به اطلاع می رساند: برنامه پرسمان روز چهارشنبه 11 مرداد  ساعت 08:30 با حضور استاد محمد شجاعی با موضوع «مهدویت» از شبکه قرآن و معارف سیما پخش می گردد. این برنامه تکرار ندارد. سوالات و نظرات خود را با کارشناس برنامه می توانید با شماره پیامک 30000719 ارسال بفرمائید.  https://telegram.me/porsemantv8 کانال پرسمان کانال های تلگرام مؤسسه منتظران منجی (عج) پاسخ پرسش اول، پاسخ پرسش دوم، پاسخ پرسش سوم، پرسش پاسخ چهارم، پرسش پاسخ پنجم

از این فراز باید یک پایه گذاری خوبی بکنیم. چون می خواهیم از نردبان زیارت جامعه کبیره مدارج و مقامات اهل بیت که مقامات خود ما هم هست را طی کنیم. در واقع جامعه کبیره یک مسیر سلوکی است برای همه انسانها که می خواهند با خانواده آسمانی شان محشور شوند. فهم تفاوت کلمات «بیت» و «دار» بر معرفت زیارت ما می افزاید اگر به تفاوت مفهوم «بیت» و «دار» توجه کنیم، به معرفت و لذت و آرامشی که در این نوع سلام دادن وجود دارد، نایل می شویم. «بیت النبوه» یعنی خانه ی نبوت. «بیت» یعنی خانه؛ یعنی جائی که انسان در آن سکون و آرامش پیدا می کند. در معنای لغوی کلمه ی «بیت» گفته اند: «ماوا الانسان باللیل= پناهگاه انسان در شب». اما در کنار کلمه «بیت»، کلمه ی دیگری به نام «دار» هم وجود دارد. «دار» هم به معنای خانه است. مثلا می گوییم: «دار الحکمه» یا «دار الایتام». اما مفهومی که هر یک از این دو کلمه دارد متفاوت است. «دار» به معنی «سرا» است، بدون این که مفهوم سکون و آرامش در نظر باشد. اما در کلمه ی «بیت»، مفهوم آرامش و سکون نیز وجود دارد. حال چرا در این زیارت کلمه «بیت» انتخاب شده است؟ به نظر حقیر، قرآن چند چیز را مایه ی سکون، آرامش و استقرار ذکر کرده است. یکی از آنها، شب است که خداوند آن را مایه ی سکون و آرامش قرار داده است. یعنی خانه ی شب، غیر از خانه ی روز است. مثلا می گوییم فلانی شب را تا صبح در جایی ماند؛ یا فلانی بیتوته کرد؛ یعنی شب را در آنجا ماند. پس در کلمه ی «بیت»، مفهوم استقرار و سکون و آرامش نهفته است. زیرا شب محل آرامش و سکون است. برای همین است که خداوند می فرماید: «و جعلنا اللیل ثباتا= ما شب را مایه ی ثبات و آرامش قرار دادیم». بنابراین، وقتی می گوییم «السلام علیکم یا اهل البیت النبوة» یعنی سلام بر شما ای کسانی که اهل خانه ی آرامش و سکون نبوت هستید. همین سلامی که به آنها می کنیم، برای ما آرامش و سکون می آورد. توجه به تفاوت معنی «نبی و رسول» معرفت زیارت ما را بالامی برد انسان تا نبی نشود، رسول نمی شود. یعنی اول باید از حالت پایین بودن و با مردم بودن، هم سطح بودن با مردم (نبی)، اوج بگیرد و ارتفاع روحی و معنوی پیدا کند، تا بتواند به الله برسد. وقتی شخص به این مقام رسید، به رسالت هم می رسد. یعنی اول نبی می شود و بعد رسول. یعنی خدا او را انتخاب می کند و می گوید: حالا که اوج گرفتی، این لیاقت را داری که از طرف من بروی و دست دیگران را هم بگیری و بالا ببری. در تفاوت معنای «نبی» و «رسول» حدود ۳۰ نوع تفاوت بیان شده که بعدا بطور مفصل در این خصوص بحث خواهیم کرد. وقتی می گوییم «اهل بیت النبوة» یعنی اهل بیت بزرگی، رشد، کرامت، ارتفاع و اوج. وقتی در کتاب های دینی کلمه ی نبی را به کار می برند و می گویند او نبی است، یعنی در بین مردم زندگی می کند و مثل مردم است. اما از نظر علمی، معنوی، معرفتی و روحی به قدری اوج می گیرد که به یک مقام و درجه ی خاصی نزد خداوند تبارک و تعالی رسیده است. بحث لغوی در این خصوص این است که نبوت از مصدر «نبو» آمده است. دو قول در مورد نبی یا نبوت بیان شده است. گاهی می گویند از نبوِ گرفته شده و گاهی هم می گویند از نباء به معنای خبر گرفته شده است. در اینجا مصدر نبوت که «نون باء واو» از مصدر نبو است، به معنای بزرگی و ارتفاع است. مرحوم مصطفوی در کتاب شریف شان که در مورد مفردات قرآن است، می فرماید: «ارتفاع الشیءٍ فی موردٍ یتوقع فیه انقفاس= ارتفاع پیدا کردن یک شیئی که در حالت طبیعی پایین است، ولی وقتی اوج می گیرد، بالا می رود». پس کلمه ی نبوت به معنای بزرگ شدن، رفعت و ترقی خاص یا رشد خاص است. بنابراین، معنای «السلام علیکم یا اهل بیت النبوة» می شود: «سلام بر شما ای اهل خانه ی سکون و آرامش و بزرگی و رفعت و مقام». در واقع این نوع سلام، زیارت و ملاقات ما با کسانی است که خیلی بزرگند و در اوج مقام انسانی قرار گرفته اند و مقرب ترین و شبیه ترین افراد نسبت به خداوند تبارک و تعالی هستند. پس وقتی به زیارت می روی و زیارت جامعه کبیره را با معرفت می خوانی، باید بدانی با کسانی روبرو هستی که عالی ترین رفعت و مقام در تخلق به اخلاق الهی و قرب به خداوند را دارند. یعنی مقامی دارند که از آن بالاتر دیگر امکان پذیر نیست. منظور از «اهل بیت النبوة» چه کسانی است؟ منظور از عبارت «اهل بیت» اهل خانه ی بزرگی است. این کلمه در اسلام و قرآن یک معنای ویژه دارد که هم شیعه و هم سنی آن را می شناسند و در آن اشتراک نظر دارند. یعنی می گویند همان پنج تن آل عبا (علیهم السلام) هستند، یعنی پیامبر، امیرالمؤمنین، حضرت زهرا و حسنین علیهم السلام. هیچ کس در این پنج نفر شک ندارد. اما اختلاف بین اهل سنت و شیعه از اینجا به بعد شروع می شود. بعضی از اهل سنت قائلند که غیر از اهل بیت، همسران پیامبر و بعضی از اصحاب حضرت عضو اهل بیت هستند، اما شیعه موافق این نظر نیست. شیعه قائل به این است که همین پنج نفر هستند با فرزندان حسین بن علی که اسامی شان هم ذکر شده است.  جالب این است که این اسامی در کتابها و روایات اهل سنت نیز نام برده شده است. یعنی پیامبر فرمود: بعد از من علی، بعد حسن، بعد حسین، بعد علی بن حسین، بعد محمد بن علی، بعد جعفر بن محمد و تا آخر. اهل سنت همه این اسمها را کاملا ذکر کرده اند و تصریح می کنند که امام زمان علیه السلام دوازدهمین نفر از ۱۲ خلیفه ای است که خداوند در روی زمین قرار داده است. پس دقت کنید که «بیت النبوة» با «بیت النبی» اشتباه نشود. بیشتر عزیزان اهل سنت، «اهل النبوة» را با «بیت النبی» یکی می گیرند. در حالی که وقتی می گوییم «بیت النبی» یعنی منزل پیامبر. یعنی همان خانه ی گلی که پیامبر در مکه یا مدینه داشته است. به عنوان مثال، اگر از کسی سوال کنیم: شما با چه خانواده‌هایی انس و رفت و آمد دارید؟ یا می‌توانید به در خانه آنها بروید و در بزنید و داخل شوید؟ مثلا می‌گوید: خانه‌ی خودم، خانه‌ی پدر و مادرم، خانه‌ی عمویم، خانه‌ی دایی‌ام، خانه‌ی خاله‌ام، خانه‌ی عمه‌ام. اینها کسانی هستند که با من قرابت نسبی دارند. پس اهل این خانه است که می‌تواند به این خانه ها برود. دوباره سوال می کنیم دیگر به خانه ی چه کسانی می توانی بروی؟ می گوید: خانه ی پدر زنم. پس رابطه یا قرابت سببی است. چون به این خانه هم می تواند برود. قبل از ازدواج و محرمیت نمی توانست به آن خانه برود و اهل این خانه حساب نمی شد، اما حالا می تواند برود. پس «اهلیت» در مورد خانواده ی همسر یا خانواده ی خودمان با دو قرابت امکان پذیر است: قرابت نسبی یا قرابت سببی. بیت النبی همان خانه ی گلی است که می شود به داخل آن رفت. در اهلیت با خانه ی زمینی پیامبر، کسانی مثل همسران پیامبر رفت و آمد دارند. حتی ابوسفیان که دشمن درجه یک پیامبر است، از اهل بیت نبی است، اما نه اهل بیت نبوت. چون دختر ابوسفیان «ام حبیبه» زن پیامبر است. این که ابوسفیان به خانه پیامبر رفت و آمد داشته، برای این بوده که اهل این خانه بوده. «اهل این خانه بوده» یعنی یک رابطه‌ی سببی با پیامبر داشته است. یعنی پدر زن پیغمبر بوده است. همچنین سایر زن های پیامبر، دوستان، اصحاب و فامیل های پیامبر که خیلی از آنها دشمن پیامبر بودند، ولی به خانه ی حضرت رفت و آمد داشتند. پس اینها اهل بیت نبی بودند. اما منظور از «بیت النبوة» خانه ی گلی پیغمبر نیست، بلکه منظور خانه بزرگی، رفعت و شرافت پیامبر است. خود اهل سنت هم در کتاب هایشان قائلند به این که فرزندان امیرالمومنین علیه السلام بعد از امام حسین علیه السلام «علی بن حسین، محمد بن علی، جعفر بن محمد، موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمد بن علی، علی بن محمد و حسن بن علی و امام زمان» هستند و همه اینها بطور کامل در کتاب های اهل سنت به اسم آمده است. ما در قرآن کریم، از اهل بیت با صفت معصومیت یاد می کنیم و در مورد آنان می گوییم: «إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیراً= محققا خداوند اراده کرده که از شما اهل بیت تمام آلودگی ها را دور کند و به تطهیر مخصوصی شما را پاک نگه دارد». این عصمت را برای آنان قائلیم و اهل بیت را کسانی می دانیم که به باطن قرآن راه دارند و در خصوص آنان می گوییم:« لَا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ[1]= هیچ کس نمی تواند به باطن قرآن راه پیدا کند، مگر پاکان». مطهر یعنی کسی که به شکل ویژه ای پاک شده است. پس اهل بیتی که قرآن معرفی می کند آن اهل بیتی هستند که معصوم هستند، نه فقط کسانی که به خانه پیامبر رفت و آمد داشته اند. چرا معصوم بودن اهل بیت مهم  است؟ چرا معصوم و بزرگ بودن اهل بیت (علیهم السلام) مهم است و در زیارت می خوانیم: سلام بر شما ای کسانی که این قدر بزرگ هستید که بزرگ تر از شما وجود ندارد؟ پاسخ این است که با شناخت معصومین، حقیقت و جایگاه خودمان را می شناسیم و می فهمیم که اصل و ریشه و خانواده ی اصلی ما چه کسانی هستند؟ باطن تک تک ما حقایق و کمالاتی است که در خانواده ی اصل و ریشه ی ما وجود دارد. پس وقتی می گوییم: «السلام علیکم یا اهل بیت النبوة» یعنی ما هم جزء این خانه هستیم. یعنی باید دقت کنید که دارید به کسانی سلام می کنید که اصل و ریشه ی شما هستند. پس بدان که اصلت کیست. بدان که چهره ی حقیقی تو چیست و چه شکلی است. خودتان را با زمین و خانواده ی زمینی تان ارزیابی نکنید. چون منشأ فساد، گناه و آلودگی و از همه بدتر، منشا غم، غصه، افسردگی و پژمردگی های آدمی، توقف در همین حد زمینی است.  یعنی وقتی تو خودت را غلط معنا کردی، مثلا زن یا مرد معنا کردی، بدبختی یا خوشبختی هایت هم بسته به جنسیتت می شود. حد تو این قدر پایین می آید که خودت را اینطور می بینی که اگر شوهرت، شوهر خوبی باشد، یا زنت، زن خوبی باشد، یا مشکلات خانوادگی نداشته باشی، احساس خوشبختی می کنی. اما اگر شوهر یا زنت بد باشد. آن وقت به هم می ریزی و دنیا جلوی چشمت سیاه می شود. چنین کسی اصلاَ حال غیب و خانواده آسمانی و خود حقیقی را پیدا نمی کند. وقتی کسی جهان بینی اش در این حد پایین شد، همین شروع انحرافش از مسیری خواهد بود که خدا در هدف خلقتش تعیین کرده بود. وقتی کسی به این بلیه گرفتار شد، هر چه تلاش کند که در کمالات دنیایی جایگاه بهتری پیدا کند، غم و غصه هایش روز افزون می شود. چون هدف زندگی را غلط تعریف کرده است. یعنی شما تا باور نکنید که از خاندان اهل بیت هستید، تمام زندگی تان با غم و غصه و افسردگی همراه خواهد بود. زمانی انسان به شادی و آرامش و قدرت می‌رسد که بفهمد وجودش جزء آل پیغمبر است. وقتی که این فهمیده شد، هرچه مصیبت آمد مثل زینب کبری می گوید: «ما رأیت الّا جمیلاً= چیزی جز زیبایی ندیدم». چرا حضرت این طور می گفت؟ چون خود را از پیامبر می دانست و سبک زندگیش را در مسیر پیامبر تعریف کرده بود. جامعه کبیره بخش فوق انسانی ما را فعال کرده و حتی زمینه دریافت وحی را برای ما فراهم می‌کند وقتی زیارت جامعه می خوانید، در حقیقت دارید راجع به خودتان حرف می زنید. یعنی این زیارتنامه، زیارتی نیست که فقط اهل بیت علیهم السلام را به شما معرفی کند، بلکه یاد می گیرید که شما هم می توانید مثل فرشتگان با آنها رفت و آمد کنید و با آنان انس بگیرید. حتی اگر زمینه اش را فراهم کنید و با آنان ارتباط درستی بگیرید، آن وقت وحی هم به شما می رسد. البته نه وحی رسالتی، بلکه وحی شخصی. یعنی اگر شخصیت انسان از زمین و غل و زنجیرهایش فاصله بگیرد و روحش ارتفاع پیدا کند، خداوند به او وحی می فرستد. مثلا خدا در مورد مادر حضرت موسی فرمود: «و أوحینا الی امّ موسی= ما به مادر موسی وحی کردیم». در حالی که مادر موسی نه از انبیا بود و نه از معصومین. اما خدا به او وحی می کند. پس ما هم می توانیم از وحی الهی، صبح و شب، در خواب و بیداری برخوردار باشیم. برای این مقصود اول باید از جهنم شهوات رهایی پیدا کنیم. چگونه می توانیم از جهنم شهوت های دنیایی نجات پیدا کنیم؟ یکی از زمینه های انس با اهل بیت علیهم السلام و دریافت وحی این است که انسان بتواند از جهنم شهوات رهایی پیدا کند. امام علی امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید: «مَنْ كَرُمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ هانَتْ عَلَیْهِ شَهَواتُهُ= هر كس براى خود احترام قائل باشد، خواهش هاى نفسانی در نظرش بى ارزش می شود». یعنی آدمی که پیش خودش بزرگ، گرامی و مهم است، قیمت و ارزش خود را خوب می شناسد و با انتصابش به خانواده اهل بیت، از شهوات، پستی ها و امیال بی ارزش دوری می کند، ‌یعنی خودش را به هر پستی، رذالت و ذلتی نمی فروشد. این همه گرفتاری و ناهنجاری که در جامعه می بینیم، به این دلیل است که افراد قیمت و خود حقیقی شان را نمی شناسند. اگر انسان معرفت و شناخت داشته باشد، از گناه متنفر می شود و گناه نزد او چنان پست و حقیر می‌شود که حتی عارش می‌آید به لذت‌های گناه نگاه یا توجه بکند. چون به خودش می‌گوید: من بچه حضرت زهرا هستم، من بچه امیرالمؤمنین هستم، من سرباز امام زمان هستم. آن وقت بیایم تن به فلان ذلت نفسانی بدهم؟  سیدالشهداء در کربلا و در خطاب به نیروهای ابن سعد فرمود: «أَلا إِنَّ الدَّعِی  بْنَ الدَّعِی قَدْ رَکَزَ بَیْنَ اثْنَتَیْنِ بَیْنَ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ وَ هَیْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ= آگاه باشید که فرومایه، فرزند فرومایه، مرا در بین دو راهی شمشیر و ذلّت قرار داده است و هیهات که ما زیر بار ذلّت برویم». دقت کنید سخنرانی حضرت کاملاً مبتنی بر اصول ریاضی است. حضرت نمی گوید یزید پسر معاویه، بلکه می گوید یک آدم بی قیمت پست و پسر یک آدم بی قیمت پست مرا مخیر کرده بین دو چیز: مرگ و ذلت. بعد می فرماید: « هَیْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ= ذلت از ما دور است». تن به سازش با ظلم و ستم و استکبار نمی توانم بدهم. درس بزرگی، درس آقایی، درس انسانیت را امام حسین (علیه السلام) در عاشورا به ما دادند. ما چگونه می توانیم از جهنم نجات پیدا کنیم و در دنیا به شادی، آرامش، قدرت، عزت و افتخار برسیم؟ این که بفهمیم بچه اهل بیت هستیم و بفهمیم از این خانواده هستیم. بفهمیم ما نه فقط شیعیان امام زمان هستیم، بلکه فرزندان حقیقی امام زمان هستیم. اگر این را فهمیدیم، آن وقت نه برای دنیا غصه می خوریم و نه احساس بدبختی و حقارت و بی کسی و بی پناهی ذلت می کنیم. پس وقتی می‌خواهیم زیارت جامعه را شروع کنیم، قیمت یادتان نرود. چون زیارت کسانی را می‌خوانیم که اصل و ریشه‌ی شما هستند و قرار است در مسیر تکاملی زندگی به این مقام برسید. در بهشت هم قرار است با آن ها تا ابدیت زندگی کنید. پس این مدت کوتاه زندگی دنیا را تحمل کن. دستت را از خانواده آسمانی ات رها نکن. چون  همین خانواده است که اوج را به شما معرفی می‌کند. پس هر چقدر از این اوج و مقام دور شوی به جهنم نزدیک تر خواهی شد. و بهشت و جهنم هر کس از همین دنیا آغاز می‌شود. به خاطر همین است که می گوییم ساختار زیارت جامعه کبیره، ساختار کاملا ریاضی است. اول اوج را به شما معرفی می‌کند و می‌گویید «السلام علیکم یا اهل بیت النبوه»، بعد شما را به آن سمت می کشاند. زیارت جامعه کبیره قیمت تو را به خودت می شناساند «سبک زندگی» و نوع عشق و علاقه‌های یک آدم، ساختار وجودی او را مشخص می‌کند. یعنی این که در خلوت و تنهایی از چه چیزی لذت می برد و حتی نوع تفریح های یک آدم، قیمت او را مشخص می‌کند. سپس همین قیمت ها و تعیین ارزشهایی که خودش برای خود تعریف و انتخاب کرده، در قالب ژن او، به نسل بعدی اش منتقل می شود. پس هر زن و مردی باید بداند که شریک ژن فرزند او کیست. بعضی ها تفریحات و خلوت هایشان را با جهنم پر می کنند و برخی هم با ابدیت ارزشهای بهشتی که از حالا همراه اهل بیت علیهم السلام می شوند. این ها تعیین کنده قیمت آدم هستند. وقتی می گویی: «السلام علیکم یا اهل بیت النبوه» در واقع قیمت خودت را می گوئی و داری همان را می خوانی. آدمی که زیارت جامعه کبیره می خواند، غصه دار نیست، افسرده و پژمرده نیست، احساس بی کسی و بدبختی و تنهایی و نکبت نمی‌کند. هیچ وقت دنیا برایش غمزده نیست، هیچ وقت احساس پوچی نمی‌کند. کسی که زیارت جامعه می‌خواند، اگر با معرفت بخواند، همان لحظه که نشسته و دارد این زیارت را می خواند، می فهمد که چقدر قیمت دارد. می فهمد که چقدر عشق در این زیارت هست. آن کسی که واقعا شرافت خواندن زیارت جامعه کبیره را دارد، نباید خودش را کوچک ببیند و گرفتار گناه بشود، نباید به خواری، بدبختی و غم و غصه بیفتد. پس سعی کنیم کارکرد جامعه کبیره را بدانیم که چیست و با آن انس بگیریم. [1] . سوره واقعه/آیه 79.

امام سجاد علیه‌السلام همه مراحلی را که ما باید در شب قدر طی کنیم تا به فیوضات الهی برسیم در این دعا گنجانده اند. فرازهایی از این دعا را در شبهای قبل شرح دادیم و امشب رسیدیم به فراز آخر، در این فراز حضرت مسئله «امید» را مطرح می کنند. در فقره قبل، حضرت به خداوند عرض کردند: «خدایا من را نسبت به ذکر و محبت خودت فراموش کار قرار نده» و در توضیح گفتیم که فراموشی یاد خدا مرگ انسان است. وقتی یاد خدا و توجه به محبت ویژه ی الهی از ذهن و دل انسان می رود، انسان دچار تنهایی و غربت می شود. وقتی انسان یاد حق تعالی و یاد مهر و محبت خداوند و همچنین یاد خانواده آسمانی و توجه ویژه‌ی آنها می‌افتد، همیشه در زندگی قوی، شاد، مطمئن، محکم، امیدوار، با انگیزه و با نشاط می شود. در فراز آخر حضرت به خداوند عرض می‌کند: «وَلاَ آیِساً مِنْ إِجابَتِكَ وَإِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّی» خیلی وقتها انسان دعا می کند و دیر به اجابت می رسد. اما مهمترین نکته در دعا این است که بدانیم دعا به هیچ وجه، بی اثر نیست. این تلقین شیطان است که برخی افراد می‌گویند: «من مدتها دعا کردم و از خدا خواستم و خدا هیچ کاری برای من نکرد و هیچ اتفاقی نیفتاد». امکان ندارد دعا بی اثر باشد و اتفاقی نیفتد. چون خداوند ما را بی‌نهایت بیشتر از خودمان و بیشتر از هر کس دیگری که روی زمین هست، دوست دارد. تک تک ما برای خدا عزیز و ارزشمند هستیم. بارها در قرآن تأکید شده که «به بنده هایم بگو: دوستشان دارم و به آنها رحمت و رأفت دارم. حتی آن موقعی که با من بد می کنند و با من دشمنی می کنند، من دوست شان دارم». چون خدا ما را آن گونه که خلق کرده دوست دارد، یعنی به بلندای ابدیت و برای جاودانگی؛ نه برای دنیا. رفتار خدای متعال