آخرین مرحله مهرورزی در عمل است كه اعضاء خانواده در عمل باید محبتشان را نشان دهند. این مهرورزی و مودت كه در قرآن آمده، در عمل است كه طرفین به‌خاطر همدیگر خود را به زحمت بیاندازند و به‌خاطر عشقشان به همدیگر محبت و مودتشان را نشان دهند و تنبلی نكنند و كارهایی كه طرف مقابل دوست ندارد انجام ندهد و كارهای مورد علاقه هم را انجام دهند. وظیفه زن دلبری كردن و عشوه‌گری است. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: جهاد زن، خوب شوهرداری كردن است. این یك عبارت است ولی شامل همه مباحثی كه تاكنون گفته‌ایم می‌شود. مرد هم همین‌طور. یك مرد برای اینكه بتواند مهرورزی درستی بكند باید به لطافت و ظرافت‌های زن توجه كند. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: زن مثل گل است. در بین سبزی‌ها ریحان معطر است و خیلی حساس است. به تعبیر حضرت علی «علیه‌السلام» زن ظریف است. كارهای خنثی را نباید به او تحمیل كرد. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: اگر كسی زنش را 3 بار كتك بزند، خداوند طوری در قیامت او را رسوا می‌كند كه از اولین و آخرین متوجه او می‌شوند. در قیامت همه گرفتار كار خود هستند و برهنه هم محشور می‌شوند با اینكه همه به كار خود مشغول هستند و به هم توجه ندارند ولی خداوند طوری آن مرد را رسوا می‌كند كه اولین و آخرین متوجه او می‌شوند. چند روایت درباره مهرورزی از حضرت علی «علیه‌السلام»: 1 ـ در مورد خدمت به همسر می‌فرمایند: كسی كه به خانواده‌اش خدمت می‌كند مگر صدیق یا شهید است یا خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او می‌خواهد. یك آدم عاقل به بهانه كمك كردن یك محبتی می‌كند و شعله‌ای را در خانواده از محبت روشن می‌كند. 2 ـ یك مرد اجر می‌برد در نزد خداوند زمانی كه لقمه‌ای را در دهان زنش می‌گذارد. یكی از كارهای بدنی و حركتی هست كه نباید از آن غفلت كرد. 3 ـ مرد برای همسرش آب بیاورد. بداند همسرش تشنه هست، برایش آب بیاورد. این در موقع خواب خیلی بهتر است. این ثواب خیلی زیادی دارد آب دادن به دیگران جایگاه بلندی دارد. تنها كاری كه می‌توانید به دیگران بگویید آب آوردن است كه این خیلی ثواب دارد. بخواهید از دیگران كه دیگران را به اجر برسانید. خوب است در این كار از همدیگر سبقت بگیرید. 4 ـ امام سجاد «علیه‌السلام» فرمودند: حق زن این است كه خداوند زن را مایه آرامش قرار داد با او مدارا كن و او را گرامی بدار. كسی كه خدا برایش مهم است این كار را می‌كند. خدمت به همدیگر را مثل خدمت به حضرت زهرا «سلام‌الله علیها» و حضرت علی «علیه‌السلام» بدانید. در محبت كردن به همدیگر پیامی هست كه این دو بزرگوار به ما گفته‌اند. امكان ندارد آدم محبت حقیقی و عرفان حقیقی داشته باشد و آثار و مخلوقات خدا را دوست نداشته باشد. خانواده خدا را دوست نداشته باشد. چون خداوند فرمودند: بندگان، خانواده من هستند. اگر كسی واقعاً می‌خواهد دل خدا را به‌دست آورد، باید دل بندگانش را به‌دست آورد. ما با همه نعمت‌های خدا هم باید مهربان باشیم. معصوم «علیه‌السلام» فرمودند: خداوند رحم می‌كند به كسی كه به فرزند خود شدت حب داشته باشد. هر چیزی كه رنگ و بوی محبت را داشته باشد پیش خدا عزیز است. بوسیدن، نگاه كردن، در آغوش گرفتن