هر انسانی با یک روح جدید و تازه و با روح طفولیت به دنیا می آید، بدون این که ذهنی داشته باشد، اما به مرور زمان تشکیل ذهن می دهد. هیچ اطلاعاتی ندارد و هیچ چیزی را نمی داند، همان طور که قرآن فرمود: «وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَیْئًا [1] = و خدا شما را از شكم مادرانتان در حالى كه چیزى نمى‏ دانستید بیرون آورد». یعنی رشد انسان از کودکی است. ما هم وقتی به عقب برمی گردیم، می بینیم که دارای یک تجربه و خاطرات و شخصیتی غیر از شخصیتی که از طفولیت کسب کرده ایم، نیستیم. اعتبار خواب مغناطیسی و مصنوعی جای سؤال دارد. اگر کسی ادعا کرد که من این کار را کرده ام و مثلاً صدای یک نفر جوان، پیر شده، دلیل بر صحت اصل تناسخ نمی شود. اصل «تناسخ» بر حسب دلایل برهانی رد شده است و با این ادعا و یک تجربه ناقص قابل دفاع نیست. مضافاً این که این خواب ها قابل تصرف هستند و اطلاعاتی که  از طریق این خواب ها داده می شود، اعتبار ندارد. من بارها جایی که شخص این اطلاعات را داده حضور داشته ام. اطلاعاتی که شخص از گذشته و آینده و حال، چه از خودش و چه از اطرافیانش داده کاملاً غلط بوده است. ادعای کسی که این کار را انجام می دهد این است که الآن همه چیز را می داند و می فهمد، ولی همه ی اطلاعات غلط بوده و نمی توان به آن اعتماد کرد.  جهت مطالعه ی بیشتر می توانید به کتاب هایی از آقایان قرائتی، ری شهری و شهید مطهری و مصباح که در زمینه ی «معاد» نوشته شده، مراجعه کنید. درمان بیماری از راه غیر طبیعی یا غیر معمول خداوند تبارک و تعالی در نظام خلقت یک سلسله اسباب و علل قرار داده است که منحصر در یک چیز نیستند. مثلاً برای رفع تشنگی می توان آب یا آب میوه خورد. گاهی انسان از اسباب و علل طبیعی برای مداوای خودش استفاده می کند و گاهی از اسباب و علل ماورای طبیعت مثل دعا، صدقه و دعای اولیای خدا استفاده می کند. این به کرّات در زمان پیامبر و معصومین (صلی الله علیه و آله و سلم) و بعد از ایشان وجود داشته است. اولیای خدا از این کارها زیاد انجام می دادند و کار درستی است. آن چه مهم است این است که انسان در درمان، همیشه باید راه های معقول و منطقی خودش را طی کند. این که انتظار داشته باشد بلافاصله با دعا خوب شود، نمی شود. دارو و طبیب را خداوند قرار داده است و شفا گرفتن خارج از خواسته ی خداوند تبارک و تعالی نیست. این طور نیست که اگر طبیب معالجه کرد، معالجه ی او خارج از خواست خدا باشد. آن جا هم اگر خدا نخواهد، مداوایی صورت نمی گیرد. اگر اولیای خدا هم دعا کنند تا خدا اذن ندهد، کسی خوب نمی شود. این ها بستگی به تقدیر دارد. «هو الشافی» یعنی فقط خداوند شفا دهنده است. بنابراین دعای اولیای خدا و دارو و طبیب و انرژی درمانی و... همه وسیله هستند که به اذن و خواست خداوند اجازه ی عمل دارند. ما باید به اسباب و علل، سر جای خودش احترام بگذاریم و آن ها را به رسمیت بشناسیم، ولی در آن چه که ما می شناسیم، منحصر ندانیم. یعنی نمی توانیم بگوییم: «اگر دکتر انسان را جواب کرد، پس دیگر کار تمام شده است.» نه، همه ی اسباب و علل به دست خداست و آن موقعی که همه ی اسباب و علل به روی انسان بسته می شود و نمی تواند کاری انجام دهد، تازه برای آدم مؤمن حقیقی، اول امیدواری است. چون از یک سلسله اسباب و علل طبیعی ناامید شده و حالا می خواهد به سراغ مسبب الاسباب برود. آقای نباتی، همان جناب آقای قنبری هستند که با نفسی که دارند دعا می کنند و مستجاب می شود. من هم کسانی را دیده ام که بیماری حادی داشتند و خدمت