با ما براساس یک محبت جاودانه است که یک مقطع آن دنیا و مقطع مهمِ آن، ابدیت و بخش جاودانه‌ی زندگی ماست. چون خداوند با همه‌ی امتداد و استمرارِ ما‏، ما را می بیند، اما وقتی ما دعا می‌کنیم و اجابت نمی شود، علتش این است که به صلاح ما نیست. مثل پدر و مادر که فرزندشان را دوست دارند و نگاه مستمر و طویل المدت به فرزندشان دارند و آنها را از خیلی چیزها منع می‌کنند، در حالی که بچه‌ها دوست دارند به آن چیزها دست یابند و آن چیزها را داشته باشند. خداوند مهربان است؛ غنی مطلق است؛ هر چقدر که بخواهد عطا کند، می‌تواند. خداوند هر چه بیشتر می‌دهد، مهربانی و جود و کرمش بیشتر می‌شود و از نعمت خدا چیزی کم نمی‌شود. همان‌طوری که در دعای افتتاح می‌خوانیم:«وَ لا تَزِیدُهُ ]یَزِیدُهُ [ كَثْرَةُ الْعَطَاءِ إِلا جُودا وَ كَرَما = و بخشش بسیارش، جز جود و كرم بر او نیفزاید». خدا رحمت و نعمت محدود ندارد که با بخشیدن به بنده هایش کم شود.   گاهی وقتها موانع شخصی و داخلی وجود دارد که مانع اجابت دعای ما می شود که باید آنها را برطرف کنیم و ربطی به خدا ندارد و خود ما هستیم که موانع اجابتیم. ما بیشتر اوقات فکر می‌کنیم چیزی که می‌خواهیم به نفع ماست. اصرار و نذر و نیاز می‌کنیم، اما بعد از اجابت دعا، پشیمان می‌شویم. می‌گوییم خدایا کاش نمی‌دادی. کاش به حرف ما گوش نمی‌کردی. زیرا ما واقعاً مصلحت خودمان را نمی دانیم. خداوند خواسته‌هایی را که برای ما ضرر دارد، نمی‌دهد، اما به جای آن حتماً یک چیز بهتر در دنیا به ما می‌دهد. یا اجابت دعا و خواسته‌ی ما را به تأخیر می‌اندازد و بعداً که ظرفیت پیدا کردیم،‏ به ما می‌دهد. و یا به ازای خواسته‌ی ما که برآورده نشده، یک چیز جاودانه و ابدی در آخرت برای ما ذخیره می‌کند. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: روز قیامت شخص وقتی که در ازای دعاهای اجابت نشده‌اش از خداوند پاداش می‌گیرد و می‌فهمد اینها به خاطر دعاهایی بوده که اجابت نشده، می‌گوید: ای کاش! هیچ کدام از دعاهای من در دنیا اجابت نمی شد. پس دعا هرگز تلف شده و ساقط شده و بی‌فایده نیست. چون شما از کریم می‌خواهید، کریم هم هیچ وقت هیچ کس را دست خالی بر نمی‌گرداند. آنچه که مهم بوده و در دعا اصل می باشد، این است که ناامید نباشیم. «وَلاَ آیِساً مِنْ إِجابَتِكَ وَإِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّی» حتی اگر زمان اجابت دعا طولانی است و به سرعت به شما نمی رسد، از دعا کردن سرد نشو‏ید. اگر جریان اجابت کُند هم باشد، شما باید دعا کنید، چون در این صورت بالاخره شما بابت هر بار دعا کردن از خدا طلبکار می شوید. یکی از چیزهایی که لذت دعا را خیلی بالا می‌برد، این است که تو دائماً از خدا طلبکار می‌شوی. یعنی خدا خودش، خود را بدهکار کرده وگرنه ما که از خدا طلبکار نیستیم. تمام هستی و وجودمان از خداست، در ذات خودمان هیچ چیز نداریم که بخواهیم از خدا طلبکار شویم. کسی حقی گردن خدا ندارد، اما خدا می‌گوید: من چون کریمم، شما هر چی از من بخواهید، از من طلبکارید. پس یکی از چیزهایی که لذت ذکر و دعا را بالا می برد، این است که شما دائماً در حال دریافت هستید؛ دریافت هایی که یا می‌بینید و لمسش می‌کنید و در زمان حال به شما می‌رسد و یا برایتان ذخیره می‌شود. خستگی در دعا معنا ندارد، مگر آدم نادان، بی‌اعتقاد و بی‌معرفت باشد. برای همین در روایت داریم، با معرفت ترین انسانها، نسبت به خدا کسی است که بیشتر دعا می‌کند و دستش بالاست. هر چقدر سطح معرفت انسان بیشتر باشد، از غیب و بی‌نهایت دریافت بیشتری می‌کند. مهمتر از اجابتِ دعا، انسِ به خداست که در حین دعا ایجاد می شود دعا کردن کفاره گناه است و مهمتر و قشنگ‌تر از اصل اجابتِ دعا، انس و علاقه و رفاقتی است که بین انسان و خدا ایجاد می‌شود. نفسی که در روز بارها و بارها با خدا انس می‌گیرد، با خدا رو در رو می‌شود و با خدا حرف می‌زند، این نفس چقدر معطر، نورانی، مهربان و بزرگ می شود. وقتی زندگی‌نامه اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم همیشه در خلوت دست شان بالا بوده و مشغول دعا بوده اند. ما می‌توانیم در هر 5 شأن وجودمان(جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلانی، و فوق‌عقلانی) دعا کنیم و خواسته هایمان را از خدا بخواهیم. نباید بگوییم بی اثر و بی نتیجه است؛ نباید از اجابت ناامید باشیم. خیلی بد است کسی بگوید من سالها در خانه خدا ناله و گریه کردم، هیچ چیز عایدم نشد. این حرفِ یک آدم کم ظرفیت و بی معرفت است، چون خود خدا می گوید: بدون اجازه و دعوت من نمی توانید با من حرف بزنید. پس اگر سالها در خانه من ناله کردی، من خودم تو را راه دادم و دوست داشتم که سالها دَرِ خانه