قرآن كریم شامل همه حقایق است تمام ذات انسان‏ و وجود را معرفى كرده است، به خصوص مهمترین موجود و در واقع تنهاترین موجود را، یعنى خداوند تبارك وتعالى. حقیقتاً اگر كسى با قرآن انس بگیرد؛ همیشه دلش شاد و روشن است، دائم روشنى می ‏گیرد. به گزارش منتظران منجی «عج»، جلسه دوم «ولایت»، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که عناوین آن در زیر می آید: 1. آیه قرآن: اى مردم تحقیقاً از جانب ربّ ‏شما براى شما یك دلیل روشن و نور آشكار نازل كردیم. 2. آیه قرآن: این قرآن مایه بصیرتى است و هدایت و رحمتى است از جانب پروردگار شما، فقط براى كسانى كه اهل ایمان هستند. 3. خداوند آهن را آفرید، این آهن براى شما رحمت است و براى عده ‏اى از شما مایه هلاكت است. 4. ازجانب ربِّ شما براى شما مایه بصیرتى آمد كسى كه از آن استفاده كرد می بیند و كسى كه چشم خود را نسبت به این حقایق ببندد كور است. 5. امام صادق‏ «علیه‌السلام» می‌فرمایند: قرآن هدایت است از گمراهى و بیان است از كورى و محافظ و نگهدار است در مقابل لغزش و نور است در برابر تاریكى. 6. ممكن نیست كسى دچار مشكل و اختلافى شود و در قرآن پیدا نكند، حتماً در قرآن برای آن راه حل پیدا خواهد شد. 7. قرآن كریم شامل همه حقایق است تمام ذات انسان‏ و وجود را معرفى كرده است، به خصوص مهمترین موجود و در واقع تنهاترین موجود را، یعنى خداوند تبارك وتعالى. 8. قرآن را عربى نازل كردیم كه شما بتوانید فكر كنید، تعقل كنید، پس باید در آن تعقّل كرد كتابى است كه با عقل سر و كار دارد. 9. اولین مرحله براى فهم قرآن این است كه با لفظش بتوانید ارتباط خوبى برقرار كنید، یعنى زیاد تكرار كنید. 10. خدا می ‏فرماید: من ربّ شما هستم به خاطر شأن ربوبیّتم این را براى شما فرستادم پس حتماً در سیرمان به سمت بى‌نهایت این نقش دارد. 11. ما همیشه دچار خود فراموشى هستیم، ترجیح می دهیم سائر رشته‌ها و سائر كتابها را بخوانیم، امّا كتابى را كه خدا نازل نموده است سرمایه گذارى نمی كنیم. 12. در قیامت درجات بهشت به اندازه آیات قرآن است و مى‌گویند بخوان و بالا برو ، در اینجا باید می ‏خواندى و بالا می ‏رفتى. 13. حقیقتاً اگر كسى با قرآن انس بگیرد؛ همیشه دلش شاد و روشن است، دائم روشنى می گیرد. 14. اذا ذَكَرَ اللَّه و جَلَّت قُلوبِهِم و اذا تُلیَّت عَلَیهِم آیاتِه زادَتهُم ایماناً، این حدّى است كه خدا براى آدم‏هاى سالم گذاشته است. 15. وقتى شدّت بیماری زیاد باشد، انسان احساس بدبختى در انسانیّت در آن چیزى كه برایش خلق شده نمی كند. 16. یكى از اصول طبیعت این است كه دائماً به انسان نیازهاى كاذب را تزریق می ‏كند. 17. قرآن خود را مجانی در اختیار هر كسى قرار نمی دهد می فرماید: (لایَمَسَّهُ اِلَّا المُطَهَّرون). 18. پیامبر «صلی‌الله‌ علیه‌وآله‌و سلم» می‌فرمایند: كسى كه قرآن را یاد بگیرد و به آن عمل نكند و حبّ دنیا را به قرآن ترجیح دهد؛ مستوجب غضب و سخط خداوند می ‏شود. 19. حكایت جامعه بشر در رابطه با قرآن و اسلام است‏ كه، پشت‌شان را به نور كرده‌اند و براى خود بساطى راه انداخته ‏اند.