ایشان آمدند و خوب شدند. اما برای بنده، چندین بار دستورالعمل و دعا دادند، ولی خوب نشدم. چون اسباب و علل طبیعی بر من اثر نگذاشت. بعدها فهمیدم که من نباید خوب می شدم. گاهی خداوند تقدیر کرده که یک نفر، بیماری را با خودش داشته باشد. شبی خواب سیدالشهداء (علیه السلام) را دیدم و به ایشان عرض کردم: « بنده بیمار هستم، چندین سال درمان کردم، ولی به نتیجه ای نرسیدم و دعای هیچ کس هم در حق من مؤثر نبود». ایشان فرمودند: «ما این بیماری را به شما هدیه داده ایم، آن را نگه دار!» وقتی این طور می فرمایند، یعنی هیچ اسباب و عللی نباید اثر بگذارد و تقدیر این است که این بیماری باید باشد. آن ها صلاح می دانند و چیزهایی را برای بندگان و نوکران خودشان مصلحت می بینند که ما باید به شیرینی از آن ها بپذیریم و شکایتی هم نکنیم. به هر حال لباسی که آن ها تن ما می کنند از همه زیباتر ، بهتر و اندازه تر است. نباید در کارشان خیلی فضولی بکنیم، چون آن ها ما را از خودمان بیشتر دوست دارند و مصلحت ما را بهتر از خودمان می دانند.  راه های درمان غیر طبیعی اگر حرام باشد، خلاف رضای خدا است که اینها را می توانید از مرجع تقلیدتان سؤال کنید که آیا صلاح است این راه را برای درمان بیماری برویم یا نه؟ البته فقها یک سلسله اصول کلی دارند و یک سلسله اطلاعات هم از متخصصین و پزشکان می گیرند، بعد فتوا یا حکم می دهند. یعنی اینطور نیست که کسی فکر کند مراجع تقلید ادعای طبابت دارند. هنگام ادبار قلب، چگونه مداومت بر عمل داشته باشیم؟ سؤالی که پرسیدند درباره بحث «مداومت» است. سؤال کردند: یکی از مواردی که علما به آن تکیه دارند بحث مداومت است. حتی می گویند انسان یک عمل کمی را انتخاب نمایند و بر آن مداومت نمایند. سؤال این است زمانی که قلب ادبار دارد چگونه می توان بر این اعمال مداومت نمود؟ گاهی حالت «ادبارِ قلب»[2] به سراغ انسان می آید و انسان احساس می کند از بعضی از عبادات یا بعضی از حال ها خوشش نمی آید و نمی تواند جلو برود و قلبش قفل شده است. این حالت به ندرت پیش می آید و اگر ادامه پیدا کند و قلب تند تند به این حالت بیفتد، معلوم می شود قلب ضعیف شده و باید درمان شود. ادبار قلب موقتی است، ساعات و لحظاتی انسان را می گیرد و رها می کند، ولی انسان باید زود از حالت ادبار در بیاید و خود را درمان کند و بر انجام عمل مداومت کند. اگر قرار باشد ادبار قلب زیاد بماند، مرگ قلبی می آورد. اگر انسان میلی به آب و غذا نداشته باشد، به محض این که به این حالت بیفتد، به شدت کاهش وزن پیدا می کند. به دکتر که مراجعه کند، یا مشکل بدن او را پیدا می کند یا با تزریق دارو سعی می کند بدن را سرپا نگه دارد و از آن راه، تغذیه ی بدن ادامه پیدا کند. ادبار غیر از حالت خنثی است. در حالت خنثی انسان حال هیچ کاری را ندارد. اگر تنفر و ادبار انسان ادامه پیدا کند، دیگر مداومت بر عمل امکان پذیر نیست. مداومت بر عمل برای کسانی امکان دارد است که می توانند شوق و میل قلبی و سلامت قلب خود را حداقل 40 روز نگه دارند و حالت ادبار به سراغ شان نیاید. تنفر به راحتی به سراغ کسی که چیزی در وجود او ریشه دارد، نمی آید. مثلاً آیا یادتان هست که از غذا یا از پدر و مادر یا از فرزند و همسر متنفر شده باشید؟ شاید در طول عمر، 1 مرتبه این حالت به سراغ انسان بیاید. وقتی ما می گوییم مداومت بر عمل، عمل را برای رسیدن به خداوند تبارک و تعالی و رضای خدا و برای صحبت با خدا انجام می دهیم. عمل خلوت با خداست. معنا ندارد که شخص از عبادت و انجام طاعت و اعمالی که او را به خداوند نزدیک می کند و دوست خداوند می کند، متنفر شود.  