اگر اطرافیان متوجه این حالت شوند، باید عمل تلقین و سوق دادن او به سمت یک خاطره مثبت را انجام دهند. مثلاً او را جایی ببرند که می‌تواند از آن حالت در بیاید. به دیدار شخصی ببرند که می‌تواند او را از آن حالت در بیاورد. هدیه ­ای به او بدهند و بالأخره شرایطی را فراهم کنند که این شخص در آن حالت نماند. کدام حالت قلب مناسب برای انجام واجبات و مستحبات است؟ علی(علیه‌السلام) فرمودند:«إنَّ لِلقُلُوبِ إقبالاً وَ إدبارَاً فَإذا أقبَلَت فَأحمِلُوها عَلَی النَّوافِل وَ إذا أدبَرَۀ فَقتَصِرُوا بِها عَلَی الفَرائِض[1]= دلها اقبال (رویکرد) و ادبار (روی برگرداندن) دارند، وقتى كه رو آوردند، آنها را به مستحبات وادارید، و هنگامى كه رو برگرداندند، به واجبات بسنده کنید.» مستحب یعنی کاری که انسان برای جلب محبت و دوستی خداوند انجام می‌دهد و غیر از واجبات است. آن زمان که دل‌های شما میل دارد، مستحبات را هم به آن بدهید و وادارش کنید که مستحبات را انجام بدهد. یعنی سطح تغذیه ­اش را بالا ببرید. موقعی که ادبار پیدا می‌کند، فقط به واجبات اکتفا کنید. در مورد عبادات این یک اصل است که انسان حالت‌های اقبال و ادبار و خنثی در قلب را باید ملاحظه کند. بسیاری از افراد که از دین متنفر می‌شوند، به خاطر ناشی بودن والدین آنهاست یا به خاطر معلمانی است که ناشیانه آنها را وادار به عبادت بی موقع و دینداری می‌کنند. مثلاً شما بچه ­ات را در یک مدرسه مذهبی می‌گذاری. صرف اینکه مذهبی است، دلیل نمی‌شود که حجم زیادی از برنامه­ و فوق برنامه­ درست کنند و بر سر بچه ­ها بریزند. باید حتماً معلمان و مربیان، کارشناس‌های دقیقی باشند که بدانند در نوع برنامه­ ریزی‌های مذهبی که برای دانش ­آموزان تهیه می‌کنند، ماهرانه این کار را انجام دهند؛ به طوری که دانش ­آموز به ادبار نرسد. عواملی که باعث ادبار در قلب می‌شوند یکی از عوامل خانواده ها و معلمان ناشی هستند که بی موقع و بدون دانش، بچه ها را به سمت دین سوق می‌دهند. گروه های دیگری هم وجود دارند که به بررسی آنها می‌پردازیم. یک گروه، افراد مذهبیِ هستند که دلشان می‌خواهد فعالیت مذهبی انجام دهند. گاهی مدرسه دینی، اسلامی، مذهبی ایجاد می‌کنند و در این مدرسه مذهبی بی­ موقع خوراک مذهبی به دانش ­آموز و دانشجو می‌دهند. در مکاتب دیگر بیشتر از دین ما این چیزها وجود دارد. در اهل سنت بسیار وحشتناک‌تر است. در مدارس وهابی‌ها خیلی شدید است. در مدارس مسیحیان هم که خیلی شدیدتر اعمال می‌شود. کار مذهبی­ در بعضی از مدارسِ مسیحی توأم با خشونت است. شما ببینید کشیش‌های‌شان مجبور هستند ازدواج نکنند. یک قانون من درآوردی که در دین مسیح هم نیست از خودشان در آورده‌اند که کشیش ازدواج نکند. برای همین آمار انحراف جنسی در بین کشیشان خیلی بالا رفته است. گروه دیگر، کسانی هستند که در سیر و سلوک وارد نیستند. مثلاً یک چله بی موقع و نابجا می‌گیرند و بلد هم نیستند که با دل شان چه کار کنند. آن‌وقت در این 40 روز آنقدر با خشونت با این دل رفتار می‌کنند به هوای اینکه می‌خواهند خودسازی کنند. متوجه هم نیستند که بعد از 40 روز، دل چقدر به ادبار می‌رسد. بازتابش هم این است که یکدفعه می­ بینی، شخص چند سال مریض می‌شود. گروهی دیگر، کسانی هستند که دچار توهمات معنوی هستند. مثلاً افرادی هستند که در دین و عبادت آدم‌های واردی نیستند. فقط یک ذره حالت معنوی به خود می‌گیرند که آن هم ناشی از توهمات خودشان است. گردنشان را کمی کج می‌کنند؛ یک‌ذره روزه می‌گیرند، یک‌ذره می‌افتند به نمازشب خواندن و یک‌ذره می‌افتند به سکوت. اینها هم باعث ایجاد ادبار در افرادی می شوند که گول ظاهر اینها را خورده اند.  مثلاً یک جوان حالت‌های این شخص را می ­بیند و خوشش می‌آید و فکر می‌کند که خیلی آدم واصل و بزرگی است و بعد دنبال این آدم راه می‌افتد که به او هم برنامه بدهد و راهنمایی کند. او هم یک‌دفعه به این می‌گوید: برو 40 روز روزه بگیر. سه چهار مورد ما داشتیم که چهل روز روزه گرفتند و الان در تیمارستان هستند. مثلاً رجب و شعبان را روزه بگیر و به رمضان وصل کن. این برای هر کسی خوب نیست. برای هر کسی فایده ندارد که ماه رجب و شعبان را روزه بگیرد. برای فردی خوب است که قلبش اقبال دارد و عقده ­ای هم نمی‌شود، شخصیت پخته­ ای دارد و توانسته به شهوت‌هایش مثل شهوت‌های غذا و شهوت‌های دیگر غلبه کند. اساساً چه روزه باشد چه نباشد، شهوت غذایی ندارد. پس ما باید خیلی حواس‌مان را جمع کنیم تا در تربیت مذهبی کاری نکنیم که نفس بچه­ های ما و یا خودمان وحشی شود. انسان باید با آن مدارا کند و با عقل و حکمت و درایت کار کند. مراقبت در ارتباط ها و رفتار، هنگام ادبار و اقبال قلب ما باید در ارتباط‌ها و رفتارمان خیلی دقت کنیم. یک موقع می­ بینی شوهر اقبال دارد، گاهی  زن ادبار دارد. یا زن اقبال دارد و شوهر ادبار ندارد. یا زن اقبال دارد مرد خنثی است و یا برعکس. خواهر و برادر، دوتا دوست هم که خیلی به هم علاقه دارند و دوست دارند با هم باشند، ممکن است در اثر بی­ تجربه ­گی و ناآگاهی در موقعی که خودش اقبال دارد، رفیق و دوستانش را به کاری وادار کند که آنها اقبال ندارند. مثلاً آنها را مشهد می‌برد. در حالی که آنها الان حال و هوای شمال دارند. اینها همان واجب‌شان را در شمال انجام بدهند به خدا نزدیکتر می‌شوند تا اینکه بی موقع به مشهد بروند. اینکه در روایت داریم:«المُؤمِنُ یَأکُلُ بِشَهوَۀِ أهلِه وَ المُنافِقُ یَأکُلُ بِشَهوَتِه= مؤمن به میل خانواده اش می‌خورد و منافق به میل خودش»، برای این است که انسان یک چنین جنایت و ظلمی را در حق دیگران انجام ندهد. فرد منافق میل خودش را به دیگران تحمیل می‌کند. وقتی که به مشهد، کربلا، حرم، سوریه، مسجدالنبی، مسجدالحرام رفتید، شما باید از هم جدا شوید. اینکه می‌گویند احرام انجام بدهید و زن شما هم به شما حرام می‌شود. یعنی دیگر با هیچ کس کاری نداشته باشید و دلها را به هم وصل نکنید. مادرها و پدرها مجبورند ملاحظه بچه­ هایشان را بکنند و یک وضعیت ویژه‌ای داشته باشند. سن بچه خیلی مهم است. مثلا می‌خواهیم به مشهد برویم. من الان خیلی حالم خوش است. دوست دارم ساعت 2 صبح حرم بروم و تا بین‌الطلوعین در حرم باشم. آیا باید دیگران را هم از خواب بیدار کنم و با خود ببرم؟ نه. نباید کاری با بقیه داشته باشم. یک موقع کسی می‌گوید: من را هم بیدار کن، من هم می‌آیم. ولی ممکن است ساعت 2 نظرش عوض شود و وقتی بیدارش می‌کنی، با تو نیاید. همین که می‌بینی طرف حال ندارد، نباید بالا سرش بایستی و بگویی مگر خودت نگفتی بیدارم کن. حالا بیدارت کردم، بیا برویم. یک موقع طرف دوست صمیمی من است و من ظرفیتش را می‌شناسم، می‌دانم چند قدم که راه برود، سر حال می‌آید؛ اگر آب به صورتش بزند، روحش آماده می‌شود و او را بالا می‌کشد. یک موقع می‌بینم، او یک بچه 13 ساله یا 8 ساله است، می‌گوید: مامان خواستی حرم بروی، من را هم ببر یا من را برای نماز بیدار کن، یا من را برای سحر بیدار کن، می‌خواهم روزه مستحبی بگیرم. اصلاً نباید آدم این حرف‌ها را جدی بگیرد. یکبار صدایش کن، اگر دیدید سنگین است، بگذار بخوابد. بلندش نکن. دیگران نباید بهای حال ما را بپردازند. شما الان با همسرت حرم رفتی، ظرفیت تو 2 ساعت است. ولی چون می‌خواهید با هم بیرون بروید و با هم بیایید، حتماً با همسرت هماهنگ کن. باید دقت کنیم که دیگران به چه میل دارند. تو قدیمی هستی، سنتی هستی، کله ­پاچه می‌خوری. سیرابی می‌خوری.  ولی دیگران ممکن است اصلاً خوش‌شان نیاید و رغبت نکنند بخورند. تو می‌خواهی کباب بخوری، الان عشق این بچه این است که فست­ فود، پیتزا، ساندویچ، کباب ترکی بخورد. ببینیم او چه می‌خواهد بخورد. ما باید روی شکم‌مان پا بگذاریم که بزرگتر هستیم. پدر و مادر باید روی شکمش پا بگذارد و بگوید: هر چه شما دوست دارید، می‌خوریم. برای جذب بهتر خوراک معنوی، آن را با خوراک مادی همراه کنید اگر خوراک معنوی هم می‌خواهید بدهید، حتماً کنارش یک خوراک مادی بگذارید. اگر یک هفته مشهد رفتید، در کنارش بچه ات را جاهای تفریحی هم ببر. به او غذای خوب بده. قایق سواری و شهربازی ببر و بگذار سفر مشهد برایش شیرین باشد. در آینده وقتی اسم مشهد می‌آید، خوشحال شود و با علاقه به مشهد برود. تو رفتی مشهد و در هتل و حرم هستی، این برای آدم‌هایی است که اشتها دارند، مال بدمست‌ها و هفت­ خط‌ها و آنهایی است که ظرفیت‌شان بالاست و می‌گویند ما در جایی خارج از حرم، هیچ لذتی نمی‌بریم. وقتی با خانواده هستی، باید ببینی خانواده چه می‌خواهند. همسرت و بچه­ ها کشش حرم را دارند یا می‌خواهند بخوابند. مردم را کافر و فاسق نکنیم و زیر سؤال نبریم که این چرا رغبت ندارد حرم بیاید؟ ما نمی‌توانیم به کسی بگوییم تو چرا چلوکباب نمی‌خوری؟ تو چرا فلان غذا را نمی‌خوری؟ این چیزها هیچ کدام باعث تحمیل نمی‌شود و تعیین­ کننده هم نیست. پس قاعده این است که ما با میل خانواده عمل کنیم. بگذاریم که آنها از سفرشان لذت ببرند. این علامت انسانیت است که انسان میل خودش را در میل دیگران ذوب و هلاک می‌کند و به میل دیگران توجه می‌کند که دیگران چه میلی دارند. پس مواظب باشیم در هیچ زمینه­ ای چیزی را تحمیل نکنیم. مگر اینکه یقیناً برای طرف مقابل برای بچه ضرر داشته باشد که در این صورت، باید جلویش بایستی و توجیه ­اش کنی، چون اگر تغذیه شود، اشتهایش برای آن غذای منفی و بد بیشتر می‌شود. خستگی دل ها را با حکمت های تازه رفع کنید دل‌ها هم مثل بدن‌ها خسته می‌شوند، ملول و بی­ حوصله می‌شوند و کم می‌آورند. وقتی بدن های ما دچار خستگی می‌شوند، ما به روش های مختلف رفع خستگی می‌کنیم. حالا وقتی دل کم آورد و خسته شد چه کار باید کرد؟ امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) می‌فرماید:« إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ كَمَا تَمَلُّ الاْبْدَانُ، فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِكْمَةِ[2] = این دل ها همانند تن ها، خسته و افسرده مى شوند. براى رفع ملالت و افسردگى آنها سخنان حكمت آمیز و زیبا و ظریف انتخاب كنید.» وقتی بدن خسته می‌شود، شما چه کار می‌کنید؟ استراحت می‌کنید. استحمام می‌کنید. استخر می‌رویم. یک عطر خوب، یک چای، یک لباس خوب، یک قهوه و ... یک کاری می‌کنیم که حال بدن خوب شود و از این حالت کرختی در بیاید. همیشه هم خواب چاره کار نیست. گاهی انسان میوه، شیرینی، شربت و آبمیوه بخورد، یا نوشیدنی سرد یا گرم دوست دارد بخورد، حالش خوب می‌شود. گاهی عطرش را باید عوض کند. شما یک عطر بیجا به بدنت بزنی، می­ بینی، تمام روحت را کسل می‌کند. ولی وقتی کسل هستی، عطر خوب بزنی، حالت خوب می‌شود. فرض بفرمایید کسی طبعش اینطوری است که وقتی عطر خنک می‌زند، چند ساعت حالش خوب است. اما یک دفعه اشتباه می‌کند و عطری در خانه می‌زند که گرم است. یک‌دفعه می­ بینی روحیه را مچاله می‌کند. به عطرها باید دقت کرد. مثل رنگ‌ها می‌ماند که بی­ موقع هر رنگی از لباس را نپوشی. وقتی بی­ موقع لباسی را می‌پوشی، این لباس اعصابت را خرد می‌کند. تو الان احتیاج داری بخوابی، یا نور مناسب نیست و یا اشتباهاً رفتی در رختخوابی که رنگ روبالشی و روتشکی رنگ مناسبی نیست و خوابت نمی‌برد. گاهی ده دقیقه یا نیم ساعت ورزش، تمام بدن را از بسیاری از حس‌های بد در می‌آورد. اما اگر کسی تنبلی ‌کند، انواع و اقسام مریضی‌های جسمی و روحی را می‌گیرد. ورزش، هم مریضی‌های جسمی را درمان می‌کند، و هم روحی را. یکی از خوراک‌های بسیار مهم و ضروری در زندگی امروز ورزش است. روح هم وقتی خسته و ملول می‌شود، نیاز به تغذیه دارد. نیاز دارد به اینکه از آن ملول بودن در بیاید. حال چطوری روح را از ملول بودن در آوریم؟ اقتضاء روحت را باید دقت کنی. اولاً گناه نباشد که گناه روح را هیچ وقت به نشاط نمی‌آورد. گناه کنید، روح مریض­تر و ملول­تر می‌شود. حضرت یک پیشنهاد خیلی خوب می‌فرماید:«فَابتَغُوا لَها طَرائِفَ الحِکَم= پس برای روحها و دلهای خودتان حکمت‌های تازه بجویید.» این خیلی اهمیت دارد. «طرفه» یعنی چیزهای تازه و جدید و نو، «طَرائِفَ الحِکَم» یعنی، حکمت‌های جدید و نو. «فَابتَغُوا لَها طَرائِفَ الحِکَم» یعنی این روح به حکمت‌های ویژه­ ای احتیاج دارد که با ساختار حقیقی خودش سازگاری دارد. اول اینکه وطنش پیش خدا بوده، پس به غذایی احتیاج دارد که از جنس خودش باشد، یعنی از جنس خدا باشد. برای همین انسان وقتی که میزان ذکر، عبادت، نماز، معنویت، دعا و توجه ­اش به حق تعالی کم می‌شود، چه بخواهد چه نخواهد مریض است. به همین دلیل، اولین قدم در رشد، خودشناسی است. حضرت فرمود: اگر کسی خودش را نشناسد در انواع جهالت‌ها و گمراهی‌ها می‌افتد. حقیقت قلب ما از جنس خداست ترکیب ما در بخش زمینی، از آب و خاک و گِل و نطفه است که از اینجا بدن­گیری کردیم. اما در ترکیب اصلی­ مان که به واسطه آن انسان هستیم از خدا آمده: «نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی». پس حقیقت انسانی و ابدی و قلب و دل و روح من از این جنس است، نه از جنس فرشته­ ها، نه از جنس ملکوت، نه از جنس ناسوت. در مورد ساختار انسان گفتیم: خداوند در اولین تجلی خود یک نمونه از خودش خلق می‌کند. مثلِ خودش که هیچ فرقی با خودش ندارد. برای همین هم به او می‌گویند «مَثَل اعلی» یعنی عالیترین نمونه از خدا. اسم‌های دیگر هم دارد که یکی از آنها نور محمد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) یا همان روح است. تمام مخلوقات خدا از این موجود، خلق می‌شوند. ترکیب انسان یک ترکیب دو وجهی است: یک بُعد انسان زمینی است و بُعد دیگر غیرمادی یعنی غیرزمینی. ما قبلاً در عالیترین وضعیت پیش خدا بودیم. آمدیم در طبیعت یا ناسوت. یعنی جایی که جای نسیان و فراموشی است. به همین خاطر معاد یعنی بازگشت. وقتی در این عالم نسیان و فراموشی آمدیم، یادمان رفت که قبلاً کجا بودیم. الان به خیلی‌ها که می‌گوییم قبل از اینکه به دنیا بیایید و قبل از اینکه بدن زنانه یا مردانه بگیرید، در آن‌طرف بودید، یادشان نمی‌آید. اکثر قریب به اتفاق افراد، اصلاً یادشان نمی‌آید. باید انسان تمرین کند تا یادش بیاید که من خانه و اصل و ریشه­ ام آنجا بوده و مال اینجا نیستم. من اصلاً نه بدن و نه زن و نه مرد هستم. پس ما قبلاً اینجا نبودیم، حالا اینجا آمدیم و بدن­گیری کردیم. بعضی‌ها زنانه، بعضی‌ها مردانه، بعضی‌ها هم بدن‌های خنثی دارند. پس انسانیت ما به جنسیت و بدن ما نیست. کسی که روح را نشناسد، غذای ناسالم به او می‌دهد نفس مثل یک بچه و مثل یک بدن و مثل یک انسانی است که الان از مسافرت آمده و نیاز دارد به اینکه غذای مناسب خودش را بخورد. یعنی آن خوراکی که دقیقاً با ساختار خودش هماهنگ است. بیشترین جنایت‌ها، انحراف‌ها، فسادها، آلودگی‌ها، غصه ها، غم‌ها، بیماری‌های روحی و روانی، ناشی عدم شناخت آدم‌ها از خودشان است. چون جنس خودشان را نمی­ شناسند، اساساً اقدام به تغذیه مناسب می‌کنند مثل کاری که بعضی ها در تغذیه جسم می‌کنند و با خوردن فست فودها سیر می‌شوند و لذت می‌برند، اما نیازهای جسم شان تأمین نمی‌شود. وقتی کسی روح را نشناسد، غذای آشغال به خورد روح می‌دهد و روح به جای اینکه آرام شود، روز به روز پژمرده تر و حالش خرابتر می‌شود. آدم‌هایی که 50 سال نماز می‌خوانند و این نماز هیچ کمکی به آنها نمی‌کند، برای این است که با شأن حیوانی نماز می‌خواند. وقتی که کسی با شأن حیوانی نماز خواند، به شأن انسانی و اصلی نمی‌رسد. برای همین است که اگر نماز 4 رکعتی در مسافرت 2 رکعتی شود، او کلی ذوق می‌کند. معلوم می‌شود که هنوز بخش انسانی او فعال نشده و نمی‌تواند از خدا لذت ببرد. از کمال مطلق و از وطن خودش نمی‌تواند لذت ببرد. مگر می‌شود بچه‌ای از پدر و مادرش متنفر باشد؟ این طبیعی نیست. اگر متنفر است، پس معلوم است که اینجا اختلاف وجود دارد. مگر می‌شود آدم از وطنش بدش بیاید؟ وطن ما خداست. کسی که از یاد خدا رویگردان است، قرآن می‌فرماید:«فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْكاً= پس برای او زندگی سختی است» و دائماً در فشار روحی قرار دارد. اگر غذای خوب بخورد، روح کوچک نمی‌شود و به او فشار نمی‌آید. دلیل آموختن حکمت های تازه چیست؟ ما اساساً چون عاشق خدا هستیم و گفتیم که جنس ما از علم مطلق، قدرت مطلق، حیات مطلق بوده و بنابراین، انسان ذاتاً عاشق حکمت است. یعنی اگر یک استاد، کتاب، فیلم و ... او را به یاد حقیقت اولیه خودش بیاندازد و مجهولاتش را حل کند، انسان لذت می‌برد و خوشش می‌آید. خانواده­ ها، آقایان و خانم‌هایی که از مطالعات انسانی دور می‌افتند و در سن جوانی مثل افراد سالخورده به نظر می‌رسند راه نادرستی را طی کرده اند. برعکس اینها، آنهایی هستند که از مطالعات انسانی بهره می‌گیرند، اینها حتی در کهنسالی، جوان، بانشاط، با امید و با قدرت به نظر می‌رسند. با تلویزیون، سریال و کارتون، اینترنت و مسافرت و درس‌های خشک علمی، فرد به شادی و نشاط نمی‌رسد؛ بلکه با حکمت ها و آیات و روایات، جان انسان جوان و شاداب می‌ماند. در بخش آموزش دین، مفصل گفتیم که واجب است انسان دنبال یادگیری اخلاقیات و عقائد و حکمت‌های زیبا برود. چون جان انسان با این چیزها سنخیت دارد و اگر کسی از این چیزها لذت نمی‌برد، مرده است. لازم است انسان برنامه‌ای برای شنیدن داشته باشد. شنیدن، آدم را جوان می‌کند. غذای نفس همین فهم و شعور و شنیدن است. با شنیدن و کسب معارف، نفس دائماً لذت می‌برد و بزرگ، بانشاط و قوی می‌شود. آن وقت در هیچ جا به ضعف نمی‌افتد. دل ذلیل، دلی است که از دیگران عاطفه گدایی می‌کند خانم دانشجویی برای مشاوره نزد من آمده بود. گریه می‌کرد و می‌گفت: من کسی را دوست دارم، ولی او به من هیچ علاقه­ ای نشان نمی‌دهد. من به او ابراز علاقه می‌کنم و گُل می‌برم و او توجهی به من نمی‌کند. این نفس، ضعیف است. علی (علیه‌السلام) فرمود:«ما رَأیتُ ذُلَّ مِثلَ إشتِغالِ قَلبی بِفارِقِ القَلبِ مِنّی= هیچ ذلتی را مثل این ندیدم که دلم به کسی مشغول باشد که دلش به من مشغول نیست.» آدمی که التماس محبت از کسی می‌کند و گدای عاطفه کسی است، روحش تغذیه نشده است. اگر قیمت خودش دستش بود، اصلاً به کسی التماس نمی‌کرد. آدم می‌تواند میلیون‌ها انسان را دوست داشته باشد و به انسان ها عشق بورزد و انسان‌ها را سیراب کند، اما خودش به هیچ وجه گدای عاطفه یک نفر هم نباشد. دوستی و مهرورزی را با دیگران دارد، اما اگر در زمانی، یکی از آنها را از دست داد، به هم نمی‌ریزد. مثل بدنی که به او می‌گویی، شما روزه بگیر. می‌گوید من نمی‌توانم روزه بگیرم. روزه بگیرم رو به قبله می‌شوم. این بدن ضعیف است. آدمی که قوی و مهربان است و وابسته به دیگران نیست و فقط به یک نفر وابسته است و او هم خداوند تبارک و تعالی است، فقط همین آدم می‌تواند از صمیم قلب بگوید:«لا إله إلا الله= هیچ دلبری جز خدا ندارم.» من فقط آویزان یک نفر هستم و او هم خداست. او هم خوشش می‌آید که من آویزانش شوم. اصلاً من را آفریده که آویزانش شوم. اصلاً او من را آویزان خلق کرده: معنی «أنتُمُ الفُقَراءُ إلی الله[3] = شما به خدا نیازمندید» همین است. ذات من را اینطوری خلق کرده است. اصلاً به کسی نیاز ندارم. بنابراین، فقط در تغذیه‌ی خوب است که انسان به قدرت می‌رسد.