هر ابزاری گواهی می دهد که برای چه کاری ساخته شده و چه کاربردی دارد. اقیادِ زمان دار مانند (مُذ) اگر در کنار اشیاء بیایند آنرا زمان دار می کنند. درست برخلاف زمانی که در مورد خداوند بکار برده می شوند. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه هشتم «شرح خطبه امام رضاع (۳)»، استاد محمد شجاعی به  ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید: فراز بیست و پنجم: انّما تحدّا لا دوات انفسها و تشیر الاله إلی نظائرها، و فی الاشیاء یوجد فعلها منعتها مذالقدمه و حمتها قد الازلیّه و جنّبتها لو لا التکلمه. آلات فقط خود را محدود می سازند و هر آلتی به نظیر خود دلالت می کند و عمل کرد آنها در اشیاء نمود می یابد. (مذ= ازکی) مانع قدیم بودن آنها می شودو (قد= به زودی) آلات را از ازلی بودن نگاه می دارد و (لولا= اگر چنان نبود) آنها را از به کمال رسیدن دور می سازد. نکته ی اول: کلمات آلات و ادوات، خود نشاندهنده ی محدودیت یک ابزار و توانایی انجام یک سری کارهای خاص می باشد. مثلاً انبردست کاری را می تواند انجام دهد که چکش نمی تواند. یا ترازو، اختصاص به کاری دارد که دماسنج برای آن ساخته نشده است. پس ابزار یعنی چیز محدودی که دیگران می توانند از آن استفاده کنند. نکته دوم: از سویی هر ابزار تنها وابسته به جنس یا ماده ی هم سنخ خویش است که بتواند با برقراری ارتباط با آن، کارِ مخصوص خویش را به انجام رساند. مثلاً دما سنج به هوا نیاز دارد تا بتواند دمایش را اندازه گیری کند، اما هرگز نمی تواند میزان اکسیژن خون را نشان دهد. یا آچار فرانسه برای انجام کار خویش نیازمندِ حضور پیچ است و ... پس هر ابزار، به جنس هم سنخ خویش برای فعالیتِ محدودش نیاز دارد. نکته سوم: هر ابزاری گواهی می دهد که برای چه کاری ساخته شده و چه کاربردی دارد. اقیادِ زمان دار مانند (مُذ) اگر در کنار اشیاء بیایند آنرا زمان دار می کنند. درست برخلاف زمانی که در مورد خداوند بکار برده می شوند. قید (قد) که برای قطعیتِ فعل در زمان حال بکار می رود و زمان گذشته را به حال نزدیک می کند، اگر در کنار اشیاء بیاید آنها را محدود کرده و از ازلیت باز می دارد. قید (لولا) نیز زمانی بکار می رود که در جریان روند کاری و یا تحققِ هدفی، مانعی بوجود آید. که حضور این قید در کنار اشیاء نشاندهنده ی ضعف و محدودیت و وابستگی اشیاء به یکدیگر است.

استاد شجاعی: رذایل در انسان‌ها، به باطنِ آنان هیبتی حیوانی می‌بخشند، و نگهداری آنها در نفس، به معنای حبسِ فشار و آتش در نفس می‌باشد. بنابراین مبارزه با رذایل، فعلی واجب از نگاه هر انسان عاقلی می‌باشد. قلبی که دلتنگ امام زمانش است، بداند که امام زمانش نیز دلتنگ اوست، به این حالت، در اصطلاح علوم معرفتی، «اتصال عشق، عاشق و معشوق» اطلاق می‌گردد. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه سیصد و بیست و پنجم «خانواده آسمانی»، استاد محمد شجاعی به ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید: عاشق خودت که شوی، راه آسمان باز می‌شود... در جلسه گذشته با این روایت از امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» آشنا شدیم که: - خودتان را از تندیِ بخل، کینه، خشم و حسد حفظ کنید و برای مبارزه با هر کدام از آنها، از جنگ افزارهایی چون اندیشه در عاقبت خُلق، مبارزه