جلسات آسیب شناسی سلوک انسانی در کلام امام رضا علیه السلام از سلسله مباحث استاد محمد شجاعی جلسه اول: اصل حرکت و غایت طلبی انسان در نظام هستی.  جلسه دوم: «استغفار» اولین قدم سیر و سلوک است جلسه پرسش و پاسخ: آیا کسی که گناه کرده با کسی که معصیتی مرتکب نشده، با هم یکی هستند؟ جلسه سوم: «استغفار» دوای دردهای جسمی و روحی انسان است. جلسه چهارم: ضرورت استغفار جلسه پنجم: غفران نتیجه طلب استغفار و توبه است جلسه ششم: لازمه تولد سالم به آخرت، جدیت و تلاش در دنیاست جلسه هفتم: بزرگترین مصیبت زندگی، «نبود متخصص معصوم» است جلسه هشتم: توفیق بدون تلاش مسخرگی است جلسه نهم: دور اندیش و عاقبت نگر باشیم جلسه دهم: پرواز در بهشت با تحمل سختی های دنیا جلسه یادزهم: «سبقت» فقط در ذکر و انس با خدا و بخش فوق عقلانی انسان مجاز است جلسه دوازده: کسی که مرگ را یاد کند و خود را برای آن آماده نکند، خود را مسخره کرده است

امام سجاد (علیه‌السلام) در دعای خود بر چیزی شکر می‌کند که در بین مردم مرسوم نیست؛ و  آن «وجود نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) است. امام (علیه‌السلام) با بیان این منتِ خدا بر انسان در فراز آغازین دعا، خداوند را در مقابل این نعمت بزرگ حمد و ستایش نموده و می‌فرماید: «اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ أَمِینِکَ عَلَی وَحْیکَ وَ نَجیبِكَ مِنْ خَلْقِكَ، وَصَفِیِّكَ مِنْ إِمَامِ الرَّحْمَةِ، وَ قَائِدِ الْخَیرِ، وَ مِفْتَاحِ الْبَرَکَةِ كَما نَصَبَ لِأَمْرِكَ نَفْسَهُ= خدایا بر محمد (صلی الله علیه و آله) درود فرست که امین وحی، نجیب ترین و برگزیده‌ترین بندگانت است. آنکه پیشرو در رحمت و رأفت و خیر و کلید برکات و خیرات بود و تن و جان در راه ادای تو به رنج انداخت». آن حضرت در این فراز دعا، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را این گونه معرفی می‌کند: امین وحی الهی( بی تغییر و تبدیل و کم و زیاد پیام خدا را به مردم رسانید)؛  برگزیده خدا، و برگزیده تو از میان آفریدگانت؛ دوست خدا، و دوست تو از بندگانت؛ پیشوای رحمت و مهربانی، امام الرحمه؛  پیشاهنگ خیر و نیکی، و قائد الخیر؛ و کلید برکت و نیکبختی. پیامبر «امین بر وحی الهی» است. یعنی آنچه از خدا گرفته، بدون کم و کاست به مردم ابلاغ نموده و اشتباه و خطایی نمی‌کند. به تعبیر قرآن کریم: «وَ مَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى، إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى= و از سر هوس سخن نمى‏ گوید». یعنی آنچه از جبرئیل دریافت نمود، تمام آنچه بود که جبرئیل به ایشان تحویل داد. این که حضرت از سر هوای نفس سخن نمی‌‌گفت، فقط شامل وحی نیست، بلکه شامل سخن گفتن معمولی نیز هست. یعنی حضرت هرگز از سر هوای نفس حرفی نمی گوید. معنی «امام الرحمة» بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) چیست؟ معنی «امام الرحمه» بودن حضرت این است که مردم باید بدانند که آنچه را پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای آن‌ها آورده، تحمیل و بار مزاحمت برای آنان نیست، بلکه همه زیبایی و رحمت و کرامت و خیرات و هدیه‌ای عظیم برای مردم بوده تا توجیه شوند که چگونه در این عالم زندگی کنند و برای ابدیت خود چگونه فکر و عمل کنند. خدا در آیه 107 سوره انبیا فرمود: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِینَ للعالمین= ما تو را فقط به عنوان رحمت برای خلق فرستادیم». معدن رحمت دنیا و آخرت، وجود پیامبر (صلی الله علیه و آله) است. رمز موفقیت پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم) در برقراری رابطه عاطفی خوب با اعراب متعصب است که توانست عرب جاهلی که از هیچ قومی تأثیر نمی‌گرفت و تغییر نمی‌کرد، آنچنان متغیر کند که بهترین افراد تربیت شدند. «وَ قَائِدِ الْخَیرِ= راه رفته و مقصدشناس است». راه خدا را اشتباه نمی گیرد و از پیچ و خم‌ها آگاه است تا کاروان هستی را به سعادت برساند. تمام مسیر و پیچ و خم را طی کرده است. نه تنها نفس خودش از تمام عوالم رد شده، بلکه احاطه