بحثمان درباره «نمیمه» و «بدگویی» است. انسانی که پشت کسی بدگوئی می‌کند یا آبروی کسی را می‌برد؛ مشمول عنوان «نمیمه» می‌شود؛ اما گاهی هم لازم است انسان بد کسی را بگوید که موارد خاصی دارد. یکی از آن موارد جایز، مشورت است. اگر از شما در مقام مشورت سؤال کردند که مثلاً ما می‌خواهیم با این فرد معامله کنیم؛ یا می‌خواهیم با دختر یا پسر خانواده ای‌ ازدواج کنیم؛ یا یک شراکتی راه بیاندازیم؛ در این مواقع بهتر است در جواب بگویید: "مصلحت نیست" یا "بهتر است که این کار را نکنید" یا " مناسب نیست". در همین حد و نه بیشتر. گاهی طرف مقابل، قانع نمی‌شود و از شما دلیل می‌خواهد. در اینجا ممکن است شما ده عیب از فرد مورد نظر سراغ داشته باشید، اما لازم نیست هر ده عیب را بازگو کنید. کمترین عیب را انتخاب ‌کنید و بگوئید. مثلا به این دلیل صلاح نیست ایشان همسر شما بشود. درست است که در مقام مشورت می‌توانیم بد بگوییم یا غیبت کنیم، اما این بدگویی و غیبت منوط به این است که از ما بخواهند یا کسی با ما مشورت کند. نکته بعد این که باید به حداقل ها اکتفا کنیم. مثلاً شما در یک مجموعه‌ای کار می‌کنید. حالا رئیس بالادستی شما یک اشتباه و خطائی دارد. شما نمی‌توانید در مورد آن با همکارانتان حرف بزنید و چیزی در موردش بگویید. چون همکاران هم مثل شما هستند و نمی توانند برای برطرف کردن آن عیب، کاری انجام بدهند. گفتن این مشکل فقط برای کسی جایز است که بتواند جلوی کار نادرست مدیر بالادستی را بگیرد. اما اینکه بخواهی به همکاران و کسان دیگر بگویی یا موج‌سازی و جریان‌سازی کنی،  قطعاً کار حرامی است. حالا چه  این عیب یک عیب کاری باشد یا عقیدتی یا عملی یا یک عیب اخلاقی باشد. فرقی نمی‌کند. سخن‌چینی عین بی دینی است بعضی از خُلق ها آنقدر بد و زشتند که جزء گناهان کبیره محسوب می شوند. عذاب و آتش هم دارد و نیز به اسم مادر گناهان نامیده می شوند؛ یعنی بقیه اخلاق و زشتی‌ها را هم شامل می‌شود. مثل بخل و خساست. کسی که بخیل و خسیس است، تنگی روح دارد، گرفتگی روح دارد، این خلقش منشأ خیلی از فسادها و گرفتاریها می شود.   صفت نمیمه یعنی سخن‌چینی، این است که حرفی که امانت بوده را در جایی بیان کند یا از یک نفر یک حرفی را شنیده یا مشکلی دیده، بعد آن را به دیگران بگوید. این خوی مساوی است با بی‌دینی. چون یک گناه ساده نیست. سوال: چرا سخن چینی عین بی‌دینی است؟ امیرالمؤمنین علی (علیه السّلام) در پاسخ این پرسش می‌فرمایند: «اَلنَّمِیمَةُ شیمَةُ المارِقِ= سخن‌چینى، خصلتِ كسانى است كه از دین خارج شده‌اند».  یکی از گروه‌هایی  که با امیرالمؤمنین جنگیدند، مارقین بودند. مارق یعنی کسی که از دین خارج شده. خوارج را نیز مارقین می‌گویند. حضرت در روایت فوق، بدگویی و سخن‌چینی را شیوه افرادی می‌داند که از دین خارج شده اند. ببینید چقدر خطرناک است. یعنی اینقدر انسان را ساقط می‌کند. حالا بگو من دائما ختم قرآن و صلوات دارم، مکه و کربلا می‌روم، چقدر روزه می‌گیرم، چقدر نماز شب می‌خوانم. مشکل این است که تو اصلاً دین نداری. کسی که سخن‌چین است، رازدار نیست، امانتدار نیست، یک حرفی را برمی‌دارد می برد جایی دیگر منتقل می‌کند و با آن فتنه درست می‌کند، دیگران را آلوده می‌کند، ذهنها را مشوش می‌کند، او آدم بی‌دینی است. حالا هر چقدر هم زحمت بکشد تا وقتی این صفت را دارد، چیزی برایش نمی‌ماند. هر زحمتی هم بکشد، همه‌اش هدر می‌رود و خراب می‌شود. چرا سخن چینی عین بی دینی است! از امام صادق علیه‌السلام سؤال کنیم که چرا سخن چینی مساوی با بی دینی است؟ تعبیر خیلی تکان‌دهنده و عجیبی رابیان می دارند. حضرت می فرماید: «إنّ مِن أكبَرِ السِّحرِ الَّنمیمَةَ یُفَرَّقُ بها بَینَ المُتَحابَّینِ ویُجلَبُ العَداوَةُ علَى المُتَصافِیَینِ ویُسفَكُ بها الدِّماءُ ویُهدَمُ بها الدُّورُ ویُكشَفُ بها السُّتورُ ، والَّنمّامُ أشَرُّ مَن وَطئَ علَى الأرضِ بقَدَم = از بزرگترین جادوها، سخن چینى است، [زیرا] با سخن چینى میان دوستان جدایى افكنده مى شود، یاران یكدل را با هم دشمن مى كند، به واسطه آن خون ها ریخته مى شود، خانه ها ویران مى گردد و پرده ها دریده مى شود. آدم سخن چین بدترین كسى است كه روى زمین گام برمى دارد» آدمی که بدگویی و سخن چینی می‌کند، از بزرگترین جادوگرهاست. چون همه تعادلها را بر هم می زند. بزرگترین و بیشترین فجایع را هم درست می‌کند. آدم بدگو میان دوستان و افرادی که با هم خیلی دوست هستند، فاصله می‌اندازد. مثلاً بین زن و شوهر، دو باجناق، دو جاری، بچه و فرزند، پدر و مادر، بین دو دوست، دو همکاران و... در مذمت «اختلاف افکنی» گفته شده که در اسلام بعد از شرک به خدا، هیچ گناهی بزرگتر از این نیست. در روایت نقل است: «الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ= فتنه از آدم‌کشی بدتر است». اولین چیزی که در روز قیامت در باره ی حق‌الناس ها از آن سؤال می‌شود، «الدم» خون است. آیا خونی به گردنت هست یا نه؟ نامه عمل را می‌آورند می‌بینند که شخص صدها نفر را کشته. خودش می‌گوید کسی را نکشتم. درحالی که نمی فهمد با اختلاف‌انگیزی و فتنه‌گری چقدر آدم کشی در نامه عملش ثبت شده. از جمله کارهایی که سخن چینی می کند، عبارت است از: «ویُجلَبُ العَداوَةُ علَى المُتَصافِیَینِ= جلب عداوت می‌کند، یعنی میل و تمایل به کینه و دشمنی را در دل انسان‌ها ایجاد می‌کند؛ «ویُسفَكُ بها الدِّماءُ= خونها به خاطرش ریخته می‌شود؛ «ویُهدَمُ بها الدُّورُ= شهرها و خانه‌ها به واسطه اش ویران می‌شود؛ «ویُكشَفُ بها السُّتورُ= رازها، پرده‌ها دریده می‌شود. رازهای افراد برملا می‌شود.  کسی که بدگویی یا سخن‌چینی می‌کند، اولین کسی را که می‌کُشد، خودش است. او الان متوجه نیست که با خودش چه کار می‌کند. حالا آیا شما می‌توانید آدمی که با زبانش فتنه‌انگیزی می‌کند و افراد را به جان هم می‌اندازد و بدبینی و تزلزل و فاجعه و اختلاف ایجاد می‌کند، ببخشید؟ اگر کسی یک کاری کرده، حلال یا حرام، حق ندارید آن را بیان کنید. نمی‌توانید به کسی بگویید. اینکه حضرت می‌گوید این کار سحر است یا فاعل آن از دین بیرون می‌شود، برای این است که پرده کسی دریده می‌شود. شخص یک راز دارد (حلال یا حرام) مخصوص خودش است. وقتی آن پرده بر‌داشته می شود، آدمی را از دین به در می‌کند و گرفتار جهنم می‌کند. آخر اینکه سخن‌چین بدترین کسی است که روی زمین قدم برمی‌دارد، یعنی منفورتر و بدتر از او آدمی وجود ندارد. بدترین راستی، سخن چینى است در فرمایش دیگری حضرت علی علیه‌السلام در مذمت سخن چینی فرمودند: «أسوَأُ الصِّدقِ النَّمیمَةُ = بدترین راستی سخن‌چینی است». غیبت، سخن‌چینی و بدگویی در آنجایی است که شخص راست می گوید. در حالی که ما مجاز نیستیم، حتی حرف راستی را هم بگوییم. پس این را در مغز و قلبمان فرو کنیم که ما نمی‌توانیم حرف راست را هم بگوییم. پس شیطان ما را گول نزند که تو دروغ نمی گویی که، راست است. همین راست گفتن آدم را از دین خارج می‌کند و به قول امام صادق علیه السلام بدترین آدمی است که روی زمین قدم می‌زند. دروغ که داستانش کاملا جداست. همین راستها ما را تا جهنم می‌برد. حالا ببینید کسانی که صدای دیگران را ضبط می‌کنند، از زندگی‌های مردم فیلم برمی‌دارند، عکس می گیرند و به قول امروزی ها برای ده نفر دیگر Forword می کنند، بدانید که این اشاعه فساد و فحشاست و در گناه آن شریک جرم هستید. سخن چینی موجب دشمنی دوست و تنفر دشمن می شود امیر کلام در فرمایش دیگری نیز فرمودند: «مَنْ سَعَى بِالنَّمِیمَةِ حَارَبَهُ اَلْقَرِیبُ وَ مَقَتَهُ اَلْبَعِیدُ=  کسى که سخن چینى کند، نزدیکان با او جنگ کنند و بیگانه او را دشمن دارد». آدمی که تلاش می‌کند که دائم عیب و بدی را منتقل کند یا چیزی را پخش کند، عاقبتش این می شود که دوستان با او به جنگ می‌رسند، یعنی رابطه‌اش با دیگران خراب می‌شود. محال است یک نفر سخن‌چینی کند و خیر