و... كسی كه با محبت به پدر و مادرش نگاه كند، ثواب یك عمره را دارد. اگر یك نفر مكرر نگاه محبت‌آمیز داشته باشد، یا بوسه یا محبت داشته باشد، این اجر دارد. شخص عاقل می‌داند كه در راه چند هزار ساله چه‌قدر نیاز به جمع كردن ثواب دارد. خواسته‌ها و نیازها ثابت نیست. باید دید برای همدیگر در هر زمانی هر ‌كار می‌توانیم بكنیم. گاهی نیاز بدیهی پدر و مادر و فرزند و همسر دارد ولی ما متوجه نمی‌شویم. به خواسته‌ها و نیازها باید توجه شود. ظلم و جنایت، گناه بزرگی است كه ما به خویشان همدیگر فحاشی كنیم. در حدیث داریم: ما چند پدر داریم؛ 1 ـ پدری كه تو را به وجود آورد. 2 ـ پدر همسرت. 3 ـ پدری كه به تو چیزی آموخته است (معلم). اینها خیلی حرمت دارند. خوشا به حال كسی كه عرضه دارد خویشان همسرش را مثل خویشان خودش بداند. مهرورزی مثل تأمین مادی وقت می‌خواهد. باهم بودن و كنار هم بودن هیچ جایگزینی ندارد. مواظب باشید مجلس ذكر، تنبل‌خانه تو نشود و تو را از همسر و فرزندانت بازندارد. مرحوم میرزا اسماعیل فرمودند: مستحبات بعد از تأمین كردن اعضاء خانواده است و الا رفتنش هیچ لطفی ندارد. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: نشستن در نزد خانواده محبوب‌تر است در نزد خدا از اعتكاف در مسجد من. یك شخص پیش خانواده‌اش بنشیند این نشستن در نزد خدا محبوب‌تر است از اعتكاف در مسجد. در حالیكه یك ركعت نماز در مسجد النبی برابر با هزار ركعت نماز است. اگر ما رضای خداوند را در نظر داریم و می‌خواهیم خودسازی كنیم باید به این نكات توجه كنیم؛ یكی از ترفندهای شیطان این است كه به ما فرصت عبادت زیاد می‌دهد ولی فرصت عبودیت را نمی‌دهد. مثل خودش كه عبادت زیاد كرد ولی بندگی نكرد. ما برای عبودیت خلق شدیم نه برای عبادت حتماً در خانواده یك بساط چای‌خوری و میوه‌خوری را در یك وعده در خانواده مهیا كنید كه همه اعضاء خانواده دور هم جمع شوند. حتی اگر شده از مطالعه و تعقیبات و... بزنند تا دور هم جمع شویم. یكی از راه‌های خوب مهرورزی، هدیه دادن است. هدیه دادن بهانه نمی‌خواهد. سالگرد ازدواج، تولد، عید و... جمعه‌ها مرد خانواده رفتارش تغییر كند و ویژه باشد. این كار آثار معنوی زیادی دارد. بدون هیچ مناسبتی هم قشنگ است. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: هدیه به هم بدهید كه محبت را زیاد می‌كند و كینه‌ها را از بین می‌برد. از همدیگر سؤال نكنید از كجا خریدی، چند خریدی، حتی اگر بدتان هم می‌آید تشكر كنید. آثار هدیه زیاد است؛ 1 ـ محبت را زیاد می‌كند. 2 ـ كینه‌ها را از بین می‌برد. 3 ـ معنویت را هم زیاد می‌كند. گاهی اوقات می‌خواهید اول وقت نماز بخوانید، اگر فرزند آمد جلو در ذوقش نزن. دلش را به دست بیاور چند دقیقه بعد ببین خدا به‌خاطر مهرورزیت چه حال قشنگی به تو می‌دهد. لذا یكی از راه‌هایی كه آدم می‌تواند قفل و بست قلبش را بازكند این است كه دقایقی به مهرورزی بپردازید. اگر قبل از داشتن یك حال عرفانی ناگهان مسئله‌ای پیش بیاید و بداخلاقی كنید این باعث قفل شدن انسان می‌شود. گاهی اوقات در یك حال عبادت هستید و حال خوبی دارید، یك دفعه بچه می‌آید و نقاشیش را نشان می‌دهد یا همسرش صدایش می‌كند. اینجا شجاعت و قوی بودن می‌خواهد كه آدم بتواند درست برخورد كند.  