کامل بر مسیر آمدن و بازگشت دارد. «قاعدالخیر» یعنی بهترین چیزها را شناسایی و به آنها راهنمایی می‌کند. کسی می‌تواند چنین ادعایی کند و بهترین ها را به بشر معرفی کند که تخصص داشته باشد و ساختار وجود انسان را بشناسد و چه کسی بهتر از رسول اکرم صلوات الله علیه. «وَ مِفْتَاحِ الْبَرَکَةِ= کلید برکت» است. کلید همه برکات به معنای حقیقی، وجود نازنین رسول (صلی الله علیه و آله) است. یعنی جذب مبارکات یعنی هر چه می خواهی جذب کنی، مبارک باشد، رسول الله کلید خیر است و ما را به خزانه خیر و برکت می برد. یکی از مصادیق برکت پیامبر(صلی الله علیه و آله)، لیله القدر است که خدا به ما داده است. حداقل 80 سال و حداکثر نمی دانیم؛ چون حد ندارد. بنابراین، اگر ما بخواهیم زندگی پیامبر گونه داشته باشیم، مبنایش اطاعت از خداوند تبارک و تعالی و پیامبر (صلی الله علیه و آله) است. انسان باید در لباس رسول الله برود و همه سختی‌ها را تحمل کند تا بتواند مثل پیامبر (صلی الله علیه و آله) شود.   برگرفته از شرح دعای صحیفه سجادیه جلسه 107

اصل شخصیت انسان بعد فوق عقلی اوست انسان از روحی که خدا در او دمیده، خلق شده است و دارای 5 خود (مادی، گیاهی، حیوانی، عقلی و انسانی) است که هر خودی معشوق ویژه دارد. «خود انسانی» همان خودی است که از جنس محمد و آل محمد (صلی الله علیه و آله) است که به آن فوق عقل یا فوق تجرد می گویند و انسانیت انسان به معنای حقیقی در این بخش قرار دارد. از این رو دین آمده تا انسانی را تربیت کندکه به رشد این بخش وجودش بها می دهد. تربیتی که خدا و معصومین (علیهم السلام) برای او در نظر گرفته اند، خاص همین بخش است. از این رو، انسان باید بتواند من های فرعی وجودش را فعال کند تا وجودش یکپارچه عشق به خداوند شود. «لا اله الا الله » یعنی انسان هیچ معشوقی ندارد، مگر الله تبارک و تعالی که سلطان قلب اوست. لذا براساس رضایت او تصمیم های زندگی را می گیرد و انبیا آمدند تا انسان را به جائی برسانند که معشوقی جز الله نداشته باشد. عاشورا ظهور غلبه خود بر ناخود است  خداوند در آیه 24 سوره توبه، امر مهمی را به انسان یادآوری می کند. قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِیرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَیْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِی سَبِیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى یَأْتِیَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ = بگو اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى كه گرد آورده‏ اید و تجارتى كه از كسادش بیمناكید و سراهایى را كه خوش مى دارید، نزد شما از خدا و پیامبرش و جهاد در راه وى دوست‏ داشتنى‏ تر است، پس منتظر باشید تا خدا فرمانش را [به اجرا در]آورد و خداوند گروه فاسقان را راهنمایى نمى ‏كند (۲۴ توبه) خداوند دراین آیه، 8 معشوق بزرگ و قدرتمند که انسان ها را به زمین می زند و مانع پرواز و اوج او می شود را معرفی کرده و می فرماید:اگر اینها نزد شما محبوب تر از الله، رسول خدا و جهاد در راه خدا باشد، منتظر عذاب الهی باشید که خداوند فاسقان را دوست ندارد.  فاسق یعنی کسی که از حالت طبیعی خارج است و حالت طبیعی هر انسانی این است که معشوق های بخش مادی، گیاهی و حیوانی وعقلی اش بر معشوق بخش انسانی اش غلبه نداشته باشد. روز عاشورا روز ظهور «لا اله الا الله» است. یعنی سه معشوق : «خدا، اهل بیت و جهاد» از هر معشوقی بالاتر است. زمانی انسان باطن انسانی دارد که  بتواند این سه معشوق را بر سایر معشوق هایش غلبه دهد. اگر این گونه نباشد او دیگر تعادل ندارد. آنهائی که کربلا آمدند و با حضرت جنگیدند او را دوست داشتند، اما هیچ کدام به غیر از آن تعداد محدود که با حضرت ماندند، نتوانستند در کنار حضرت بمانند. پس آنهائی که در عاشورا در مقابل امام بودند، فهمیدند که چکار می کنند. اما چون غلبه سایرمعشوق ها بر آنها بیشتر بود، به فسق گرفتار شدند. آنها حضرت را دوست داشتند، ولی دوست داشتن هایشان ضعیف و سست بود. عامل این سقوط را از زبان خود حضرت می خوانیم که فرمودند: «شکم هایشان از لقمه حرام پر شده است». لقمه حرام، انسانیت را از انسان می گیرد و قساوت قلب و هاری نفس می آورد. امام حسین مظهر اسم خلیل خداست وقتی می گوئیم «السلام علی خلیل الله و نجیبه» خلیل خدا یعنی کسی که معشوقی غیر از الله و خانواده آسمانی و جهاد ندارد.  