ببیند. حتی نزدیکانش هم از او متنفر می‌شوند. حتی آن کسی که تو برایش خبر بردی هم از تو متنفر می‌شود. در سنت خدا نیست که کسی سخن‌چینی کند و محبوب بشود. اولین کسی که در باطنش به تو شک می‌کند و از تو متنفر می‌شود، قیمتت پیش او پایین می آید، همان کسیی است که تو برایش خبر بردی؛ آدمهای دور هم دشمنت می‌شوند. پس اثر بد سخن‌چینی این است که باعث جنگ نزدیکان و تنفر دورها از تو می‌شود. چنین آدمی در کمترین زمان عزیزترین کسانش را از دست می‌دهد؛ رابطه‌اش با کسانی که به آنان نیاز دارد یا به مصلحتش هست که خوب باشد خراب می‌شود. این اثر ذاتی این گناه بزرگ است. مثل اینکه ما بگوییم اگر این آب را جایی بریزیم خیس می‌شود. این اثر ذاتی‌ آب است. اثر ذاتی‌ سخن‌چینی و بدگویی هم این است که انسان از طرف دوست و دشمن منفور واقع می‌شود. از این رو، علی علیه‌السلام می‌فرماید: «بِئْسَ السَّعْىُ التَّفْرِقَةُ بَیْنَ الاْلیفَیْنِ= بدترین تلاش، جدایى انداختن میان دو دوست است» بدترین کار این است که انسان بین دو نفر یا دو نفری که با هم الفت دارند و همدیگر را دوست دارند، جدایی بیندازد. بعضیها چون حسادت می‌کنند، سعی می‌کنند محبت بین دو خواهر، دو برادر، خواهر و برادر، همسر، دو باجناق، دو جاری، دو دوست، دو همکار  را خراب کنند و به هم بزنند. در ارتباط با چنین کسی قرآن دستور می دهد که از او اطاعت نکن: «وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلاَّفٍ مَهِینٍ* هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ[1]= و اطاعت مکن از هر بسیار سوگند خوارِ فرومایه‌ای* [كه] عیبجوست و براى خبرچینى گام برمى دارد». «حلاف» یعنی آدم‌هایی که تند تند قسم می‌خورند. چنین کسانی برای چیزی که قسم می‌خورند، ارزش قائل نیستند. پس نباید به حرفهایشان اعتنا کرد و اینها را به مشورت گرفت. «مهین» یعنی آدم‌هایی که حقیرند، مهانت و پستی و خواری دارند. افکار پست و کوچکی دارند. افرادی که به راحتی در جاحرف می‌برند، آدمهای بی‌وزن و بی‌شخصیت اند که قرآن از آنان تعبیر به «مهین» می‌کند. «هماز» یعنی آد‌م‌هایی که اهل پیدا کردن عیبهای دیگران اند، خیلی دقت می‌کنند ضعفها را ببینند وکلامشان نیش دار و طعن دار است. نمی‌توانند به راحتی با کسی حرف بزنند، چه در قالب شوخی یا جدی یکسره کلامشان تیغ دارد. بعضیها هم با چشم و ابرو و اشاره این کارها را می‌کنند. به اینها هم هماز می‌گویند. «مشاء» یعنی آنهایی که دائما دنبال اخبارگیری هستند. به این و آن زنگ می زنند که امروز چه خبر؟ چه اتفافی افتاده؟ امروزکی چکار کرد؟ در کل آدمهای گزارشگر، گزارش‌دهنده، آدمهای خبربر که به دنبال تخریب دیگران هستند. پس «مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ» یعنی کسی که تلاش و دوندگی برای سخن‌چینی و خبرگیری دارد و جاسوسی می‌کند. چنین فردی هیچ راهی به غیب و بهشت و خیر پیدا نمی‌کند. کسی که از شنیدن این چیزها استقبال می‌کند و لذت می‌برد، به هیچ جا راه پیدا نمی‌کند. زحمات ده سال، بیست سال، سی سال اش در عبادت هدر می‌رود. قرآن هم دستور می دهد چنین آدمهائی را اطراف خودتان راه ندهید و اطاعتشان هم نکنید. اگر هم آمدند علیه کسی یک خبری یا حرفی نقل کردند، به حرفهایشان ترتیب اثر ندهید و اطاعت نکنید. در آیه دیگری نیز آمده: «مَنْ یَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً یَكُنْ لَهُ نَصِیبٌ مِنْها وَ مَنْ یَشْفَعْ شَفاعَةً سَیِّئَةً یَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْها وَ كانَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ مُقِیتاً[2]= هر کس سبب کار نیکویی شود، هم او نصیبی کامل از آن بَرَد، و هر کس وسیله کار قبیحی گردد، از آن سهمی بسزا خواهد یافت، و خدا بر همه چیز (از نیک و بد اعمال خلق) مراقبی تواناست»، یعنی هر کس یک شفاعت نیکوئی کند، مثلا دو نفر را برای ازدواج به هم برساند یا دو نفر را آشتی می‌دهد یا دعوا و فتنه‌ای را رفع می کند یا فداکاری می کند یا واسطه‌گر خیری می شود، از این پیوند و کار خیر خودش هم بهره می‌برد، یعنی دست خالی برنمی‌گردد. چنین آدمی پیش خدا خیلی عزیز و بزرگ می‌شود، نقطه مقابل  آن این است که اگر فرد یک شفاعت بدی کند و دیگران را آلوده و ناراحت و غمگین و عصبی و پرخاش و سرزنش کرد و خرابش کرد، در آن فتنه سهم دارد. همه را پایت حساب می‌کنند. یک موقع می‌بینی چند میلیون سال عذاب برای او می‌نویسند. چون چند میلیون سال دردسر درست کرده. چند خانواده، زن و شوهرها، دوستان و مجموعه‌ها را به هم ریخته است. زبان/سخن چینی   [1] . سوره قلم/ آیات 11-10. [2] . سوره نساء/ آیه 85.

1. مناظره با جاثلیق بخش اصلی و مهم این مناظره، مربوط به اثبات نبوت پیامبر اکرم، حضرت محمد صلی الله علیه و آله می باشد، در قسمتی از آن می خوانیم: «جاثلیق گفت: آری، می پذیرم که یوحنا از مسیح علیه السلام نقل کرده است و بشارت به نبوت مردی و نیز بشارت به اهل بیت و وصیش داده است؛ اما نگفته است این چه زمانی واقع می شود و این گروه را برای ما نام نبرده است. حضرت فرمود: اگر ما کسی را بیاوریم که انجیل را بخواند و آیاتی از آن را که نام محمد صلی الله علیه و آله و اهل بیتش و امتش در آنهاست، برای تو تلاوت کند، آیا ایمان به او می آوری؟» جاثلیق گفت: بسیار خوب. حضرت به نسطاس رومی فرمود: آیا سِفر سوم انجیل را حفظ داری؟ گفت: بلی، حفظ دارم. سپس حضرت به رأس الجالوت (بزرگ یهودیان) رو کرد و فرمود: آیا تو هم انجیل می خوانی؟ گفت: آری، به جانم سوگند! فرمود: سفر سوم را برگیر! اگر در آن ذکری از محمد و اهل بیتش بود، به نفع من شهادت بده و اگر نه، شهادت نده! سپس امام علیه السلام سِفْر سوم را قرائت کرد تا به نام پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. آن گاه متوقف شد و رو به جاثلیق کرد و فرمود: ای نصرانی! تو را به حق مسیح و مادرش می خوانم، آیا قبول داری که من از انجیل باخبرم؟ جاثلیق گفت: آری. پس حضرت نام پیامبر و اهل بیت علیهم السلام و امتش را برای او تلاوت کرد و سپس فرمود: ای نصرانی! چه می گویی؟... جاثلیق: من آنچه را که وجود آن در انجیل برای من روشن شده است، انکار نمی کنم و به آن اعتراف دارم.» در جملات فوق، به خوبی حضرت رضا علیه السلام در کنار اثبات حقانیت نبوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امامت و وصایت امامان و اهل بیت عصمت علیهم السلام را نیز به اثبات رسانده است. 2. مناظره با یحیی بن ضحاک سمرقندی روزی مأمون گروهی از فقهاء و متکلمان را جمع کرد تا با امام رضا علیه السلام مناظره کنند. حضرت فرمود: شما یک نفر از بین خود انتخاب کنید و هر چه او گفت، شما ملتزم باشید! همه رضایت دادند که یحیی بن ضحاک سمرقندی که مانند او در خراسان نبود، انتخاب شود. ... آن گاه حضرت رو کرد به مأمون و فرمود: یحیی باید از پیشوایان خود برای من خبر دهد؛ آیا آنها نسبت به خودشان دروغ گفتند یا راست گفتند؟ پس اگر اعتقاد او این است که آنها نسبتهای دروغ به خود داده اند، کذاب هستند و در نتیجه، لیاقت امامت [و خلافت] را ندارند و اگر عقیده اش این است که آنها هر چه نسبت به خود گفته اند، راست گفته اند، پس اوّلی از آنها (ابوبکر) گفت: «اَقیلُونی وَلِیَّتَکُمْ وَ لَسْتُ بِخَیْرِکُمْ؛ خلافت را از من پس بگیرید [و مرا معاف دارید! ولی و خلیفه شما شدم،] در حالی که بهترین شما نیستم.» و دومی (عمر) گفت: «کانَتْ بَیْعَةُ اَبِی بَکْرٍ فَلْتَةً وَقَی اللَّهُ شَرَّها فَمَنْ عادَ لِمِثْلِها فَاقْتُلُوهُ؛ بیعت ابی بکر فتنه ای بود که خدا شرّش را حفظ کند. پس اگر کسی دو باره چنان بیعتی انجام دهد، او را بکشید!» ... و کسی که قتلش واجب است، چگونه عهد [و توصّیه] او برای غیرش (انتخاب عمر) پذیرفته می شود، در حالی که خود او گفت: برای من شیطان گمراه کننده ای است. پس هر گاه به من مایل شد، مرا نگه دارید! و اگر خطا کردم، ارشادم کنید!» پس اگر راست می گویند، امام و پیشوا نیستند و اگر دروغ می گویند، یحیی چه جوابی دارد! مناظره با جمعی از علماء عراق و خراسان گروهی از علماء عراق و خراسان به امر مأمون، در جلسه ای گرد هم آمدند. از امام رضا علیه السلام نیز دعوت به عمل آمد. برگزیدگی عترت علیهم السلام وقتی حضرت در آن مجلس حضور یافت، مأمون رو به حاضران در مجلس کرد و گفت: از معنای این آیه به من خبر دهید: «ثُمَّ اَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا»؛ «سپس این کتاب را به آن بندگانمان که آنها را برگزیده بودیم، به میراث دادیم.» علماء در جواب گفتند: منظور خداوند، همه امت [اسلامی] است. مأمون رو به امام رضا علیه السلام کرد که شما [در این باره] چه می گویی؟ حضرت فرمود: آن گونه که علماء گفتند، نمی گویم، بلکه می گویم: «اَرَادَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَ بِذَلِکَ الْعِتْرَةَ الطَّاهِرَةَ؛ منظور خدای تبارک و تعالی از این [کلمه اصطفینا] عترت پاک [رسول خدا] است.» مأمون گفت: چگونه منظور خداوند عترت است، نه مابقی امت؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: اگر خداوند هم امت را قصد کرده بود، پس همه امت باید در بهشت باشند؛ چون [در ادامه آیه] همه را اهل بهشت قرار داده، می فرماید: «جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا»؛ «بهشتهای همیشگی که داخل آن می شوند.» [یقینا همه امت اسلامی اهل بهشت نیستند،] پس وراثت مخصوص عترت پاک است، نه دیگران. معصوم بودن عترت علیهم السلام آن گاه حضرت رضا علیه السلام فرمود: آنان همان کسانی هستند که خداوند در قرآن توصیفشان کرده و فرموده: «اِنَّما یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا»؛ «همانا خداوند می خواهد که آلودگی را از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.» و آنان همان کسانی اند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به درستی که من دو چیز گران بها: کتاب خدا و عترتم (اهل بیتم) را میان شما به جای می گذارم. هیچ گاه از یکدیگر جدا نشوند تا اینکه در حوض [کوثر] بر من وارد شوند. ببینید که پس از من با آن دو چگونه برخورد می کنید. «یا أَیُّهَا النَّاسُ لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْکُمْ؛ ای مردم! به آنان چیزی یاد ندهید؛ زیرا آنان از شما داناترند.» مراد از آل کیست؟ در ادامه مناظره، علماء پرسیدند: ای اباالحسن! آیا «عترت» همان «آل» است یا غیر آن؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: آنان همان آل هستند [نه غیر آن]. علماء گفتند: این رسول خدا صلی الله علیه و آله است که از او روایت شده که فرمود: «اُمَّتِی آلِی؛ امت من آل من هستند.» حضرت فرمود: [هرگز مراد از آل، امت نمی تواند باشد. دلیل آن این است که] از شما می پرسم: آیا صدقه بر آل محمد صلی الله علیه و آله حرام است [یا نه]؟ گفتند: آری [حرام است]. حضرت فرمود: آیا بر امّت [نیز[ حرام است؟ گفتند: نه. حضرت فرمود: این فرق میان آل و امت است. [لذا نمی شود گفت آل یعنی امت. آن گاه فرمود:] وای بر شما به کجا می روید! برتری عترت در قرآن حضرت رضا علیه السلام هر چند در محاصره مأمون و دستگاه او قرار داشت، ولی هر جا فرصت می یافت، برتری و حقانیت اهل بیت علیه السلام را از طریق قرآن به اثبات می رساند تا مخالفان نیز وادار به پذیرش شوند. در ادامه مناظره پیش گفته می خوانیم: مأمون گفت: آیا خداوند عترت را در قرآن بر مردمان دیگر برتری داده است؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: «انَّ اللَّهَ الْعَزِیزَ الْجَبَّارَ فَضَّلَ الْعِتْرَةَ عَلَی سَائِرِ النَّاسِ فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ؛ [بلی] به درستی که خداوند عزیز و قهّار عترت را در آیات محکم کتابش بر دیگر مردمان برتری داده است.» مأمون گفت: [این برتری دادن] در کجای کتاب خداست؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: در سخن خدای متعال که فرمود: «إِنَّ اللّهَ اصْطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَی الْعالَمینَ ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ»؛ «به یقین خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر مردم جهان برتری داده است و فرزندانی که بعضی از آنان از [نسل] بعضی دیگرند.» سخن حضرت اشاره به این است که عترت همان ذریه و فرزندان برگزید ابراهیم علیه السلام هستند که بر دیگران برتری داده شده اند. و آیات دیگری نیز در برتری اهل بیت علیهم السلام آمده است؛ چنان که حضرت در ادامه می فرماید: و خداوند در جای دیگر فرمود: «اَمْ یَحْسُدُونَ النّاسَ عَلی ما آتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنا آلَ اِبْراهیمَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْناهُمْ مُلْکاً عَظیماً»؛ «یا اینکه نسبت به مردم (اهل بیت) برای آنچه خدا از فضل خویش به آنان عطا کرده، رشک می ورزند. در حقیقت، ما به خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و به آنان مُلکی عظیم بخشیدیم.» منظور از «الناس» پیامبر اکرم و اهل بیت علیهم السلام می باشند؛ چنان که در تفسیر صافی روایات متعددی به این مضمون نقل شده است. زمخشری نیز گفته منظور از «الناس» پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و مؤمنان است که البته مؤمنان دارای فضیلت، همان اهل بیت علیهم السلام هستند. حضرت رضا علیه السلام در ادامه سخنان می فرماید: آن گاه خداوند در قرآن روی سخن را به مؤمنان دیگر باز گردانده، [دستور داده است که از اهل بیت علیهم السلام اطاعت کنند؛ لذا] می فرماید: «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اَطیعُوا اللّهَ وَ اَطیعُوا الرَّسُولَ وَ اُولِی الاَْمْرِ مِنْکُم»؛ «ای کسانی که ایمان آورده اید! خدا را اطاعت کنید و پیامبر و صاحب امر از خود را [نیز] اطاعت کنید!» مقصود [از دو آیه پیش گفته[ کسانی است که کتاب [خدا] و حکمت را به ارث برده اند (اهل بیت علیهم السلام ) و به خاطر این دو میراث به آنان رشک و حسد برده می شود... و [در آیه دوّم[ اطاعت از برگزیدگان منظور است.» در ذیل آیه فوق، روایات فراوانی وارد شده است که منظور از صاحبان امر اهل بیت علیهم السلام می باشند، از جمله امام صادق علیه السلام فرمود: «این آیه «اَطیعُوا اللّهَ» در باره علی بن ابی طالب، حسن و حسین علیهماالسلام وارد شده است. پس گفته شد: مردم می گویند: چرا خداوند در کتابش (قرآن) نام علی و اهل بیت علیهم السلام را نبرده است؟ حضرت صادق علیه السلام فرمود: به آنها بگویید: خداوند نماز را نازل [و واجب[ فرمود، ولی [در قرآن] نفرمود: سه رکعت و یا چهار رکعت بخوانید تا اینکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نماز را برای آنها تفسیر [و تعداد رکعات را بیان ]کرد و [آیه] زکات را بر پیغمبر نازل کرد و نفرمود: از هر چهل درهم، یک درهم پرداخت کنید تا اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله برای مردم تفسیر کرد. و حج را واجب کرد و نفرمود: هفت بار طواف کنید تا اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله بیان کرد و همین طور آیه «اَطیعُوا اللّهَ وَ اَطیعُوا الرَّسُولَ وَ اُولِی الاَْمْرِ مِنْکُمْ» در باره علی و حسن و حسین علیهم السلام نازل شد. پس رسول خدا صلی الله علیه و آله در باره علی علیه السلام فرمود: هر کس من مولا و سرپرست او هستم، علی مولای اوست. و فرمود: شما را به کتاب خدا و اهل بیتم سفارش می کنم... و قرآن برای تأیید پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آیه تطهیر را در باره علی و حسن و حسین و فاطمه علیهم السلام نازل فرمود.» تفسیر اصطفاء در قرآن علماء در ادامه مناظره پرسیدند: آیا خدای متعال «اصطفاء» (برگزیدگی) را در قرآن تفسیر فرموده است؟ امام رضا علیه السلام فرمود: برگزیدگی [و اصطفاء] را به غیر از باطن [آیات] در ظاهر [قرآن] در دوازده جا تفسیر کرده است: 1. آیه تطهیر «اِنَّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا»؛ «همانا خداوند اراده کرد آلودگی را از شما خاندان [پیامبر] ببرد و شما را پاک و پاکیزه گرداند.» و این فضیلت عصمت نشانه انتخاب و مصطفی بودن اهل بیت علیهم السلام می باشد. 2. آیه مباهله «فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ اَبْناءَنا وَ اَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ اَنْفُسَنا وَ اَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَی الْکاذِبینَ»؛ «بگو: بیایید، پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و نفوس ما و نفوس شما را دعوت کنیم. آن گاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.» خداوند در آیه فوق پاکان را از دیگران ممتاز ساخته و به پیامبر دستور داده آنها را برای مباهله بیاورد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله علی و حسن و حسین و فاطمه علیهم السلام را آورد و آنان را همپای خویش قرار داد. آن گاه حضرت رضا علیه السلام فرمود: «آیا معنای سخن خدا: «اَنْفُسَنا وَ اَنْفُسَکُم» را می دانید؟ علماء حاضر در مجلس مأمون گفتند: مقصود از آن خود پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است. حضرت ابوالحسن علیه السلام فرمود: اشتباه گفتید. مسلما تنها علی علیه السلام را قصد کرده است. از چیزهایی که دلالت بر این مطلب می کند، سخن پیامبر است که در مورد طائفه «بنُو ولیعه» فرمود: باید [به کارهای زشت خود] پایان دهند وگرنه مردی همچون خودم را به سوی ایشان می فرستم (علی علیه السلام ). و این امتیازی است که هیچ کس به آن پیشی نگرفته و برتری ای است که هیچ بشری به آن راه نیافته و شرافتی است که هیچ آفریده به آن سبقت نگرفته است؛ چرا که جان علی علیه السلام را همانند جان خویش قرار داد.» علماء عامّه، از جمله زمخشری به این مسئله اعتراف دارند که آیه مباهله قوی ترین دلیل بر برتری اصحاب کساء علیهم السلام است. 3. باز ماندن درِ خانه اهل بیت علیهم السلام به مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله امام چهارم علیه السلام فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله همه مردم را از مسجدش بیرون کرد [و در خانه های آنها را به مسجد بست]، جز عترت [خویش] را [که درب خانه آنها را به سوی مسجد باز گذارد]، به طوری که مردم زبان به شکایت گشودند و عبّاس [عموی پیامبر] شِکوه کرد و گفت: ای رسول خدا! [در خانه[ علی را باقی گذاشتی و [در خانه های دیگر را بستی و ]ما را بیرون کردی؟ فرمود: «من او را باقی نگذاشتم و شما را بیرون نکردم، بلکه خدا او را [در مسجد] باقی گذاشت و شما را بیرون کرد.» و این قضیّه آشکار کننده این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام است که فرمود: «منزلت تو نسبت به من همانند منزلت هارون نسبت به موسی است.» علماء گفتند: این در کجای قرآن آمده است؟ حضرت رضا علیه السلام فرمود: در این مورد، آیه ای از قرآن را برای شما می خوانم که شاهد این ادعاست و آن این است: «وَ اَوْحَیْنا اِلی مُوسی وَ اَخیهِ اَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِکُما بِمِصْرَ بُیُوتاً وَ اجْعَلُوا بُیُوتَکُمْ قِبْلَةً»؛ «و به موسی و برادرش وحی کردیم که شما دو تن، برای قوم خود در مصر خانه هایی ترتیب دهید و سراهایتان را رو به روی هم قرار دهید!» در این آیه شأن و مقام هارون علیه السلام نسبت به موسی علیه السلام و همچنین شأن و مقام علی علیه السلام نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله [با توجّه به حدیث منزلت بیان شده] است. و همراه این، دلیل آشکار دیگری در سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله است که فرمود: «همانا این مسجد برای جنب و حائض حلال نیست، جز بر محمّد و آل محمّد صلی الله علیه و آله .» علماء گفتند: این شرح و بیان جز در نزد شما جماعت خانواده رسول خدا صلی الله علیه و آله یافت نشود. حضرت رضا علیه السلام فرمود: و چه کسی این [فضیلت] را برای ما انکار می کند و حال آنکه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من شهر دانشم و علی درب آن.» پس هر که بخواهد وارد شهر دانش شود، باید از در آن وارد شود. ... 4. آیه ذوی القربی سخن خدا است که فرمود: «وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ»؛ «و حق خویشاوندان را بده!» این امتیازی است که خدای عزیز و قهار، ایشان را به آن اختصاص داده و آنان را بر امّت برگزیده است. وقتی این آیه نازل شد، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه را نزد من بخوانید! فاطمه علیهاالسلام را دعوت کردند. آن گاه حضرت فرمود: ای فاطمه! عرض کرد: لَبَّیْکَ ای رسول خدا! رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: به درستی که فدک با اسب سواران و شتر سواران سپاه [و خلاصه با جنگ] به دست نیامده، بلکه آن مختص من است، نه مسلمانان. به خاطر فرمان خداوند آن را برای تو قرار دادم. آن را برای خودت و فرزندانت نگه دار! 5. آیه مودّت خدای عزیز فرمود: «قُلْ لا اَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ اَجْراً اِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی»؛ «بگو: به ازاء آن (رسالت) پاداشی از شما درخواست ندارم، جز دوستی در باره خویشاوندان [و اهل بیتم].» این امتیاز مختص پیامبر صلی الله علیه و آله و آل اوست، نه باقی انبیاء و آلشان... خداوند دوستی اهل بیت علیهم السلام را واجب کرد؛ چون می دانست آنها هیچ گاه از دین سر بر نمی تابند و هیچ گاه به گمراهی باز نمی گردند و [نکته] دیگر اینکه اگر مردی دوستدار مردی باشد، ولی یکی از خانواده او را دشمن بدارد، دلش [در دوستی او] سالم و صاف نخواهد ماند. پس هر کس به این دستور عمل کند و با رسول خدا صلی الله علیه و آله و خانواده او دوست باشد، رسول خدا صلی الله علیه و آله نمی تواند او را دشمن بدارد و هر کس دوستی اهل بیت علیهم السلام را ترک کند و به آن عمل نکند و خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله را دشمن بدارد، بر رسول خدا صلی الله علیه و آله لازم است که او را دشمن بدارد؛ چرا که او واجبی از واجبات خدا را ترک کرده است. ... آن گاه که این آیه نازل شد، رسول خدا صلی الله علیه و آله در میان اصحابش ایستاد و خدا را سپاس گفت و ستود. سپس فرمود: ای مردم! به راستی خداوند بر شما عملی را واجب کرده است، آیا به آن عمل می کنید؟ کسی به او پاسخ نداد. روز دوّم در میان آنان ایستاد و همانند سخن روز قبل را تکرار کرد. کسی به او پاسخ نداد. روز سوم در میان آنان ایستاد و فرمود: ای مردم! به راستی خداوند عملی را بر شما واجب کرده است، آیا به آن عمل می کنید؟ کسی پاسخ او را نداد. سپس فرمود: ای مردم! متوجّه باشید آن [عمل واجب] در مورد طلا و نقره و خوردنی و پوشیدنی [و خلاصه در باره درخواست مال ]نیست. مردم گفتند: پس در این صورت، آن را بیان کنید! حضرت این آیه (پیش گفته) را تلاوت فرمود. [مردم] گفتند: اگر این باشد، آری، عمل می کنیم. ولی بیشتر آنان وفا نکردند... . 6. آیه صلوات خداوند می فرماید: «اِنَّ اللّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیما»؛ «خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید! بر او درود بفرستید و سلام گویید و کاملاً تسلیم باشید!» و سلام و درود کامل آن است که بر آل او نیز سلام و دورد فرستاده شود. ... مأمون گفت: این چیزی است که در آن هیچ گونه اختلافی نیست، بلکه اتفاق نظر است. آیا در نزد شما در علماء عامّه، از جمله زمخشری به این مسئله اعتراف دارند که آیه مباهله قوی ترین دلیل بر برتری اصحاب کساء علیهم السلام است مورد «آل» چیزی واضح تر از این در قرآن وجود دارد؟ 