الفت: از خصوصیات زندگی پویا و اسلامی است. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: در كسی كه با او الفت گرفته نمی‌شود و خودش هم الفت نمی‌گیرد، خیری نیست. در خانواده‌های زیادی این سردی را داریم. مسئله مهربانی و رأفت و مهرورزی یك مبنا برای تشخیص رشد انسان است. اساساً انسان زمانی می‌تواند الفت داشته باشد كه آن صفت در او باشد. یكی از آن صفت‌های انسانی، رأفت و مهربانی است و چون غایت انسان این است كه شبیه خدا شود، معیار انسانیت این است كه اسم رحمانی خدا در او چه‌قدر تجلی كرده است و رشد كرده است.حقیقت انسان را ایمان تشكیل می‌دهد. وقتی كه خدا و رسول را اجابت كنی به تو حیات می‌دهند و این حیات باعث زنده شدن است. از علائم یك انسان است كه بتواند دیگران را دوست داشته باشد و این نشانه نزدیك بودن او به خداوند است. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: هرقدر ایمان یك نفر زیاد شود، علاقه‌اش به همسرش هم زیاد می‌شود (در كل همه افراد به هم علاقه‌مند می‌شوند) از این طریق می‌توانیم بفهمیم چه‌قدر یك نفر رشد ایمانی كرده است. اگر كسی بداخلاقی كرد، معلوم می‌شود ایمانش كم است. یكی از كاركردهای ازدواج رحمت و مودت است. سوره روم آیه 21؛ اینكه از جنس شما برای شما همسرانی خلق كرد كه كنار او به آرامش برسید. مودت؛ نوع خاصی از دوست داشتن است و شخص حاضر است به‌خاطر طرف مقابل فداكاری كند. 1 ـ او را اذیت نكند. 2 ـ اگر طرف مقابل نیاز دارد او فداكاری كند. 3 ـ طرف مقابل را شاد كند. زندگی زناشویی فداكاری می‌طلبد. مودت بین زن و شوهر آن‌قدر مهم است كه رسول خدا «صلی‌الله علیه و آله و سلم» می‌فرماید: از امتش مزد نمی‌خواهد ولی مودت برای اهل بیتش می‌خواهد. خداوند فقط از ما خواسته كه اهل بیت را فقط دوست داشته باشیم باید برای آنها فداكاری كنیم. مراتب فداكاری مختلف است، تأمین عاطفی و مهرورزی از واجبات زندگی است و نباید از آن شانه خالی كرد. لزوم مهرورزی: ما چون انسان هستیم و خداوند از خلقت ما هدف دارد. و آن شكوفا شدن اسماء خدا در وجودمان است. در مسیر خلقت با خداوند سروكار داریم. انا لله و انا الیه راجعون؛ بودن در نزد خداوند و بازگشتن پیش خدا به منظور شبیه خدا شدن در دنیاست. وظیفه من در دنیا این است كه خود را برای زندگی كردن در آخرت آماده كنم. كمال من در این است. یك سلسله وظایفی داریم؛ یكی از آنها ازدواج است و این قوی‌ترین صحنه و كامل‌ترین میدان برای ساختن انسان و شكل دادن اوست. اگر ازدواج هم