حب همه چیز بجز اینها را از دلش خارج کرده باشد. معشوق های قلابی اعم از تعلقات، خودشیفتگی ها و خودخواهی ها مانع راه خلیل خدا شدن است. نمونه بارز چنین عشقی را در شهدای مدافعان حرم می بینیم که مثل اصحاب عاشورا عمل می کنند و از هر نوع تعلقی خالی هستند.  در میان زائرین اربعین حسینی کسی بیشترین بهره را می برد که بتواند همه چیزش را برای خدا فدا کند. قشنگ ترین ذکر در حرم امام حسین (علیه السلام) ذکری است که حضرت به خاطر آن کشته شد و آن ذکر «لا اله الا الله» است. پس از حضرت بخواهیم از عشق به الله خودش را در دل ما بتاباند تا ما هم بتوانیم مثل اصحاب عاشورا خودمان را تخلیه کنیم. خدا از سیدالشهداء هر نوع تعلقی را گرفت در حالی که همه چیز به او داده بود. امروز هم، کشته شدن حسین است که انرژی لازم را برای جامعه اسلامی تا زمان ظهور ایجاد می کند. اگر امام حسین (علیه السلام) نبود، دینی نبود. این مجالس اهل بیت است که قدرت بسیج کردن مردم را دارد تا جائی که حاضرند برای حضرت جانشان را نثار کنند. فرهنگ ایجاد روحیه جهادی و فداکاری  و تعهد به خدا را باید از مجالس امام حسین یاد گرفت. امام حسین خلیفه خداست. یعنی جانشین خدا روی زمین. چرا جانشینی می گوئیم؟ چون همه چیز  را از درونشان خالی کردند. و تمام انگیزه هایشان الهی بود. یعنی همه چیز را می خواستند. حتی مسائل دنیائی شان را هم برای خدا می خواستند و در راه او خرج می کردند. اهل بیت نیز کمالات جمادی، گیاهی، حیوانی داشتند، اما همه را برای خدا هدیه کردند. بویژه امام حسین که در روز عاشورا همه نوع تعلقاتش اعم از رابطه پدر و فرزندی، رابطه برادری، رابطه خواهر و برادری و... از او گرفته شد. اما حضرت در تمام سختی ها یک لذت و شادی داشت که توانست همه را به راحتی تحمل کند. حتی اصحاب عاشورا نیز هر کدامشان که شمشیر می خوردند درد را احساس نمی کردند. چون آمده بودند همه چیز را فدای خدا کنند.  این زینب کبری است که مسئله را آنقدر عمیق نگاه می کند که می گوید: «مارایت الا جمیلا= جز زیبایی چیزی ندیدم». حتی زمانی که شمر تصمیم گرفت سر مبارک حضرت را از بدن جدا کند، امام حسین لبخند می زند و می پرسد: تو خودت می دانی که من کی هستم که می خواهی سرم را از تنم جدا کنی! امام حسین برگزیده خداست در فقره بعدی زیارت اربعین می خوانیم: «السلام علی صفی الله و ابن صفیه/ السلام علی الحسین المظلوم الشهید». صفی الله یعنی بنده با صفا و برگزیده خداوند. وقتی ما می دانیم این حسین، امام و ولی و برگزیده و نجیب خداست، نمی توانیم عاشق او نباشیم. هر کس باطن پاکی داشته باشد، عاشق او می شود. دشمن سالهاست با تمام قدرت تلاش می کند که بر شیعه ضربه بزند، اما نتوانسته عشق اهل بیت را از ما بگیرد و همین عشق، ضامن بقا و توسعه ی دین تا ظهور امام زمان است. اربعین تمرین آمادگی حضور در لشکر امام زمان است اربعین تمرین برای ظهور امام زمان (علیه السلام) است. راهپیمائی اربعین تمرین آماده شدن لشکریان امام زمان (علیه السلام) است که در اربعین شکل می گیرد. این بالاترین ظرفیت برای ساختن تمدن اسلامی است. در اربعین همه مردم از هر قوم، مذهب، نژاد و ملتی حول یک محور دور هم جمع می شوند. در اینجاست که تمدن اسلامی شکل می گیرد. پس هر چه باشکوه تر باشد لشکر حضرت قوی تر می شود. وقتی می گوئیم سلام بر تو ای صفی خدا، یعنی او را برگزیده خدا می دانیم و از شخصیت و فرهنگ های غربی الگوگیری نمی کنیم. اینکه ما چقدر به اهل بیت اظهار محبت می کنیم، کافی نیست. بلکه مهم این است که چقدر از آنها الگو داریم. تبعیت از امام، یعنی در هر زمینه ای دنباله رو امام هستیم. نمی توان گفت ما عاشق حسینیم، ولی سبک و روش زندگی ما سازگاری با حضرت نداشته باشد. این دروغی بیش نیست.