7. آیه سلام بر اهل بیت علیهم السلام ابوالحسن الرضا علیه السلام فرمود: شما را از سخن خداوند آگاه می سازم که فرمود: «یَس وَ الْقُرْآنِ الْحَکیمِ اِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلینَ عَلی صِرَاطٍ مُسْتَقیمٍ»؛ «یآس، سوگند به قرآن حکمت آموز که قطعا تو از فرستادگان بر راه راست هستی.» مقصود از «یآس» چیست؟ علماء گفتند: [مقصود از ]یآس محمّد صلی الله علیه و آله است و در این سخن تردیدی نیست. حضرت ابوالحسن علیه السلام فرمود: خداوند به محمد صلی الله علیه و آله و آلش با این [آیه و آیات دیگر ]فضیلتی بخشیده است که هیچ کس با اندیشیدن [نیز] به کُنْه آن نرسد و آن این است که خداوند متعال بر هیچ کس سلام نفرستاده، مگر بر پیامبران الهی، مانند: نوح علیه السلام ، ابراهیم علیه السلام ، موسی علیه السلام و هارون علیه السلام و نفرموده سلام بر آل نوح علیه السلام ، و یا آل ابراهیم علیه السلام ... تنها در مورد آل پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود «سَلامٌ عَلی إِلْ یاسینَ»؛ یعنی سلام بر آل محمد صلی الله علیه و آله . در ادامه، امام رضا علیه السلام به آیات خمس و غنیمت، اطاعت از صاحبان امر، ولایت، اهل الذکر، امر به نماز اهل بیت و... استناد می کنند که دلالت بر برتری اهل بیت علیهم السلام و برگزیدگی آنان دارد.

مثلاً شخص پول بیشتری جمع می‌کند که رفاه بیشتری داشته باشد تا مبادا سطح زندگی‌اش اُفت پیدا کند یا در رقابت با دیگران کم بیاورد. چنین آدمی، بارکشی می‌شود که از صبح تا شب کار می‌کند و زحمت می‌کشد و یکسره پول جمع می‌کند، هزینه می‌کند، تجهیزات مختلف می‌خرد تا رفاه بیشتری داشته باشد. نتیجه این می‌شود که دیگر حس و حال پرواز ندارد. چون سنگین ‌شده است. زیرا فقط کسانی می‌توانند از زمین پرواز کنند که سبک باشند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرماید«تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا= سبک باشید تا ملحق شوید». آدمی که دلش در طول روز، در میان ابزار و وسایل خانه‌اش گیر است، نمی‌تواند پرواز خوبی داشته باشد. نمی‌تواند با آرامش زندگی کند. چون همیشه ترس دارد. بعضی‌ها آنقدر ترس دارند که نکند یک روزی خودشان یا بچه‌هایشان فقیر شوند، دو سه شیفت کار می کنند. تمام عمر برخی افراد، در ساخت و ساز و پول در آوردن و تعمیرات مسکن و بساز بفروش و ...تلف می‌شود. انیها لذتی از زندگی نمی‌برند و به شادی و آرامش نمی‌رسند، آخرتشان را هم خراب می‌کنند. چون همه چیز را در اینجا مصرف کرده اند و دیگر سبک نیستند که بتوانند پروازی بکنند. یکی از نمونه هایی که امروز در کشور ما بسیار دیده می شود، ترس های تحصیلی است که در مقاطع مختلف و برای کنکوری ها ایجاد کرده اند و باعث بروز ناآرامی، اضطراب، مشکلات خانوادگی در  افراد شده‌اند. این همه ترس و نگرانی در حالی است که ما دوست داریم در دنیا شاد و آرام زندگی کنیم؛ پس همه ابعاد وجودی انسان باید با همدیگر رشد کند، نه فقط یک بُعد خاص. ازاین رو می‌بینیم ترس هم بر انسان غلبه می‌کند و شیطان هم یکسره ما را می‌ترساند. آن وقت نمی‌توانیم از نماز، قرآن خواندن، حرم رفتن و سایر عبادت‌ها لذت ببریم. ترس؛ مانع پرواز انسان آدم ترسو نمی‌تواند نماز خوبی بخواند. چون در حال نماز، به یاد تمام دلشوره‌ها و نگرانی‌هایش می‌افتد. حتی حرم هم که برود، نگرانی دارد و نمی‌تواند با امام ارتباطی برقرار کند. یکسره دلشوره‌ و ترس‌های «جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی»دارد.  ترس موجب نادانی و حماقت انسان می‌شود. امام حسن مجتبی علیه‌السلام می‌فرماید: من هیچ کس را ندیدم که در رابطه‌اش با خدا احمقانه عمل کند، جز آدم ترسو. در حالی که همه کارۀ زندگی ‌ما خداست: باید بگوییم:« لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ »، «لا مؤثر فی الوجود الا الله=هیچ موثری در عالم وجود، جز خدا نیست». فقط خدا می‌تواند به ما کمک کند. پس باید از او کمک بخواهیم: «إِیَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاكَ نَسْتَعِینُ». اما اگر عجله داری یا نمی‌رسی که از او کمک بخواهی، خدا هم تو را به دیگران واگذار می کند. بعضی افراد آنقدر ترس دارند که اصلاً نمی‌توانند شب وضو ‌بگیرند و ده دقیقه، نماز شب 11 رکعتی را بخوانند یا بر سر سجاده ذکری بگویند و درد دلی با خدا بکنند یا تعقیباتی بعد از نماز بخوانند. در روایت داریم خداوند به فرشته‌ها می‌گوید: ای فرشته‌ها! نگاه کنید که این بنده من، بعد از نمازش به کجا می‌رود. مگر غیر از من کسی قرار است به او کمک کند، غیر از من کسی حلال مشکلات او هست؟ بر سر سجاده ی نماز، پیش خدا نمی‌نشیند؛ بعد می بینی برای حل شدن مشکلی که در یک زمان کوتاهی قابل حل شدن است، دو سال باید از این اداره، به آن اداره و از این سازمان به آن سازمان بدود؛ چون نمی‌داند باید از کجا کمک بگیرد. شیطان دائما در انسان ترس ایجاد می‌کند. حمله های از عقب و گذشته، جلو و آینده، راست و چپ به انسان می کند. اینها باعث می شود انسان تعادلش را از دست بدهد. چنین آدمی، حتی می‌خواهد و دوست دارد که با خدا عشق‌بازی کند، اما نمی‌تواند؛ می‌خواهد دل به آسمان بدهد، نمی‌تواند؛ می‌خواهد خودش را به غیب بسپارد و بالا برود، اما نمی تواند. زیرا دائماً اضطراب دارد. چگونه بر ترس غلبه کنیم! ترس خیلی به انسان صدمه می‌زند و باید بر آن غلبه کرد. خدا امام امت را رحمت کند که فرمود: «انسان بدون تلقین به هیچ جا نمی‌رسد». باید به خودت تلقین کنی، باید به نفست بگویی که نباید بترسی! باید خودت را در آن مُهره بیاندازی. حضرت علی علیه السلام فرمود: «از هر چیز ترسیدی، زودتر به سمت آن حمله کن». چون می‌فهمید هیچ چیز مهمی نیست. مثلا شخص می‌خواهد با یکی از اقوامش یا عزیزانش یا همسرش آشتی کند، اما می‌ترسد و می‌گوید: الان اگر زنگ بزنم چه می‌شود؟ الان اگر یک پیامک آشتی بدهم چه می‌شود؟ الان حرف بزنم چه می‌شود؟ درحالی که اگر شجاعت داشته باشد و حرف بزند، می‌بیند که هیچ این خبرها هم نبود؛ بی‌جهت می‌ترسید. انسان نباید شخصیت ترسو بودن را دوست داشته باشد. چرا باید از چیزی بترسد؟ همین که انسان این شجاعت را پیدا کرد که نترسد، کارش روی روال می‌افتد.  ترس در «نه گفتن»، این خودش یک داستانی است که باید راجع به آن صحبت کنیم. یک جاهایی ما باید «نه» بگوییم. مثلا شخص می‌گوید: من الان نمی‌توانم به او نه بگویم، نمی‌توانم رد کنم و بخاطر رودربایستی یک چیزهایی را قبول می‌کند. بعضیها با رودربایستی ازدواج می‌کنند، بعد می‌بینند نمی‌توانند زندگی کنند و تقاضای طلاق می‌دهند. بهتر است از اول شجاع باشی و زیر بار این ازدواج نروی. در معاملات اقتصادی نیز بعضی بارو دربایستی برخورد می کنند و بعدا پشیمان می شوند.  اگر حواسمان نباشد ترس، ما را از غیب، ابدیت و رشد می‌اندازد. باید بدانیم که ترس دروغ است. چون وقتی می‌خواهی قرآن بخوانی تو را می‌ترساند و شیطان القا می کند که اگر قرآن بخوانی، به درست نمی‌رسی، به کنکور نمی‌رسی، کارهایت زمین می‌ماند. شیطان به‌راحتی آدم را می‌ترساند. برای غلبه بر این ترس، بگو خدایا من پیش تو می‌نشینم و قرآن می خوانم، هر کاری هم می خواهد بشود، بشود. خدا هم برکت می‌دهد و کارت را زودتر راه می‌اندازد. دقت کنید: وقتی که آرامش دارید، قدرت می‌گیرید و انرژی‌های مثبت دریافت می‌کنید. آن وقت می بینید که دست به هر کاری بزنید، خیر و برکت برایتان می‌آید. همه چیز این گونه است. پس به خدا اعتماد کنید.  ما هنوز همه مفاسد را نگفتیم تا برسیم به سراغ اینکه ما با این ترس چگونه مقابله کنیم و از این ترس چگونه استفاده کنیم.     واهمه. ترس