نكرده‌ام وظایفی نسبت به پدر و مادر و خواهر و برادر دارم. وقتی قرار است من مثل خدا باشم، پس این مبناست. باید همدیگر را دوست داشته باشید و از آنها هم مزد نخواهید. خداوند برای هر كاری كه انجام می‌دهیم پاداشی در نظر گرفته است. پس طرف حساب ما دیگران نیستند. در روایت داریم؛ در كار خوب، كسی كه كار تو را نمی‌داند و قدر تو را نمی‌داند، باعث نشود تو بی‌رغبت شوی، تشكر تو با خداست. خدا از تو تشكر می‌كند. خدایی كه از این خوب بودن تو چیزی به او نمی‌رسد ولی او از تو تشكر می‌كند. پس بی‌توجهی دیگران تو را بی‌رغبت نكند. اگر زن و مرد به خاطر خوب بودنشان سر همدیگر منت بگذارند، خدا غذابشان می‌كند. منت گذاشتن یعنی خودشان را كوچك كردن. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: ما عمال خداوند در خانواده هستیم و مزد ما را هم خدا می‌دهد. پس حق ندارید ناراحت شوید و زحماتتان را گوشزد كنید. خداوند می‌فرماید: تو در خانه مأمور من هستی و هیچ‌كس نمی‌تواند پاداش تو را بدهد. خداوند می‌فرماید: هر روز از سمت من برای تو رحمت می‌آید و هر روز از سمت تو به سمت من گناه می‌آید. بزرگان دین فرموده‌اند: اگر آقایی می‌خواهد به خانمش خدمت كند، فكر كند جای خانمش خانم فاطمه زهرا «سلام‌الله علیها» است و زن فكر كند مردش امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» است و یقیناً خداوند و معصومین «علیهم‌السلام» از او خوشحال می‌شوند. هركس می‌خواهد پیش خداوند عزیز شود، به خانواده‌اش بیشتر خدمت كند و برای خانواده‌اش بهترین و شیرین‌ترین باشد. پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: كسی در نزد من بهترین است كه پیش خانواده‌اش بهترین باشد. قواعد مهرورزی: علامت محبت در چهره انسان ظاهر شود (این خیلی مهم است). در خانه لبخند نباید ترك شود خداوند آدم اخمو را دوست ندارد. از فرمایشات حضرت علی «علیه‌السلام»؛ ـ اولین چیزی كه كسی می‌تواند به كسی بدهد، لبخند است. در سیر و سلوك هم اولین تجلیاتش لبخند است. گناه نمی‌گذارد آدم خندان باشد. ـ كم‌ترین چیزی كه می‌توانید به دیگران بدهید لبخند است، اگر كاری هم نمی‌توانید انجام دهید با لبخند عذرخواهی كنید. ـ خنده باعث محبت می‌شود. ـ خوشرویی كمند دیگران است. ـ شروع برطرف كردن دلگیری لبخند است. (اخم كار را خراب می‌كند) ـ مؤمن خنده‌رو و گشاده‌رو است، ترشرو و تندخو نیست. مؤمن یعنی كسی كه به خدا نزدیك است. مؤمن نشاطش دائمی است. به قول ابن سینا؛ خداوند ابتهاج به ذات است.