من باشی و با من حرف بزنی:«یا من ذکره شرف للذاکرین = ای کسی که یادش مایه‌ی شرافت یاد‌کننده است». یادکننده ی خدا قیمت، شرافت، اصالت و شخصیت پیدا می‌کند، وقتی اسم خدا را می برد وجودش ناب می‌شود. بنابراین، این شرافت چیزی است که کسی نباید از آن بگذرد و آن را از دست بدهد. حتی اگر ظاهراً دعایش اجابت هم نشود، دعا یک غنیمت است؛ یک فیض عظیم است. «الدعا مخ العباده = دعا مغز عبادت است». نه فقط در ماه رمضان و شبهای قدر، بلکه باید عادت کنیم فرهنگ دعا را همیشه و در همه‌جا در خانه و محل کار و در همه جای زندگی‌مان رواج بدهیم. ساعت هایی دقایقی را خلوت کنیم و با حضور قلب و با معرفت و با فهم دست مان را به درگاه الهی بالا ببریم. به آنچه که امید نداری، امیدوارتر باش امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: « كُن لِما لا تَرجُو أرجى مِنكَ لِما تَرجُو فإنّ موسى بنَ عِمرانَ علیه السلام خَرَجَ یَقتَبِسُ لِأهلِهِ نارا، فَكَلَّمَهُ اللّه ُ عزّ و جلّ فَرَجَعَ نَبیّا، و خَرَجَتْ مَلِكَةُ سَبَأٍ فَأسلَمَتْ مَع سُلیمانَ علیه السلام، و خَرَجَ سَحَرَةُ فِرعَونَ یَطلُبُونَ العِزَّةَ لِفِرعَونَ فَرَجَعُوا مُؤمِنِینَ[1]= به آنچه امیدش را ندارى، امیدوارتر باش نسبت به آنچه که بدان امید دارى. موسى بن عمران علیه‌السلام رفت كه براى خانواده اش آتش بیاورد. اما وقتی که به کوه طور رسید، خداوند عزّ و جلّ با او به سخن درآمد و او پیامبر برگشت .ملكه سباء نیز از كشور خود بیرون آمد، اما به دست سلیمان علیه‌السلام مسلمان شد. جادوگران فرعون براى تقویت قدرت فرعون بیرون آمدند، اما به خدا ایمان آوردند و برگشتند». بنابراین، به چیزی که می‌گویی نمی‌شود و شدنی نیست، بیشتر امید داشته باش، تا آن چیزی که می‌گویی این می‌شود و ممکن است. خداوند می‌گوید: من کل دنیا را به عشق تو خلق کردم. پس تو ناامید نباش، تو خودت را کوچک نبین. خیلی از شما چیزهایی دارید که یک زمان خوابش را هم نمی‌دیدید و فکرش را نمی کردید که در خواب هم به آنها ‌برسید. اما حالا بهترش را هم دارید. علت این که حضرت می فرماید: نسبت به چیزی که امید نداری، بیشتر امید داشته باش تا چیزی که امید داری، این است که چون تو وقتی امید نداری، خودت را تنها حس می‌کنی. اما وقتی امید داری، خدا را کنارت می‌بینی. وقتی حضرت موسی و پیروانش از فرعون فرار می‌کردند و به دریا رسیدند، گیر کردند، از یک طرف فرعون نزدیک بود برسد و از طرف دیگر آب دریا بود. اینها در محاصره ماندند. بنی اسرائیل گفتند نابود شدیم. موسی فرمود: « إِنَّ مَعِیَ رَبِّی سَیَهْدِینِ[2]= پروردگارم با من است و به زودى مرا راهنمایى خواهد كرد». علی علیه‌السلام فرمود: «عِنْدَ تَنَاهِی الشِّدَّةِ تَكُونُ الْفَرْجَةُ- وَ عِنْدَ تَضَایُقِ حَلَقِ الْبَلَاءِ یَكُونُ الرَّخَاءُ[3] = به هنگام نهایت سختى، گشایش و در وقت تنگناى حلقه گرفتارى، آسایش فرا مى‌رسد». هر وقت کارد به استخوانت رسید و از همه جا ناامید شدی، تازه باید اول امیدت باشد. خدا به موسی فرمود:‌« وَمَا تِلْكَ بِیَمِینِكَ یَا مُوسَى[4] = و اى موسى در دست راست تو چیست». موسی جواب داد: این عصای من است. خداوند امر کرد: آن را بینداز! موسی به امید خدا عصا را پرت می کند و آن اژدها شد. یعنی آنجایی که تو امید نداری، امیدت را از دست نده. این خداست و فقط برای موسی چوب و عصا را اژدها نمی‌کند، بلکه برای ما هم می‌کند و این کار را کرده و باز هم می کند. اگر کمی زندگی تان را بررسی کنید، متوجه می شوید که خدا برای همه این کار را می کند. حضرت بعد از این که قاعده را بیان می‌فرمایند که امیدوار باشید، ادامه می‌دهند که چرا امیدوار باشید و داستان موسی علیه‌السلام را بیان می‌کنند که موسی رفت تا برای خانواده اش آتش بیاورد و کلیم الله شد و برگشت. آیا فکرش را می‌کرد پیغمبر شود؟ اما پیغمبر شد. ملکه‌ی سبا که دشمن حضرت سلیمان بود و خروج کرد، اما اتفاقی که افتاد این بود که تا سلیمان را دید، مسلمان شد و به همسری پیغمبر خدا درآمد. ساحران فرعون در روزی که قرار گذاشته بودند، برای جنگ با موسی از خانه شان بیرون آمدند. ولی وقتی رسیدند به موسی توبه کردند و همه مسلمان و مؤمن شدند. فرعون به آنها گفت:‌ شما را می‌کُشم؛ به صلیب می‌کشم؛ دست و پایتان را به خلاف قطع می‌کنم. اما همه گفتند: هر کاری می‌خواهی بکن. ما به موسی ایمان آوردیم. آنها رفته بودند عزیز فرعون شوند، اما دشمن فرعون و عزیز خدا شدند. آیا ما از آن ساحران کمتریم که در این شب قدر با اجابت دعایمان پذیرفته نشویم؟ امشب که شب اجابت دعاست، وقتی دستان‌تان را بالا می‌برید، خدا به دلهایتان نگاه می‌کند. سفت و محکم از خدا خواسته هایتان را بخواهید،‌ چه دنیایی و چه آخرتی، فرقی نمی‌کند. امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: با یقین و با معرفت بخواهید تا خدا به شما بدهد. و در آخر دعایی هست که هر وقت یک جایی گیر کردید، بگویید: «اللهم صل علی محمد و آل محمد، واجعل لی من امری فرجاً و مخرجاً وارزقنی من حیث احتسب و من حیث لا احتسب = خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد، و برای من در کارم فرج و نجاتی قرار بده و روزی ام را برسان از جایی که فکرش را می‌کنم و از آنجایی که فکرش را نمی‌کنم». دعا با صلوات شروع می‌شود که اسم اعظم است و همه جا کار می کند. و بعد می گوییم: از آنجایی که گمان نمی‌کنم، تو خودت مشکلم را حل کن. ببینید، چقدر به آدم قدرت می دهد. یعنی خدایا به تو امیدوارم و راه بسته نیست. یعنی خدایا! من به چیزهایی فکر می‌کنم و امیدهایی دارم، ولی تو از آنجایی که من اصلاً فکرش را نمی‌کنم به من بده. برای آنجایی که امید دارم، تلاش می‌کنم، ولی برای چیزی که امید ندارم تو از آنجا هم روزی من را بده. [1] - الأمالی للصدوق : ۲۴۴/۲۶۱ [2] - الشعراء/62. [3] - نهج البلاغه/حکمت 332. [4] - طه/17.

بر لزوم شناخت عظمت نفس انسان تاکید زیادی شده است. ساختار نفس امری مهم است و شناخت عظمت و بزرگی آن، نقش کلیدی و اساسی در سبک زندگی دنیا و نیز کیفیت زندگی انسان در آخرت دارد. چنانچه آلودگی‌ها، غم و غصه‌ها همه از نشناختن خویشتن خویش است. پس انسان اگر نفس خود را بشناسد، درک درستی از عظمت آن پیدا می‌کند و حیفش می‌آید که جز در شادی و آرامش و سلامت نفس زندگی کند. در عظمت نفس انسان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و‌آله) فرمودند: «مَن عَرَف نفسَه عَرَف ربَه = هر کس نفس خودش را بشناسد، رب خودش را شناخته است».  امیرالمومنین علی (علیه السلام) فرمودند: «لاتَجْهَلْ نَفْسَكَ فَإنَّ الجاهِلَ مَعْرِفَةَ نَفْسِهِ جاهِلٌ بِكُلِّ شَیْء= به خودت جاهل نباش. چون کسی که خودش را نمی‌شناسد، هیچ چیز را نمی‌شناسد». این روایت حضرت حاکی از عظمت نفس است. چون شناخت آن را معادل کل شیء می‌داند. در ادامه برای روشن شدن و فهم این مسئله، قوس نزول و صعود خلقت عالم را توضیح می‌دهم تا آگاهی از ساختار خلقتش به دست‌مان بیاید.  این نمودار به ما نشان می‌دهد که چرا تعابیر بلندی در عظمت نفس بیان شده و نیز مؤمن وقتی وارد بهشت می‌شود، چرا این گونه به او خطاب می‌شود: «من الحَیِّ القَیّومِ الَّذِی لایَمُوتُ الی الحَیِّ القَیّومِ الَّذِی لایَمُوتُ= از حی قیومی که نمی میرد، به حی و قیومی که نمی میرد». حی قیوم اولی خداست و دومی بنده اوست که او هم زنده پایدار است. این دلالت بر اوج و عظمت انسان دارد. همچنین انسان می‌تواند هم درجه معصوم باشد و با او محشور بشود. امیرالمؤمنین و پیامبر اکرم (علیهم السلام) فرمایشات بسیار بلندی درباره کسانی که یاوران امام زمان (علیه السلام) هستند، به‌خصوص در زمان غیبت که حضرت را یاری می‌کنند، دارند. مثلاً نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره کسانی که مهدی (عج) را یاری می‌کنند، می‌فرماید: «اوُلئكَ رُفَقَائى وَ ذَووُا وُدِّى و مَوَدَّتِى و أَكرَمُ أُمَّتىِ عَلَىَّ= آن‌ها دوستان و محبوبان من و گرامى ترین مردم نزد من هستند». حالا می‌خواهیم علت این موضوع را مشخص کنیم که نفس چگونه عظمت پیدا می‌کند و چگونه باید زندگی کنیم؟ نمودار آفرینش جهان هستی آغاز خلقت از خداست. «هو الاول». یعنی وجود مطلق که آغازکننده همه چیز است. اولین مرحله ظهور وجود مطلق، موجودی است به نام «مثل اعلی» که عالی‌ترین نمونه خداست. این موجود، نام‌های دیگری دارد که یکی از این تعابیر «نور محمد و آل محمد صلی الله علیه و آله» است. سپس عالم عقول یا فرشتگان یا مجردات هستند که از این موجود خلق می‌شوند. بعد عالم ملکوت است که آن را عالم مثال هم می‌گویند و در آخر، عالم ناسوت یا طبیعت است که پائین ترین مرحله خلقت هستی می‌باشد. بنابر این عوالم وجود شامل این موارد است: (مثل اعلی – عالم عقول یا فرشتگان یا مجردات – عالم ملکوت یا عالم مثال – عالم  ناسوت یا طبیعت). مراحل خلقت از الله تا عالم دنیا را قوس نزول می‌گویند؛ یعنی یک موجود با جلوه‌های مختلف. همه انسان‌ها از این نور بهره‌مند هستند و وقتی وارد عالم دنیا می‌شوند، با تربیت صحیح می‌توانند مسیر بازگشت به الله را بخوبی طی کنند. این مسیر برگشت همان قوس صعود است که در منابع دینی به آن معاد گفته می‌شود. پس ما سه مرحله حیات داریم: شروع از الله تا دنیا زندگی دنیائی زندگی آخرتی (که مسیر بازگشت آن از دنیاست که با وفات شروع می‌شود) نکته: زمانی می‌توانیم قائل باشیم که «معاد» وجود دارد که از جائی آمده باشیم و مدتی در آنجا