با رذیله، طلب فضیلت، اصلاح کار آخرت و لزوم بردباری کمک بگیرید. و آموختیم که از نگاه پدر آسمانی ما حضرت علی «علیه‌السلام»، پنج اسلحه زیر جنگ‌افزارهایی قدرتمند و کارآمد برای حذف رذایل از باطن و رسیدن به سلامت نفس و باطن انسانی می‌باشند؛ 1ـ اندیشیدن در عاقبت رذیله                      2ـ مبارزه با رذیله               3- طلب فضیلت                 4- اصلاح امرِ آخرت 5ـ لزوم بردباری   خوب است بدانیم که این پنج اسلحه‌، در حقیقت پنج بُعد اصلی و مهم از یک مراقبه صحیح در مسیر انسانی بوده و انسان‌ها بدین وسیله قادر به حذف بیماری‌های اخلاقی و روحی گوناگون از نفس خویش خواهند بود.   اما فراموش نکنیم که ابتدایی‌ترین قدم برای ترک رذایل، قبل از توجه به بیماری و مبارزه با آن، رسیدن به نگاهی حقیقی به خویش و در نتیجه عشق به خود در مقیاس ابدی است. انسانی که تصمیم به مبارزه با ضعف و بیماری‌های اخلاقی خود گرفته است، باید قبل از هر چیز، «خودِ» ابدی‌اش را شناخته و به بلندای ابدیت عاشقِ این «خودِ حقیقی‌اش» شود. برای این منظور ابتدا باید «بهشت» و «جهنم» را باور کرد. البته مهمتر از باورِ جهنم، یقین به بهشت است که می‌تواند در انسان انگیزه و رغبت برای مبارزه با نفس ایجاد نماید. «بهشت» یک حیاتِ طبیعیِ حداقل در شرایط ابدی است. کسی که بهشت را باور نموده و آن را از آنِ خود می‌داند، با خیالِ بهشت و نعمت‌های گوناگون آن نیز به قدرت رسیده و از آن لذت می‌برد.   در گذشته آموختیم که بیداری (یقظه) زمانی حاصل می‌شود که انسان باور می‌کند، تنها یک زن و یا یک مرد نیست و سطح آرزوها، آرمان‌ها، هوس‌ها و دغدغه‌هایش به گستره‌ای فراتر از یک زن و یا مرد، تعلق می‌گیرد. آرزوهای او دیگر در حیطه مسائل جنسی، فرزندان، سلامت، بیماری، مسائل اجتماعی و ... تحریف نمی‌شود، بلکه جنس آرزوهایش، هم جنس حقیقت ابدی‌اش بوده و در قلب او جریان دارد.   کسی که خودش را درست شناخته، هرگز به خودکم‌بینی مبتلا نمی‌شود چرا که آخرت را از آنِ خود دانسته و با آن زندگی می‌کند. لذا در قلب او همواره موجی از سازندگی و نشاط در جریان است. اساساً کسی که خدا را انتخاب می‌کند، به یقین او نیز منتخب پروردگارش خواهد بود، چرا که آغوش اِله ما همواره برای پیوندِ ما، باز است: «ما کانَ لله، کانَ الله لَهُ؛ هر که از آنِ خدا شد، خداوند از آنِ او خواهد بود.»   حضور هوس‌های بلند مانند دغدغه‌ی رسیدن به الله، معیّت با خانواده آسمانی و پیوند با غیب، نشانه‌ی پذیرش از سوی آنان است. قلبی که دلتنگ امام زمانش است، بداند که امام زمانش نیز دلتنگ اوست، به این حالت، در اصطلاح علوم معرفتی، «اتصال عشق، عاشق و معشوق» اطلاق می‌گردد. بنابراین حضور دغدغه‌های ارزشمند در قلب کسی، حاکی از ارزش و قیمتِ بالای این قلب داشته و علامتِ بیداریِ آن می‌باشد.   قطعاً چنین انسانی که عاشقِ خود حقیقی و حیاتِ جاودانه‌اش شده است، از هر آنچه که میان او و معشوقش فاصله انداخته و زندگی ابدی‌اش را تهدید می‌کند متنفر است. چرا که عشق و نفرت دو روی یک سکه‌اند، و اساساً هر جا عشقی وجود دارد، قطعاً تنفری هم در میان است.   کسی که یقین یافته است آتش کینه، حسادت، عصبانیت، بدبینی، غم‌های بیهوده دنیایی و ... قادر است حجم عظیمی از دارایی‌های بهشتِ او را نابود نموده و خیل کثیری از دوستان بهشتی‌اش را از بین ببرد، قلباً از خُلق‌های زشت متنفر شده و به هیچ وجه از آنها لذت نمی‌برد.   