اینها فرمایشات بلندیست؛ ولی ما چون عادت کرده ایم، این حجاب عادت نمی گذارد عظمت این کلمات را درک کنیم. امام دارد از ملکوت عالم خبر می دهد و به ما می گوید که چقدر فرشته و چه دسته از فرشته هایی را داریم و چه کار هایی را دارند انجام می دهند. ضمن این که حضرت سجاد علیه السلام دارد از ملائکه و نقش آنها در اداره عالم می گوید، به گونه ای دارد از خودش هم خبر می دهد که تمام نظام آسمان و زمین را می شناسد و از نحوه ی هدایت ملکوت نسبت به دنیا آگاهی دارد و اینها از شرایط امام بودن است که بتواند از ماورای طبیعت و از باطن عالم به ما خبر بدهد. دانستن وزن آبهای عالم از چه روست؟ جمله ی «والذین عرفتهم مثاقیل المیاه» خیلی تکان دهنده است، یعنی خدایا فرشته هایی را که وزن آب های عالم را به آنها تعلیم کردی و آنها وزن آبهای عالم را می دانند. اهمیت دانستن وزن آبهای عالم از این رو است که جایگاه آب و رابطه ی بین آب و حیات مهم است. قرآن می فرماید:« وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ[1] = و هر چیز زنده‏ اى را از آب پدید آوردیم». خداوند حیات هر چیزی را از آب قرار داده و اگر آب نباشد، حیاتی هم وجود ندارد. آب یک باطن ماورای طبیعی دارد که به آن «حقیقت مائیه» می گویند که الان جای بحث در این مورد نیست و یک حقیقت مادی دارد که همین H2O است. چون اینجا بحث، بحث فرشته های مادی است، ما هم راجع به آب که ماهیت مادی دارد صحبت می کنیم. الان دانشمندان در فضا به دنبال آب می گردند. میلیاردها دلار دارند هزینه می کنند، سفینه های فضایی زیادی می فرستند که بتوانند در کرات دیگر آب پیدا کنند. چون اگر در جایی آب باشد، معنایش این است که حیاتی هم وجود دارد و امکان حیات هم هست. جدا از تحقیقات علمی، برای بشر مهم است که بداند، آیا امکان حیات در سایر کرات وجود دارد یا نه؟ اگر زمانی، زمین به خطر افتاد و جنگ اتمی در گرفت و زمین نابود شد، آیا خواص و پول دار ها و مستکبر ها و سلاطین می توانند از این عالم فرار کنند؟ چون الان اینها دهها برابر یک انفجار که می تواند کل زمین را منفجر کند؛ مواد منفجره و بمب های هسته ای و اتمی آماده کرده اند. بنابراین، به دنبال این هم هستند که آیا جای دیگر آب و حیات وجود دارد که بشود در آن جا زندگی کرد؟ مدیریت آب، از مسائل مهم در هر کشوری است مدیریت آب بسیار مهم است. همه کشورها وزارت خانه ای به نام نیرو دارند. قبلاً وزارت آب و برق می گفتند و الان وزارت نیرو می گویند. یک بخش از کار وزارت نیرو مربوط به آب و مدیریت آن است. هر کشوری مدیریت می کند که باید چه کار کنند تا ابر بیشتری جذب کنند و برای تولید بارش بیشتر، چگونه ابرها را باردار کنند؟ چگونه آبها را مهار کنند؟ برای مدیریت آب، دانشکده تاسیس کرده اند، تعدادی از نخبه های یک مملکت به این دانشگاه می روند و در رشته مدیریت آب درس می خوانند؛ همان طور که تعدادی از نخبه ها در رشته مدیریت خاک درس می خوانند. در قرآن می فرماید: ما آب را برای شما قرار دادیم که شما از دریا، نعمتها و خوراکی های دریا و از جواهرات و مروارید ها و زینت هایی که در دریا هست، برای خودتان استفاده کنید. یعنی آب عامل حیات همه چیز است. آب باید به گیاهان، حیوانات و انسانها برسد تا زنده باشند. بین آبی که در فضا و جو زمین و در ابرها برای بارش وجود دارد، با آبی که روی زمین هست، تناسب برقرار است. می دانید که سه چهارم کره زمین آب است. وزارتخانه‌ی آبِ خداوند کجاست؟ کره ی زمین با حدود ۸ میلیارد جمعیت از انسان ها مملکت خداست و این در حالی است که جمعیت سایر جانداران را نمی توانیم بشمریم. «سبحان من لا یعتدی علی اهل مملکته= پاک و منزه است خدایی که به اهل مملکتش تعدی نمی کند». این مملکتی که خدا آفریده و همه آفریدگان خدا هستند، آب و نان می خواهند؛ رزق می خواهند؛ با این تفاسیر وزارتخانه ی خدا کجاست؟ وزارت آب خدا کجاست؟ در اینجا حضرت به ما پاسخ می دهد که ملائکه ای هستند که کار شان مدیریت آب است.  در بخش قبلی فرشتگانی را داشتیم که مسئول رعد و برق بودند و همراه برف و تگرگ و قطرات باران، به زمین نازل می شدند. در فقره ی قبل، از آنها به «خزّان المطر و زواجرالسّحاب» نام بردیم که خزانه داران ابر و هدایت کننده و حرکت دهنده ی ابرها بودند که باید کجا بروند و کجا بارش کنند. پس ببینید یک داستان خیلی پیچیده ای پشت صحنه هست که خیلی زیباست، ما هم فقط ظاهرش را می بینیم. معنی مدیریت آب توسط فرشتگان چیست؟ فرشتگان با هدایت باران، رودخانه ها، سیلها، دریا ها و این که آب کجا قرار است برود؟ چقدر باید برود؟ و هر زمینی، هر جایی چقدر ظرفیت آب دارد؟ یک گیاه یا درخت چقدر وزن دارد؟ چند گرم یا چند کیلو آب باید بگیرد؟ و موارد دیگر که گوشه ای از آن را شرح می دهیم، نظام گردش آب عالم را مدیریت می کنند. شما وقتی دانه‌ی چند نوع میوه یا گل و یا هر گیاه دیگری را در خاک می کارید، وقتی که خدا دانه را می شکافد، این دانه از یک طرف به صورت ریشه در زمین فرو می رود و فقط مواد غذایی متناسب با این میوه را جذب می کند و هر کدام غذایی مناسب خود شان را جذب می کنند. تعداد اتمها و مولکولهای آبی که باید جذب کنند، مشخص است؛ نوع آب هایی که باید جذب کنند مشخص است. پس مدیریت آب برای میلیارد ها موجود، اینکه من می گویم میلیارد ها موجود، فقط بعنوان کثرت است و گرنه خداوند تعداد موجوداتی که خلق کرده، مثل خودش بی نهایت است. ما نمی توانیم بگوییم که خداوند چقدر موجود خلق کرده؟ موجودات ریزی هستند که مدت کل عمرشان فقط چند دقیقه است. بعضی از پشه ها مدت عمر شان یک روز است و همین یک روز را مثل صد سال عمری که ما می کنیم، سپری می کنند. بعضی از موجودات را داریم که عمر شان 3 ثانیه است. 3 ثانیه دنیا می آیند و تولید مثل می کنند و می میرند. یک ذره فکر کنیم به این مسئله، 3 ثانیه، یعنی در این عالم این موجود به درد می خورد؟ یعنی لازم است موجوداتی به دنیا بیایند که عمر شان 3 ثانیه باشد. اما بعضی ها مثل لاک پشت بیش از ۱۰۰ سال و بعضی از حیوانات دیگر بالای یک قرن و بعضی مانند انسانها 60 سال، 70 سال و بعضی ها پنج سال، بعضی ها 10 سال، بعضی ها یک ماه، بعضی ها یک روز، بعضی ها 3 ثانیه، عمر می کنند. خیلی محیرالعقول است. آدم باید خیلی احمق باشد که وقتی اینها را می فهمد، به سجده نیفتد. الان عمر زمین بیش از 15 میلیارد سال است. هر چیزی روی زمین عمری دارد؛ ستاره ها، سیارات همه عمر دارند. خود قرآن هم می گوید، اینها اجلی دارند. یک مدتی به دنیا می آیند و بعد نابود می شوند و دسته ی دیگری خلق می شوند. حال زمین که 15 میلیارد سال عمر دارد، قبلا همه اش آب بوده، مدیریت آب روی کره ی زمین، حرکت دادن آن و حیواناتی که در آن هستند از عجایب خلقت هستند. « یا من فی البحر عجائبه= ای کسی که عجائب خودت را در زمین قرار دادی!»؛ همه را خداوند دارد مدیریت می کند. در بیرون هم همه به آب وصل هستند. همه با آب زنده هستند و مدیریت آب می خواهند. حیوانات به آب زنده هستند و مدیریت آب می خواهند و انسانها به آب زنده هستند و نیاز به آب دارند. ما نشسته ایم و فقط زندگی مان را می کنیم و به اینها توجه نمی کنیم. حرکت ابرها، بارش دادن باران از ابرها، دانه های برف و باران را تنظیم کردن و هر کدام را به جای خاص خودش رساندن، بعد آب را جذب زمین کردن و آن را به ریشه ی گیاهان رساندن، از ریشه به ساقه و برگ ها و قسمتهای بالای گیاه رساندن و میوه ها را آبدار کردن؛ این که در هر یک دانه سیب چقدر آب باید باشد، در هر یک دانه انگور چقدر آب باید داشته باشد، در یک دانه انار باید چقدر آب باشد؟  