بمانیم و بعد به جائی که قبلاً بودیم، بر‌گردیم. روح اصلی ما همان روح الهی است که زن و مرد ندارد و شبیه‌ترین موجود به خداست. زنانگی و مردانگی فقط مربوط به بخش دنیائی ماست. وفات، شروع زندگی آخرت است «وفات» یعنی انتقال. وقتی یک موجودی از جائی به جائی منتقل می‌شود، به این انتقال وفات گفته می‌شود. انسان با وفاتش به مرحله بعدی که برزخ یا ملکوت نام دارد، منتقل می‌شود. بعد از ملکوت و برزخ، قیامت 50 هزار ساله است که 50 ایستگاه دارد. یعنی 50 سؤال از اصول سبک زندگی انسان. از جمله سوال مهم روز قیامت علاوه بر پدر و مادر، دوست، اعضا و جوارح، سؤال از «امام» است. بعد از قیامت، حیات ابدی انسان شروع می‌شود. این مقطع از وفات تا زندگی ابدی را «آخرت» می‌گویند و انسان موجودی است که از خدا شروع می‌شود و به خدا ختم می‌گردد. حضرت علی علیه السلام (علیه السلام) می‌فرماید: «رحمت خدا شامل حال کسی می شود که بداند از کجا آمده، در کجا هست و به کجا می‌رود». عمر هر انسانی به اندازه عمر خداوند است. یعنی پایانی ندارد و جاودانه است. قرآن کریم 80 مرتبه مسئله جاودانگی انسان را متذکر شده است تا انسان متوجه ابدیت بشود. اگر ذهن‌مان درگیر ابدیت نشود، نمی‌توانیم رشد خوبی بکنیم؛ چون انسان به اندازه‌ای که خودش را می‌بیند، برنامه‌ریزی دارد. آنهائی که به آخرت اعتقاد ندارند، برنامه‌ریزی دنیایی‌شان براساس کارکرد دنیاست، اما کسی که باور کرد ابدیت و آخرت وجود دارد، سبک زندگی‌اش براساس برنامه‌ریزی ابدیت خواهد بود. هر نگاهی غیر از این باشد، نگاه غلط به انسان است و نگاه غلط باعث تصمیم‌های غلط در زندگی می‌شود. پس باید براساس اصل و نصب و حقیقت‌مان سبک زندگی خود را تعریف کنیم. توجه داشته باشید که «دنیا» رحم دوم ماست. ما در رحم دوم باید با سبکی زندگی کنیم که در اینجا بتوانیم شاد و آرام باشیم و با محبت کنار انسان‌های دیگر زندگی کنیم تا برای عالمی که بی‌نهایت بزرگتر، زیباتر و کامل‌تر از اینجاست، آماده بشویم. پس با دو مؤلفه «شادی و آرامش فردی» و «عشق و محبت نسبت به انسان‌های دیگر» در روابط اجتماعی می‌توان وفات و حیات برزخی و ابدی کامل و قشنگی داشت. بنابراین، اگر استمرار حیات خود را باور نکنیم و آن را نشناسیم، سبک زندگی‌مان در دنیا غلط از کار در می‌آید و بازتاب این تصمیم غلط در انتخاب همسر، انتخاب دوست، رشته تحصیلی، انتخاب مسافرت و مکان زندگی و سایر انتخاب‌های دیگر اثرگذار خواهد بود. اگر آخرت را نشناسیم نمی‌توانیم در دنیا سعادتمند باشیم. همان‌طور که حضرت امیر (علیه السلام) فرمودند: «خداوند دشمن می‌دارد هر عالمی به دنیائی که جاهل به آخرت است». یعنی عملش به دنیا بیش از علم به آخرت است. یعنی این آدم دشمن خداست. اگر ندانیم آخرت کجاست و خود را برای آن آماده نکنیم، چطور می‌توانیم خوشبخت باشیم. این از آن آگاهی‌هائی است که انسان می‌تواند روحش را بزرگ کند. از این رو، نفس انسان می‌تواند بی‌نهایت بزرگ باشد. همیشه عشق به بالاتر از انسان تعلق می‌گیرد و بالاتر از انسان هم یک معشوق بیشتر وجود ندارد و آن خداوند تبارک و تعالی است. اگر انسان در هر مرتبه از کمالات وجودی اش(جمادی، گیاهی، حیوانی، عقلی) دغدغه داشته باشد، روحش به همان میزان بزرگ شده و رشد پیدا می‌کند. ولی آن چیزی که انسانیت و جاودانگی ما را رشد می‌دهد، بخش انسانی است. اگر هم به رشدهای دیگر می‌پردازیم، باید به اندازه‌ای باشد که به رشد انسانی لطمه‌ای وارد نشود. مثلاً ممکن است یک فرد با مدرک فوق لیسانس و دکترا آدم خوبی باشد ولی بعد از آن که دکترا گرفت، از معشوق اصلی‌اش باز بماند و این نقطه شروع سقوط او خواهد بود. پس اولین و مهمترین کاری که یک انسان باید بکند، این است که طراحی سبک زندگی اش به گونه‌ای باشد که مانع بی‌نهایت شدن او نشود. این که در روایت سفارش به تقوا شده، به این خاطر است که جلوی رشد کمالات چهارگانه انسان را بگیرد. تقوا فقط در حیطه گناه نیست. بلکه در کمالاتی است که جلوی رشد حقیقی انسان را می‌گیرد و او را محدود می‌کند. اگر شما دغدغه، عشق و محبت به هر کدام از پنج بخش کمالات وجودی تان را داشته باشید، در آن جهت رشد می‌کنید. ولی معلوم نیست این رشد با قدرت روح ما نیز، سازگاری داشته باشد. رشد و بزرگی نفس زمانی حقیقی است که ما را به اهل‌بیت (علیهم السلام) و اسماء الهی تربیت بی‌نهایت کند. این یعنی رشد مثبت. پس در سبک زندگی و انتخاب‌هایمان مراقب باشیم تا هر چیزی که جلوی سرعت و قدرت ما را به سمت آخرت می‌گیرد،‌ از آن دوری کنیم. نباید کوچک بمانیم و در دنیا معطل شویم. در جلسه آینده وارد این مباحثی خواهیم شد: بزرگی و قدرت چیست؟ شجاعت چیست؟ چرا ضعف و ترس و اضطراب ها به سراغ نفس انسان می‌آید؟