اساساً احساس لذت از یک گناه، نشانه آن است که شخص هنوز به بیداری نرسیده و خود را به عنوان موجودی ابدی باور نکرده است. لذا به علت حضور در مرحله غفلت (خواب) می‌تواند از لذت‌های وهمی و خیالی و ... لذت ببرد. بنابراین باید ابتدا بیدار شد و حقیقت خود را باور نمود. سپس با جنگ افزارهایی که امیرالمؤمنین «علیه‌السلام» آنها را برایمان برشمرده است به جنگ با رذایل رفته و آرام آرام به سلامت قلبمان نزدیک و نزدیک‌تر شویم. اکنون به بررسی این پنج اسلحه به صورت مجزّا می‌پردازیم.   1- اندیشیدن در عاقبت رذایل تفکر در عواقبی که رذایل اخلاقی با خود به دنبال دارند، از اصلی‌ترین عوامل بازدارنده انسان از ابتلای به آنها و یا عادتِ به آنهاست. چرا که گاهی انسانها بدون توجه به پیامدهای بیماری‌های اخلاقیِ خود، شیفته این عاداتِ گناه‌آلود شده و قادر بر ترک آنها نمی‌باشند. به عنوان مثال انسانی که با بیماری «وسواس» در خود انس گرفته و به آن عادت نموده است، تا عواقبِ هولناک آن را باور ننماید قادر به جدا شدنِ از آن نخواهد بود.   «تفکر» اولین جنگ افزارِ نبرد با رذایل نفس است. تفکر در این موضوع که اگر من با بیماریِ حسادت به برزخ متولد شوم، چه عاقبتی در انتظارم خواهد بود. بدبینی، خودشیفتگی، بی‌انصافی، پرخاشگری، تنبلی و تن‌پروری، زودرنجی و ... . هر کدام چه هیبتِ هولناکی به باطنِ من خواهد بخشید؟ ...   خوب است بدانیم که اولین اثر بیماری‌های اخلاقی در انسان، سلب شادی و آرامش از نفس او می‌باشد. بدین ترتیب او علاوه بر آخرتِ دردناک، دنیای ناآرامی را نیز تجربه خواهد کرد. قیمت تفکر در نگاه خداوند از عبادتِ 60 سال، بالاتر است. «حُر بن یزید ریاحی» به وسیله تفکر، از پایین‌ترین درجات دوزخ به بالاترین مراتب بهشت صعود نمود. مرکَبِ رساننده تفکر بود که دهها نفر از لشکر عمر سعد را به لشکر حسین ملحق نمود. و اساساً علتِ آشتی میلیونها گناهکار با الله، تفکر بوده است. از همین رو هر آنچه که فرصت تفکر را برای انسان فراهم آورده و او را به اندیشه وادارد، عامل و فرصتی بسیار مبارک در زندگی او می‌باشد. لذا در روایات آمده است که تمام موجودات عالم برای کسی که در جهت کسب معارف الهی قدم برداشته و در این معارف اندیشه می‌کند، استغفار می‌نمایند.   اما فراموش نکنیم که شیاطین انس و جن، از تفکر انسانها، بسیار در هراس‌اند. به همین سبب به وسیله طراحیِ ابزارها و فرصت‌های سرگرم کننده و مشغول نمودن انسانها بدین ابزارها، فرصت تفکر را از آنان سلب می‌نمایند.   جذابیت این نوع طراحی‌ها، برای بخش حیوانی، به قدری زیاد است که اساساً انسان توان فکر کردن به اینکه «از کجا آمده است و قرار است به کجا منتقل گردد» را ندارد. شعار بزرگ قرآن برای هدایت انسانها، استفاده از ابزار تفکر و تدبّر است: «أفلا یتدبّرون القرآن، أم علی قلوبٍ اقفالها» (سوره محمد، آیه 24) آیاتی از قرآن که پیرامون جهنم و عواقب گناهان سخن می‌گوید و یا آیاتی که بهشت و پاداش‌های طاعت خداوند را بر می‌شمرد، همگی برای به فکر واداشتنِ انسانها طراحی شده‌اند.   