هر یک از 5 شأن انسان، معشوق و کمال مربوط به خود را دارد. معشوق شأن پنجم، یعنی «فوق عقل» که از جنس خداست، همیشه به دنبال کمال بینهایت و مطلق است. حس بینهایت طلبی انسان نیز، به خاطر وجود همین شان «فوق عقلی» انسان است. اگر این بینهایت را که خداست، پیدا نکرد، حس بینهایت­طلبی را که در وجودش هست را در چهار شان پایینی اش به کار می برد و خیال می کند که اینطور می تواند ارضاء شود. به همین دلیل، عمرش را صرف می کند در امور عقلی مثل علم، امور وهمی مثل «شهرت، قدرت، ریاست و مدیریت»، امور حسی مثل «شکم، شهوت، تجملات، زمین، لباس و مسکن و چیزهایی از این قبیل». یعنی کمال خودش را فقط در این چیزها می بیند و آخر سر هم به ارضا نمی‌رسد. چون این امور از جنس دل نیستند. فقط امور فوق عقلانی از جنس دل هستند. همه عاشق خدا و بینهایت هستند. اما تفاوت در این است که جمعی همانند پیامبر، امیرالمؤمنین و سایر ائمه علیهم‌السلام مصداق حقیقی بینهایت را پیدا می‌کنند و بعضی ها مثل یزید، معاویه، ابوسفیان و ابولهب و ...به دنبال کمالات پایینی هستند. همه قوای انسان، برای حرکتِ قلب است انسان زیرک که می‌خواهد به سمت بینهایت حرکت کند و کمالات بینهایت را جذب کند، از همه امکانات و قوایش یعنی از «حس، وهم، خیال و عقل» استفاده می‌کند تا به قلب سلیم برسد. مثلا نیروی «خیال» خیلی کار می کند. نباید فکر کنیم خیال یک چیز موهوم است. خیال از حس و از جسم بیشتر قدرت دارد و توانش از ماده بیشتر است. انسان می‌تواند در خیال خودش با خدا عشقبازی کند. با خدا و امام زمان و معصومین خیالپردازی کند. خیال خیلی می‌تواند انسان را اوج بدهد. به شرطی که انسان تمرین های لازم را داشته باشد و بداند که چطوری با خیال های قشنگ می‌تواند اوج بگیرد. کسی که به گناه فکر می‌کند، همین که آن را در خیالش می‌آورد، بعد از یک مدت، قدرت او برای انجام آن گناه زیاد می‌شود. اکثر مکاشفه ­هایی هم که برای انسان ها رخ می‌دهد، همین طور است. مثلاً طرف می‌گوید، من در جمکران امام زمان را دیدم، ولی دیگران نمی‌دیدند. این فکر می‌کند که واقعاً امام زمان با بدنش در آنجاست. در حالی که امام زمان از همانجایی که هست، برای انسان تمثل می‌کند، در خیال شمامی‌آید، با شما ارتباط حقیقی و مؤثر برقرار می‌کند. پیام و ارتباط درست است. اما اینجا حس نیست. در بخش حس، شما را حذف می‌کند. مثل تِله ­پاتی. بعضی ها وقتی که می‌خواهند خدا را بشناسند، از شأن عقلی شان استفاده می‌کنند و مثلا در طبیعت مطالعه می‌کنند و به دنبال دلائل می‌گردند. گروه دیگر در منطق و فلسفه کار می‌کنند و از طریق این علوم می‌خواهند خودشان را به جایی برسانند. بعضیها از همه اینها زرنگتر هستند و حرکت شان دلی است و با دل خودشان حرکت می‌کنند. اینها محبت حق­ تعالی را در دل خود پرورش می‌دهند و با این محبت اوج می‌گیرند. اینجاست که حرکت های عقلی و معرفتی خیلی به انسان کمک می‌کند. در شب قدر وقتی که غالب مردم دنبال عبادت هستند، بزرگان ما اصلاً توصیه به عبادت زیاد نمی‌کنند. می‌گویند که حرکت تان را درونی کنید. از عقل تان استفاده کنید. برای این است که فرمودند در شب قدر مهمترین عمل مذاکره علمی، تفکر و کار علمی است. این برای آن است که دل، زودتر راه بیافتد. نزدیکترین قوه به فوق عقل که بخش انسانی ما است، عقل است. سخنان معصومین ع برای حرکت قلبی نبی اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود:«إنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی لا یَنظُرُ إلی صُوَرِکُم وَ لا إلی أموالِکُم وَ لکِن یَنظُرُ إلی قُلُوبِکُم وَ أعمالِکُم= همانا خداوند تبارک وتعالی به صورت ها و اموال شما نگاه نمی‌کند. بلکه به قلبها و اعمال تان نگاه می‌کند.» پس باید به جای سرمایه گذاری روی حجم عمل، روی کیفیت عمل سرمایه گذاری کنیم. امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) می‌فرماید:«جَعَلَنَا اللهُ وَ إِیَّاکُمْ مِمَّنْ یَسْعَى بِقَلْبِهِ إِلَى مَنَازِلِ الاَبْرَارِ بِرَحْمَتِهِ[1]= خداوند ما و شما را به لطف و رحمتش از کسانى قرار دهد که با دل و جان براى رسیدن به منزلگاه هاى نیکان کوشش مى کنند.» امام جواد(علیه‌السلام) می‌فرماید:«اَلقَصدُ اِلَی اللهُ تَعالی بِالقُلُوبِ اَبلَغُ مِن اِتعابِ الجَوارِحِ بِالاَعمالِ[2] = قصد و تقرّب به خداوند متعال به وسیله قلب ها و دلها، بسیار رساننده تر از رنج و سختی دادن به اعضا و جوارح وسیله اعمال است.» بعضیها 30 بار یا 40 بار به حج می‌روند؛ ولی تفکر ندارند. نمی‌دانند حج و فلسفه حج چیست. به عمره می‌روند. اما  کور و کر می‌روند و برمی‌گردند. ماه رمضان می آید که ضیافت خداست. اما اگر از اینها بپرسی در این ضیافت با صاحبخانه ملاقاتی صورت گرفت؟ می بینی که اصلاً ملاقاتی با خدا نکرده اند. گاهی می‌گویند:«من روزی یک جزء قرآن خواندم» اما این هم باز، حرکت زبانی است، حرکت قلب نیست. از این قرآن خواندن چه فهمیدی؟ هیچ. می گویند:«ده بار کربلا و سوریه رفتیم و نماز خواندیم و جمکران رفتیم». اما نمی دانند که اینها حرکت قلبی نیستند. حرکت بدنی هستند. به انسان ثواب می‌دهند؛ اما این باید در قلب سرریز شود. یعنی تحولی باید در قلب ایجاد کند. وقتی قلب حرکت نکند، امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید، 60 سال که شما نماز بخوانید، یک رکعتش هم قبول نیست. چون 60 سال کار بدنی کردی. یک جرعه ­اش به قلب نرسیده. قرآن شراب مؤمن است؛ ولی الان چقدر حافظ قرآن داریم که با آن مست نمی‌شوند. تا قرآن در قلب نریزد، برای انسان مستی نمی‌آورد. حرکت قلبی، رشددهنده‌تر از حرکت بدنی است امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرماید:«حَرَکاتُ القُلُوبِ أبلَغُ مِن حَرَکاتِ الأعمال= حرکتهای قلبی خیلی زودتر انسان را می‌رساند تا حرکتهای بدنی.» مثلاً بنشیند تسبیح دستش بگیرد، ده هزار تا ذکر بگوید، این حرکت بدنی است. اصلاً علت این که می‌گویند ذکر را تکرار کنید، این است که تکرار باعث می‌شود قلب تکان بخورد. حال کسی که با یکبار ذکر گفتن، قلبش تکان می‌خورد، این شخص خیلی قوی است. قلبش آماده است و اصلاً زبانش هم ذکر نمی‌گوید و می‌تواند به طور مستقیم و بدون حرکت زبان و لفظ و دهان، ذکر قلبی بگوید. یعنی در هرجا و هر لحظه و حتی شب که می‌خوابد، خودِ قلب دارد ذکر می‌گوید. باید از قلب مواظبت کرد. گاهی شما وقتی نماز