کدام موسیقی حرام است؟ با فتوای امام، تمام موسیقی ها حرام نیست. ما یک غنا داریم و یک موسیقی! غنا خواندن به نحوی است که انسان را از حالت طبیعی خارج کند و حالت لهو و لعب و عیاشی و سبک سری به انسان بدهد. موسیقی، استفاده از آلاتی است که صداهای موزونی از خود خارج می کنند. فتوای امام (رحمت الله علیه) این است که نواختن با بعضی از آلات موسیقی انسان را از حالت طبیعی و توجه به خداوند تبارک و تعالی و انسانیت و حرکت به سمت ابدیت و حرکت به سوی شدن، خارج می کند و دچار غفلت و از خود بیگانگی می کند. در این حالت وقتی انسان غافل شد، دچار پذیرش حالات و اعمال و رفتار و روحیات و خیالاتی می شود که فساد آور و حرام است. بعضی از آلات موسیقی طوری است که می شود با آن نواهایی را نواخت که هم انسان را به حالت لهو و لعب برساند و هم نرساند. اگر آلتی این دو کاربرد را داشت، در کاربرد حلالش اشکالی ندارد استفاده شود. غالب فقها در این مورد فرموده اند: «مسئله ی شخصی است.» البته تا یک سطحی مشترک است که همه ی انسان ها اگر در آن سطح مشترک قرار بگیرند؛ فسق و فجور است، ولی برای بعضی ها نه. برای بعضی ها گاهی یک موسیقی می تواند مضر و خطرناک باشد، ولی برای بعضی دیگر مضر و خطرناک نباشد. مبنا حال خود انسان و تناسب آن صوت با مجالس فسق و فجور و لهو و لعب است. علاوه بر این، خود موسیقی هم برای اعصاب ضرر دارد. در بعضی از کتاب ها در مورد تأثیر موسیقی روی اعصاب «سمپاتیک و پاراسمپاتیک» که حرکت های قلب را تنظیم می کنند و هم چنین ترشحات بدن بحث شده است. معنای جنسیت جنسیت قید طبیعی است که بعضی ها در قید طبیعی زن و بعضی ها در قید طبیعی مرد قرار می گیرند و برای این که روح شان آزاد شود باید به وظایف جنسی خود عمل کنند. جنسیت یعنی مرد و زن بودن، مربوط به کالبد و بدن و جنبه ی مادی و طبیعی و دنیایی انسان است. «روح» آن نفخه ی الهی و فطری، قبل از این که بخواهد به طبیعت بیاید و به انسان تعلق بگیرد، نه مرد است و نه زن است. جنسیت ندارد. مثل خداوند تبارک و تعالی که نه مرد است و نه زن است. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «اِنَ اللهَ خَلَقَ آدَمَ عَلَی صورَتِه [3]= خداوند انسان را به صورت خودش خلق کرده است.» بنابراین، حقیقت روحانی انسان نه مرد است و نه زن است. ولی چون در کالبد بدنی جنس خاصی قرار می گیرد، اگر بخواهد به آن حالت اولیه ی خود برگردد و از طبیعت خارج شود و به کمالات وجودی خود برسد، باید به وظایف جنسی خودش عمل کند. در مورد دستورات و سفارشات دین نباید به ظرفیت روحی توجه کرد بعضی از افراد برخی از امور واجب یا مستحب را انجام نمی دهند و می گویند: «من ظرفیتش را ندارم و چیزی کسب نمی کنم.» البته این حرف، حرف غلطی است، چون انسان ها با ظرفیت خدایی و نامحدود به وجود می آیند و کسی نمی تواند بگوید: «من ظرفیت یا توان کاری را ندارم.» این بهانه ی خوبی نیست که بگوییم: «ظرفیت نداریم.» باید ظرفیت ها را بالا ببریم. حرکت به سمت ابدیت، یک حرکت قانونمند است.  