تدبر، به معنای نگریستن در عاقبت امری می‌باشد. اینکه آینده این «امر خاص» به کجا منتهی می‌گردد. این سؤالِ بسیار مبارک، قطعاً عاملی قدرت دهنده برای صعود از نردبان انسانیت است و اگر ذهن کسی را به خود مشغول نماید، سرگرمی‌ها و مستی‌های دیگر را از او می‌رُباید. جوانانی که در اوج مستی‌های جوانی به چنین سؤال مبارکی مشغول می‌گردند، از نگاه حضرت علی «علیه‌السلام»، جوانان بسیار مبارک و مقدسی می‌باشند، چرا که از نیروها و عشق‌های این دوره زیبا از زندگی خود در جهت عشق‌بازی با غیب و تشبّه به خانواده آسمانی خود و در نهایت تشبّه به الله استفاده می‌کنند.   خوب است برای یک بار هم شده این سؤالات را از خود بپرسیم؛ چرا نفس من برای ارتباط با غیب اشتیاق ندارد؟ چرا من مشتاق ملاقات با خانواده آسمانی‌ام نیستم؟ چرا من با تلاوت قرآن به مستی نمی‌رسم؟ و ... تمام این پرسش‌‌ها، ریشه‌ای در نفس ما دارند که باید به واسطه تفکر این ریشه‌ها را بیابیم. قدم دوم بعد از یافتن ریشه‌ها، تصمیم مؤثر و جدی برای حذف آنها از روحمان می‌باشد.   2- مبارزه با رذیله جهاد با نفس، یک وظیفه واجب برای هر انسان است که نتیجه‌ی رشد انسانیِ او خواهد بود. اگر کسی اهل مبارزه و جهاد با نفس نباشد، اساساً «انسان» نیست. استعدادهای بی‌نهایت انسان، بدون درگیرشدن با نفس و مبارزه با شیطان، شکوفا نخواهند شد. هزاران اسم از اسماء خداوند، به صورت بالقوه در نفسِ تمام انسان‌ها وجود دارد که بدون قرار گرفتن در شرایط تضاد و مبارزه و درگیر شدن با نفس در چنین شرایطی، به فعلیت نخواهند رسید.   خداوند حکیم از مجرای ربوبیّت خویش، همواره مؤمن را در میان 5 شدّتِ زیر وارد می‌کند تا در چنین شرایطِ تضادی بتواند سر از خاکِ طبیعت بیرون آورده، رشد کند، قد بکشد و شکوفه دهد: 1- مؤمنی که حسادت او را در دل دارد.                                    2- منافقی که بغض او را در دل دارد. 3- کافری که با او می‌جنگد.                                                            4- شیطانی که او را گمراه می‌کند. 5- نفسی که دائماً با آن درگیر است. این 5 شدّت، در حقیقت پنج باشگاه قدرتمند و مبارک برای انسانی هستند که در حال حرکت به سمت الله بوده و روز به روز به باطنی زیباتر، قوی‌تر، ورزیده‌تر و انسانی‌تر دست می‌یابد.   رذایل در انسان‌ها، به باطنِ آنان هیبتی حیوانی می‌بخشند، و نگهداری آنها در نفس، به معنای حبسِ فشار و آتش در نفس می‌باشد. بنابراین مبارزه با رذایل، فعلی واجب از نگاه هر انسان عاقلی می‌باشد.   اما فراموش نکنیم که تنها تا زمانی که در رحم دنیا، زندگی می‌کنیم می‌توانیم برای رسیدن به سلامت باطن، بجنگیم و این تنها کار مهم و ضروری ما در رحم دنیا به شمار می‌آید. ما برای آماده شدن، جهت یک تولد سالم، مبارک و باشکوه، فرصتِ زیادی نداریم، چه رسد به اینکه بخواهیم این فرصتِ اندک را با زینت‌های موجود در این رحم تلف نموده و مشغولِ اموری شویم که در زندگی ابدی‌مان هیچ کاربردی ندارند.   اگر کسی «خود حقیقی‌اش» را شناخت، از بیماریهای روحی خود متنفر می‌گردد. او با آغوش باز از کسانی که نسبت به او انتقادی داشته و ایرادی از او را متذکر می‌گردند، استقبال می‌کند. حقیقتِ موضوع آن است که باید از چنین کسانی تشکر نموده و از کشف ایرادها و بیماری‌هایمان خوشحال شویم. چرا که ریشه‌یابی بیماری‌ها در نفس، اولین قدم برای حذف آنهاست. که این افراد، یاری کنندگان ما در این اولین گام بوده‌اند.   