می‌خوانی، قلبت با همسرت درگیر است. ذکر قلبی شما دعوا با همسر، شریک یا فرزندان است. یعنی به جای این که قلب ذکر خدا را بگوید، در یک جای دیگر دارد ذکر می‌گوید. مثلا الان موقع نهار است و بوی غذای مورد علاقه ات پیچیده، قلبت دارد ذکر آن غذا را می‌گوید. بدنت دارد نماز می‌خواند و سجده می‌کند، اما قلبت دارد ذکر چلوکباب می‌گوید و از آن تغذیه می‌کند. اما کسی که تمرین قلبی کرده حتی اگر در جایی شلوغ باشد، ممکن است جای خوبی هم نباشد، ولی قلبش یا الله می‌گوید و خوب تغذیه می‌شود. پس حرکتهای قلبی فوق­العاده مهم است و ما باید روی قلب و دل سرمایه‌گذاری کنیم. راهکارهایی برای راه افتادن قلب یکی از راه‌هایی که برای تقویت قلب وجود دارد و مقدمه‌ای است برای راه افتادن قلب، حرکات بدنی است. تأکید شده که ما باید حرکت بدنی انجام بدهیم تا قلب راه بیفتد. همه حرکت های بدنی قشنگ هستند. از حرکت های بدنی باید برای راه افتادن دل استفاده کرد. سینه زنی، پیاده روی و ذکر با صدای بلند، از روش های راه اندازی دل هستند. ۱- سینه زنی) شما وقتی که سینه می‌زنی، کم کم اشکت هم در می‌آید. سینه­زنی ضعیف­ترین کار در عزاداری امام حسین علیه‌السلام است. گاه کسی را هم می­بینی که از این واقعه آنقدر می‌سوزد و آنقدر ارتباط برقرار می کند که یک گوشه نشسته و فقط اشک می‌ریزد. به این نباید گفت: برو سینه بزن. چون ارتباط قلبی با آن واقعه برقرار کرده است. اما اگر دل راه نیفتد، باید برود سینه بزند و حرکت بدنی انجام دهد وبعد می بیند که یک دفعه دل راه می‌افتد. حرکت بدنی مثل هُل دادن اتومبیلی است که به خاطر مثلا سرد شدن هوا موتورش روشن نمی شود؛ اما وقتی آن را هُل می‌دهی، موتور راه می‌افتد. حرکت بدنی یک تلقین است. ۲- راه رفتن) در روایت داریم، هیچ کس با کاری به اندازه راه رفتن با پا، به خدا نزدیک نمی‌شود. برای همین است که اکثر مناسک حج پیاده روی است. در حج وقتی سعی بین صفا و مروه را انجام می‌دهید، یا به گرد ضریح و کعبه دور می‌زنید؛ یا از خانه حرکت می‌کنید تا به مسجدی بروید، یا مسیری را پیاده می‌روید تا به نماز جمعه برسید، اینها هل دادن دل و راهپیمایی‌های باارزشی هستند که بعد از آن، احساس نشاط می‌آید. وقتی برای نماز جماعت به مسجد می‌روی، همین حالت به شما دست می‌دهد تا این که در خانه خودت نماز بخوانی. پس بیرون بزن و راه برو و حرکت بدنی داشته باش. ۳- ذکر زبانی) ذکر گفتن نیز از عوامل راه انداز قلب است. پس ذکر بگو و صلوات را با صدای بلند بفرست. ۴- تلقین و استفاده از محیط) مثلا به حرم امام رضا علیه‌السلام می‌روی؛ اما می­بینی در حرم قلبت خشک است و دلت یخ کرده و خیلی نمی‌توانی با حضرت ارتباط برقرار کنی. از حرکت بدنی استفاده کن و کنار چند نفر که دارند گریه و یا عزاداری می‌کنند، بایست. کنار کسی که حال خوشی دارد بایست و همان حال خوش را به خودت تلقین کن. ۵- خدمت به والدین) خدمتی که به پدر و مادر می‌کنید، در آماده شدن دل و پیدا کردن رقت قلب، فوق العاده موثر است. ۶- خدمت به دیگران) خدمتی که به یک پیرمرد یا پیرزن می کنید، دل را راه می اندازد. حتی وقتی که به یک بچه که در حرم است، شکلاتی را می دهید، می­بینید دل شما راه افتاد و اشک شما رامت تر سرازیر می شود. گاهی شما به یک مورچه و سگ کمک می‌کنی، دلت راه می‌افتد. جلوی گربه غذایی می‌اندازی، می ­بینی که همان گربه کلی دعایت می‌کند و این دل راه می‌افتد. برعکس یک مورچه و گربه را در نظر نمی‌گیری. از کنار سگ با قساوت قلب رد می‌شوی، در نتیجه وقتی که به مسجد می‌روی، می­بینی تا دلت خشک شده و عبادت ها هیچ اثری در دلت ندارد. گاهی کمک به یک کبوتر خیلی دلت را نرم می کند. یک کار قشنگ این است که وقتی می خواهی از خانه بیرون بیایی می ­بینی که دارد باران می‌آید و هوا سرد است، یک جعبه برداری و زیر بالکن خانه­ات بزنی تا یک پرنده بیاید آنجا لانه کند. می ­بینی که کلی مشکلاتت حل می‌شود. ۷- صدقه) صدقه از چیزهای خیلی واجب و قطعی است در راه افتادن قلب. یعنی صدقه جزء شرائط اصلی است، نه اینکه بگوییم فقط کمک می‌کند. شما وقتی می‌خواهی یک ارتباط معنوی قشنگ برقرار کنی و کار مهمی انجام دهی، به اندازه­ای که آن کار برایت اهمیت دارد، پول کنار بگذار و صدقه بده. بعد می­بینی قلبت راه می‌افتد. برای همین است که فرمودند: شرط است که قبل از هر دعا انسان حتماً مقداری صدقه کنار بگذارد. چون ما خیلی از این مسائل را نمی‌دانیم، گاهی کارهایی نادرستی می‌کنیم. نگاه‌های بد، حرف‌ها و حرکتهای بد، مثل تکبر و عُجب که خطرناک است. بنابراین، صدقه خیلی از بلاهای ناشی از همین کارهای ما را برطرف می‌کند و درنتیجه، دل راه می افتد. ۸- پرهیز از گناه) انسانی که از یک گناه می‌گذرد، خیلی از مسائلش حل می‌شود. ۹-ایثار) مثلا شب احیاء که باید دل رقیقی داشته باشی، بر سر سفره نشسته ای و می­بینی بهترین جای غذا را جلوی تو گذاشته اند. آن قسمت را نخور و به بقیه تعارف کن. نوشابه خنک به تو داده اند، نخور و کنار بگذار و بده به کس دیگری بخورد. سالاد هست، بده کس دیگری بخورد. بدترین جای غذا را برای خودت بردار و همان را به عنوان افطار بخور. بعد می ­بینی که خیلی اتفاقات قشنگی برای دلت می‌افتد و یکدفعه راه های خوبی برایت باز می‌شود. اما اگر خلاف این کارها را بکنی، قلب قفل می‌کند و راه بسته می‌شود، چون تو شهوت شکمی پیدا کرده ای. با شهوت شکم حیوانیتت را تقویت کرده ای و سنگین شده ای. ۱۰- تقویت فهم و درک) مهمترین عامل در راه افتادن دل، فهم و درک انسان است. انسان باید فهم و درکش را تقویت کند. یعنی عقلاً مسائل را درک کند. در این صورت خیلی زود قلب راه می‌افتد. بین «درک و شعور» با «سواد و دانش» فرق هست. بعضیها روی فکرشان خیلی سرمایه گذاری می‌کنند. مثلاً می‌روند دنبال شناختن حقایق عالم. طلبه می‌شوند، بعد دانشگاه می‌روند، فلسفه و الهیات می‌خوانند، یکسره کار فکری و مطالعاتی و عقلی انجام می‌دهند. اما می بینید که اصلاً کار دلی نمی‌توانند بکنند. در حالی که کار عقلی هم به تنهایی کافی نیست. این آدم با سواد می بیند که مادرش که بی سواد است، مکاشفه می‌کند. اما این آقای فیلسوف، هنوز یک خواب قشنگ هم ندیده، چه برسد به این که بخواهد مکاشفه کند. گاهی می بینید که یک پیرزن، بقال، کفشدوز کنار خانه خیلی موفق­تر از آقایی است که 20 سال درس خوانده و کار کرده است. چرا؟ برای این که آنها حبی کارشان راه افتاده و از روی محبت کار کرده اند. ۱۱- جهاد، عملی موثر در حرکت قلب است)  داشتن روحیه جهادی برای راه افتاد قلب خیلی سازنده است. آنهایی که روح جهاد و مبارزه دارند، قلبشان زود راه می‌افتد. به خصوص در غریبی، تنهایی و آنجایی که خیلی افراد حاضر نیستند، کار جهادی بکنند، اگر یک نفر روح جهاد و مبارزه داشته باشد و با مال و جانش جهاد کند، خیلی زود قلبش باز می‌شود. هیچ چیز به اندازه مبارزه و جهاد مالی در راه خدا و بعد جهاد جانی دل راه نمی‌اندازد. قویترین آدمها شهدا هستند. چرا امام فرمود: خدا من را با شهدا محشور کند؟ برای این که  می‌دانست  اینها به کجا رسیده اند. ما در جبهه از این بچه ­ها چیزهای عجیب و غریبی دیده ایم. بچه 13 ساله بارها خدمت امام زمان(علیه‌السلام) می‌رسید. بارها خدمت حضرت زهرا و حضرت زینب(س) رسیده. امام می‌گوید: اینها ره صد ساله را یک شبه طی کردند. مرحوم سیدعلی اندرزگو(ره) یک روحانی بسیار خوب، هم درس خوانده و هم از قلبش خیلی خوب استفاده کرده است. امام فرمود: در آن دوران اختناق، نصف انقلاب ما مدیون همین یک نفر آدم است. می‌گفت: یک روز داشتیم با او به مشهد می‌رفتیم. بنزین تمام کردیم و در راه ماندیم. مرحوم اندرزگو به راننده گفت: عیبی ندارد تو گاز بده، من صلوات می‌فرستم. ما گاز می‌دادیم و او صلوات می‌فرستاد و اتومبیل هم با چه سرعتی می‌رفت. او کرامت داشت. در دفاع مقدس بچه ­ها چون شناخت شان خیلی زیاد بود، توقع‌شان هم بالا بود. خداوند هم به همان اندازه ی توقع شان می‌داد. در دفاع مقدس در  بعضی از عملیات ها معجزه می‌شد. یک مقدارش را هم واقعاً فیلمبرداری کردند. همین فیلمی که از عملیات مسلم بن عقیل هست، شما ببینید. من خودم در آن عملیات بودم. اتفاقات عجیب و غریب زیادی در این عملیات برای ما افتاد. ما در شیارها می‌رفتیم، مهتاب می‌شد، عراقیها ما را نمی­دیدند. بیرون می‌آمدیم، ابر می‌شد و هوا تاریک می‌شد؛ باز هم ما را نمی دیدند. انگار که هر وقت دلمان می‌خواست هوا تاریک می‌شد و هر وقت دلمان می‌خواست، هوا روشن می‌شد. در میان آن همه آتش، من یک لحظه پای یک کوه بزرگی رسیدم. یک ارتفاع بزرگی را مین چیده بودند. من به بچه­ ها گفتم صبر کنید تا من بروم میدان را خنثی کنم. بعد علامت دادم که بالا بیایید. یادم رفت سلاحم  را با خودم ببرم. دست خالی بالا رفتم و رسیدم به نوک قله. آخرین مین را که خنثی  کردم، دیدم 50 تا عراقی سر من ریختند. من در آن زمان 18 سال داشتم و از آنها می‌ترسیدم. اما آنها هم از من می‌ترسیدند. آنها به من التماس می‌کردند که من با اینها کاری نداشته باشم. من نگاه می‌کردم که اینها به چه کسی التماس می‌کنند؟ کسی غیر از من اینجا نیست. هیچ سلاحی هم ندارم. خلاصه بچه ­ها را صدا کردیم و آمدند اینها را گرفتند و بردند. از کوه پایین آمدم و رفتم در مقر به سرهنگ عراقی گفتم: من تنهایی آمدم و آن تپه و ارتفاعات را گرفتم. گفت: حرف مفت نزن. پس آن همه سفیدپوش اطراف تو چه کسی بودند؟ ما هر چه تیر می‌زدیم، هیچ کدام از آنها نمی‌افتادند. همینطور راست، ما را نگاه می‌کردند. برای همین وقتی که دیدیم سلاح فایده ای ندارد، همه سلاح هایمان را به زمین ما از آن سفید پوشها می‌ترسیدیم. فکر کردی از تو می‌ترسیدیم؟ این خاطره­ای که گفتم کتابش را خود عراقی نوشته اند. یعنی جزء خاطرات عراقیهاست. فقط خاطره من نیست. ولی این صحنه مشترک بین من و آنها بود. خداوند هر طوری شما بخواهید عمل می کند. خدا بر هر کاری ادر است.«فَعَّالٌ لِما یُرِیدُ» و «فَعَّالٌ لِما یَشاء» به همین معنی است. هر کاری بخواهید می‌شود. بسته به این که تو چقدر از خدا  توقع داری و از خدا و اهل بیت ع  چقدر شناخت داری. امام می‌فرماید: من وقتی که این بچه­ های رزمنده را می ­بینم، به آنها غبطه می‌خورم و خودم را در مقابل اینها کوچک می ­بینم. امام با ملاک دل ارزیابی می‌کند. نمونه هایی از  کسانی که با دل حرکت کردند و زود به مقصد رسیدند قلب که راه بیافتد، خیلی کارها از آن بر می‌آید. پس روی محبت و نظام دلی خیلی باید کار کنیم. این خیلی مهم است که انسان حس هایش را نگه دارد و دلش را نگذارد آلوده شود و شک و تردید را به دل راه ندهد. علامه طباطبائی که فیلسوف بزرگی بود، ماه رمضان پیاده از خانه­اش تا حرم حضرت معصومه(سلام الله علیها) می‌آمد، افطارش با یک بوسه از ضریح حضرت بود. می‌آمد ضریح را می‌بوسید و می‌رفت. عشق و دلدادگی ایشان تا این حد بود. اینها برای انسان کار می‌کند. پس مهمترین دارایی ما دل ماست. این باید فعال و قوی باشد. یک جوان می­بینی که 15 سال دارد؛ اما دلی دارد به اندازه همه عالم. از سرف دیگر کسی را می­بینی که 60 سال دارد، ریشش را هم سفید کرده در اسلام و نماز و روزه و عبادت، اما دلش به اندازه یک خانه هم نیست. دلش کوچک و کم است. کسانی که با قلب راه را باز کرده اند، در طول تاریخ اسلام زیاد بوده اند. در اینجا نمونه هایی از اینها را می آوریم. ۱- طی الارض) پدرم می‌گفت قدیم‌ها که چند تا مستأجر در یک خانه با هم می ­نشستند، ما هم در محله ای در میدان شوش مستأجر بودیم. مستأجری داشتیم که جوانی بود و در میدان شوش حمال بود. این جوان شبها دیر به خانه می‌آمد و در می‌زد و صاحبخانه می‌رفت در را باز می‌کرد. دو سه شب اینطوری شد. صاحبخانه به او گیر داد که فلان فلان شده اینطرف و آنطرف می‌روی و الواتی می‌کنی، دیر می‌آیی؟ مدتی بعد، حمال از آنجا رفت. پدر ما می‌گفت، ما از صاحب خانه پرسیدیم که داستان چیست؟ گفت: من به او گیر دادم که تو کجا می‌روی که نصف شب می‌آیی؟ گفته بود: به خدا جای بدی نمی‌روم. گفتم: باید هر جا که می‌روی، من را با خودت ببری. گفت: می‌برم، ولی به شرطی که هر جا تو را بردم، چیزی نگویی. من هم قبول کردم. یک شب ما را خبر کرد که برویم. گفت: دم در خانه ایستاده بودیم، یک لحظه گفت: برویم. همین که قدم برداشتیم، دیدم در کعبه هستیم. گفتم: ما الان شوش بودیم. گفت: زیارتت را بکن. طواف‌ کردیم و یک لحظه دیدیم مدینه هستیم. در کربلا امام حسین و در مشهد امام رضا علیهما السلام را زیارت کردیم. نزدیک صبح آمدیم خانه و فردا غیبش زد و رفت. می بینید که این آدم معمولی، خوب دلش را راه انداخته و نیامده کتاب و استاد و برهان ببیند. این خیلی گیر ندارد که این را ثابت کنم؛ آن را ثابت کنم، خدا اینجا چرا اینطوری کرد؟ آنجا چرا حضرت علی اینطوری کرد؟ آن کارش آنجا اشکال داشت و ... تا تو بخواهی به حضرت علی علیه‌السلام ایراد بگیری که این کار اشکال داشته یا نداشته، می­بینی که آن حمال و سوپور رفتند و به مقصد رسیدند. وقتی که شما درگیر این هستی که ثابت کنی کار خدا و حضرت علی و فاطمه زهرا علیهم‌السلام درست بوده یا نبوده. آنها راهشان را گرفتند و رفتند. برای همین آنهایی که واقعاً زود به مقصد می‌رسند، کسانی هستند که اهل شک و تردید و گیر دادن نیستند. حرکت آنهایی که شک و تردید دارند و گیر می‌دهند، به قلب نمی‌رسد. چون عقل‌شان گیر دارد، معطل می‌شوند. هر چه بایستی و شک کنی، معطلی بیشتری داری. شک معطلی می‌آورد. از این رو قرآن در مورد کسانی که مؤمن هستند می‌فرماید:«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ[3] = مؤمنان، تنها كسانى هستند كه به خدا و رسولش ایمان آورده و دچار تردید نشدند و با اموال و جان هاى خود در راه خدا جهاد كردند.» ۲- استفاده از تربت برای راه افتادن ساعت) آقا شیخ عباس قمی صاحب مفاتیح خیلی مقامش بزرگ است. یک ساعت داشت که هر وقت خراب می‌شد، یک مقدار تربت به آن می‌مالید و ساعت راه می‌افتاد. حال تو این مسئله را یکطوری حل کن. در مخیله­ات بگذار که این یعنی چه؟ تربت به ساعت چه ربطی دارد؟ ۳- تربت عزاداران اباعبدالله نیز شفا می دهد) آیت الله بروجردی(ره) در خانه نشسته، چشم درد شدید دارد. عزادارها به  خانه ­شان می‌آیند و عزاداری می کنند. آقا گِل از لباسهای عزادارها برمی دارد و روی چشمش می‌مالد و تا آخر عمر دیگر عینک نمی‌زند. چرا که او اعتقاد دارد  این گِل عزای امام حسین ع نیز شفا می دهد. یعنی فقط تربت کربلا نیست که  شفا می‌دهد؛ بلکه گِل عزادارها نیز شفا می دهد. ۴- حمد شفا برای بیمار از راه دور) یکی از اولیای خدا در قم بود. مثل مرحوم نخودکی که روی چیزی دعایی می‌خوانند می‌گویند این را به مریض بده، بخورد خوب می‌شود. یا بعضی ها می‌گفتند: من به فلان مریض  نمی‌رسم که این دارو را به او بدهم، چون راهش دور است. می‌گفت: پس تو بخور، او در آنجا خوب می‌شود. ما خدمت این ولی خدا رفتیم. به ایشان گفتم: آقا فلانی در تهران مریض است، چه کار کنیم؟ این ولی خدا به من گفت: وقتی که تو به تهران رفتی، یک حمد خودت از طرف من بخوان. همین کار را هم کردیم و طرف هم خوب شد. وسعت بهشت هر کس به اندازه دل اوست یک رمز خیلی مهم این است که وسعت بهشت هر کس به اندازه وسعت دل خودش است. یعنی بهشت شما به اندازه ای وسیع می‌شود که دلت وسیع است. آنهایی که شب اول قبر فشار قبر می‌گیرند، علتش این است که دلشان تنگ است. فرمولی که گفتیم این بود که «نفس ما، قبر ماست». اگر در نفست ناراحتی و اضطراب داری، فشار قبر داری. وقتی که عصبانیت، زودرنجی، بداخلاقی و بدزبانی داری و زود جوش می‌آوری، زود حوصله ­ات سر می‌رود و زود به هم می‌ریزی، نشانه این است که فشار قبر داری. اگر حوصله ­ات زیاد است و زود عصبی نمی‌شوی و پرخاشگری نداری و بدبین نیستی و به هم نمی‌ریزی و دعوایی نیستی و روح پریدن و انتقام ­گیری و دعوا نداری و راحت می‌توانی دیگران را ببخشی و گذشته را ندید بگیری و اضطراب نسبت به آینده سراغت نمی‌آید، آدم بزرگی هستی و روحت روح بزرگی است و جایت بهشت  است. سوءظن، حسادت، تکبر، خودخواهی، شهوت های مادی و طبیعی، قلب را کوچک و ظرفیتت را کم می‌کند. اینها انسان را لوس، حساس، زودرنج و ریز کرده و کارش را خراب می‌کند. اینکه می‌گویند در قبر شما حضرت زهرا و ۵­ تن می‌آیند، ممکن است فقط حضرت علی بیاید و بقیه نیایند. چون قلب تو کوچک است و جا ندارد. شب اول قبر به بعد که می گویند حضرت امیرالمؤمنین(علیه) می‌آید، ولی حضرت زهرا و امام حسین و پیغمبر علیهم‌السلام نمی‌آیند، علتش این است که قلبت کوچک است. همین الان باید ببینی که اگر حضرت علی در قلبت هست، در شب اول قبر هم هست و گرنه خبری نیست. یک کسی پنج ­تن و چهارده معصوم را در قلبش دارد. الحمدلله خیلی قبر بزرگی دارد. یک کسی می­بینی انبیاء را دارد. شما می روید و حضرت عبدالعظیم و حضرت معصومه زیارت می‌کنید، اینقدر این قلب بزرگ است که وقتی می‌خواهد حرف بزند، اول از خدا شروع می‌کند و 34 مرتبه الله اکبر، 33 بار سبحان الله و 33 مرتبه الحمدلله می گوید. در زیارت حضرت معصومه س بین تسبیح و الحمد لله فرق هست. در بقیه ذکرها همیشه الله اکبر، الحمدلله، سبحان الله هست. اما در زیارت ایشان، سبحان الله جلوتر است. وقتی این ذکرها تمام شد، تازه از انبیاء شروع می‌کنی و می گویی: «السلام علی آدم صفوۀ الله. السلام علی نوح نبی الله و... ماشاء الله به این دل، با آنها سلام و علیک می‌کنی و آنها هم جواب می‌دهند. بعد سراغ پیغمبر می‌آیی  و تا امام زمان را سلام می‌دهی  و بعد متوجه خانم حضرت معصومه س می‌شوی و به ایشان هم سلام می‌کنی . اگر آدم، با فهم به زیارت برود و  کور نرود و کور نیاید، این زیارت ها خیلی دل را باز می‌کند و به دل وسعت می‌دهد. پس ما هر چقدر روی دلمان سرمایه ­گذاری بکنیم، بهشت مان وسیع­تر می‌شود. [1] . نهج البلاغه، خطبه 193. [2] .  بحار الانوار، جلد75، صفحه 363 [3] . سوره حجرات/15. ع ل 350

شاخص­های مادی از قبیل ازدواج، داشتن فرزندان، شغل، تحصیلات، همسر و فرزندان، وضعیت مالی، داشتن مسکن، داشتن اتومبیل و ... هستند که در دنیا با این ها ارزیابی می‌کنند که آیا افراد دنیای موفقی داشته اند یا نه و با این شاخصه ها یک انسان را خوشبخت می‌دانند. اگر کسی این شاخصه ها را نداشته باشد، او را شکست خورده ارزیابی می‌کنند. اما شاخصه های انسانی که در حرکت به سمت آخرت و ابدیت لازم است، چیزهای دیگری هستند. ظاهر بعضی افراد، انسان و باطن شان حیوان است رسول خدا فرمودند: امت من در قیامت به صورت ۱۰ نوع حیوان محشور می‌شوند. باطن بعضی افراد بوزینه، خوک، سگ و ... می شود. این تبدیل، در قیامت انجام نمی‌گیرد، بلکه او در همین دنیا این صورت های حیوانی را به خود گرفته است.  و به تعبیر علی(علیه‌السلام):«الصُّورَۀُ صُورَۀُ الإنسان وَ القَلبُ قَلبُ حِیوان= صورتش صورت انسان است و باطنش، حیوان است.» برای همین به او بشر می‌گویند. بشر مربوط به پوست است. در عربی به پوست «بشره» می‌گویند. بشر یعنی ظاهر و پوست. این پوستش و ظاهرش انسانی است، اما باطنش یک حیوان وحشتناک و زشت است. بشر است و ظاهر بشری دارد، اما انسان نیست و باطن انسانی ندارد.  