به میل ما نیست که بگوییم این جا را انجام می دهم و این جا را انجام نمی دهم. این محدود کردن خودمان است و کار غلطی است که در انسان شناسی اتفاق افتاده است. مثل این که ما فکر می کنیم شخصی استعداد ریاضی یا  بنایی یا نانوایی را دارد، ولی اصلاً  استعداد و ذوق کار هنری ندارد. این چنین نیست. «استعداد» به دست آوردنی است، اما باید در شرایط خاصی قرار گیرد تا شکوفا شود. همه ی افراد، استعداد همه کاری را دارند. یک آدم خیلی خوب و متدین، خوش قلب و مهربان استعداد دارد جنایتکارترین یا فاسدترین انسان ها شود و یک آدم فاسد جنایتکار قصی القلب می تواند مهربان ترین و بهترین انسان ها شود. کسی نمی تواند بگوید: «من استعداد اعمال واجب یا مستحب را ندارم.» البته در نگاه اولیه می توانیم بگوییم، هر کس سطحش چقدر است. اگر در سطح اولیه با کسی برخورد کنیم و بخواهیم چیزی را به او بگوییم، ممکن است که ظرفیتش را نداشته باشد و نتواند زیر بارش برود و سختش باشد. شما می خواهید به خانمی که عادت به بدحجابی کرده، بگویید: «حجاب را رعایت کن!» چون او از بدحجابی لذت برده و از حجاب متنفر است، اگر الآن این حرف را به او بزنی، شاید پذیرا نباشد. یا اگر به جوانی که از نماز و خدا درک درستی ندارد و انسی با آن ها ندارد،  بخواهی نماز بخواند، پذیرا نیست. اما وقتی استعدادش را شکوفا کردی، آگاهش کردی و در واقع به او ظرفیت دادی، سریع می پذیرد و خیلی راحت نماز می خواند و روزه می گیرد. اینطور که شد، می بینید جوانی که تا دیروز از خدا بدش می آمد و متنفر بود، در شب و روز، ساعت ها به عبادت مشغول است. روزه های مستحبی می گیرد. روزه ها و نمازهای قضایش را می خواند. قرآن می خواند. چطور او الآن این استعداد را پیدا کرده؟ همه ی ما هم از اول این طور نبودیم. زمانی حال و حوصله نداشتیم و بعداً علاقه به عبادت پیدا کردیم. بنابراین، انسان ظرفیت دارد و نباید بگذارد نفس اماره اش و نفسی که به او خیانت می کند، به او بگوید: «تو الآن ظرفیت و آمادگی نداری و این کارها را رها کن!» استعداد و آمادگی کسب کردنی است. انسان اگر به فکر برداشتن محدودیت از خودش نباشد، درست متولد نمی شود. اگر دائم بگوید: «من محدودم و ظرفیتم این قدر است، روزی که می خواهد به عالم بی نهایت متولد شود، نسبت به بی نهایت کم می آورد. چون خودش را محدود نگاه داشته است. مثل جنینی که در رحم مادر بگوید: «من دست بسازم کافی است و پا نمی خواهم.» این طور نمی شود. شرایط زیستی آخرت هم دست و پا و چشم و سلسله اعصاب و مغز و قلب و .... می خواهد. باید تکمیل به آن جا برویم. قرآن می فرماید: «در قیامت هیچ کس رستگار نمی شود، مگر کسی که سالم بیایید.» ما حداقل سلامت را باید تحصیل کنیم. نباید مریض به آن جا برویم. هیچ کس هم نباید بهانه ی نداشتن آمادگی و استعداد و ظرفیت را بیاورد. ظرفیت را باید ایجاد کنیم. باید ظرفیت آن چه که از واجبات و مستحبات برای سلامتی قلب لازم است را تحصیل کنیم. البته برای این که انسان سالم متولد شود، به بیش از انجام واجبات و مستحبات و ترک محرمات احتیاجی نیست؛ اما برای این که به حرام نیفتیم و آلوده نشویم، سفارش کرده اند که مکروهات را انجام ندهیم. مثلاً در جاده 4 متر را آسفالت کرده اند و نیم متر فضای خاکی گذاشته اند و بعد نرده زده اند. این ها حریم است که به سمت دره نرویم. اگر برویم، تلف می شویم؛ اما همیشه باید از این حریم ها یک مقدار بیشتر فاصله بگیریم. انجام ندادن مکروهات برای این است که در محرمات و هلاکت جهنم نیفتیم. قبل از جهنم، شعله اش می آید و می گویند: « خطرناک است.» قبل از خطر، آژیر می کشند و می گویند: «این جا محدوده ی خطر و حرام است.» حرام یعنی چیزی که حریم دارد و نباید وارد محدوده اش شوید. مستحبات هم برای دفاع از واجبات است. اگر به واجبات خواست آسیب برسد، مستحبات نمی گذارد. کسی که بتواند به نفسش مستحبات را تحمیل کند و مستحباتش را انجام دهد، قطعاً واجباتش را نیز انجام می دهد. حالا