تربیت به سه دوره تقسیم می‌شود ولی مورد ثابتی كه در همه این دوره‌ها وجود دارد ادب و احترام است. این مسلم است كه تأمین عاطفی و معنوی را تا می‌توانیم از سن كم شروع كنیم. 21 ـ 14 سال دوران وزارت فرزندان در دختر و پسر است. این نقش آنها را برای مراحل بعدی زندگی آماده می‌كند.   اگر نیاز فرزند به احترام، محبت و مقبولیت در این دوره تأمین نشود، در مراحل بعدی زندگی، احتمال شكست زیاد می‌شود. اگر الان احترام نگذاریم، دختری كه با كمبود وارد اجتماع شده است به شدت آسیب‌پذیر است. دچار خطراتی می‌شوند كه به راحتی قابل جبران نیست. در این دوره نیاز واجب و ضروری فرزند، احترام محبت و مقبولیت است تا جذب محبت و احترام دیگران نشود. خانواده چه بخواهیم چه نخواهیم از حالت فردی خارج شده است. حریم خصوصی بسیار ناچیز است. همه چیز انسان در اعضای خانواده تأثیر می‌گذارد. به محض اینكه كوتاهی در تأمین احترام، محبت و مقبولیت شود بازتاب آن به كل افراد برمی‌گردد. در این دوره باید فرزندان را برای كارهای بزرگ آماده كنیم. انتقال محبت، احترام و مقبولیت باید در عمل صورت گیرد. إن مكرمتنا؛ آن اكرام و احترامی كه به مردم می‌گذاری درواقع به خودت می‌گذاری و آبروی خودت را با این اكرام كردن حفظ می‌كنی. اگر به كسی احترام می‌گذارید این كمبودها در فرزند دوباره آبروی خودت را می‌برد (توسط بچه‌ها) منت نگذارید و از كسی پاداش نخواهید توقع شكرگزاری نداشته باشید. محبت كردن ما نباید مشروط باشد. همه «ما» هستیم در خانواده «من» وجود ندارد. تك‌روی به همه اعضاء خانواده لطمه می‌زند. برای اینكه محبت كنیم و احترام بگذاریم لازم نیست ببینیم طرف مقابل چگونه برخورد می‌كند. اگر كسی آتش افروخت و ما بخواهیم مقابله به مثل كنیم، آتش را شعله‌ورتر كرده‌ایم. ضعف دیگران ما را ضعیف نكند. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: خدا رحمت كند پدری را كه فرزندش را كمك می‌كند به نیكی او. امام سجاد «علیه‌السلام» فرمودند: خدایا به من كمك كن تا فرزندم را تربیت كنم. به سواد و تحصیلاتمان مغرور نشویم. لا املك لنفسی نفعاً و لا ضراً و لا موتاً و لا حیاتاً و لا نشورا، لا حول و لا قوه الا بالله. بچه‌ها آیینه تمام‌نمای پدر و مادر هستند. خوب باش تا در آیینه خوبی‌ها را ببینی. آیینه اگر روی تو بنمود راست / خود شكن آیینه شكستن خطاست پیامبر «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: همان‌طور كه فرزند نباید نسبت به پدر و مادر بی‌احترامی كنند چون عاق می‌شوند، پدر و مادر هم نباید به فرزندان بی‌احترامی كنند چون عاق فرزندان می‌شوند. نبی اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: سفارش می‌كنم به جوانان خیلی نیكی كنید. احترام به همسر: همان‌طور كه یك مرد موظف است خانواده را تأمین كند، زن هم همین‌طور. یكی دیگر از آنها تأمین احترام به همسر است. ترك بی‌ادبی كردن، احترام كردن، ظلم نكردن و مهرورزی كردن. دختر و پسری كه عرضه تأمین عاطفی و معنوی را ندارند، به همه لطمه می‌زنند هم فرد و هم اجتماع. یكی از اشتباهات این است كه ناآگاهانه در خانه جبهه تشكیل می‌دهند و این كار بیهوده است چون به خواسته شخصی خود نمی‌رسند. بچه به محترم بودن پدر و مادر نیاز حیاتی دارد. اگر پدر یا مادر در اثر بی‌ادبی یكی از این دو در مقابل بچه‌ها له شوند بچه خیلی راحت به آنها بی‌ادبی و بی‌احترامی می‌كند. ما نباید در بدترین شرایط در سنگر بچه‌ها قرار بگیریم. پشت‌سرهم نباید پیش بچه‌ها از همدیگر بدگویی كنیم كه به بچه‌ها بفهمانیم حق با من است. ما خیلی وقت‌ها نمی‌دانیم با بچه‌ها داریم چه‌كار می‌كنیم. بی‌احترامی و محبت به همسر، محبت و احترام به بچه‌هاست و محبت به بچه‌ها محبت و احترام به همسر است. حتی اگر همسر ما هم اشتباه كرده باشد، نباید جلوی بچه‌ها با او برخورد كنیم. علاوه بر این بی‌ادبی باعث عاق والدین شدن بچه‌هاست چون بچه‌ها بی‌احترامی كردن را از ما یاد می‌گیرند. فرزندان با والدین همسان نیستند، چون حرمت پدر و مادر در همه شرایط واجب است حتی اگر ظالم باشند. تنها جایی كه فرزند اجازه نافرمانی از پدر و مادر را دارد، زمانی است كه او را وادار به شركت و طاعت نكردن از خدا كنند. اینجا اطاعت نكردن از پدر و مادر واجب نیست ولی حق توهین ندارید. پس حد فرزندان با حد پدر و مادر و همسر فرق می‌كند.  