گاهی از ظاهر بد کسی می توان به باطن خرابش پی برد علت این که گاهی می توان از ظاهر بد کسی به باطنش پی برد، این است که خداوند عالم را ریاضی خلق کرده و همه ی عالم، ساختار ریاضی و علمی دارد. مثلا یک درخت میوه که خوب میوه نمی‌دهد، وقتی یک متخصص گیاه شناسی این درخت را ببیند، می‌گوید: این درخت ضعیفی است و باید تقویت شود تا خوب میوه­ بدهد. حتی از نوع میوه­هایی که یک درخت می‌دهد، می‌توانیم بفهمیم که دارایی این درخت چگونه است. یعنی بطور کلی میوه­هایی که می‌دهد، از نظر درجه مرغوبیت هم خوب است. بعضی از درختان، خیلی قدرتمند هستند و میوه­هایی که می‌دهند یک میوه درجه یک و عالی است. برعکس این هم هست که از ظاهر میوه، می توان به باطن مریض آن پی برد. در مورد انسان هم همینطور است. گاهی می بینیم یک خانم باردار، بعد از ۳ یا ۴ ماه جنینش را سقط می‌کند. اینجا مشکل چیست که درخت وجود این خانم، میوه ضعیف می دهد و این خانم بچه را نمی‌تواند نگه دارد و بچه می‌میرد؟ یا اگر به دنیا هم بیاید، بچه ضعیفی به دنیا می‌آید؟ می‌گوییم این خانم ضعف دارد و باید تقویت شود. وقتی ضعف هست، باید به سمت تقویت او برویم. همه ی خروجی های انسان همینطور است. یعنی اگر خروجی‌های یک انسان، خروجی‌های خوبی نیست، این نشان می‌دهد که در باطن او ضعف‌ها و بیماری‌هایی وجود دارد. خروجی های خوب، ناشی از دل سالم است. همیشه مشکل از ظاهر نیست؛ بلکه درون ناسالم است ما همه جا نمی‌توانیم با ظاهر مبارزه کنیم. مبارزه با ظاهر، فقط در بعضی جاها امکان پذیر است. مثل دکتر پوست می‌ماند که گاهی دارو را برای ظاهر می‌دهد و می گوید روی پوست مصرف کنید. اما گاهی اصلاً با پوست کار ندارد. چون می گوید: علت این عارضه ای که روی پوست ظاهر شده، از درون و مثلاً از خون است. باید به خون رسیدگی شود. ظهورات خیلی مهم هستند. همانطور که ظهورات جسمانی در پزشکی مهم هستند و پزشکان به آن توجه دارند مثل آزمایش ادرار، خون، عکس و غیره، ظهورات باطن و روح نیز شاخص هایی دارند که اهلش آنها را می شناسند.  یعنی در مورد مسایل روحی نیز همینطور است. اگر خروجی های کسی ناسالم است، نشانه ی این است که یک مشکلی در دل و قلب او هست که خروجی اش به صورت تنفر یا میل های بد در می‌آید. بنابراین، میل‌ها، محبت‌ها، تنفرها، انزجارها، انواع خواب‌ و خیال‌ها نشان­دهنده وضعیت درونی ما اعم از خوب و بد هستند. دانایی خیلی مهم نیست؛ بلکه دارایی مهم است باید دانایی‌ها تبدیل به دارایی شوند. این که تو چه داری و چه کسی هستی و آن موقع که تنها هستی، نوع آرزوها و هوسها و دغدغه ­هایت چیست، اینها کاملاً داشته های شما را به خودتان نشان می‌دهد. حال اگر خودم را ارزیابی کردم و دیدم که من چه کسی هستم؟ خوبم یا بدم؟ اگر گرایش ها و خروجی هایم را نگاه کردم، باید بفهمم که حالا قلب من کجا ضعف دارد و باید روی آن قسمت کار کنم. به محض این که انسان می‌خواهد وفات پیدا کند، یا به ابدیت متولد شود، باطن حیوانی را هم با خودش می‌برد. برای همین هم قرآن می‌گوید:«اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‏ بِنَفْسِكَ الْیَوْمَ عَلَیْكَ حَسِیباً[1]= نامه‏ ات را بخوان. كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى.» در آنجا آدم وضعیت خودش را می ­بیند و می فهمد که با مشکلات زیادی به آن دنیا آمده و صورت انسانی ندارد. ارواح هم سنخ، همدیگر را می‌شناسند و نمی شود مخفی کاری کرد اینکه بگوییم، ما آدم خوب و خوش اخلاقی هستیم. ما آدم دوست­ داشتنی هستیم، کافی نیست. زیرا اینها ظاهر است.  باید باطن و دل را اصلاح کنیم. دلها همدیگر را بو می‌کشند و یکدیگر را می شناسند. روح ها همدیگر را خوب می‌شناسند و خیلی خوب جذب می‌کنند. امام صادق ع فرمودند:« إِنَّ اَلْأَرْوَاحَ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا فِی اَلْمِیثَاقِ اِئْتَلَفَ هَاهُنَا وَ مَا تَنَاكَرَ مِنْهَا فِی اَلْمِیثَاقِ اِخْتَلَفَ هَاهُنَا وَ اَلْمِیثَاقُ هُوَ فِی هَذَا اَلْحَجَرُ اَلْأَسْوَدُ اَلْخَبَرَ [2]= ارواح انسانها همچون لشکریانی آماده و صف آرائی شده می باشند. آن دسته از آنها که میانشان معارفه و آشنایی بوده، ائتلاف و دوستی دارند و آنهائی که یکدیگر را نمی شناختند، جدا و دور از یک دیگرند.» اصلاً همسنخ ها چون به یکدیگر شباهت دارند، با هم جفت و جور می‌شوند و همدیگر را پیدا می‌کنند. نمی‌شود مخفی کاری و نفاق کرد. بالأخره یک جایی خروجی های افراد ظهور پیدا می‌کند و باطن ها آشکار می شود. این فرمایش امیرالمومنین ع در انسان­شناسی و شناخت دیگران خیلی مهم است که می‌فرماید:« مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَیْئاً إِلاَّ ظَهَرَ فِی فَلَتَاتِ لِسَانِهِ، وَصَفَحَاتِ وَجْهِهِ[3] = هیچ کس چیزى را در دل پنهان نمى کند، مگر این که در سخنان بى اندیشه اى که از او صادر مى شود و در صفحه صورتش، آشکار مى گردد.»     یعنی آنچه که در باطن انسان هست، روی صورت، روی دستخط و نوشته و حرکات و حتی روی نوع لباسی که می‌پوشد و رنگی که انتخاب می‌کند یا در لغزش های زبانی، خودش را نشان می‌دهد. هر چقدر یک چیزی را مخفی کنی، بالأخره آنچه که در باطن هست، بیرون می‌ریزد و ظهور پیدا می‌کند. برای این که بفهمیم آیا به خود دروغ می گوییم یا نه، چه کنیم؟ یک نکته مهم روانشناختی این است که بدانیم که آیا ما هم مثل خیلی از افراد، داریم به خودمان دروغ می گوییم یا نه؟ خیلی از افراد به خودشان دروغ می گویند و آن دروغها را خودشان هم باورشان می شود. راهکار فهم این که داریم دروغ می گوییم یا نه، مراجعه و ارزیابی قلب ماست، از طریق خروجی های آن. قرآن می‌فرماید:« انْظُرْ كَیْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ...[4] = ببین چگونه به خود دروغ مى‏ گویند...» پس برای این که ما از دست دروغ‌هایی که به خودمان می‌گوییم نجات پیدا کنیم، باید به خروجی‌های‌مان توجه کنیم. اگر به کسی بگوییم این درخت، درخت خوبی است و سرش را کلاه بگذاریم، موقع بهار معلوم می‌شود که این درخت چقدر شکوفه و برگ داده و چقدر سایه دارد. نوع میوه ­اش نشان می‌دهد که خوب است یا بد. میوه را می‌شود خورد و آدم می‌فهمد. اینها می شود خروجی های آن درخت و همه می توانند آن را ارزیابی کنند. انسان هم همینطور است. یعنی به خاطر حب نفسی که دارد، خودش را فریب می دهد و به خودش نمره ی خوبی می دهد و به تعبیر قرآن،  به خودش دروغ می‌گوید و در حقیقت، سر خودش را کلاه می‌گذارد. غافل از آن که این خروجی های او ست که باطنش را نشان می‌دهد. شما وقتی می‌خواهید بفهمید که یک بچه چقدر دارایی دارد؟ یا مثلاً چه وضعیت غذایی دارد و به چه چیزی علاقه دارد؟ اگر برایش یک سفره بچینید و انواع غذاها بگذارید، می‌بینید که بچه به سمت چه غذایی دستش را دراز می‌کند. شما حتی می‌توانید بفهمید که این بچه هله­هوله­خور است یا غذاخور است. آدم بزرگ هم همینطور است. بهترین راه شناخت مسائل روحی هر کس، قطب نمای قلب اوست قلب مثل آینه­ ای است که شما در مقابلش قرار می‌گیری و شخصیتت شناخته می‌شود. در آینه نماز انسان می‌تواند بفهمد که با دلش چه کار کرده است. وقتی که حقیقت انسان «لا إله إلا الله» است و خدا زیبایی مطلق، لذت مطلق، قدرت مطلق، علم مطلق، حیات مطلق، است قلب ما با یاد خدا چگونه است؟ انسان وقتی با خدا روبه­ رو می‌شود، یا اسم خدا می‌آید، صورتها و مقدسات، شعائر و علامت های معشوقش را می ­بیند، معلوم می شود که چقدر دلدادگی به اینها دارد. آدم اسم عزیزش را که می‌شنود، یا عکس عزیزش را که می‌بیند، یا نامه‌اش را می‌خواند، حالش عوض می شود و تکان می‌خورد. برای ارزیابی قلبمان، باید ببینیم که آیا ما از بوی خدا خوش‌مان می‌آید یا نه؟ از صدای خدا خوشمان می‌آید یا نه؟ جلوه­ ها و آیات خدا، دل ما را می‌برد یا نه؟ آیا هوس خدا را می‌کنیم یا نه؟ هوس امام زمان را می‌کنیم یا نه؟ دلمان برای امام زمان تنگ می‌شود یا نه؟ از همین چیزها کاملاً می‌توانیم بفهمیم که در سال های گذشته ی عمرمان ما با خودمان چه کار کرده ایم! به کسی می‌گویند شب جمعه می‌خواهیم به حرم برویم. این احساس می‌کند که دارد به عروسی می‌رود. اصلاً یک سرمستی و بدمستی خوبی دارد و از همان لحظه که چشمش به حرم، ضریح و به گنبد می‌افتد. روحش پرواز می کند و می‌رود امام رضا را بغل می‌کند و می‌بوسد. بعد عملا وارد حرم می شود و قرآن می‌خواند و زیارت می کند و نماز می خواند و با تسبیح سرمست می‌شود و از این شرابها می‌خورد. همانطور که طبیعت­گراها شراب می‌خورند. در جمع طبیعت­گراها اگر کسی مثلاً سیگار نکشد، یا شراب نخورد، او را بیرون می‌اندازند. فطرت­گراها هم شراب و رقص و می و مطرب دارند. گر من فقیرم هر شبی، دارم ز یا رب یا ربی           جشنی، نوایی، مطربی، کمتر ز سلطان نیستم پس آدم از خروجی های خودش می‌تواند بفهمد که قلبش چگونه است. در نصف شب و سحر معلوم می‌شود. در حج معلوم می‌شود. از همان لحظه که شما می‌خواهید لبیک بگویید و احرام ببندید، همه چیز معلوم می‌شود. دارایی های هر کس به او خبر می‌دهند. اصلاً باطن کسی مخفی نمی‌ماند. پس ما خیلی احتیاج نداریم که دیگران در مورد ما قضاوت کنند. یا با قضاوت های خوب دیگران، سر خودمان را کلاه بگذاریم. نیازی نیست که بگویند تو چقدر فرشته و خوب و نورانی هستی! تو از اولیاء خدا هستی. من خودم، خودم را کاملاً می‌شناسم. دیگران هم اگر آمدند از ما خیلی تعریف کردند و به ­به و چه‌چه گفتند، ما نباید گول بخوریم. خیلی وقتها دیگران در مورد ما قضاوت‌هایی می‌کنند و خودمان هم کم کم باورمان می‌شود. گاهی ما خودمان را در معرض قضاوت های مثبت دیگران قرار می‌دهیم تا دیگران مثبت قضاوت کنند و ارزیابی کنند تا ما خودمان هم باور کنیم. دیده اید بعضی ها عقده شهرت دارند. پول می‌دهند عکس‌شان را چاپ کنند. پول می‌دهند که با آنها مصاحبه کنند. پول می دهند تا روی جلد مجله عکس‌شان را بیاندازند. اصلاً می‌داند که در انتخابات، رأی نمی‌آورد؛ اما می‌رود ثبت ­نام می‌کند. اینها توهماتی هست که بعضی ها در آن غرق هستند. شهرت جزء کمالات وهمی است. به قضاوت خوب دیگران دلخوش نباشیم و «خود ارزیابی» داشته باشیم ما عادت کرده ایم که خودمان را نشان بدهیم و دیگران ما را ببینند و راجع به ما قضاوت های خوبی بکنند. اینها همان است که خداوند فرمود دارند سر خودشان را کلاه می گذارند و خودشان را گول می زنند. در حالی که اگر من بخواهم خودم را گول نزنم، باید خودم خودم را ببینم و خودم را ارزیابی کنم. باید بروم جلوی آینه. ما آینه های زیادی داریم که باید خود را در آن آینه ها ببینیم. آینه ی آرامش، شادی، نماز، عبادت، حرم، ارتباط با قرآن، ارتباط با مراکز مقدس، شنیدنی های خوب و ... باید ببینیم که چه نوع شنیدنی‌هایی دل ما را به وجد می‌آورد؟ چه نوع شنیدنی‌هایی حال ما را می‌گیرد؟ حتی در آینه موسیقی می‌توانید خودتان را بشناسید و ضعف و قدرت خد را بفهمید. چون شخصیت های آدم ها موسیقی‌های مختلفی دارد. ۵ قوه­‌ی «حس، خیال، وهم، عقل و فوق عقل»، ۵ نوع موسیقی دارد. تو ببین از چه نوع موسیقی‌هایی خوشت می‌آید تا قیمتت دستت بیاید. برای ارزیابی خودمان، خیلی جای دوری نمی‌خواهد برویم. خداوند ما را آنقدر ناتوان و ضعیف نیافریده که ما احتیاج داشته باشیم از نگاه دیگران خودمان را نگاه کنیم. معیار هایی که برای «خود ارزیابی» به دست دادیم، از نظر تخصصی فوق ­العاده مهم هستند. برای هر کدام از اینها باید دانشمندان در مراکز علمی سالها کار کنند. اینها معجزه هستند. مثل همین روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند:« فی تَقَلُبِ الأحوال عُلِمَ جَواهِرُ الرِّجالِ وَ الأیّامُ تُوضَحُ لَکَ السَّرائِرُ الکامِنَۀ = در تغییر و گردش حالات (بلندى و پستى و توانگرى و تنگدستى و بیمارى و تندرستى) گوهرهاى مردان (عیب و هنر آنها) فهمیده شود و گذشت زمان برای تو واضح می‌کند باطن‌های مخفی را.» گفتیم چون قلب دائماً در حال دگرگونی است به آن قلب می‌گویند. یعنی حال انسان، ثابت نیست. چقدر خوب است آدم خودش را چنان تغذیه کند که از دگرگونی های قلبی رها شود و به اطمینان و آرامش قلبی برسد. یعنی برسد به جایی که خداوند به او خطاب کند:«یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ = ای نفس مطمئنه»! اطمینان قلب، یعنی این دل دیگر اصلاً تکان نمی‌خورد. خیلی قدرتمند شده و به آرامش، اطمینان و باور و یقین و اوج ایمان رسیده است. قلب یاران امام زمان ع چنان قوی است که از ملامت دیگران نمی ترسند وقتی که قرآن راجع به یاران امام زمان(علیه‌السلام) می‌خواهد صحبت کند، تمام شخصیت آنها را روی دل و قلب برده و می‌گوید:« جَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَا یَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ[5]= در راه خدا جهاد مى كنند و از سرزنش هیچ ملامتگرى نمى‏ ترسند.» یاران حضرت که قبل از ظهور امام زمان و حتی در دوران انقلاب اسلامی هستند باید ببینیم چه شرایطی دارند؟ ما در این مورد حدیث داریم و در کتاب «آشتی با امام زمان علیه السلام» اسنادش را مفصل آورده ام. ایرانی‌هایی که قبل از ظهور امام زمان انقلاب می کنند و زمینه را برای ظهور امام زمان فراهم می‌کنند. اسلام، تمام شخصیت این آد‌م‌ها را روی دل برده و می‌گوید دلهای اینها مثل پاره­های آهن می‌ماند. اصلاً ملامت و مسخره کردن دیگران نمی‌تواند اینها را تکان بدهد. خیلی استحکام و قدرت دارند. قلب هایی که در دگرگونی روزگار، رنگ عوض می‌کنند حال به این فرمول دقت کنید:«فی تَقَلُبِ الأحوال = در دگرگونی حالتها»، احوال جمع حالت است. «عُلِمَ جَواهِرُ الرِّجالِ» جوهر یعنی باطن. یعنی باطن انسانها در تغییر حالتها نشان داده می‌شود. دل و قلب اینطوری نیست که راحت خودش را نشان بدهد. باید تکانی بدهید، صدایش که در بیاید، معلوم می‌شود که چه صدایی می‌دهد. وقتی به آن فشار می‌آوری، خودش را نشان می‌دهد. این یعنی «تقلب الاحوال». در زمانی که یک مقدار وضعیت مالی یک نفر تغییر کند، کاملاً نشان می‌دهد که چطور آدمی است. اگر کسی محبوب شود، یا رأی بیاورد، یا با آدم های مختلف سر و کارش بیافتد، کاملاً نشان می‌دهد که قلبش چگونه است. وقتی که یک سفر خارجی برود، معلوم می شود که چطور آدمی است؟ خیلی ها هستند که تصورها و تصویرهای غلطی از خودشان به دیگران داده اند. این ناشی از تصویر های غلطی است که خودش از خودش دارد. اما کافی است در جمعی که ناجور هستند، قرار بگیرد. آن گاه است که شخصیت اصلی این آدم، کاملا معلوم می‌شود. گاهی  آدمها اصلاً خودشان را نشان نمی‌دهند. ولی همین که عصبانی شوند، می‌فهمیم که درون او چه هست. در روایت داریم که تا سه بار رفیقت را عصبانی کن.  ببین اگر در سه باری که عصبانی­اش کردی، اگر با تو خوب بود، این رفیق خوب و برازنده­ای برای تو خواهد بود. زن و شوهرها، رفیق‌ها، شریک‌ها و همکارها را وقتی امتحان می کنی، حقیقت شخصیت آنها را می شناسی. در اوج عصبانیت‌ است که بعضی افراد، همه چیز را بیرون می‌ریزند امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: در دو جا می توانی اصل شخصیت افراد را بشناسی؛ در عصبانیت و شهوت. حضرت می فرماید: ۱- «لا یُعرَفُ الرَّأی إلاّ عِندَ الغَضَب= باطن و رأی آدمها شناخته نمی شود، مگر موقع عصبانیت.» ۲-«لا یُعرَفُ الرَّأی إلاّ عِندَ الشَهوَۀ= باطن و رأی آدمها شناخته نمی شود، مگر موقع شهوت.» در شهوت غذا خوردن، او را پای میز غذای آنچنانی در یک رستوران ببر. در یک سفر خارج از کشور با او همراه شو. در یک عروسی یا در شمال کشور و لب دریا با او همراه شو. خواهی دید که کاملاً نشان می‌دهد که چطور آدمی است. اگر خواستی اهل دل بودن کسی را بسنجی، در مکه، کربلا، حرم امام رضا یا سر نماز، یک شب جمعه احیا همراه او شو. آنهایی که اهل عیاشی و بزم های معنوی هستند، حضور جدی دارند. اما آنهایی که نیستند، با هزار و یک جور توجیه، از بزم های معنوی فرار می کنند. کسی که دل دارد، می‌گوید بزم است، یک بزم و جشن برپا کرده اند و تا صبح، اِحیا است. اِحیا مثل اِحیا در قلب است، یعنی زنده کردن. دل را می‌خواهیم زنده کنیم. اما اگر کسی قلبش مرده باشد، حال اِحیا ندارد. ماه رمضان هم از روی مجبوری است که به احیا می‌آید. می گوید: چون همه می‌آیند، زشت است اگر ما نرویم. اما در حقیقت، دل ندارد. وقتی دل ندارد، کجا می‌خواهد برود؟ مادیات در دل که نمی‌ریزد. فقط معنویات است که در دل می ریزد. حسادت از بیماری های قلب است استاد ما می‌فرمودند: یک حسادت، 200 سال انسان را دچار عذاب می‌کند. کسی بگوید نه من حسود نیستم، قابل قبول نیست.  بگذار پای یک تازه وارد وسط بیاید، آن گاه معلوم می‌شود. یک مادر است و پسرش را خیلی دوست دارد و برای پسرش زن می‌گیرد. اما بعدا می ­بیند پسرش خیلی به همسرش علاقه­ مند شده است و به هم می‌ریزد. خواهر طور دیگری به هم می‌ریزد. عروس مریض است و می ­بیند که شوهرش دارد به کسان دیگر هم محبت می‌کند، اصلاً تحمل ندارد. نتوانستی تا به حال مکه بروی، بعد می ­بینی که همسایه ات، خواهرت، دوستت، جاری ات هر سال دارد مکه می‌رود، اگر هر وقت می‌شنوی که طرف دارد مکه می‌رود و تو خوشحال شدی و اصلاً به تو برنخورد، معلوم است در جهنم حسادت نیستی. 40 سال است داری زندگی می‌کنی، بعد می­بینی خواهرت که 20 سال از تو کوچکتر است ده بار سفر خارج از کشور رفته و تو اصلاً نرفته ای. بعد می بینی خانه­دار شدند و تو هنوز صاحبخانه نشده ای. یا می بینی بچه­ دار شدند و تو هنوز بچه دار نشده ای. یا خواهرت که 4 سال از تو کوچکتر است، برایش خواستگار آمده، اما برای تو نیامده. در اینجا اگر توانستی خیلی راحت، خواهرت را پشتیبانی کنی تا ازدواج کند، معلوم است جهنمی نیستی. در تغییر حالتها آدم می‌فهمد که کیست. اگر عزیزان ما کسان دیگری را غیر از ما دوست داشته باشند و به کسان دیگر هم اهمیت بدهند، اگر به ما برنخورد و خوشحال هم باشیم از این که یک کسی از عزیزان ما، کسان دیگر را بیشتر از ما دوست دارد، آن وقت معلوم می شود که ما چه کاره ایم. باطن مخفی قلب را مرور زمان آشکار می کند یکی از اموری که باطن قلب هر کس را آشکار می کند، گذشت زمان است. چون در مرور زمان، برای افراد اتفاق های متعددی می افتد و انسان حقیقت خودش را نشان می دهد. حضرت می فرماید: «وَ الأیّامُ تُوضَحُ لَکَ السَّرائِرُ الکامِنَۀ= گذشت زمان، برای تو واضح می‌کند باطن های مخفی را». مثلا زمانی که کسی به مقامی دست پیدا می کند، حقیقت شخصیتش معلوم می شود. می بینید که این آدم اگر الان رأی نیاورده بود و نماینده مجلس نشده بود، مرتب به مسجد می‌رفت و با مردم ­نشست برخاست می‌کرد. اما می بینیم از وقتی که رأی آورده، اصلاً پیدایش نیست. بعضیها هم وقتی که رأی نمی‌آورند، جهنمی می‌شوند. وقتی که رأی نیاورد، به شعور مردم فحش می‌دهد. پس نمی‌شود الان و در حال حاضر که هنوز برای کسی اتفاقی نیفتاده، او را قضاوت کرد. باید در تغییر حالت های مختلف قرار بگیرد و در دست­اندازهای مختلف بیافتد بعد معلوم می شود که چه کاره است. مثلا شما اتومبیلی را می­بینی و خوشت می‌آید و می‌گویی من همین را می‌خرم. ولی وقتی دست مکانیک می‌دهی مکانیک تا سوار می‌شود، 130 ـ 140 ـ 150 کیلومتر آن را می برد و با سرعت حرکت می‌کند، به تو می‌گوید که این ماشین را بخر یا نخر. چون کاملاً دستش است که باید چه کار کند. ع ل 348 [1] . سوره اسراء/14. [2] . المحجه البیضاء 15:8. [3] . نهج البلاغه، حکمت 26. [4] . سوره انعام/24. [5] . سوره مائده/54.