اگر ادبار و کسالت و خستگی و مشکلاتی پیش آمد، از سطح مستحبات کم می شود، ولی هرگز به واجبات آسیبی نمی رسد. چون مستحبات حافظ و مدافع واجبات الهی هستند. بنابراین، انسان با ترک مکروهات همیشه در محدودیت می ماند و به خطر نمی افتد و با انجام مستحبات هم همیشه واجباتش حفظ شده است. در این صورت آن چه که برای حرکت به سمت ابدیت لازم است را دارد. مثل کسی که می خواهد به مشهد برود، با 500 هزار تومان می تواند  برود، ولی احتیاطاً 700 هزار تومان با خودش می برد. کسی که خنثی از دنیا می رود، تکلیفش چیست؟ انسان هایی هستند که روح شان خنثی از دنیا می رود. خنثی به این معنا که ممکن است در مرحله ی گیاهی از دنیا بروند که در این صورت سقط می شوند. وقتی روح به انسان دمیده شد و قوه تشکیل شد و او متولد شد و به مرحله ی خیال رسید و وارد برزخ شد، تکلیف هایی دارد که در بحث «معاد» توضیح داده ایم. آیا عکس هایی که از ائمه (علیهم السلام) موجود است، حقیقی است؟ گاهی الهاماتی می شود که انسان از آن ها کمک می گیرد. بعضی از عکس ها مستندات تاریخی دارند و گاهی در این باره حدیث نیز گفته شده. امام فرمود: «هیچ کدام از عکس ها را انتساب کامل به امامان ندهید، ولی بی احترامی هم نکنید.» پی نوشت: [1] قرآن کریم / سوره ی نحل/ آیه ی 78 [2]. قلب دارای سه حالت «ادبار، اقبال و خنثی» است که در مباحث «قلب»، جلسه 22، جلسه 23 و جلسه 24 توضیح داده شده است. [3] فصوص الحکم؛ ج‏۱ ؛  ص ۱۹۹ ظ م - 57

اهل بیت منشا خیر و برکت هستند. در زیارت جامعه کبیره می‌‌خوانید: «إِنْ‏ ذُكِرَ الْخَیْرُ كُنْتُمْ‏ أَوَّلَهُ وَ أَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْوَاهُ وَ مُنْتَهَاهُ= اگر یادی از خیر شود، شما اول و اصل و فرع و معدن و جایگاه و انتهای آن خیر هستید». اگر اسم خیر بیاید، اول و آخر و معدن همه ابعاد خیر اهل بیت هستند. بنابراین، ما چون از فرزندان آنها هستیم، لذت خیر بیشتر در این است که ما شبیه به اصل خودمان یعنی خانواده آسمانی‌‌مان ‌‌شویم. روز قیامت آدم‌ها براساس میزان شباهت شان به اهل‌بیت جذب آنها می‌‌شوند. بنابراین، آدم باید عاشق خوبی باشد. چه در بُعد جمادی، چه در گیاهی، چه در حیوانی، چه در عقلی و چه در فوق عقلی. باید سعی کند دائماً از خودش خوبی و نیکی بروز بدهد. با کسی هم معامله نکند. اگر می‌‌خواهد نیکی بروز بدهد تا شبیه اهل بیت بشود، باید توقع دیدن، دیده شدن و تشکر را از خودش دور کند. این قشنگ نیست، حتی برای همسر، فرزندان. علامتش هم این است که اگر آنها ناشکری و ناسپاسی کردند، انسان ناراحت نشود. علت اینکه از دیگران هم نباید ناراحت شویم، این است که به خاطر خدا آن کار را انجام داده و این باعث می‌‌شود که به خداوند قرب و تشبه پیدا کنید. از آن طرف هم خدا میلیاردها به بنده‌‌اش خیر می‌‌رساند. ولی اکثر قریب به اتفاق بندگان شکر او را به جا نمی‌‌آورند و نافرمانی‌اش را می‌‌کنند: «قَلیلٌ مِنْ عِبادِیَ الشَّكُورُ[1]= از بندگان من عدّه قلیلی شکرگزارند». رزق خدا را می‌‌خورند، نعمت خدا را استفاده می‌‌کنند. ولی خدا و اهل بیت را آزار می‌‌دهند. فرشته‌‌ها را آزار می‌‌دهند. این کاری است که اکثر ما انجام می‌‌دهیم. بنابراین، از دیگران ناراحت نشوید، و از خدا هم نافرمانی نکنید. ما باید در این جهت شبیه خدا شویم. یعنی اگر نافرمانی شدیم، اگر کسی قدر ما را ندانست، اگر کسی نمک خورد نمکدان شکست، اگر برای کسی زحمت کشیدیم و او ناسپاسی کرد، به ما بر نخورد. از کار خوبی که انجام داده ایم به هیچ وجه پشیمان