به خشم آمدن، ناراحت شدن، کینه برداشتن از ایرادگیری و یا انتقاد دیگران نسبت به ما، قطعاً ما را از چشم خداوند خواهد انداخت. اگر ایرادی بر ما وارد نبود، باز هم کفاره گناهان ما بوده و رشددهنده می‌باشد، تمرین کنیم که انتقادهای دیگران را با شیرینی بپذیریم. زیرا انسانیت ما زمانی مشخص می‌گردد که در برابر ایرادگیری‌ها، انتقادها و نق و قرهای دیگران، در مقام دفاع و خشم برنیاییم.   فراموش نکنیم که برای مبارزه با رذایل، باید نگاه خود را به هدف متمرکز نموده و برای رسیدنِ به آن، موانع را از نفسمان برداریم. اما مراقب باشیم در این مسیر، آلودگی محیط و گناهان اطرافیان‌مان، مانعِ مبارزات ما در جهت رسیدن به سلامت نفس نگردد. گاه انسان در محیطی قرار می‌گیرد که تمام افراد آن در جهت دور شدنِ از هدف گام بر می‌دارند و او ناگزیر به حرکت در جهت خلافِ حرکت دیگران و به سمت هدف می‌باشد.   اساساً صبر بر تنهایی در جهت رسیدن به سلامتِ نفس، از نشانه‌های یک عقل قدرتمند است: «الصّبر علی الوحده، علامه قوّه العقل» یادمان باشد که برای رسیدن به جاودانگی، خودمان را با انسانهای بزرگ مقایسه کنیم!   والحمدلله رب العالمین

معنای ربّ بودن از آن اوست هنگامی که تربیت شونده ای وجود نداشته باشد و حقیقت الهیت و معبود بودن برای اوست، هنگامی که هیچ خداپرستی نبود. او عالم بود، در حالی که معلومی وجود نداشت. و خالق بود، در حالی که مخلوقی وجود نداشت. و برای او بود معنای شنیدن و هنوز شنیده شده ای نبود. به گزارش منتظران منجی «عج»، در جلسه ششم «شرح خطبه امام رضاع (۳)»، استاد محمد شجاعی به  ادامه بحث پرداختند که شرح آن در زیر می آید:   فراز بیست و سوم: له معنی الربوبیّه اذ لا مربوبٌ و حقیقه الاهیه، اذلا مألوه، و معنی العالم و لا معلوم و معنی الخالق و لا مخلوق و تأویل السّمع و لا مسموع.   معنای ربّ بودن از آن اوست هنگامی که تربیت شونده ای وجود نداشته باشد و حقیقت الهیت و معبود بودن برای اوست، هنگامی که هیچ خداپرستی نبود. او عالم بود، در حالی که معلومی وجود نداشت. و خالق بود، در حالی که مخلوقی وجود نداشت. و برای او بود معنای شنیدن و هنوز شنیده شده ای نبود. امام رضا «علیه‌السلام» در این فراز به تفکر جاهلانه خاتمه داده و حقیقت را روشن بیان می فرماید. عقیده ی بسیاری از صاحبان علم بر آن بود که خداوند به اقتضای اسماء خود، مجبور است که دائماً خلق نماید. به این معنا که خداوند از آنجا که کریم است، رحمان است، جواد است، خالق است و رحیم است و ... بالاجبار باید دست به خلق موجودات بزند. اما امام رضا «علیه‌السلام» درست در نقطه ای از خطبه که ذهن مخاطبان را به تصویر شفافی از خداوند رسانده و بر قدرت درک شان افزوده است، به روشنی خط بطلان بر این تفکر کشیده و حقایق را بیان می کند؛ کمالات خداوند با ذات او یکی بوده و هست، چه خلق کند، چه خلق نکند، او ذاتاً عالم است، چه معلومی وجود داشته باشد، چه نداشته باشد. او ذاتاً سمیع است، چه شنونده ای برایش وجود داشته باشد، چه نداشته باشد. سمیع به معنای شنواست، نه دارنده ی گوش. خداوند با ذات خویش می شنود نه با گوش. پدیده ی خلق از جانب خداوند، تنها به اراده ی او بر می گردد. هرگاه اراده کند، خلق می کند، و هرگاه نخواهد، خلقی صورت نمی گیرد، ولی او همچنان ذاتاً خالق خواهد بود.