تأمین عاطفی و مراتب آن؛ 1 ـ ترك ظلم 2 ـ بی‌ادبی نكردن 3 ـ رعایت احترام 4 ـ مهرورزی ادب در معارف اسلامی جایگاه بسیار والا و فوق‌العاده ویژه‌ای دارد. بعضی فرمایشات امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» در عین كوتاه بودن، جایگاه ادب و احترام را روشن می‌كند. ایشان ادب، را كمال می‌دانند. نه تنها چیزی نمی‌تواند جای ادب را پر كند بلكه كمالات دیگر بدون ادب خطرناك است. درروایت داریم؛ هر چیزی محتاج به عقل است. عقل است كه اگر آدم سایر كمالات را دارد طغیان نكند. عقل انسان محتاج به ادب است. در فرمایش دیگر می‌فرمایند: آدم‌ها به ادب بیشتر محتاج هستند تا به طلا و نقره. اگر ثروتمند باشیم ولی بی‌ادب، بسیار خطرناك است. این‌قدر كه به تأمین اقتصادی اهمیت می‌دهیم به تأمین عاطفه و ادب هم اهمیت می‌دهیم؟ حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: برترین تبار (بالاترین نسب می‌دانند) و بالاترین خویشاوندی است. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: بر تو باد كه ادب را رعایت كنی، ملازم و ملتزم به ادب باش زیرا ادب شرافت خانوادگی انسان است. اگر خانواده‌ای اصل و نسب نداشته باشند ولی با ادب باشند، این ادب داشتن اصل و نسب را جبران می‌كند. در حدیث داریم؛ ادب، ضعف شرافت خانواده را خوب جبران می‌كند. اگر كسی اهل بددهنی، اخلاق بد، تمسخر و آزار دیگران باشد، شرافت آدم دیگر برای او فایده ندارد. اصلاً هیچ شرافتی بالاتر از ادب نیست. حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: ـ عقل بدون ادب جذابیت ندارد. ـ ادب در انسان مثل درختی است كه ریشه‌اش عقل است. ـ آدم بی‌خرد ادب ندارد. آثار زیاد ادب: 1 ـ ادب بدی‌های وجود انسان را كم می‌كند (ضعف و آفات خود را كم می‌كند. ادب راهكار خوبی است اگر خانواده‌ها به این التزام داشته باشند كه زن و مرد تعهد كنند باهم كه نسبت به هم هیچ بی‌ادبی نسبت به هم نكنند. یك خط قرمز بگذارند برای هم كه اگر مشكل پیدا كردیم سراغ بددهنی، تمسخر، فحاشی نروند چه برسد به زد و خورد. هركس در درون خود این را اصل بداند و بگوید من باید رعایت كنم. كاری ندارم كه دیگران چه خانواده چه دراجتماع این را رعایت كنند یا نكنند. حتی در قرآن آمده است؛ به دیگران (كفار) ناسزا نگویید تا آنها به خدا و رسولش بی‌ادبی نكنند. حرف ناروا ممنوع حضرت علی «علیه‌السلام» فرمودند: كسی كه خودش را مكلف كند به ادب، از بدی‌ها دور می‌شود. ادب به‌قدری مهم است كه به پدر و مادر می‌گوید: به بچه‌هایتان این‌قدر محبت نكنید كه لوس نشوند و در آن حال به شما بی‌ادبی كنند. خدا لعنت كند پدر و مادری كه به بچه‌هایشان این‌قدر محبت می‌كنند و به آنها اجازه بی‌ادبی می‌دهند. این‌گونه بچه‌‌ها عاق می‌شوند. ادب نوعی پوشش