نشویم. چون ما شبیه خدا می‌‌شویم و مزدمان را هم می‌‌گیریم. پس چه لزومی دارد که بگوییم: بشکند این دست که نمک ندارد. کاش این کار را نمی‌‌کردم، الان افسرده شدم، کاش از اول این کار را نمی‌‌کردم. انسان هیچ وقت نباید برای کار خیرش پشیمان شود. من این نکته را بارها عرض کرده ام که تنها کسی که می‌‌ارزد برایش به معنای واقعی زندگی کنیم، اله و معشوق اصلی ما، خداوند تبارک و تعالی یا خانواده آسمانی‌‌مان است. بقیه را به خاطر خدا دوستشان بداریم و احترام بگذاریم و به آنها محبت و خوبی ‌‌کنیم، اما وابسته‌شان نشویم. به این معنا که اگر قدر ما را ندانستند به ما برنخورد و ناراحت نشویم و یا فرو نریزیم. ما فقط و فقط برای دلبرمان، برای معشوق اصلی‌‌مان باید زندگی کنیم. کاری با کس دیگر نداریم. خدا هم هیچ کدام از کارهایت را نادیده نمی‌‌گیرد. همه کارهایت را هم می‌‌خرد و تو را دوست دارد. اهل بیت هم با ما همین‌طور هستند. بنابراین، دیگر دلیلی ندارد که انسان بخواهد بگوید یک دنیای بی‌‌معنا دارم. خیلی تاریک و غم‌‌انگیز است. چقدر آدم‌های بد پیدا می‌‌شوند. در حالی که باید بگوییم: اصلاً کاری با اینها نداریم. دنیای ما پر از خداست، زندگی مان پر از ارتباط با خانواده آسمانی ما است. به شادی آنها شاد هستیم. راز طول عمر در انجام کار خوب است امام علی (علیه السّلام) می‌‌فرماید: «كَثْرَةُ اصْطِنَاعِ الْمَعْرُوفِ‏ تَزِیدُ فِی‏ الْعُمُرِ وَ تَنْشُرُ الذِّكْرَ[2]= زیاد كار نیك انجام دادن، عمر را مى‌افزاید و نام را پرآوازه مى‌سازد». کسی که زیاد کار خوب و نیک انجام می‌‌دهد، این موجب افزایش طول عمر و آبرو و محبوبیتش می‌‌شود. انسان نباید مشرک باشد و دنبال آبرو و محبوبیت و این چیزها در نزد مردم باشد، اما گاهی این چیزها لازم است. نه از نظر شخصی و حقیقی، بلکه از نظر حقوقی لازم است. مثلاً جوامع شیعه در کشورهای خارجی، همیشه حواسشان است که به فقرا برسند، غذا آماده می‌‌کنند و به زندانیان می‌‌دهند، همین باعث می‌‌شود که آوازه و آبروی اسلام و شیعیان زیاد باشد. یک پدر هست می‌‌خواهد همه فرزندانش او را دوستش داشته باشند. محیط خانواده گرم باشد یا محیط فامیلی گرم باشد، دستش هم می‌‌رسد و می‌‌تواند این کار را بکند. پس باید خیرات داشته باشد برای فرزندانش، خواهر و برادرانش، خاله‌‌ها، عموها، عمه‌‌ها، دایی‌‌ها. باید به فامیل برسد تا آن محبوبیت حفظ بشود تا از این محبوبیت بشود بهره‌‌برداری الهی کرد. اثر گناه‏ بر عمر انسان امام صادق (علیه السّلام) می فرماید: «مَنْ‏ یَمُوتُ‏ بِالذُّنُوبِ‏ أَكْثَرُ مِمَّنْ یَمُوتُ بِالْآجَالِ وَ مَنْ یَعِیشُ بِالْإِحْسَانِ أَكْثَرُ مِمَّنْ یَعِیشُ بِالْأَعْمَارِ = آنها که بر اثر گناه می ‏میرند، از آن‌ها که با مرگ طبیعى از دنیا می روند بیشترند و آن‌ها که بر اثر نیکوکارى عمر مى کنند از آن‌ها که با عمر طبیعى زندگى مى نمایند زیادترند».(نقل از كتاب سفینةالبحار) خداوند برای انسان دو اجل می‌‌نویسد: «اجل معلق، اجل قطعی». امتها و تمدن‌‌ها هم همین‌طور هستند. گاهی فرد قرار است 60 سال زندگی کند، در این 60 سال گاهی گناه و معصیت می‌‌کند، طغیان می‌‌کند، گناهانی را مرتکب می‌‌شود که آن گناهان خودبه‌‌خود باعث کم شدن عمر او می‌شود. ساختار انسان یک ساختار ریاضی است. گناه مثل مریضی و مثل خوردن مواد آلوده است. با روح سازگاری ندارد. وقتی یک نفر معصیت خدا را می‌‌کند، لجبازی و مسخره می‌‌کند، سهل‌‌انگاری می‌‌کند، این نه با ساختار روحی‌اش سازگاری دارد و نه با بدنش. خودبه‌‌خود تعادلش