اگر توانستی 24 ساعت هم تلفن همراه و هم تلفن ثابت را خاموش کنید. همسر و بچه ­ها بدانند. تلویزیون را هم روشن نکنید. همه را کنار بگذارید. ببین از خودت لذت می‌بری یا نه؟ ببین سرپا هستی یا نه؟ اگر اینطوری نیستی، پس هنوز ضعیف هستی و باید غذا های معنوی سازنده بخوری. اگر وابسته هستی که کسی به تو زنگ بزند یا تو به کسی زنگ بزنی، تلویزیون نگاه کنی، سر کار بروی، کسی را ببینی، در خیابان بروی و ... پس ضعیف هستی. میزانِ رشد انسان، میزان عشقِ او به خداست میزان رشد، یعنی انسان به «لا إله إلا الله» برسد. یعنی روزبه ­روز دلبری خدا برایش بیشتر و دلبری دیگران کمتر شود. یعنی مدام از خارج ببُرد و با خودش رفیق و عاشق خودش شود. نه خود جنسی و طبیعی و شکمی و زمینی و بدن، بلکه خودی که از جنس خداست. چون از جنس خداست او و خدا یکی هستند. به همین خاطر قرآن می‌فرماید، شما وقتی خدا را فراموش کنی، ، یقیناً خودت را فراموش کرده ای. وقتی خودت را فراموش می‌کنی، خدا را فراموش کرده ای. چون هر دو یکی هستند: «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ= مثل کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس دچار خودفراموشی شدند.» کسی که از خدا، ذکر خدا، نماز، عبادت خوشش نمی‌آید، این شخص در اصل با خودش قهر است. راهش این نیست که با خدا آشتی کند، بلکه باید با خودش آشتی کند. یعنی باید با آن خودی که حقیقی و جاودانه و از جنس خداست، آشتی کند. این آدم اصلاً خودش را نمی‌شناسد، هنوز بالغ و بزرگ نشده است. تا انسان نداند چه کسی هست، معشوقش را هم نمی‌شناسد. هر چند که این معشوق، مفت در اختیارش باشد. الان خدا خود را مفت در اختیار ما گذاشته و ما قدر نمی‌دانیم. اصلاً رغبت نمی‌کنیم با او حرف بزنیم. خدا ما را به رفاقت و دوستی خودش دعوت کرده و ما همیشه گدای بیرون از خودمان هستیم. علی(ع) می‌فرماید:« عجبت لمن ینشد ضالّته و قد أضلّ نفسه فلا یطلبها[4] =‎‎در شگفتم براى كسى كه گمشدۀ خود را مى‌جوید، در حالى كه نفس خود را گم كرده است و آن را نمی‌جوید.» بنابراین، باید به بخش تغذیه‌ای نفس توجه داشته باشیم که بحث خیلی مهمی است. تغذیه آدم ها هم با همدیگر فرق می‌کند. گاهی بچه ­ات را دانشگاه می‌فرستی، بدبختش می‌کنی. خارج از کشور می‌فرستی، بیچاره ­اش می‌کنی. اگر خارج از کشور فرستادی، باید فکر تغذیه اش هم باشی. در آمریکا و اروپا غذا وجود ندارد. قحطی است. آنجاها از نظر خوراک انسانی، از گداترین نقاط روی زمین است. حیات انسانی که آنجا وجود ندارد. قم، تهران، حضرت ­عبدالعظیم و اصفهان نیست که پر از غذای انسانی باشد. ایران نیست که انسانها غذای بخش انسانی داشته باشند. وقتی بچه­ ات را فرستادی آنجا درس بخواند، از نظر بخش انسانی در مدرسه حواست باشد که این بچه نیازش فقط درس و اطلاعات و فیزیک و شیمی نیست. اگر به این «طرائف الحکم» نرسد، اصلاً آن بخش انسانی کاملاً می‌میرد. اگر غذای معنوی او را نمی‌توانی تأمین کنی، علم، سواد، مدرک تحصیلی را رها کن. بگذار اینجا با یک مدرک تحصیلی پایین­تر، با یک شغل پایین­تر، درآمد پایین­تر اما با غذای انسانی زندگی کند و غذا بخورد، چون حیات جاودانه­ او بستگی به مقدار تغذیه‌اش دارد.             پی نوشت: [1] . نهج البلاغه، حکمت 304. [2] . نهج البلاغه، حکمت 197. [3] . سوره فاطر/15. [4] . غررالحکم و دررالکلم، ج1، ص 460./ عیون الحکم و المواعظ، ج1، ص 329. ع ل 372

همان طور که بر سر قبر اولیای خدا و ائمه (علیهم السلام) می روید، قبر پدر و مادر و اموات را نیز دست کم نگیرید. برای حل مشکلات تان می توانید به قبور اموات خودتان به خصوص پدر و مادر که مقام بالا و موقعیت مهمی در نزد خداوند تبارک و تعالی دارند هم بروید. دعای آن ها در حق فرزندان شان مستجاب است. این همه شهید به خصوص شهدای گمنام هستند که شما می توانید از آن ها حاجت بخواهید. زیارت قبور، اموات را شاد کرده و نجات می دهد  امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به داوود رقّى که سؤال کرد: «یقومُ الرجُلُ على قَبرِ أبیهِ وقَرِیبِهِ وغَیرِ قَرِیبِهِ، هَل یَنفَعُهُ ذلكَ؟ نَعَم إنّ ذلك یَدخُلُ علَیهِ كما یَدخُلُ عَلى أحَدِكُم الهَدِیَّةُ، یَفرَحُ بِها[2]= انسان سر قبر پدر خود و خویشاوند و غریبه مى رود. آیا این كار براى او سودى دارد؟ فرمود : آرى، همان طور كه اگر به یكى از شما هدیه اى داده شود خوشحال مى گردد، مرده نیز از كار شما خوشحال مى شود .» در بحث «معاد» توضیح دادیم که اموات در برزخ هستند و قبر همان عالم برزخ است. انسان سر قبر هم که می رود، اموات متوجه می شوند و شاد می شوند. چون به قبر و بدن شان تعلق دارند. به خصوص این که انسان چیزی را هم به او هدیه بدهد. فاتحه خیلی ارزش دارد. یک صلوات خیلی تأثیر دارد. برای همین خیلی مهم است که انسان یک سوره ی حمد و توحید، یا صلوات به کسانی که دست شان از این دنیا کوتاه است، هدیه کند. به خصوص برای امواتی که بد وارثند و فرزندان بدی دارند و کسی به فکر شان نیست. برای این ها اگر انسان فاتحه ای بفرستد و دعایی کند و توسلی به این ها کند، خیلی مفید و مجرب است. هدیه دادن را فقط به اموات خودمان اختصاص ندهیم. مثلاً این که شما 150 نفر در این جلسه نشسته اید، اگر 100 نفر دیگر هم بیایند چیزی از سهم شما کم نمی شود. چون آن چیزی که توزیع می شود، معنویت است. اما اگر پول تقسیم می شد؛ بله، تعداد مهم می شد و سهم شما کم می شد. اما معنویات اینطور نیست. پس صلواتی را که برای اموات می فرستید، تقسیم بندی نکنید و نگویید: این برای فلانی! بگویید: خدایا من این صلوات را برای پدرم، مادرم، مؤمنین اموات و هر که تو صلاح می دانی و دوست داری، می فرستم. من چه کاره ام که تعیین بکنم. اگر بگوییم: این را برای همه ی شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) هدیه می دهم، خوب است. دعاهای خیلی مهمی هست که در روایت داریم، هنگام ورود به قبرستان برای همه ی اموات خوانده شود و بسیار اثر مهمی دارد. یکی از این دعاها که معروف است و همه بلدند، این است: « الإمامُ علیٌّ (علیه السلام) لَمّا مَرَّ بالمَقابِرِ: السَّلامُ على أهلِ لا إلَهَ إلاّ اللّه، مِن أهلِ لا إلَهَ إلاّ اللّه، یا أهلَ لا إلهَ إلاّ اللّه كیفَ وَجَدتُم كَلِمَةَ لا إلهَ إلاّ اللّه؟ یا لا إلهَ إلاّ اللّه بِحَقِّ لا إلهَ إلاّ اللّه اغفِرْ لِمَن قالَ لا إلهَ إلاّ اللّه، واحشُرْنا فی زُمرَةِ مَن قالَ لا إلهَ إلاّ اللّه» از امیرالمومین ع نقل است که این دعا تا ۷ پشت انسان به مردگان خیر می رساند و رزق انسان را زیاد می کند. در روایت دیگری می خوانیم: سَمِعتُ رسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یقولُ : «مَن قالَها إذا مَرَّ بالمَقابِرِ غُفِرَ لَهُ ذُنوبُ خَمسِینَ سَنةً ، فقالوا : یا رسولَ اللّه ِ ، مَن لَم یَكُن لَهُ ذُنوبُ خَمسِینَ سَنةً ؟ قالَ : لِوالِدَیهِ و إخوانِهِ و لعامَّةِ المسلمینَ[3]»= امام على (علیه السلام ) در هنگام عبور از گورستان، فرمود: «سلام و درود از اهل لا اله الا اللّه ، بر اهل لا اله الا اللّه ، اى اهل لا اله الا اللّه ! كلمه لا اله الا اللّه را چگونه یافتید؟ اى لا اله الا اللّه ! به حقّ لا اله الا اللّه ، هر كه گفت: لا اله الا اللّه ، او را بیامرز و ما را در زمره ی كسانى محشور فرما كه گفتند: لا اله الا اللّه .شنیدم رسول خدا صلى الله علیه و آله مى فرمود : هر كه در هنگام عبور از گورستان، این جملات را بگوید، گناهان 50 سالش بخشوده مى شود. اصحاب، عرض كردند: اى رسول خدا! كسى كه گناه 50 سال نداشته باشد، چه؟ فرمود : گناهان 50 سال پدر و مادر و برادرانش و عموم مسلمانان بخشوده مى شود. » ملاقات ها باید برای رضای خدا باشد انگیزه ی الهی، انگیزه ی خوبی است که انسان ها وقت بگذارند با همدیگر نشست و برخاست و ملاقات کنند. در راه خدا عطا و بخشش کنند و اگر ندهند، باز برای رضای خدا باشد. یک موقع خداوند امر کرده که ندهید و منع می کند و می فرماید: این جا کمک و یاری نکنید! این جا نخندید! به چهره ی فلان کس اخم نکنید! اینجا با فلان کس قهر کنید! یعنی انجام تمام کارها باید برای رضای خدا باشد. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید: « زُرْ فی اللّه ِ أهلَ طاعَتِهِ، و خُذِ الهِدایَةَ مِن أهلِ وَلایَتِهِ[4]= براى خدا به دیدن اهل طاعت او برو و هدایت را از اهل ولایت او بگیر. » بعضی ها برای خدا به ملاقات اهل ایمان نمی روند. می گویند: فلانی ولی خدا و دوست خداست، می روند که تماشا کنند. با این کار رحمت خدا نازل می شود. مثل این که می گویند: فلان هنرمند یا پروفسور آمده، برویم، ببینیم چه شکلی است؟ یا این که یک اهل طاعت و عابد و زاهدی هست، برویم ببینیم چه شکلی است؟ یعنی انگیزه ی من از ملاقات، خدا نیست و این طور نیست که من چون خدا را دوست دارم و دیدن آن ها مرا به یاد خدا می اندازد، اولیاء و دوستان خدا که رنگ و بوی خداوند تبارک و تعالی را دارند هم دوست داشته باشم و به ملاقات شان بروم. پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «قالوا الحواریّون لعیسی: یا روح َالله فَمن نُجالِسُ اِذاً ؟ قال مَن یُذَکَّرکُم اللهَ رُؤیتُه و یَزیدُ فی عِلمکم منطِقُهُ و یُرغّبُکُم فی الاخرة عَمَلُه[5]= حواریان عیسی عرض کردند: یا روح الله! پس با چه کسی همنشین شویم؟ فرمود، با آن که دیدنش شما را به یاد خدا اندازد و گفتارش بر دانش شما بیفزاید و کردارش شما را به آخرت تشویق کند. » امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند:«زُورُوا فی اللّه و جالِسُوا فی اللّه، و أعطُوا فی اللّه ِو امنَعُوا فِی اللّه، زایِلُوا أعداءَ اللّه و واصِلُوا أولیاءَ اللّه [6]= براى خدا دیدار كنید. براى خدا همنشینى كنید. براى خدا بخشش كنید و براى خدا از دهش خوددارى ورزید. از دشمنان خدا ببرید و با دوستان خدا پیوند زنید.» جز خدا، انگیزه ی دیگری نمی خواهد. معشوق واحد و محبوب واحد داریم و به عشق او دور هم جمع می شویم. مثل ما که الآن این جا نشسته ایم و حتی اسم همدیگر را هم نمی دانیم. آن چه که همه ی ما را دور هم جمع کرده، یک معشوق واحد به نام خداوند تبارک و تعالی است. یک انگیزه ی واحد داریم. نباید با دشمنان، کنار آمد  انسان ها باید حول معشوق واحد، دور هم جمع شوند. نباید بین آن ها دشمنی باشد. چون آسیب می رساند. باید مثل یک بدن سالم باشند که همه ی اعضاء و سلول های آن با هم جمع هستند و هم دیگر را دوست دارند و از هم دفاع می کنند. چو عضوی به درد آورد، روزگار      دگر عضو ها را نماند، قرار  اگر یک میکروب و آلودگی وارد بدن شود، همه ی قسمت های دیگر بدن واکنش نشان می دهند و بدن چرک و عفونت کرده و همه تلاش می کنند که آن را دفع کنند. عضوی را که با وجود این پیکر سازگاری ندارد، نمی پذیرند. انسان هم نباید با دشمن کنار بیاید و ارتباط نامناسبی با او برقرار کند. این را در مبحث «ولایت» مفصل گفتیم. چون این ارتباط، با عضویت در مجموعه ی ولایی خداوند منافات دارد. خلاف شخصیت، ادب و اخلاق است که انسان با غیر مسلمان طوری گرم و صمیمی باشد که با یک مؤمن است. اسلام می گوید: اگر می خواهید، با آن ها دوست باشید و ارتباط داشته باشید، حتی کار اقتصادی و مشارکت کنید، عضویت شما در مجموعه ی ولایی حق، نباید به خطر بیفتد. آن طوری که یک بچه حزب الهی و یک مؤمن را تحویل می گیرید، اگر بخواهید یک غیر مسلمان را تحویل بگیرید، نادرست است. این کار حدود دارد. پس اخلاق داشته باشید و رعایت کنید! بعضی تا به یک غیر مسلمان می رسند، او را به مسلمان ترجیح می دهند و اسیر و گرفتارش می شوند و از خودشان ذلت نشان می دهند. دیدار با مؤمن، دیدار با خداوند است رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «مَن زارَ أخاهُ المؤمنَ إلى مَنزِلِهِ لا حاجَةً مِنهُ إلَیهِ كُتِبَ مِن زُوّارِ اللّه ِ، و كانَ حَقیقا على اللّه ِ أن یُكرِمَ زائرَهُ. [7]= هر كس نه به قصد نیاز خواهى، بلكه به نیّت دیدن برادر مؤمن خود به خانه ی او برود، از دیدار كنندگان خدا انگاشته شود و بر خداست كه دیدار كننده ی خود را گرامى بدارد.» نباید روابط صرفا براساس حل مشکل و کمک گرفتن ریخته شود. این روابط انگلی است و خوب نیست. روابط باید براساس محبت، صمیمیت، دوستی، ارتباط با حق تعالی گذاشته شود و بر این اساس باید به ملاقات همدیگر برویم. بدون این که نیاز داشته باشیم. یعنی نفس ارتباط با دیگران باید به خاطر خداوند باشد. مثلاً بعضی ها ملاقات طرف می روند و هیچ کاری هم با او ندارند. تازه هدیه، گل و شیرینی هم برایش می برند. حتی به زیارت هم که می روند، برای دیگران سوغاتی می آورند. بعضی با تلفن، سلام و احوال پرسی می کنند. ما دوستی داریم که همیشه در این کار ها از ما سبقت می گیرد و ما هر کاری کنیم، به پای او نمی رسیم. مثلاً روز تولد امام عسگری (علیه السلام) تماس گرفت و تبریک گفت و احوالپرسی کرد. بعد هم توجه دارد که اگر کاری از دستش بر می آید، انجام دهد. این خیلی کار خوب و ارزشمندی است. از روی بیکاری هم نیست. این که حالا حوصله ام سر رفته، به یکی زنگ بزنم و از بی حوصلگی در بیایم، این هم برای خدا نیست. این توجهات، تلفن زدن ها، ارتباطات، نامه نگاری ها را دست کم نگیریم. نامه نگاری، فرهنگ خیلی بزرگی است. باید برای نامه نوشتن به همدیگر وقت بگذاریم و به نحو احسن پاسخ دهیم. بعضی ها می گویند: وقت این حرف ها را ندارم. به هر حال تو انسان هستی و ارتباط باید حفظ شود. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: وقتی می خواهید به ملاقات کسی بروید، انگیزه تان خدا باشد و برای او بروید. چنین کسی از ملاقات کننده ها و زائرین خداوند می باشد. حتی وقتی برای رضای خدا در یک جلسه رفتی و نشستی و قلباً هم دوست نداری، خدا می گوید: با من همنشینی کردی و ملاقات من آمدی. پس هیچ وقت خودمان را با طرف مقابل مقایسه نکنیم. چرا که ملاک عمل ما، او نیست. می فرماید: تو برو سراغ کسی که از تو قطع کرده. این یعنی من که قهر نکردم. حالا که او نیامده، من خانه اش بروم، سبک هم نمی شوم. تو اصلاً برای او نمی خواهی بروی، برای خدا برو! مبنا خداست. وقتی رفتی، از زائرین خدا محسوب می شوی. خدا می فرماید: تو به ملاقات او نرفتی، به ملاقات من آمدی! وقتی تو به ملاقات برادر مؤمنت رفتی که هیچ احتیاجی هم به او نداشتی، از زائرین خدا نوشته می شوی. خدا هم وظیفه اش هست که شما را اکرام کند. پاداش ملاقات مؤمن با انگیزه ی الهی، بهشت است خداوند می فرماید: وقتی شما ملاقات همدیگر بروید، ثواب زیارت مرا دارد. رمز این ملاقات و دور هم جمع شدن بدون گناه چیست که خدا آن قدر به آن اهمیت می دهد؟ ملاقات یعنی این که حداقل چند دقیقه هم دیگر را ببینیم. اگر شد که بیشتر و اگر نشد، همین ملاقات و زیارت مختصر کافی است. چه رمزی در این خوابیده که خداوند این طوری برایش سرمایه گذاری و خرج می کند؟ خدا می فرماید: شما بروید، خرجش با من! از این بالاتر که زائر خدا می شویم و به ملاقات او می رویم. امام صادق (علیه السلام) می فرماید: «مَن زارَ أخاهُ فی اللّه ِ قالَ اللّه عزّ و جلّ: إیّایَ زُرْتَ و ثَوابُكَ عَلَیَّ، و لَستُ أرضى لكَ ثَوابا دُونَ الجَنَّةِ[8] = هر كه به خاطر خدا به دیدن برادر خود برود، خداوند عزّ و جلّ می فرماید : تو مرا دیدار كرده اى و پاداشت به عهده ی من است و من به پاداشى كمتر از بهشت، براى تو راضى نمى شوم.» وقتی سلام می کنی و طرف جوابت را نمی دهد، جبرئیل(علیه السلام) جوابت را می دهد. وقتی جایی رفتی و به هر دلیلی نبودند یا تحویلت نگرفتند، هیچ آسیبی نمی بینی و خرد نمی شوی. بعضی ها به هم می ریزند و می خواهند تلافی کنند. خداوند تأکید می کند، تو فقط ملاقات من آمدی و پاداش تو با من است. اگر اخم کنی و یک گوشه بنشینی و بگویی: چرا تحویلم نگرفتند؟ معلوم است ثواب را از من نمی خواهی. انتظار ثواب از طرف مقابلت داشتی. البته وظیفه ی ماست که هر کس کاری برای ما انجام می دهد، از او تشکر کنیم. امام رضا (علیه السلام) فرمودند: « مَن لَم یَشكُرِ المُنعِمَ مِنَ المَخلوقینَ لَم یَشكُرِ اللّه َ عَزَّ و جلَّ[9] = هركس در قبال خوبى مردم تشكر نكند، از خداوند عزّ و جلّ هم تشكّر نكرده است.» پاداش دوست داشتن مؤمنین، بهشت است پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «مَن زارَ أخاهُ فی بَیتِهِ قالَ اللّه عزّ و جلّ لَهُ: أنتَ ضَیفِی و زائرِی، عَلَیَّ قِراكَ و قد أوجَبتُ لكَ الجَنَّةَ بِحُبِّكَ إیّاهُ[10] = هر كس به دیدن برادر خود در خانه اش رود، خداوند عزّ و جلّ به او فرماید: تو مهمان و زائر من هستى، پذیرایى از تو به عهده ی من است و من به پاداش محبّت تو به او، بهشت را بر تو واجب كردم. » تا حالا شده یک مؤمن را به خاطر این که مؤمن است، دوست داشته باشی؟ تا حالا شده از بودن طلبه و بچه حزب اللهی و بسیجی در خیابان کیف کنی و اکرام شان کنی و از دور سلامی بکنی؟ از این که این جوان های متدین را می بینی، لذت ببری و بگویی: این ها سربازان امام زمانند و بوی معشوق مرا می دهند؟ حتی بچه هایی که ظاهر اسلامی هم ندارند و مشغول  شیطنت هستند، وقتی بوی آقا بیاید، می بینی که پوتین پوشیده اند، و چفیه شان را بسته اند و آماده اند.  مگر زمان شاه بچه ها چه کار می کردند؟ خود ما سال 55 چه کار می کردیم؟ کسی فکر می کرد، 2 سال بعد در خیابان ها دست به اسلحه باشند؟ 3سال بعد در کردستان باشند؟ 4 سال بعد در جنگ ایران و عراق بچه ی 13 ساله، پای کار ایستاده باشد؟ چه کسی فکر می کرد؟ خدا بچه ها را در جبهه از کجا آورده بود؟ حتی خود من از کجا آمده بودم؟ همان جا که ما داشتیم فرار می کردیم، در بهشت را گذاشت. واقعاً طرف داشته از خدا فرار می کرده، و اصلاً با خدا کاری نداشته و گناه پشت گناه می کرده و پشت سرش هم در ها را می بسته که دیگر خدا دنبالش نیاید. ولی صدمین در را که باز می کند، می بیند خدا ایستاده و آغوشش را هم باز کرده و بغلش می کند. جوانی را به مرحوم شیخ جواد آقا انصاری همدانی نشان دادند که اهل معصیت و گناه بوده، فرمود: عیب ندارد، 14 سال دیگر مال خودمان است و سر 14 سال آن جوان آمد. حال خودمان را هم نگاه کنیم، می بینیم که زمانی فرار می کردیم؛ ولی خدا دست مان را گرفت و در دست کسی گذاشت. « ألاَ تَسْألونّی مِمَّ ضَحِكْتُ؟ رَأیْتُ ناسا مِن اُمَّتی یُساقُونَ إلى الجَنّةِ فی السَّلاسِلِ كُرْها. قیلَ: یا رسولَ اللّه، مَن هُم؟ قالَ: قَومٌ مِن العَجَمِ یَسْبیهِمُ المُجاهِدونَ فیُدخِلونَهُم الإسلامَ[11] = آیا نمى پرسید از چه مى خندم؟ مردمى از امّت خود را دیدم كه آنان را به زنجیر بسته اند و با زور به سوى بهشت مى رانند. عرض شد: اى رسول خدا! آن ها كیستند؟ فرمود: مردمانى عجمند، كه مجاهدان آنان را به اسارت مى گیرند و آن ها را به اسلام در مى آورند.» خود ما را نگاه کنید! چقدر خدا دنبال ما آمده و ما فرار کردیم. به روی ما در را باز کرده و ما گناه و معصیت و بداخلاقی کردیم. مثل زمان امام حسین (علیه السلام) که در به روی خواص باز شد. بعد از آن هم چند تا قیام شد. به ندرت چنین میدان هایی گیر کسی می آید. خدا یک دفعه در را باز می کند. در 8 سال دفاع مقدس به مردم فرصت داد و وقتی درها بسته شد فهمیدند یعنی چه و خیلی سوختند و حسرت خوردند. شما هر وقت مؤمنی را دیدی که موفق بود و لذت بردی و گفتی: بارک الله، آفرین، ماشاءالله، الحمدلله، خدا را شکر! خدا خیلی چیز به تو خواهد داد. به جای اینکه بنشینی و در ذهنت علامت سؤال بگذاری، اگر جلوی طرف شکر بکنی، خدا می گوید: تو فلانی را که مؤمن است، دوست داری؟ چون مؤمن اسم خداست و اسم من رویش است، بهشت را برایت واجب کردم. چه خوب است که هم دیگر را به خاطر خدا دوست داشته باشیم و به غیر از این چشم های معمولی هم دیگر را نگاه کنیم. به هم عادت نکنیم و نگوییم: او کسی است که همیشه دارم می بینم. پی نوشت: . [1] الکافی , جلد۳ , صفحه۲۲۹.   [2] . بحار الأنوار : 6/296/102 . [3] بحار الأنوار : 41/203/93.   [4] . غرر الحكم : 5491. [5] میزان الحکمه، ج۱، ص۴۰۲، ح۲. [6] . غرر الحكم : 5492 ـ 5493  . [7] . بحار الأنوار : 11/192/77. [8] . بحار الأنوار: 4/345/74. [9] . عیون أخبار الرِّضا : ۲/۲۴/۲ . [10] . بحار الأنوار :  6/345/ 74 . [11] . كنز العمّال : 10669 . ظ م - 39

سیدالشهدا و خون خدا و نهضت حضرت سیدالشهدا است که دین را تا الان نگه داشته است. اگر سیدالشهدا نبود و اگر تلاش خاندان و بخصوص زنان سیدالشهدا و دیگر ائمه در واقعه کربلا نبود، اسلامی وجود نداشت. خون سیدالشهدا، حرکتش، زیارتش، مجالسش عامل بقای اسلام و عامل ظهور امام زمان (علیه‌السّلام) است و موانع ظهور آقا امام زمان (علیه‌السّلام) با مجالس اهل بیت و بخصوص سیدالشهدا و بخصوص در اربعین برطرف می‌شود. تحقق آن دو شرطی که امام زمان فرمود، یعنی «وفاداری و همدلی» در هیچ زمان و مکانی به اندازه زمان و مسیر اربعین حاصل نمی‌شود. بنابراین، اگر کسی متوجه باشد که در اربعین می‌خواهد چه کار کند، دقیقاً به قدر می‌رسد. اگر در این شبها بخصوص امشب به جای حج خانه خدا، از خدا بخواهد که توفیق حضور در لشکر آخرالزمانی امام زمان (علیه‌السلام) در اربعین را به او عنایت کند، بُرد کرده است. باید با همین نیت هم بیاید، نه این که مثل بسیاری از گروه های شیعه نما، ذهنش همچنان درگیر حسین سال 61 هجری باشد و به حسین زمان و فریاد های هل من ناصرش کاری نداشته باشد،بلکه از اول، ذهنش درگیر حسین زمان خودش یعنی امام زمان (علیه‌السلام) باشد. پاسخ ما به یاری طلبیدن امام زمان ع چیست؟ امام زمان در این مسیر ایستاده و تنها، غریب، مظلوم و مضطر است و هر روز هم می‌گوید: «هل من ناصر ینصرنی». ما خیلی وقت‌ها به کربلا می‌رویم، اما غافل از امام زمان‌مان هستیم. به اربعین می‌رویم و بر می‌گردیم و غافل از وظیفه‌ای هستیم که در مقابل حسین زمان‌مان داریم و با این وضع،آن اتفاقی که باید بیافتد نمی‌افتد. هر روز در ماه رمضان، شما می‌گویید: «وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ وَفَاتِی قَتْلا فِی سَبِیلِكَ تَحْتَ رَایَةِ نَبِیِّكَ مَعَ أَوْلِیَائِكَ= و از تو می خواهم مرگم را كشته شدن در راهت در زیر پرچم پیامبرت همراه با اولیایت قرار دهى.» کسی که روحیه شهادت‌طلبی نداشته باشد، به فرموده ی قرآن فاسق است. کسی که روح جهاد و مبارزه با استکبار را که از موانع اصلی ظهور امام زمان هستند، نداشته باشد، به فرمایش قرآن انسان نیست. چه کسی در غربت و آوارگی امام زمان ع شریک است؟ قرآن در آیه 24 سوره توبه، برای انسانیت و ایمان شرطی بیان فرموده: سه معشوق «الله، اهل بیت ع و جهاد در راه خدا» باید در رأس همه معشوق‌های شما باشد. آدمی که روح انقلابی، روح جهاد، روح مبارزه با استکبار و دشمنان امام زمان و روح مبارزه با موانع ظهور امام زمان و کینه از دشمنان اهل بیت و دشمنان امام زمان ندارد و به این وضع راضی است، در واقع دارد در غربت و آوارگی و طردشدگی امام زمان مشارکت می‌کند. خیلی عجیب است که هم سیدالشهدا و هم امیرالمؤمنین (علیهما‌السلام)، امام زمان (علیه‌السلام) را اینطوری معرفی می‌کنند و می‌فرمایند: این پسر من، صاحب این امر، طرد شده و آواره‌ای است که مدتها باید غیبت طولانی داشته باشد. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود: او طرد شده، آواره، تنها و یگانه است. امام حسین (علیه‌السلام) در مورد امام زمان اینطور می‌فرماید: «لَوْ أَدْرَکْتُهُ لَخَدَمْتُهُ أَیامَ حَیاتِی = اگر من او را درک کنم، همه عمرم خادم او خواهم بود.» یک عزاداری که برای امام حسین سینه می‌زند و زنجیر می‌زند و گریه می‌کند، اگر روح خدمت به امام زمان نداشته باشد، صادق و عزادار حقیقی نیست. مگر می‌شود کسی بی‌خیال امام زمان شود؟ از این رو، مهمترین مسأله در این مسیر، داشتنِ روح جهاد است. شب قدر یعنی اینکه تو قدر خودت را بدانی و بدانی که قیمت تو، داشتن این سه معشوق است و از خدا بخواهی آنها را در رأس همه معشوق‌های دلت قرار دهد. عشق به الله، عشق به اهل بیت و امام زمان در رأسش و عشق به جهاد یا روح جهاد و روح مبارزه با دشمنان اهل بیت (علیهم‌السلام). خدایا مرگ ما را شهادت در راه خودت قرار بده شما هر روز ماه مبارک رمضان این را تکرار می‌کنید که خدایا! از تو می‌خواهم:«أَنْ تَجْعَلَ وَفَاتِی قَتْلا فِی سَبِیلِكَ= وفات من را شهادت در راه خودت قرار بده.» خیلی بد است، آدمی که لیاقت شهید شدن دارد، بمیرد. اگر بمیرد، مرده و فایده ندارد. «تَحْتَ رَایَةِ نَبِیِّكَ مَعَ أَوْلِیَائِكَ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَقْتُلَ بِی أَعْدَاءَكَ وَ أَعْدَاءَ رَسُولِكَ= زیر پرچم پیغمبرت با اولیاء خودت باشم.  خدایا من از تو می‌خواهم دشمنان خودت را و دشمنان پیغمبرت را به وسیله من نابود کنی.» این قَدَر و قیمت شماست. سبک زندگی‌تان را به گونه‌ای طراحی کنید که با سبک زندگی شما هر روز گلوی دشمنان امام زمان فشار بیاید و خفه شوند. سعی کنید فرهنگ استکباری را از زندگی، شغل، ازدواج و خانواده و ناموس تان محو کنید. آمریکا: ما آمده ایم تا جلوی ظهور را بگیریم آمریکایی‌ها وقتی عراق را گرفتند، گفتند: ما برای جلوگیری از ظهور پسر پیغمبر اسلام آمده ایم. در سایتشان اعلام کردند که آمده ایم جلوی این مرد را بگیریم. امام جمعه نجف را چقدر «سین- جیم» کردند و او را محاکمه کردند که شماره تلفن این آقا را بگو. از او خواستند که بگو او کجاست؟ یعنی آنها جدی هستند. آن وقت ما آنقدر بی‌غیرت و شُل و وِل برویم در همه چیز و در سبک زندگی به دشمن باج بدهیم. ما مگر جزو خاندان پیغمبر و بچه‌های حضرت زهرا و لشکر امام زمان و بچه‌های امام زمان نیستیم؟ مگر خدا ما را از آنها نیافریده؟ مگر آنها خانواده آسمانی و اصل و ریشه ما نیستند؟ چطور ما اینقدر نسبت به خاندان و اصل و ریشه خودمان غریب و بیگانه و فراری هستیم؟ نباید اینطور باشیم. شعار «مرگ بر آمریکا» شعاری است که به قول اولیاء الهی ثوابش از نماز کمتر نیست. مرگ بر آمریکا مثل نماز و مثل آیات قرآن ثواب دارد و برای آنها مرگ هم می‌آورد. اما این مرگ را شما در عمل پیاده کنید. خوش به حال کسی که وجودش آنقدر قیمتی و مؤثر و بزرگ است که وجود این آدم، گلوی دشمنان اهل بیت را فشار می‌آورد و جلوی نفس کشیدن شان را می‌گیرد و بهتر از این، آن که آنقدر به دشمن فشار بیاورد تا خونش را بریزند و آزادش کنند به قرب الهی. این خیلی قیمت دارد. مبادا سنگر فتح شده توسط دشمن باشیم. وقتی مثل دشمن می‌شوی، سنگر فتح شده هستی و در همه جنایت‌هایی هم که علیه امام زمان و بشریت می‌کند، سهیم هستی. چون تو داری به او باج می‌دهی و داری با او همراهی می‌کنی. مهم این است که کینه آسمانی، خونی و خانوادگی داشته باشی. مادرت را کشته اند. تمام آباء طاهرین شما را اینها کشته اند و اگر الان هم باشند، می‌کشند. دعای افتتاح یک دعای مهدوی است در دعای افتتاح که یک دعای مهدوی است، تمام سبک دعا و حرف زدن آن در مورد امام زمان (علیه‌السلام) است. «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُؤْمِنُ الْخَائِفِینَ= امان می‌دهد به کسانی که می‌ترسند»، «وَ یُنَجِّی الصَّالِحِین= صالحین را نجات می‌دهد» «وَ یَرْفَعُ الْمُسْتَضْعَفِینَ= مستضعفین را بالا می‌برد». «وَ یَضَعُ الْمُسْتَکْبِرِینَ = و ضایع می‌کند مستکبرین را» «وَ یُهْلِکُ مُلُوکا وَ یَسْتَخْلِفُ آخَرِینَ = خداوند پادشاهان را نابود می‌کند و جایشان کسان دیگر را می‌گذارد» «الْحَمْدُ لِلَّهِ قَاصِمِ الْجَبَّارِینَ = کوبنده زورگویان و ستمگران» «مُبِیرِ الظَّالِمِینَ= نابودکننده ظالمان» «مُدْرِکِ الْهَارِبِینَ نَکَالِ الظَّالِمِینَ صَرِیخِ الْمُسْتَصْرِخِینَ مَوْضِعِ حَاجَاتِ الطَّالِبِینَ مُعْتَمَدِ الْمُؤْمِنِینَ= خدایی‌ كه‌ كسی‌ نمی‌تواند از سلطه‌اش بگریزد. فریادرس فریادخوانان، برآورنده‌ی نیاز نیازمندان‌ و تكیه‌گاه‌ مؤ‌منان‌ است.» بعد از آن که صلوات می‌فرستید، تازه روی اصل ماجرا می‌آیید. دعای افتتاح طوری طراحی شده که با دو شعبه از روح انسان، یک شعبه خواسته‌ها، هوس‌ها و آرزوها، و دیگری تنفرهای انسان کار دارد. می‌گوید، تنفرتان را تنظیم کنید. آرزوهایتان را هم تنظیم کنید. چون آرزوهای شما نشان می‌دهد که شما چقدر قیمت دارید. شب قدر، چیزهایی بخواهیم