (میل‌ها همچون سگان خفته‌اند) امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: هر مقدار كه از قناعت كم شود، در میل و طمع افزوده می‌شود. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: قناعت به‌دست نمی‌آید مگر اینكه حرص فانی شود. اگر به قناعت نرسی معنایش تلخی و خسران دنیا و آخرت است.