را از دست می‌‌دهد و عمرش هم بی‌‌برکت می شود و از بین می‌‌رود. در نقطه مقابل، حضرت می‌‌فرماید: کسانی که عمرشان طولانی‌‌تر می‌‌شود، اینها با کار خوب عمر طولانی می‌‌کنند. اینها بیشتر از کسانی هستند که عمر معمولی می‌‌کنند. گاهی ممکن است یک نفر در 40 سالگی بمیرد، ولی از بس کارهای خوب انجام می‌‌دهد، یک دفعه عمرش دو برابر می‌‌شود. کسی که کار خوب می کند، شبیه خداست و نقش خدا را بازی می‌‌کند. هر کس روی زمین نقش خدا را بازی کند، و شبیه او بشود، به او خیر و برکت داده می‌شود. بخشش و انفاق، مال و عمر را زیاد می کند سومین عامل برکت، مربوط به داستانی است که حضرت امام کاظم (علیه السّلام) تعریف می‌‌کند. ایشان می‌‌فرماید: «كَانَ فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ رَجُلٌ صَالِحٌ وَ كَانَتْ لَهُ اِمْرَأَةٌ صَالِحَةٌ فَرَأَى فِی اَلنَّوْمِ أَنَّ اَللَّهَ تَعَالَى قَدْ وَقَّتَ لَكَ مِنَ اَلْعُمُرِ كَذَا وَ كَذَا سَنَةً وَ جَعَلَ نِصْفَ عُمُرِكَ فِی سَعَةٍ [وَ جَعَلَ اَلنِّصْفَ] اَلْآخَرَ فِی ضِیقٍ فَاخْتَرْ لِنَفْسِكَ إِمَّا اَلنِّصْفَ اَلْأَوَّلَ وَ إِمَّا اَلنِّصْفَ اَلْآخَرَ فَقَالَ اَلرَّجُلُ إِنَّ لِی زُوْجَةً صَالِحَةً وَ هِیَ شَرِیكَتِی فِی اَلْمَعَاشِ فَأُشَاوِرُهَا فِی ذَلِكَ فَتَعُودُ إِلَیَّ فَأُخْبِرُكَ= در بنى‌اسرائیل، مرد نیكى بود كه همسرى نیك داشت. در خواب دید كه به او مى‌گویند: «خداوند برایت فلان مقدار عمر قرار داده است و نیمى از عمر تو را در گشایش، و نیم دیگر را در تنگى گذارده است. براى خودت نیمه اوّل یا نیمه دیگر را انتخاب كن».آن مرد گفت: من همسر نیكوكارى دارم كه شریك زندگى من است. با او مشورت مى‌كنم و وقتى برمى‌گردى، به تو خبر مى‌دهم». این ادب خوبی است که زوجین با هم مشورت کنند. چون می‌‌خواهند کنار هم زندگی کنند. انسان عادل و صالح باید با اعضای خانواده‌‌اش مشورت کند که مثلاً می‌‌خواهم تصمیمی بگیریم. کسی که قرار است شریک زندگی باشد، حرمت دارد، او هم باید آسایش و آرامش داشته باشد و لذت ببرد و احساس نکند با تصمیمات تو در زندان افتاده است، این کار خوبی نیست. «فَلَمَّا أَصْبَحَ اَلرَّجُلُ قَالَ لِزَوْجَتِهِ رَأَیْتُ فِی اَلنَّوْمِ كَذَا وَ كَذَا فَقَالَتْ یَا فُلاَنُ اِخْتَرِ اَلنِّصْفَ اَلْأَوَّلَ وَ تَعَجَّلِ اَلْعَافِیَةَ لَعَلَّ اَللَّهَ سَیَرْحَمُنَا وَ یُتِمُّ لَنَا اَلنِّعْمَةَ =صبح كه شد، آن مرد به همسرش گفت: در خواب، چنین دیدم. زنش گفت: فلانى! نیمه اوّل را برگزین و در انتخابِ عافیت بشتاب؛ باشد كه خداوند بر ما ترحّم كند و نعمت را بر ما كامل سازد». خوش‌‌بینی به خدا خیلی خوب است. خدا می‌‌گوید هر کس به من هر طور نگاه کند، من هم همانطور با او رفتار می‌‌کنم. اگر بدبین باشد به او بد می‌‌دهم، خوش‌‌بین باشد به او خوشی می‌‌دهم. «فَلَمَّا كَانَ فِی اَللَّیْلَةِ اَلثَّانِیَةِ أَتَى اَلْآتِی فَقَالَ مَا اِخْتَرْتَ قَالَ اَلنِّصْفَ اَلْأَوَّلَ فَقَالَ ذَلِكَ لَكَ فَأَقْبَلَتِ اَلدُّنْیَا عَلَیْهِ مِنْ كُلِّ وَجْهٍ وَ لَمَّا ظَهَرَتْ نِعْمَتُهُ قَالَتْ لَهُ زَوْجَتُهُ قَرَابَتُكَ وَ اَلْمُحْتَاجُونَ فَصِلْهُمْ وَ بِرَّهُمْ وَ جَارُكَ وَ أَخُوكَ فَهَبْهُمْ= شب دوم كه شد، آن‌كه به خواب مرد آمده بود، آمد و گفت: «چه برگزیدى؟».