محاسبات به این گستردگی دارد انجام می شود که اگر تمامی انسانها هم جمع شوند از محاسبه آن عاجزند. «نظام ریاضی و محاسبه» بر تمامی عوالم حکمفرماست در آیه کریمه « وَكُلُّ شَیْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ[2] = و هر چیز در نزد او به اندازه است». خداوند نظام نظم و حساب را بر تمامی عالم خلق و امر حاکم دانسته است. قبلا توضیح دادیم که خداوند، عالم خلقت را ریاضی خلق کرده و هیچ چیز در عالم نیست که از کوچکترین ذره تا بزرگترین آن، ساختار ریاضی و هندسی نداشته باشد. اصلا خداوند تبارک و تعالی خدای ریاضی است. دانشمندان در هر چیزی که مطالعه می کنند، رشته های مختلفی که در دانشگاه ها تدریس می شود، همه با ریاضیات و محاسبه و اندازه گیری سر و کار دارند. من در بخشی از کتاب «ضرورت خودشناسی» توضیح دادم که حتی نفس انسان هم ریاضی است. ساختار نفس ما هم یک ساختار هندسی و ریاضی است که در آن اندازه ها و عددها تاثیر دارد. اینکه می گویند تو باید این تعداد ذکر را بگویی، به این معناست که این عدد، با نفس تو سازگاری دارد. به این تعداد رکعت نماز بخوان، همه اش با عدد سر و کار دارد. اصلا خداوند مخلوق غیر ریاضی و مخلوق غیر مقدر ندارد. « الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى؛ وَالَّذِی قَدَّرَ فَهَدَى[3]= همان كه آفرید و هماهنگى بخشید؛ و آنكه اندازه‏ گیرى كرد و راه نمود». خداوند برای هر مخلوقی این 4 مرحله را قرار داده، خلق کرد، اجزاء وجودی بخشید، اندازه داد و هدایت کرد. شما هیچ موجودی از موجودات عالم را نمی توانی سراغ داشته باشی که ساختار نداشته باشد؛ اجزا نداشته باشد؛ بین اجزایش هم تناسب ریاضی برقرار نباشد؛ همه این 4 مرحله را دارند. استثناء هم وجود ندارد.همه حساب کتاب دارند و قاعده مندند. ما اگر این مطلب را درک کنیم، آن گاه پی می بریم که چرا در این عالم فرشته هایی مامور آب هستند و برای حیات کل شی، مدیریت آب را به عهده دارند. در بهشت هم داستان مدیریت آب سر جای خودش هست. نهری از آب، نهری از شراب، نهری از شیر، نهری از عسل، انهاری که در قرآن آمده ، همه مدیریت آب است. حضرت با گفتن این مطالب می خواهد ما از عادی نگاه کردن دربیاییم. بشر عادت کرده هزاران سال به صورتها نگاه کند؛ ولی به صورت ساز نگاه نکند. به مخلوقات نگاه بکند و به خالق نگاه نکند. به صنایع نگاه کند و به صنعت گر نگاه نکند. این نظام فکری باید عوض شود. شما وقتی که به یک قالی نگاه می کنی همزمان با آن، به کسی که آن را بافته هم داری نگاه می کنی. مصنوع، صورت و صنعت از صنعتگر و صانع و صورتگر خبر می دهد. حضرت با سلام به فرشته ها دارد به ما می گوید چه نظم حیرت انگیزی پشت صحنه ی این عالم هست که ما از آن بی خبریم. حساب و حساب گری در کائنات در آیه 86 نساء فرمود: «ان الله کان علی کل شی حسیباً= خداوند بر هر چیز حسابگر است». و نیز در سوره الرحمن آیه 5 :« الشمس و القمر بحسبان= خورشید و ماه بر حسابى [روان]اند». هزاران سال است، بیشتر دانشمندان دارند مطالعه می کنند که این اندازه های ریاضی بین خورشید و ماه و حرکات و مدارهای شان را در آورند. قرآن کریم خدای متعال را «حسیب»، «سریع الحساب» و «اسرع الحاسبین» نامیده است و آیات بسیاری هم روز قیامت را «یوم الحساب» نامیده اند. در سوره انبیاء آیه 47 :« وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِینَ = و اگر [عمل] هموزن دانه خردلى باشد آن را مى ‏آوریم و كافى است كه ما حسابرس باشیم». اینها خیلی تکان دهنده است. اگر کارها و رفتار شما به اندازه ی حبه ای از خردل باشد، ما حساب همه را داریم. ما برای محاسبه ی شما بس هستیم. می خواهد یادتان برود یا یادتان نرود، می خواهید قبول کنید، می خواهید قبول نکنید، ما حسابگر هستیم. خداوند یک مثلث، دایره، لوزی، بیضی و متوازی الاضلاع و مربع خلق کرده، چند هزار سال بشر سر کار است تا قواعد این ها را استخراج کند. عالم، عالم ریاضی و عالم محاسبه است. ‌عالم مقدار و اندازه است. شما وقتی چشم درد می گیرید، دکتر به شما همینطوری عینک نمی دهد؛ همینطوری بدون حساب یک عدسی در نسخه شما نمی نویسد؛ بلکه عدسی که می نویسد یک عدد و اندازه دارد از 25 صدم تا 1 و 1.5 تا اندازه ها بالاتر. وقتی می خواهند چشم کسی را عمل کنند حساب می کنند که آیا یک پرده را بردارند، یا بیشتر؛ با لیزر یک پرده را بسوزانند، دو تا پرده رابسوزانند. همه اش حساب و کتاب دارد. یک میلیمتر این طرف یا آن طرفتر بشود، شخص نابینا می شود. یک جهش کروموزومی اتفاق می افتد: یک قسمتی از کروموزوم برش می خورد؛ یا یک کروموزم کم و زیاد می شود، کل ساختار شخص تغییر می کند. حساب گری که از محاسبه هیچ چیز فروگذار نمی کند قرآن کریم خداوند متعال را «حسیب= محاسبه گر» می خواند. جدای از محاسبات مادی که در علوم و انسان شناسی و الکترونیک و ... وجود دارد، در امور دیگر نیز محاسبه انجام می گیرد. مثلاً رفتار ها، نگاه ها:« یَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَمَا تُخْفِی الصُّدُور[4] = [خدا] نگاههاى دزدانه و آنچه را كه دلها نهان مى دارند مى‏ داند». از معصوم سؤال کردند: خائنة الاعین یعنی چه که خدا آن را می بیند؟ حضرت فرمودند: یعنی زمانی که داری به یک جایی نگاه می کنی، در حالی که بغلت را هم داری می بینی و حواست به بغلت هم هست، ولی مستقیم به او نگاه نمی کنی. شخص گفت: بله. فرمود: این را می گویند «خائنة الاعین». یعنی تو ظاهرا الان داری به من نگاه می کنی، ولی در اطراف را هم همه را داری. این آیه می فرماید این حالت شما را هم حساب می کنند. «و ما تخفی الصدور»، آنچه که در سینه ها و دلها مخفی می کنید، همه اش حساب شده است. عجب سیستمی و عجب نظامی است، اصلا نمی شود سرش را کلاه گذاشت. « سریع الحساب»، یعنی حسابهای 70-80 سال عمرت را در چند دقیقه در می آورد. همه چیزش حساب شده است. یعنی خدا حسابداریست که حسابش همیشه به روز است. معطلی ندارد، هر وقت بخواهی مانده ی حسابت را به تو می دهد. در حسّ، خیال، وهم،‌ عقل و در فوق عقل، در همه جا خدا مانده حسابت را به تو می دهد. گفتند: بهشتی ها چطور حساب می شوند؟ فرمود: به اندازه ای که شما یک چهار رکعت نماز عصر بخوانید. « اسرع الحاسبین»، یعنی سریعترین محاسبه گر. این اسمای خداست. آیات بسیاری هم روز قیامت را یوم الحساب نامیده اند. روز قیامت هم دو باره، روز حساب است. جزا فرق دارد. حساب با جزا فرق می کند. حساب جلوتر است یا جزا؟ حساب جلوتر است. حساب لحظه به لحظه ساعتهای عمرت، افکار و عقایدت را حساب می کنند. پیشرفت علم بشر با دستیابی به فرمولها و قواعد ریاضی عالم گفته شد همه عالم بر پایه حساب و ریاضیات بنا شده است. بشر با پی بردن به قواعد ریاضی عالم و کشف فرمول ها و اندازه توانست در تمامی علوم مثل نجوم، علم ژنتیک، کشت سلول های بنیادی، پیشگویی وضعیت آب و هوا، شبیه سازی و ... دست پیدا کند. در آیه 96 سوره ی انعام نیز می خوانیم: «و جعل اللیل سکنا و الشمس و القمر حسابانا= خداوند شب را مایه آرامش و خورشید و ماه را به حساب خلق کرد». یعنی شب و روز خورشید و ماه را برای نظام دقیق حسابگری ایام و ماه و سال قرار داده است. شما الان می دانید که فلان حادثه با توجه به چرخش زمین و ماه چه موقع اتفاق می افتد. چه زمانی خسوف و چه زمانی کسوف است؟ چه زمانی عید می شود؟ کی اذان می شود؟ کی نیمه شب شرعی است؟ همه برای این است که حساب در کار است. کی سال تحویل میشود؟ حساب می کنند که سال بعد در کدام ثانیه و صدم ثانیه اش زمین دور کاملش را دور خورشید زده است. زمان غروب آفتاب و طلوع فجر حساب می شود. پایه و اساس علم ژنتیک، ریاضی و محاسبه است. در پرونده ی ژنتیکی مشخص می کنند که فلانی این سال سکته مغزی یا قلبی می کند. اگر زمانی به ما می گفتند، فشار خون شما را حساب می کنیم، هیچ کس باور نمی کرد. می گفتند حساب مال نخود و لوبیاست. امروز به تو می گویند درجه چشمت چند است؛ تعداد پلاکت های خونت چند تا است؟ میزان اوره چقدر است؟ چربی ات چه طور است؟ قندت چه طوری است؟ همه را حساب کرده بشر یک میلی متر این طرف و آن طرف نمی شود. بعید هم نیست که زمانی بگویند آزمایش بده تا بگوییم چه زمانی می میری. شما هفته آینده می خواهی به مسافرت بروی، از الان می توانی وضعیت آب و هوای یک هفته بعد را ببینی. در صورتی که 20-30 سال پیش، چنین چیزی امکان نداشت. امروزه به تو می گویند، هفته ی بعد باران می آید. هفته ی بعد هوا خوب نیست. خیلی هم دقیق است. چند وقت دیگر به شما می گویند شما چند ساعت و چند ثانیه دیگر می میری. اندازه می گیرند و به تو می گویند 20 سال بعد کلیه هایت از کار می افتد. چند سال بعد کبدت از کار می افتد و ... . گاهی اساتید ما که ما به حرفهای شان ایمان داشتیم می گفتند بشر به جایی می رسد که شبیه سازی می کند. و الان شبیه سازی اتفاق افتاده و در حیوانات می توانند این کار را بکنند، اما هنوز در انسان نتوانسته اند این کار را بکنند. اساتید ما می گفتند، شما می روید کار خانه ی انسان سازی و می گویی: من 20 نفر کارگر می خواهم با این قد، با این هیکل و با این وزن و با این قیافه؛ برایت می سازد و تحویل می دهد. امروزه با پیشرفت علم، امکان بارداری خارج از رحم ایجاد شده است و بعید نخواهد بود که کارخانه هایی درست شود و طرف بگوید من یک ارتش یا 10 لشکر آدم می خواهم، همه با این اندازه قد، وزن، با این قیافه و قدرت بدنی، تنظیم کن و به من تحویل بده. شما خواهید دید و بعدا این اتفاق خواهد افتاد. بشر آدم سفارش خواهد داد. چرا می تواند این کار را بکند؟ چون بشر مظهر خداست. چون کل شی عنده بمقدار. چون قاعده وجود دارد. امروزه در ایران سلولهای بنیادی می سازند و صد ها جانباز ثبت نام کرده اند، کسانی که قطع نخاع هستند، یا فلان جای بدن شان ضایعه نخاعی دارد، نوبت می گیرند و با استفاده از علم کاشت سلول های بنیادی، سلول بنیادی مخصوص به خودش را می سازند و به موقع به شخص تزریق می کنند و ضایعه نخاعی را برطرف می کنند؛ یا سلول عصبی شخص را ترمیم می کنند. قرآن 1400 سال پیش، از رفتن به کرات دیگر خبر داد 1400 سال پیش، قرآن گفت اگر می خواهید به فضا بروید، می توانید:«إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ[5] = اگر مى‏ توانید از كرانه ‏هاى آسمانها و زمین به بیرون رخنه كنید». در آن زمان مردم قاطر و الاغ و اسب سوار می شدند. قرآن گفت شما می توانید اقطار آسمان و زمین را بپیمایید، اما باید به دو چیز مسلح باشید، یکی قدرت، دیگری علم. با داشتن این علم و قدرت، آسمان و زمین را تسخیر کنید. اما حماقتی که بشر کرد، متخصص معصوم را حذف کرد و مجبور شد خودش دانشگاه درست کند و در نتیجه، چند هزار سال پیشرفتهای علمی اش عقب افتاد. آن موقع که امیرالمومنین به عنوان متخصص معصوم بود، رسول الله به عنوان متخصص معصوم بود و مردم تسلیم شان نشدند. خود حضرت علی به مردم گفت: «اگر شما تسلیم من شوید، من از همین آب، خانه های شما را روشن می کنم». به نهج البلاغه مراجعه کنید. ولی می بینید که مردم به حرف امیرالمومنین گوش نکردند و جامعه جهانی چند صد سال از برق و روشنایی و سایر علوم محروم شد. چون زیر دست متخصص تربیت نشد و خودش خواست با آزمون و خطا کارها را جلو ببرد.   «بر همین میزان، اگر طوفان عالمگیری نیز اتفاق بیافتد عدد، قطرات باران و مقدار امواج خروشان سیل و مقدار کل آن آبها بطور دقیق در سیطره ی محاسبه ی حضرت خداوند خواهد بود و هیچ چیز از احاطه ی علمی او بیرون نیست. بنابراین، قرآن کریم سقوط یک برگ از درخت را نیز تحت مراقبات علمی حضرت حق می داند: « وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا یَعْلَمُهَا[6]= یک دانه برگ از درخت نمی افتد مگر اینکه خدا می داند». پس عجیب نیست که ماموران حسابرس ریز بین و تیز بین خدای متعال وزن آبها، مقدار قطرات، تراکم سیل خروشان و بقی را می دانند. فرشتگانی که مأمور نزول بلا و رحمتند « و رسلک من الملائکة الی أهل الأرض بمکروه ما ینزل من البلاء و محبوب الرخاء». جدا از فرشته هایی که محاسبه ی تعداد و قطرات درشت و متراکم باران را یادشان دادی، فرشته ها دیگری هستند که بلا یا رحمت می آورند. حضرت از خدا می خواهد که به همه ی اینها سلام ما را برسان. بلا هایی که دامنگیر مردم دنیا می شود نیز، در اثر اعمال ناپاک و رفتار های ناروای مردم روی می دهد. این بلا ها بوسیله ی همین ماموران الهی نازل شده و یکباره نسلی را به انقراض می کشاند و از این رو قرآن کریم در سوره ی هود آیه ی 69 و 70 می فرماید: « وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِیمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِیذٍ؛ فَلَمَّا رَأَى أَیْدِیَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَیْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِیفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ= و به راستى فرستادگان ما براى ابراهیم مژده آوردند. سلام گفتند و پاسخ داد و دیرى نپایید كه گوساله‏ اى بریان آورد و چون دید دستهایشان به غذا دراز نمى ‏شود، آنان را ناشناس یافت و از ایشان ترسى بر دل گرفت و آنها گفتند مترس؛ ما به سوى قوم لوط فرستاده شده‏ ایم». دو فرشته درب منزل حضرت ابراهیم را می زنند، حضرت در را باز می کند و سلام و علیک می کنند و می آیند به داخل منزل و می نشینند و حضرت ابراهیم برای شان غذا می برد. اما می بیند اینها دست به غذا نمی زنند. یک دفعه در درون حضرت ترسی می افتد که چرا اینها غذا نمی خورند و حالت عجیبی دارند. فرشته ها می گویند: لا تخف= نترس. ما از طرف پروردگار تو آمده ایم و می خواهیم به تو بشارت بدهیم به اسماعیل و اسحاق، تو صاحب فرزند می شوی. ما ضمنا از پیش تو می خواهیم برویم و قوم لوط را نابود کنیم. ببینید فرشته ها هم بشارت و رحمت و آرامش آوردند و هم دارند با خودشان، عذاب را می برند. این معنای این قسمت از دعایی هست که امروز خواندیم:« و رسلک من الملائکة الی اهل الارض بمکروه». فرشته ها بلا، آسایش و آرامش دوست داشتنی را می آورند: «إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی كُنْتُمْ تُوعَدُونَ[7] = در حقیقت كسانى كه گفتند پروردگار ما خداست‏ و سپس ایستادگى كردند؛ فرشتگان بر آنان فرود مى ‏آیند [و مى‏ گویند] هان بیم مدارید و غمین مباشید و به بهشتى كه وعده یافته بودید شاد باشید». یعنی کسانی که خدا را انتخاب کردند و روی خدا پایداری کردند، فرشته ها خوف و حزن را از آنها بر می دارند. این یک قاعده است. هر چقدر خدا در زندگی ما بیاید، از آن طرف غصه و اضطراب بیرون می رود و انسان بشارت بهشت را می گیرد. در آیه 81 همان سوره نیز می فرماید:«إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَیْسَ الصُّبْحُ بِقَرِیبٍ = بى‏ گمان وعده‏ گاه آنان صبح است، آیا صبح نزدیك نیست؟». در آیه بعدی می فرماید: زیر و روی شان کردیم، هر چی روی زمین بود از زندگی، اموال، کاخ ها، حیوانات، خانه های آنها هر چی ساخته بودند، همه را داخل زمین کشاندیم. یعنی همه چیز رفت زیر، یعنی زیر و رو شدند، 10 قرن بعد می گویند، باستان شناسان در حین جستجو در تپه های فلان جا شهری را گیر آوردند. این شهر چگونه زیر زمین رفته بود؟ «جَعَلْنَا عَالِیَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَیْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّیلٍ مَنْضُودٍ = آن [شهر] را زیر و زبر كردیم و سنگ‏پاره ‏هایى از [نوع] سنگ گلهاى لایه لایه بر آن فرو ریختیم». وقتی می فرماید بارانی از سجیل، «سجیل» یعنی از آن سنگ ها که به هر چه می خورد، آن را سوراخ سوراخ می کند. در سوره فیل هم از آن نام برده شده است. «همین ملائکه ای که برای حضرت ابراهیم حامل بشارت بودند، برای قوم لوط حامل بلا و نابودی بودند. همین ملائکه ماموران الهی هستند که مدیریت نظام افعالی صحیفه ی وجود را بر عهده دارند و جهان را با نهایت دقت نگه داشته اند. بنابراین، باید این مسئله مهم را باور داشت که آنچه در ظاهر خاکی این عالم می نماید، جملگی در باطن هستی به دست همین ماموران الهی انجام می گیرد».   [1] - سوره انبیاء/30. [2] - سوره رعد/8. [3] - سوره اعلی/2و3. [4] - غافر/19. [5] - سوره رحمن/33. [6] - سوره انعام/59. [7] - سوره فصلت/30.