که به قیمت ما بیفزاید ما با خداوند و امام زمان طرف هستیم. حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) دارد ما را می‌بیند. 14 معصوم همه چشم در چشم ما دارند و ما را می‌بینند. خیلی مهم است که شما در محضر 14 معصوم دستت را بالا می‌بری. فرشته‌ها دارند نگاه می‌کنند. پس آبروریزی نکنیم و چیزی بخواهیم و درخواست‌هایی بکنیم، آرزوهایی را مطرح کنیم که قیمت ما را بالا ببرد. وقتی که این آرزوها را مطرح می‌کنی، فرشته‌ها شاد می شوند و برایت درود و صلوات می فرستند. بنابراین، هر شب قیمت شما و قَدَر شما بالا می‌رود. نوع دعاهایت:«اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَیْکَ فِی دَوْلَةٍ کَرِیمَةٍ=خدایا ما با دولت کریمة، رغبت به تو پیدا می کنیم». خدایا همه شاهد باشند، تو شاهد باش، ملائکه و اهل بیت و انبیائت شاهد باشند، من دارم می‌گویم، همه ی عشقم و رغبتم حکومت امام زمان است. «تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلامَ وَ أَهْلَهُ = به وسیله آن دولت،اسلام و اهلش عزت یابند.» یعنی همه رغبتم این است که تو مسلمان‌ها را عزیز و منافقین را ذلیل کنی. همه عشقم این است که در حکومت امام زمان، آدم حسابی باشم. حکومت امام زمان، حکومت انسانی است. مثل حکومت‌های قبل از ظهور نیست که کسی با پارتی‌بازی و تقلب بتواند نمایندگی بگیرد یا رئیس جمهور شود. در حکومت حضرت هر کس هر مقامی بگیرد، یعنی لیاقتش را داشته است. حضرت می‌گوید، الان قبل از ظهور این دعا را بکن تا در زمان حکومت امام زمان، آدم حسابی باشی و جایگاه تو یک جایگاه بزرگی باشد. «وَ تَجْعَلُنَا فِیهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَی طَاعَتِکَ= من در آن حکومت جزء دعوت‌کنندگان مردم به طاعت شما باشم». این یعنی جلوتر از بقیه مردم باشم. «وَ الْقَادَةِ إِلَی سَبِیلِکَ= من در آن حکومت رهبر مردم باشم به راه تو». اینها لیاقت‌هایی است که همه شما دارید و الان هم می‌توانید به آن جایگاه برسید. یعنی اگر تصمیم بگیرید، می‌رسید. این رغبت هاست. شکایت‌ها چیست؟ شکایت‌ها این است که انسان از چیزی که شاکی است، قیمتش مشخص می‌شود. مثلاً شما به هر اندازه از چیزی که شاکی و ناراحت هستی و برایش غصه می‌خوری، قیمتت پایین می‌آید. یک غم خوب، قیمت انسان را بالا می‌برد در بحث «راه های مبارزه با غم» توضیح دادیم که ما 10 نوع غم داریم که هر کدام از این غم‌ها را شما داشته باشید، قیمتت خیلی بالا می‌رود. پس غم‌هایت را انتخاب کن و غم بی‌خودی و امور کم ارزش را نخور. قیمت داشته باش، شرافت داشته باش، باشرافت انسانی‌ات غم بخور. غم‌هایت غم انسانی و غم الهی باشد. غم امام زمان باشد. اگر غم‌هایت مثل امام زمان (علیه‌السلام) است، شبیه امام زمان هستی و با امام زمان محشور می‌شوی. هم‌درجه امام زمان محشور می‌شوی. بنابر این، برای چیزهایی که بیخودی است و ارزش ندارد، ناراحت نشوید. پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: برای این 4 چیز غصه نخورید که جهنمی می‌شوید. زیرا برای تان فشار قبر می‌آورد. برای مسائل «جمادی و مالی، بدنی و گیاهی، حیوانی، علمی»، غصه نخورید. تلاش‌تان را بکنید، رزق و روزی را خدا می‌دهد، برکت هم می‌آید؛ اما غصه‌ات را روی بخش انسانی‌ات ببر. در روایت هم داریم، وقتی که شما امور انسانی و سطح بالا را می‌گیرید و امور مادی و پایین را رها می‌کنید، حواس خدا به امور پایینی است. اما اگر امور بالا و آسمانی را رها می‌کنی و حواست به امور پایین و دنیا باشد، پایین هم گره می‌خورد و اگر هم به تو بدهند به نفعت نیست. بعداً پشیمان می‌شوی و می‌گویی: خدایا کاشکی نمی‌دادی. برای من دردسر و مانع شد، قبرم شد و در این 4 تا دفن شدم و دیگر نمی‌توانم بالا بیایم. نتوانستم در لشکر حضرت بروم، دیگر نتوانستم به مقام حضرت برسم. ماه رمضان، ماه تنظیمِ غصه‌ها و شادی‌های ماست در روایت داریم کسی که مشغول دعاهای انسانی می‌شود و از دعاهای بخش پایینی‌اش غافل می‌شود، خدا می‌گوید بنده‌ام اینقدر به چیزهای بزرگ فکر می‌کرد و خواسته های پایینی را به زبان نیاورد. پس ای ملائکه! همان‌ها را هم به او بدهید. چنین آدمی خیلی قیمت پیدا می‌کند. در هر شب ماه رمضان نوع غصه‌های ما را تنظیم می‌کنند. اصلاً ماه رمضان، ماه تنظیم غصه های ماست. در دعای شب های ماه رمضان می‌گویند، غصه‌هایت اینها باشند:«اللَّهُمَّ إِنَّا نَشْکُو إِلَیْکَ فَقْدَ نَبِیِّنَا= خدایا! من همه شکایتم این است که پیغمبر بالای سرم نیست». لیاقت من داشتن پیغمبر است. «وَ غَیْبَةَ وَلِیِّنَا= و غیبت امام زمان ما» لیاقتم داشتن امام زمان است. امام زمان اگر بالای سرم بود، من الان به اندازه خودش بزرگ می‌شدم. «وَ کَثْرَةَ عَدُوِّنَا وَ قِلَّةَ عَدَدِنَا= من شاکی هستم که دشمنان‌مان زیاد است و تعدادمان کم است». خدایا دینت را به وسیله من یاری کن! هر شب، بعد از دعای حج، این دعا خوانده می‌شود: «وَ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِكَ وَ لا تَسْتَبْدِلْ بِی غَیْرِی= خدایا من را از کسانی قرار بده که دینت را به وسیله من یاری کنی، اما کس دیگری را جایم نگذار.» چون در دعای روز ماه رمضان داریم که می‌گوید، اگر این کار را بکنی، من پست شدم. من بی‌لیاقت شدم. «وَ لا تُهِنِّی بِكَرَامَةِ أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیَائِكَ= خدایا! من را پست نکن به خاطر اینکه می‌خواهی کس دیگری عزیز شود». جای مان را عوض نکن. هر کس را می‌خواهی عزیز کنی بکن؛ اما من را پست و کوچک نکن. توفیق کمک دینت را از من نگیر. سعادت یاوری امام زمان و هم‌لشکر بودن و هم‌حزب بودن با امام زمان را از من نگیر. فرمودند که هر شب این را بگو:«وَ تَجْعَلَنِی مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِكَ= دینت را به وسیله من یاری کن». «وَ لا تَسْتَبْدِلْ بِی غَیْرِی= خدایا هیچ کس را جای من نگذار». پس هر کس باید فکر کند که الان در لشکر امام زمان جایگاهش کجاست. الان رده و رسته‌اش چیست. همین امشب که شب قدر است ثبت‌نام می‌کنند. بنابر این، جایت و رسته‌ات را خودت می‌توانی مشخص کنی، امام زمان قبول می‌کند. همه ی هنر ما این است که این لحظه در لشکر حضرت باشیم. چهار روز دیگر که آقا بیاید، لشکر لازم ندارد. اولین کسی که با او بیعت می‌کند، کسی است که همه عالم خلقت در مشتش است. یعنی حضرت جبرئیل (علیه السّلام). این یکی از سربازانش است. اباالفضل و علی اکبر و مالک اشتر (علیهم‌السلام) و شخصیت‌های بزرگ عالم می‌آیند. بعداً تو را حسرت خواهد کشت که حضرت با آن لشکر پرطمطراقش بیاید و تو بایستی و تماشاچی باشی. اما وقتی که حضرت بیاید و تو هم‌رکاب حضرت باشی، کنار بزرگان عالم در لشکر حضرت و در رژه نظامی حضرت باشی و در حکومت حضرت باشی، آن موقع است که به این افتخار، بزرگی، شرافت، شادی، آرامش و سعادت می‌گویند. اینها را باید در شبهای قدر بخواهیم و حواسمان به این مقامات و درجات باشد. ع ل 370

بُعد اجتماعی حج هم بزرگترین کنگره ی مذهبی مسلمانان است. میلیونها مسلمان از سراسر جهان جمع می‌شوند؛ اما آنطوری که باید از حج درست استفاده نمی ‌شود؛ یعنی آن طوری که قرآن و روایات فرموده اند، تجمع میلیون ها انسان در حج با حول محور امام زمان عج انجام نمی شود. معصوم(علیه‌السلام) فرمود:«تَمَامُ‏ الْحَجِ‏ لِقَاءُ الْإِمَام‏= تمام و کمال حج که در انتهای حج می باشد، به این است که شما به ملاقات امام معصوم بروید و با متخصص معصوم‌ ارتباط داشته باشید». اساساً حجِ بدون ولایت و حجِ بدون پیمان با امام زمان (علیه‌السلام)، حج نیست. قرآن نیز می فرماید: «و اتموا الحج= حج را به اتمام برسانید». این همان اتمامی است که خداوند در شأن امیرالمومنین (علیه‌السلام) می فرماید:الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی= امروز دینتان را برایتان به کمال رساندم و نعمتم را به شما اتمام رساندم».یعنی کمال دین واتمام نعمت الهی به «امامت» است. امام سجاد (علیه‌السّلام) این موضوع را در گفتاری به شبلی این گونه فرمودند: تو وقتی حج رفتی، آیا نیت کردی که با ما در تماس و ارتباط باشی؟ و در امامت و یاری با ما بیعت بکنی؟ شبلی می‌گوید: نه. ما همین اعمالی که همه می‌گویند انجام می‌دهیم. حضرت فرمود: پس حجی به جا نیاورده‌ای. پس در انتهای حج، اگر پیمان با متخصص معصوم و امام زمان (علیه‌السلام) نباشد، اساساً حج باطن ندارد و اصلاً حج نیست. وقتی که چند میلیون انسان آنجا جمع می‌شوند و با امام بیعتِ یاری و مودت می‌کنند،  دیگرامام زمان تنها نمی‌ماند و آن وقت امام زمان یک لشکر چند میلیونی دارد که در سراسر عالم پخش می‌شوند و فرامین و دستوراتش را اجرا می‌کنند. اما حج معمولاً در اختیار دشمنان خدا و دشمنان اهل بیت بوده و آنطور که باید از آن استفاده بشود، نمی‌شود. از این رو حضرت می‌فرماید که در شب های ماه رمضان بخواهید: «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی‏ حَجَ‏ بَیْتِكَ‏ الْحَرَامِ‏ فِی عَامِی هَذَا وَ فِی كُلِّ عَامٍ مَا أَبْقَیْتَنِی فِی یُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِیَةٍ وَ سَعَةِ رِزْقٍ = تا زمانی که به من سلامتی و عافیت و وسعت رزق می‌دهی نصیبم کن که در این سال و هر سال به حج بروم.» از خدا شرکت در پاتوق های معنوی را بخواهیم «وَ لَا تُخْلِنِی مِنْ تِلْكَ الْمَوَاقِفِ الْكَرِیمَةِ وَ الْمَشَاهِدِ الشَّرِیفَةِ = خدایا من را از هیچ کدام از این موقف‌های کریم و مشاهد مشرفه خالی نکن.» مواقف کریمه و مشاهد شریفه پاتوق من باشد و به اینجور جاها رفت و آمد بکنم. این برای کسی که بخش انسانیش فعال است، یک ضرورت است. اما کسی که پاتوق معنوی و تردد در پاتوق‌های معنوی ندارد، میکده‌های معنوی را نمی‌شناسد و نمی‌تواند با آسمان انس بگیرد. نمی‌تواند محرم غیب شود و غریبه است. موقع مردن هم غریب و با وحشت می‌میرد. چون انسی با این معنویت ها ندارد. «وَ زِیَارَةِ قَبْرِ نَبِیِّكَ صَلَوَاتُكَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ فِی جَمِیعِ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَكُنْ لِی اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْر مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لَا یُرَدُّ وَ لَا یُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِكَ الْحَرَامِ = و زیارت قبر پیغمبرت كه درودت بر او و بر آلش باد و در جمیع احتیاجات دنیا و آخرتم یارىم كن؛ اى خدا از تو درخواست مى ‏كنم كه در آنچه از قضا و قدرت امورى را در شب قدر حتمى قرار داده اى، كه دیگر برگشت و تغییر و تبدیل نخواهد داشت، مرا از آن حجاج بیت الحرامت قرار دهى.» یعنی خدایا در شب قدر که داری چیزی را قطعی امضا می‌کنی به طوری که هیچ تبدیل و رد شدنی در آن نیست، من را هم از حجاج بیت الله الحرامت قرار بده . ماه حرام، یعنی ماهی که خیلی خصوصی است گفتم حرام بودنِ یک بیت، یعنی مقام یک بیت. مثل ماه‌های حرام می‌ماند. از بس این ماه‌ها مهم هستند، می‌گویند ماه‌های حرام. یعنی ماه‌هایی که جنگ در آنها حرام بوده است. یا ماه مبارک که ماه حرام است و هر چیزی که حرام است، یعنی خیلی خصوصی است. مثل اینکه شما و دوستان تان را یک آدم خیلی بزرگی، مثلا امام زمان (علیه‌السلام) یا نائبِ ایشان، یک جایی دعوت کنند. ولی به تو بگوید: تو را خصوصی کار دارم. در این صورت، لذتت بیشتر است و هر چقدر به تو بگوید: تو را خصوصی کار دارم، لذت تو هم بیشتر می‌شود. می‌گویی، با من خیلی خصوصی کار داشت، حتی بقیه را هم رد کرد. خدا وقتی ماه رمضان می‌گیرد، یعنی با تو کار دارد و بقیه را رد می‌کند. تمام ابعاد غریبه‌ای که با تو غریبه هستند و با تو به قبر نمی‌آیند و تنهایت می‌گذارند، مثل بُعد جمادی یعنی اموالت، گیاهی مثل زیبایی‌های ظاهری، بُعد حیوانی مثل مسائل اجتماعی و بعد عقلی ات مثل مسائل علمی، با هیچ کدام از اینها کار ندارد. می‌گوید: من با خودت کار دارم. در حج هم همینطور است. خدا خیلی خصوصی‌ رفتار کرده و گفته من فقط با خودت کار دارم. هیچ کس نیاید. بیت‌الحرام هم یعنی کعبه اینطوری است. بیشتر دعاهای ماه رمضان، درخواست حج است تشرف به کعبه یک ویژگی خاص و شرائط خاصی دارد. ببینید که حج چقدر قیمت و ارزش دارد! بیشتر دعاهای ماه رمضان درخواست حج است. همچنین شما هر روز این دعا را می‌خوانید: «وَ أَسْأَلُكَ بِفَضْلِكَ وَ رِضْوَانِكَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عَلَى أَهْلِ بَیْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِی فِی عَامِی هَذَا إِلَى بَیْتِكَ‏ الْحَرَامِ‏ سَبِیلاً = و درخواست مى ‏كنم به فضل تو و خشنودیت كه درود فرستى بر محمد (ص) و اهل بیتش، و مرا امسال از حاجیان بیت الحرامت قرار دهى.» این دعایی است که گفته اند، هر شب و هر روز ماه رمضان بخوانید. همچنین هر شب این دعا را دارید:« اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ فِی الْأَمْرِ الْحَكِیمِ‏ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لاَ یُرَدُّ وَ لاَ یُبَدَّلُ‏ أَنْ تَكْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِكَ الْحَرَامِ  = بار خدایا! از تو درخواست مى ‏كنم كه مقرر فرمایى در قضا و قدر حتمى و حكیمانه خود، از آن قضایى كه برگشت ندارد و تبدیل نمی شود، كه نام مرا در زمره حاجیان بیت الحرام بنویسى.» جالب است، شما بعد از هر دو رکعتی که در نافله‌های ماه رمضان می‌خوانید، باز حج را می‌خواهید. یعنی یکسره درخواست حج است. باطنش هم خصوصی‌سازی ارتباط با خدا، انس با خدا، و آن تشکیل کنگرۀ بزرگ و بیعت با امام زمان (علیه‌السلام) در حج است. چون هیچ وقت حج درست انجام نمی‌شده و تا بوده دست دشمنان اهل بیت (علیهم‌السلام) بوده و اجازه نمی‌دادند مردم در حج راحت با امام ارتباط برقرار کنند. حتی زمانی که ائمه دیگر هم بودند، به راحتی مردم نمی‌توانستند با امام ارتباط بگیرند. خداوند آمده یک جایگزینی برای حج قرار داده که تا هزار برابر بالاتر از حج اثر دارد. اگر شما امشب این موضوع را بفهمید، خیلی چیزها به دستتان می‌آید و پی می‌برید که من باید امشب چه چیزی را از امام بخواهم و امام چه چیزی را در نامه عمل من تضمین و امضا کند. اگر این برای کسی امضا شود، خیر دنیا و آخرتش امضا شده است. آن چیست که بالاتر از حج بوده و جایگزین آن است؟ آن چیزی که بالاتر از حج بوده و جایگزین آن قرار داده شده است، رفتن به کربلا و زیارت سیدالشدا (علیه‌السّلام) است. بخصوص در ایام خاص که امام عسکری (علیه‌السلام) مشخص کرده اند. امام عسکری می‌دانست که شیعیان نمی‌توانند از حج استفاده بکنند و نمی‌توانند با متخصص معصوم ارتباط برقرار کرده و بیعت کنند. از این رو هم خداوند و هم پیامبر و امیرالمؤمنین و حضرت زهرا تا امام زمان (علیهم‌السلام) برنامه قشنگی چیده اند و یک جایگزین زیبایی برای حج گذاشته اند و آن زیارت اربعین است. امام عسکری (علیه‌السّلام) فرمود: علامت مؤمن پنج چیز است: یکی‌اش زیارت اربعین است. یعنی کربلا و بخصوص زیارت اربعین را خیلی سفارش کردند. بنابراین، تمام آثار و خواصی که شما می‌خواهید از نظر فردی در بُعد اقتصادی، بدنی، حیوانی، عقلی، و فوق عقلی دریافت کنید، در کربلا و بخصوص در اربعین به شما می‌دهند. مضاف بر اینکه همه گناهان گذشته انسان آمرزیده می‌شود و درجات بی‌نظیری به انسان داده می‌شود که در حج، آن درجات به انسان نمی‌رسد.  امام صادق (علیه السّلام) فرمود: هر کس در ماه رمضان آمرزیده نشود، تا ماه رمضان دیگر، امکان مغفرتش وجود ندارد و هیچ توفیقی برای مغفرت ندارد؛ مگر روز عرفه که روز باعظمتی است. ما دعای امام حسین (علیه‌السلام) در عرفات را می‌خوانیم که در همین باب حضرت فرمود: خداوند در روز عرفه قبل از اینکه به حاجیان و اهل عرفات نگاه بکند، به زائرین امام حسین نگاه می‌کند و قبل از اینکه زائرین خانه خودش را اجابت کند، دعای زائرین امام حسین (علیه‌السلام) را اجابت می‌کند. چرا؟ چون در حج شما باید بروید با تلاش زیاد خود را به معصوم برسانی و دستت هم به او نمی‌رسد. باید بدانی در پسِ این کعبه، یک ولی خدا وجود دارد. باطن کعبه ولی الله است. اما نمی‌گذارند تو با او ارتباط داشته باشی. ولی شما وقتی کربلا می‌روی، با اصل توحید و با متخصص معصوم ارتباط دارید. فرمود هر کس به زیارت امام حسین برود، «كَمَنْ‏ زَارَ اللهَ فِی‏ عَرْشِه‏ فَوقَ عَرشِه = مثل کسی است که خدا را بالای عرشش ملاقات کرده.» نگفت، خانه خدا. بلکه فرمود در فوق عرش خدا را زیارت می‌کند. بنابراین، جنبه توحیدی کربلا اصلاً قابل مقایسه با خانه خدا و حج نیست. در کربلا شما قدرت توحیدی تان فوق‌العاده زیاد می‌شود. حضرت فرمود، خدا در کربلا با روح انسان آمیخته می‌شود و بعد شما با توحید خالص و ولی الله با اصل ولایت و امام، ارتباط پیدا می‌کنید. اصلاً این دو با هم قابل مقایسه نیست. حق امام حسین ع فریضه ای که بر هر مسلمانی واجب است — امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ حَجَّ دَهْرَهُ، ثُمَّ لَمْ یَزُرِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیِّ عَلَیْهِمَا السَّلاُم لَكَانَ تَارِكَاً حَقَّاً مِنْ حُقُوقِ اللهِ، وَحُقُوقِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ، لأَنَّ حَقَّ الْحُسَیْنِ فَرِیضَةٌ مِنَ اللهِ، وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ[1] = هر کس تمام عمرش به حج برود، اما به زیارت حسین بن علی نرفته باشد، حتماً حقی از حقوق خدا و حقوق رسول خدا را ترک کرده، زیرا حق حسین ع فریضه و تکلیفی است که خداوند بر هر مسلمانی واجب کرده است.» همچنین فرمود: «حَقٌ‏ عَلَى‏ الْغَنِیِ‏ أَنْ‏ یَأْتِیَ‏ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع فِی السَّنَةِ مَرَّتَیْنِ وَ حَقٌّ عَلَى الْفَقِیرِ أَنْ یَأْتِیَهُ فِی السَّنَةِ مَرَّةً= آدم ثروتمند لازم است هر سال دو بار و آدم فقیر حداقل یکبار در سال به زیارت امام حسین برود.» زیارت امام حسین ع معادل هزار حج — فرمود: اگر کسی زیارت امام حسین (علیه‌السلام) برود، مانند کسی است که سه تا حج با پیغمبر بجا آورده است. با تعجب گفت: سه تا؟فرمود:ده تا. پرسید: ده تا؟ حضرت می‌فرماید: صد تا. می پرسد: صد حج؟ می‌فرماید: هزار حج. البته این عددها برای این است که معرفت افراد با هم فرق می‌کند. آدمها بسته به میزان معرفت شان ثواب دریافت می‌کنند. حضرت تا هزار حج ذکر کردند. وقتی می‌گوییم، ثواب هزار حج دارد، یعنی آثاری دارد که در روح شخص ظهور می‌کند، ریزش‌ها، نورانیت‌ها، رشدهایی حاصل می‌کند که در روح شخص جمع می‌شود. حضرت فاطمه س برای زائرین کربلا استغفار می‌کند — امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود:«إِنَ‏ فَاطِمَةَ بِنْتَ‏ مُحَمَّدٍ ص تَحْضُرُ لِزُوَّارِ قَبْرِ ابْنِهَا الْحُسَیْنِ ع فَتَسْتَغْفِرُ لَهُمْ ذُنُوبَهُمْ= حضرت فاطمه بنت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله نزد قبر فرزندش حسین حاضر می‌شود و برای زائرین قبر پسرش استغفار می‌کند.» یعنی شما وقتی زیارت امام حسین می‌روید، زیارت حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) هم می‌روید، ملاقات حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) هم می‌روید. در بعضی از روایات داریم شبهای جمعه و در بعضی از روایات داریم هر شب، نزد قبر فرزندش حسین حاضر می‌شود و دعا می‌فرماید. دعای حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) حتما اجابت می‌شود. وضعیت کسی که بدون علت زیارت امام حسین ع نرود — شخصی به نام «هارون بن خارجه» از امام صادق (علیه‌السّلام) سؤال کرد:«سَأَلْتُ عَمَّنْ تَرَكَ زِیَارَةَ قَبْرِ اَلْحُسَیْنِ بن علی عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ. قَالَ: «هَذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ اَلنَّارِ»= آقا اگر کسی بدون علت، زیارت قبر امام حسین را ترک کند، چه وضعیتی دارد؟ حضرت فرمود: «این آدم اهل جهنم است.» زیارت حسین ع زیارت خدا در قیامت را در پی دارد — «مَنْ‏ سَرَّهُ‏ أَنْ‏ یَنْظُرَ إِلَى اللهِ یَوْمَ الْقِیَامَة وَ تَهُونَ عَلَیْهِ سَكْرَةُ الْمَوْتِ وَ هَوْلُ الْمُطَّلَع فَلْیُكْثِرْ زِیَارَةَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع فَإِنَّ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ ع زِیَارَةُ رَسُولِ اللهَ صلی الله علیه و آله و سلّم [2] = هر کس خوشحال می‌شود که روز قیامت به حق تعالی نظر کند و سختی جان‌کندن و هول و هراس محضر خداوند برایش آسان شود، زیاد به زیارت امام حسین برود که زیارت حسین زیارت رسول الله است.» نقص دین و ایمان در اثر ترک زیارت امام حسین ع — همچنین امام صادق (علیه‌السّلام) فرمود:«مَنْ لَمْ یَأْتِ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع حَتَّى‏ یَمُوتَ‏ كَانَ‏ مُنْتَقَصَ الدِّینِ مُنْتَقَصَ الْإِیمَانِ وَ إِنْ دَخَلَ الْجَنَّةَ كَانَ دُونَ الْمُؤْمِنِینَ فِی الْجَنَّةِ[3] = اگر کسی زیارت قبر حسین علیه‌السلام نرود تا بمیرد، دین و ایمانش ناقص بوده، و اگر وارد بهشت شود، از بقیه مؤمنین پایین‌تر است.» یعنی معلوم نیست چنین کسی وارد بهشت شود که می‌توانسته با پدرش امام حسین (علیه‌السلام) صله رحم کند و نکرده است. اگر کسی با رحم‌های حیوانی خودش مثل پدر، مادر، خواهر، برادر، عمه، عمو، دایی، خاله، قطع رحم کند، فرمود: بوی بهشت را که از 500 سال راه می‌رسد، قاطع رحم آن را استشمام نمی‌کند. فرمود: ارحام شما حتی اگر کافر هم هستند، با آنان قطع ارتباط نکنید. بله ارتباط اثربخشی که ممکن است روی عقائد و دین شما اثر بگذارد و شما را به حرام آلوده بکند، نباید داشته باشید. اما قهر هم نباید بکنید. حال می فرماید اگر کسی با رحم آسمانی‌اش و خانواده اصلی‌اش قطع رحم کند و زیارت نرود و تنبلی کند، دین و ایمانش ناقص است. در روایت دیگر امام صادق فرمود: در بهشت به این آدم جا نمی‌دهند، به بهشت او را راه می‌دهند، اما جا ندارد و مجبور است مهمان این و آن باشد. خودش خانه و قصری ندارد که در یک جا مستقر باشد. بهشتی است، اما در بهشت دربه‌در است. در دنیا بعضی‌ها می‌گویند: وقت نداریم حرم برویم. وقت نداریم کربلا برویم. درس دارم، نمی‌رسم، کار اجتماعی دارم، کار اقتصادی دارم، نمی‌رسم بروم. محروم شدن از خیر کثیر در اثر ترک زیارت امام حسین ع — امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرماید: «مَنْ‏ لَمْ‏ یَزُرْ قَبْرَ الْحُسَیْنِ‏ ع فَقَدْ حُرِمَ خَیْراً كَثِیراً وَ نُقِصَ مِنْ عُمُرِهِ سَنَةٌ = هر کس زیارت نکند قبر حسین را، از خیر کثیر محروم می‌شود و یکسال از عمرش کم می‌شود.» کسی که می‌گوید زیارت نمی‌رسم بروم. از خیرکثیر محروم می‌شود و یکسال از عمرش کم می‌گردد. اما برعکس، یکی هم مشکل اقتصادی دارد، قرض می‌کند و زیارت می‌رود. خدا به او پول و خیر و برکت می‌رساند. پس خدا اربعین و زیارت امام حسین (علیه‌السلام) را جای حج به همه ما داده و تمام آن خیراتی را که شما انتظار دارید، خیرات جمادی، مادی، اقتصادی، مشکلاتی که در ابعاد گیاهی، حیوانی و عقلی دارید، در بُعد اعتقادی و معنوی ضعیف هستید، خیرات از هرچه که هست، همه را کربلا به تو می‌دهد. همه را زیارت اهل بیت (علیهم السّلام) به تو خواهد داد. زیارت حسین ع مثل شب قدر، انسان را 70 سال جلو می برد پس حال که به حج نمی‌رسیم، ده ها سال می‌خوانیم:«ارزقنی حج بیتک الحرام» و هیچ اتفاقی نمی‌افتد، بعد هم که می‌افتد، هیچ گونه بهره‌برداری نمی‌توانیم بکنیم، بدانیم که برای جایگزین حج در ماه رمضان، چه چیزی بخواهیم که شب قدر، قدر شود و ما به جای یک سال، 70 سال جلو بیفتیم؟ فرمود:«لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ=شب قدر از هزار ماه بالاتر است.» زیارت امام حسین هم همینطور است. اگر کسی با معرفت زیارت کند، فرمود: گناهان 70 ساله‌اش بخشیده می‌شود. برای هر قدمی که در راه زیارت امام حسین ع برمی‌دارد، گناهی آمرزیده می‌شود و درجه‌ای به او داده می‌شود. رمزش هم این است که شما در زیارت امام حسین با متخصص معصوم و ولی الله ارتباط برقرار می‌کنید و از طریق ولی الله با امام زمان ارتباط می‌گیرید. بنا است با ملاقات امام حسین دست شما به دست منتقم خون حسین برسد. نمی‌شودکه انسان امام حسین (علیه‌السلام) را زیارت کند و غیرت نداشته باشد. نمی‌شود انسان یک عمر عزاداری ذلیلانه کند. شما وقتی کربلا می‌روی بیشترین چیزی که جگرت را می‌سوزاند چیست؟ مصیبت عظیم، یعنی حوادثی که برای اهل بیت (علیهم‌السلام) در طول عمرشان اتفاق افتاده و از آن بالاتر مصیبت اعظم است. یعنی حذف امام از حاکمیت بر جهان و کرۀ زمین و این مصیبت از نظر ائمه خیلی سنگین تر است. امامی که اگر حاکم جهان باشد، همه مردم جهان در همه ابعاد وجودشان سعادتمند می‌شوند و الان این متخصص معصوم کنار گذاشته شده است. زائری که به فکر انتقام نباشد و به غیرت انتقام نیفتد، دروغ می‌‌گوید که امام حسین را دوست دارد. در زیارت عاشورا می‌گوییم:«اَنْ یَرْزُقَنی طَلَبَ ثارِکَ مَعَ اِمامٍ مَنْصُورٍ= من از خدا می‌خواهم ای امام حسین انتقام تو را خدا روزی من بکند که همراه با امام زمان انتقام تو را بگیرم.» از خدا می‌خواهم ای امام حسین، خدا روزی من کند که همراه امام زمان انتقام خودم را هم بگیرم. چون این مصیبت اعظم، مصیبت من هم هست. یعنی من از بهره بردن از وجود امام، محروم هستم و نبودن امام زمان باعث می‌شود که من نتوانم به آن درجه‌ای که برایش خلق شده‌ام برسم و با این درجه بمیرم. امام حسین و ائمه (علیهم‌السلام) از حاکمیت بر زمین کنار گذاشته شده اند و امام زمان، 1180 سال آواره است. واقعاً برای تک‌تک من و شما مصیبتی از این بزرگتر هست که ما می‌توانستیم به مقام امام برسیم و نرسیدیم؟ چرا کوچک و ریز مانده‌ایم؟ می‌توانستیم به ثروت ائمه و به تمام اسماء الهی برسیم و نرسیدیم. زائر امام حسین ع، مصلح برگزیده و هم درجه امیرالمؤمنین ع می‌شود معلوم است که چرا زیارت امام حسین از هزار حج بالاتر است. معلوم است که زیارت امام حسین ما را چگونه می‌سازد و به چه درجه‌ای می‌رساند. زیارت امام حسین ما را می‌رساند به درجه‌ای که اگر زیارت با معرفت بکنیم امیرالمؤمنین فرمود: با من و هم‌درجه با من خواهد بود. فرمود: «کَتَبَهُ الله مِنَ المُصلِحینَ المُنتَجَبین= خدا نام زائر امام حسین را اگر معرفت داشته باشد، جزء مصلحین برگزیده می‌نویسد.» مصلح مقام امام زمان است. پس بسیار مهمتر از حج، رفتن به کربلا و زائر امام حسین شدن است. رفتن به زیارت اربعین است. نمی‌گوید: زیارت امام حسین، عاشورا و محرم علامت مؤمن است؛ این سر جای خودش؛ می‌گوید: زیارت اربعین علامت مؤمن است. چرا؟ چون شما در اربعین لشکر تشکیل می‌دهید. در اربعین شرط ظهور امام زمان حاصل می‌‌شود. اما در زمان‌های دیگر این اتفاق نمی‌افتد. امام زمان (علیه‌السّلام) فرمود: دو صفت اگر شیعیان داشته باشند، من با عجله می‌آیم. یکی وفاداری و دیگری همدلی. در اربعین، هم وفاداری حاصل می‌شود و هم همدلی. بیشترین زمانی که لشکر وفادار و همدل برای امام زمان آماده می‌شود، در اربعین است. اربعینی که افراد در آن نزدیک‌ترین شرایط روحی را به حکومت امام زمان دارند. یعنی همه مردم، آن هم از همه ادیان می‌آیند. یعنی مثل حج نیست که فقط مسلمانان باشند. شیعه، سنی، یهودی، صائبی، زرتشتی، هندو، لائیک‌ و ... همه هستند و همه می‌آیند و حول محور انسان کامل قرار می‌گیرند. این یعنی همان شرائط ظهور، یعنی همه ادیان، عاشق یک نفر هستند. یک اصل و یک حقیقت را می‌خواهند. اربعین یک ماکت از حکومت امام زمان است. هر چه دلت بخواهد می‌خوری، اما هزینه نمی‌کنی. درمان رایگان است. هر جا دلت بخواهد می‌‌خوابی. در اربعین شرایط و مکان و زمان، مثل حکومت امام زمان می‌شود و بیشترین لشکر برای ظهور امام زمان در اربعین حساب می‌شود. هر کس هر چقدر عشق به خلیفة الله دارد، آنجا اعلام آمادگی می‌کند و در لشکر جهانی و در لشکر آخرالزمان ثبت‌نام می‌کند. زمان‌های دیگر هم برود ثواب می‌برد، اما هیچ زمانی مثل اربعین نیست. زیرا ثواب هر کاری به اندازه تأثیر آن کار است. پی نوشت: [1] . عنه البحار ١٠١: ٣، الوسائل ١٤: ٤٤٤. / كامل الزیارات - جعفر بن محمد بن قولویه - الصفحة ٢٣٧  [2] . عنه البحار 101: 77، المستدرك 10: 253./ كامل الزیارات ص ١٥٠.  [3] . رواه الشیخ فی التهذیب ٦: ٤٢، عنهما البحار 101: 4، الوسائل 14: 430.  ع ل 369