در مباحث قبل آموختیم که در برخورد با غم‌ها، آنچه حائز اهمیت است استفاده صحیح از آنها در جهت رسیدن به هدف خلقت است. رویارویی با انواع حزن‌ها و تحمل آنها بدون حصول چنین نتیجه‌ای، خسران است. مهارت بازیافت را بیاموزیم! اینکه بتوانیم از آلودگی‌ها و شرایط ناآرام، شرایطی بهشتی و آرام بسازیم. چنین مهارتی است که نام «مبدّل» پروردگار را در ذات انسان تثبیت می‌کند. یادمان باشد هزینه‌هایی که باید در قبال غم‌ها پرداخت شوند، بسیار گرانند. پس مراقب باشیم که این هزینه‌های سنگین را به عنوان پس اندازهای آخرتی و در جهت شاد بودن زندگی ابدی مان صرف نماییم. با چنین نگاهی دیگر به حزن‌هایمان، به دیده حسرت و تأسف نمی‌نگریم. در روایات آمده است: انسان‌ها در قیامت کسانی را می‌بینند که در دنیا با آنها و در کنارشان بودند و همدیگر را کاملاً می‌شناختند، اما آنروز درجات آنها آنقدر متعالی است که گویی از آسمان تا زمین میانشان فاصله است. این درجات عالی، به دلیل تحمل مشکلات و حزن‌های دنیایی و برخورد کاملاً آخرتی با آنها بوده‌است. مشکلات مالی، کمبودهای عاطفی، بیماری‌ها، کمبودهای امنیتی و ... همه و همه پس اندازهای آخرتیِ ما هستند. ساده انگاری است اگر انسان با نگاه حسرت به کسانی بنگرد که از نظر شرایط و امنیت مادی و دنیایی در رفاه به سر می‌برند. هر انسانی، تنها به واسطه استفاده صحیح از شرایط «خودش» می‌تواند به رشد آخرتی برسد و این اقتضای ربوبیت خداوند است. حضرت علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «کم من حزین وفد به حُزنُهُ علی سرور الابد» چه بسیار افراد اندوهگینی که غمشان آنها را به سوی شادیِ جاودانه می‌برد. قرآن، باطنِ هر حزن و سختی‌ای را شادی می‌داند؛ «إنّ معَ العُسرِ یسرا» طبق این آیه، شادی، همراه و ملازمِ هر حزنی است، نه اینکه بعد از هر سختی و حزنی، رفاه و آرامشی وجود دارد. پس می‌توان گفت: ذاتِ حقیقی تمام حزن‌ها، شادی است. انسان عاقل کسی است که خود را موجودی ابدی معنا نموده و به تمام شادی‌ها و غم‌ها، سختی‌ها و گشایش‌ها، داشتن‌ها و نداشتن‌ها و ... با نگاه ابدی بنگرد. بسیاری از اضطراب‌ها، غصه‌ها، عصبانیت‌ها، رنجش‌ها و ... به خاطر عدم چنین نگاهی در انسان است. اگر به این یقین برسیم که تمام آنچه برخلافِ میل ما اتفاق می‌افتند، پس اندازهایی برای ساختن یک زندگی شاد جاودانه هستند، قطعاً آرام‌تر و عاقلانه‌تر با آنها برخورد خواهیم نمود. معصوم«علیه السلام» می‌فرمایند: «ربّ مرحومٍ من بلاء، هو دوائهُ» چه بسیار کسانی که ما به خاطر بلاهایشان، به آنها ترحم می‌کنیم. اما همان بلا، درمان دردهای آنان است. حزن بیشتر، باطنِ سالم‌تر این یک قاعده کلی است؛ هر چقدر انسان به خداوند نزدیک‌تر می‌شود، سهمش از حزن‌ها و بلاها نیز بیشتر می‌گردد، چرا که او به سرمایه‌های بالاتری برای آخرت نیاز دارد. اساساً مهندسی عشق و برگزیدن الله، خانواده آسمانی و جهاد به عنوان سه معشوق اصلی، حزن‌هایی را به دنبال دارد. در هنگام چنین انتخابی، باید حس‌ها، خیالات، وهم‌ها و ... محدود شوند، دیگر نمی‌توان هر چیزی را خورد، هر چیزی را دید، هر چیزی را شنید و ... و باید همه محدودیت‌ها را در جهت رشد تحمل نمود. امام سجاد «علیه السلام» می‌فرمایند: «انّ الله یحبّ کلّ قلب حزین» خداوند هر قلب اندوهگینی را دوست دارد. چرا که اندوهها کفاره گناهان و سببِ پاکی قلب می‌باشند. حضرت داود «علیه السلام» به خداوند عرض می‌کنند: خدایا امر کردی که من صورت و بدن و پاهایم را با آب پاک کنم، اما دلم را با چه پاک کنم. خداوند فرمودند: با هموم و غموم (همّ‌هایی که برای گذراندن دوره‌های مختلف زندگی با آنها روبرو می‌‌شویم و غم‌هایی که بر ما وارد می‌شوند.) امام صادق «علیه السلام»: خداوند به حضرت عیسی فرمود: چشمهایت را با میلِ حُزن سرمه بزن، موقعی که افرادی که اهل بطالت اند، به شادی مشغول اند. سرمه، هم برای سلامتی چشم مؤثر است و هم چشم را زیبا می‌کند. اساساً نقش حزن‌ها نیز سالم نگه داشتن باطنِ انسانی و زیباتر نمودن آن در هنگام تولد به برزخ هستند. البته طبق سفارش خداوند به حضرت عیسی می‌توان گفت: هنر واقعی آن است که درست در زمانی که اهل غفلت، مشغول شادی‌های دنیا و هدر دادن عمرشان هستند، انسان از حزن‌هایش در جهت آخرت سازی استفاده کند. چنین انسان‌هایی روح جهاد خود را حفظ کرده و برای رسیدن به هدف نهایی خلقت، برای تمام زمان‌‌هایشان برنامه‌ریزی و همت جدی دارند. مقام «عند ربهم یرزقون» شهداء دقیقاً در اثر همین تلاش بوجود آمده. فقیران و ثروتمندان آخرت کسانی که میلِ بسیاری برای رشد و تقرب به خداوند دارند، نقش حزن‌ها و سختی‌ها را در این رشد، خوب می‌شناسند و با آغوش باز از آنها استقبال می‌کنند. اینان برای کسبِ درجاتِ عالی آخرتی، هزینه‌های سنگینی را پرداخت می‌کنند و به همین علت، ثروتمندان آخرتند. حضرت علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «الغنی و الفقر بعد العرض علی الله» بعد از اینکه انسانها بر الله عرضه می‌شوند، معلوم می‌گردد چه کسی فقیر است و چه کسی غنی. کسانی که می‌خواهند از فقر آخرتی نجات یابند باید بتوانند از هموم و غموم خود، پس انداز نموده و خود را به غنا برسانند. لذتِ اضافه ممنوع لذت‌های اضافه، حتی لذت‌های حلالِ اضافه، حرکت انسان را به سمت ابدیت، دچار مشکل کرده و زندگی سالمِ او را نابود می‌کنند. افزایش سطح لذات دنیا، از سهم لذات آخرتشان کم می‌کند. باید سهم لذات اضافی حلالمان را به دیگران ببخشیم و برای آخرتمان پس انداز و سرمایه‌گذاری کنیم. چرا که تمام آنچه در زندگی، ما را به تنِش و تکان وا می‌دارند، می‌توانند نردبان‌های ما برای رشد باشند. تلاش کنیم تا از این نردبان‌ها بالا رفته و بهترین باشیم.   والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته .

مسیر رشد انسان در دوران مجردی با مسیر رشد انسان در دوران متأهلی کاملاً متفاوت است. برای خرید و دریافت فایل صوتی به آی دی فروشگاه در تلگرام پیام دهید. آی‌دی تلگرام جهت پشتیبانی و سفارش محصول : montazerstore_ir@ مهارت های زندگی (1) جلسه 1 مهارت های زندگی (1) جلسه 2 مهارت های زندگی (1) جلسه 3 مهارت های زندگی (1) جلسه 4