- دختری به نام رقیه - گفتاری پیرامون حضرت رقیه سلام الله علیها - رقیه سلام الله علیها در منابع تاریخی عصر عاشورا که دشمنان برای غارت به خیمه ها ریختند، در درون خیمه ها مجموعا 23 کودک از اهل البیت (علیهم السلام) را یافتند.به عمر سعد (لعنه الله علیه) گزارش دادند که این 23 کودک بر اثر شدت تشنگی در خطر مرگ هستند، عمر سعد (لعنه الله علیه) اجازه داد به آنها آب بدهند وقتی که نوبت به حضرت رقیه (سلام الله علیها) رسید آن حضرت ظرف آب را گرفت و دوان دوان به سوی قتله گاه حرکت کرد یکی از سپاهیان دشمن پرسید، کجا میروی؟حضرت رقیه (سلام الله علیها) فرمود:بابایم تشنه بود می خواهم او را پیدا کنم و برایش آب ببرم.او گفت: آب را خودت بخور. پدرت را با لب تشنه شهید کردند! حضرت رقیه سلام الله علیها در حالی که گریه می کرد فرمود:پس من هم آب نمی آشامم.(28) در کتاب بحر الغرائب ج2 قریب به این مضامین می نویسد:حارث که یکی از لشگریان یزید (لعنه الله علیه) بود گفت:یزید (لعنه الله علیه) دستور داد سه روز اهل بیت علیهم السلام را پشت دروازه ی شام نگاه بدارند تا تزئین شهر کامل شود.حارث گوید شب اول من به شکل خواب بودم دیدم دختری کوچک بلند شد و نگاهی کرد دید لشکر از خستگی راه خوابیده اند و کسی بیدار نیست، امّا فوراً از ترسش باز نشست و باز بلند شد و چند قدم آمد به طرف سر امام حسین (علیه السلام) که به درختی که نزدیک خرابه دم دروازه ی شام آویزان بود.آری به طرف آن درخت و سر مقدس آمد و از ترس برگشت. تاچند مرتبه. آخر الامر زیر درخت ایستاد و به سر بابایش نگاه کرد، و کلماتی فرمود و اشک ریخت. سپس دیدم سر مقدس امام حسین (علیه السلام) پایین آمد و در مقابل نازدانه قرار گرفت و رقیه (سلام الله علیها) گفت:السَلامُ عَلَیکَ یا أبَتاه وا مُصیبَتاهُ بَعدَ فِراقِک و اغُربَتاه بَعدَ شَهادَتِک.بعد دیدم سر مقدس با زبان فصیح فرمود:دختر من مصیبت تو و زجر و تازیانه و روی خار مغیلان دویدن تو تمام شد و اسیری ات به پایان رسید ای نور دیده چند شب دیگر به نزد ما خواهی آمد بر آنچه بر شما وارد شد صبر کن که جزاء و مزد او شفاعت را در بر دارد.حارث می گوید من خانه ام نزدیک خرابه ی شام بود، از این که حضرت به او فرموده بود نزد ما خواهی آمد منتظر بودم کی از دنیا می رود، تا یک شبی شنیدم صدای ناله و فریاد از میان خرابه بلند است، پرسیدم چه خبر ا ست گفتند:حضرت رقیه سلام الله علیها از دنیا رفته است.(31)   پینوشت: 27- سوگنامه ی آل محمّد ص340 به نقل از انوار الشهاده مطابق نقل الوقایع الحوادث ج3 ص192. 28- ستاره ی درخشان شام ص201به نقل از سرگذشت جان سوز حضرت رقیه3 ص29 به نقل از ثمرات الحیاه ج 2 ص38 . 31- ستاره ی درخشان شام ص215 به نقل از کتاب حضرت رقیه3 ص26.