و حجاب است كه روی همه نقص‌های انسان درپوش می‌گذارد و به مرور زمان آنها را از بین می‌برد و در وجود انسان حل می‌كند. اگر از عیبی دروجود خودمان رنج می‌بریم باید سعی كنیم با تلقین ادب و احترام را رعایت كنیم تا ادب ما سرپوشی برای عیب‌هایمان باشد. اگر كسی كه برای بی‌ادبی تحریك می‌شود به این فكر كند كه چه لطمه بزرگی به عقل او و به سعادت دنیا و آخرتش وارد می‌شود قطعاً به سمت بی‌ادبی كشیده نمی‌شود. از طرفی طبق فرمایش امیرالمؤمنین «علیه‌السلام»؛ انسان‌هایی كه ادب را رعایت می‌كنند، تیزبین و خوش‌فكر و خوش‌بین هستند. زیرا رعایت ادب دریچه‌ای برای باز شدن الهامات الهی به قلب انسان است و عقل و فكر انسان را به كار می‌اندازد. خیلی از چیزهایی كه آدم‌های بی‌ادب درك نمی‌كنند را آدم‌های مؤدب می‌بینند و می‌فهمند. امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» فرمودند: الادب صورت العقل؛ ادب، صوت عقل انسان است. از ادب یك نفر می‌توان به میزان شخصیت او پی برد. سؤال؛ پدر و مادرها چگونه می‌توانند فرزندشان را مؤدب بار بیاورند. نه تنها ادب، بلكه هیچ ارزش اخلاقی خوبی را با زبان و آموزش زبانی نمی‌توان به كسی آموزش داد. بلكه انتقال این سرمایه گرانبها به فرزندان تنها از طریق رعایت ادب و احترام از طریق دیگر اعضاء خانواده خصوصاً پدر و مادر امكان‌پذیر است. امام صادق «علیه‌السلام» فرمودند: اگر می‌خواهید مردم را به سوی خیر دعوت كنید از راهی غیر از زبانتان وارد شوید. در خانواده بی‌ادبی چند اثر به دنبال دارد؛ 1 ـ زحمات مادی خانواده از بین می‌رود. پدر و مادری كه بی‌ادبی از فرزندانش می‌بینند، تمام زحمات خود را بر باد رفته می‌بینند. 2 ـ زحمات معنوی خانواده را هدر می‌دهد. خانواده‌ای كه دوست دارد فرزندانش متدین بار بیایند اگر نتوانند با رعایت ادب از سوی خودشان فرزندشان را مؤدب بار بیاورند، سطح دین‌پذیری را در فرزندان پایین می‌آورند. در نتیجه اگر رعایت حقوق عاطفی در خانواده نشود، حقوق مادی و معنوی اعضاء خانواده حتماً به خطر می‌افتد. لذا پیامبر «صلی‌الله علیه و آله وسلم» فرمودند: اكرموا اولادكم؛ به اولادتان احترام بگذارید. پیامبر اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: فرزندان خود را احترام كنید و آنها را خوب تربیت كنید كه در این‌صورت آمرزیده خواهید شد. پس آمرزش پدر و مادر از گناهان، در رعایت احترام و ادب و تربیت فرزندان باادب است. پیامبر اكرم «صلی‌الله علیه و آله و سلم» فرمودند: هیچ‌یك از شما نمی‌تواند احدی از بندگان خدا را تحقیر كند زیرا كه نمی‌داند كدام‌یك از بندگان، دوست خداست. یعنی هیچ‌كس حق هیچ بی‌احترامی به احدی را ندارد چرا كه ممكن است آن فرد دارای صفات ویژه‌ای باشد كه او را نزد خدا محبوب گردانیده است.