گفت: نیمه اوّل را برگزیدم. گفت: باشد، خواسته‌ات پذیرفته است. از آن پس، دنیا از هر طرف به او روى آورد و چون نعمتش آشكار شد، همسرش به او گفت: با خویشاوندان خود و به نیازمندان، صله رحم و نیكى كن و به فلان همسایه‌ات و برادرت بخشش كن». این زن صالح روحیه‌‌اش الهی بوده، به مرد می‌‌گفته به خانواده‌‌ات برس، به نیازمندان برس، صله رحم بکن، نیکی بکن، به همسایگانت حواست باشد. رفتار بعضی از خانم‌ها به گونه ای است که اگر مرد بخواهد به مادرش، پدرش، خواهر و برادرش خدمتی کند، جرأت نمی‌‌کند. پوستش کنده است. باید پنهانی این کار را انجام بدهد. این خیلی زشت است که زن این طور رفتار کند. این زن نامبارک است. درحالی که مرد موظف است به پدر و مادر و خواهر و برادر، فامیل، اجتماع و مردم هم خدمت کند و باید برسد. « فَلَمَّا مَضَى نِصْفُ اَلْعُمُرِ وَ جَازَ حَدُّ اَلْوَقْتِ رَأَى اَلرَّجُلُ [مِثْلَ] اَلَّذِی رَآهُ أَوَّلاً فِی اَلنَّوْمِ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ شَكَرَ لَكَ ذَلِكَ وَ لَكَ تَمَامَ عُمُرِكَ سَعَةٌ مِثْلُ مَا مَضَى[3]= چون نیمى از عمر [مَرد] گذشت و از اندازه آن وقت، بیشتر سپرى شد، او همان مردى را كه در خواب دیده بود، دید و آن مرد به او گفت: «خداى متعال، كار تو را سپاس گفت و همه عمرت را مثل گذشته در گشایش قرار داد». یکی از اسماء خدا شکور است. «إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَكُورٌ[4]= پروردگار ما آمرزنده و سپاسگزار است». خدا در قیامت از بندگانش به خاطر اینکه خوب و درست زندگی کردند، تشکر می‌‌کند. خوش‌رفتاری از عوامل برکت عمر است عامل بعدی خوشرفتاری با همسایه است. همسایه فقط همسایه خانگی نیست. بلکه کسی که جنب ماست، کنار ماست. گاهی انسان در اتوبوس نشسته و باید حواسش به بغلیش باشد. در این مسیر 10 ـ 12 ساعته مهربانتر باشد. در قطار نشستید شما بهتر باشید. در هواپیما نشستید شما بهتر باشید. در یک اردو می‌‌روید، یک مسافرت می‌‌روید، بهتر از همه باشید، کنار کسی در حرم نشستید، شما بهتر و مهربانتر باشید. امام صادق (علیه السّلام) می‌‌فرماید: «حُسْنُ‏ الْجِوَارِ زِیَادَةٌ فِی الْأَعْمَارِ وَ عِمَارَةُ الدِّیَار[5]= خوش‌رفتارى با همسایه، مایه فزونى عمرها و آبادى سرزمین‌هاست». این حسن همجواری باعث می‌‌شود انسان شبیه خدا بشود. رحمانیت و رحیمیت پیدا می‌‌کند. از این رو، عمرش افزایش پیدا می‌‌کند. همسایه‌‌ها باید مثل فامیل‌‌ها با هم باشند. مهربان باشند و بتوانند به همدیگر اعتماد کنند. شب و روز انسان بداند که این همسایه (هو أنت) است. یعنی او خودت هستی. به خودت کمک می‌‌کنی. اگر دخترت یا پسرت بود با همسایه‌‌ات همان طور رفتار کن که با آنها می کردی. خوشرفتاری باعث آبادانی شهرها می‌‌شود. چون دیگر کسی دزدی، سرقت، ناراحتی، اختلاس، گرانفروشی، کم‌‌فروشی نمی کند. همه را مثل خودشان می‌‌دانند. آن کسی که قاچاق دارد، داروی قلابی می‌‌فروشد، داروی آلوده می‌‌فروشد، غذای آلوده می‌‌فروشد، در لبنیاتش، در روغنش، در مواد غذای‌اش چیزهای آلوده وارد می‌‌کند، این آدم وحشی است. این حسن همجواری ندارد. کسی که جنس را گران می‌‌فروشد، می‌‌خواهد جیب مردم را خالی کند. اینها دیگر انسان نیستند. برای همین خرابی و گرانی و معصیت و ویرانی ایجاد می‌‌شود. اگر همه با هم خوب باشند، شهرها آباد می‌‌شود و خیر و برکت هم بیشتر می‌‌شود. کوتاهی آرزوها موجب افزایش طول عمر است عامل بعدی خیر و برکت، کوتاهی آرزوهاست. آرزوها قیمت یک آدم را نشان می دهند. وقتی کسی آرزوهای پایینی، یعنی آرزوهای «جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی‌» اش زیاد می‌‌شود، سهم بخش فوق عقلی و آخرتی‌اش کم می‌‌شود و سهم ابدیش را از دست می‌‌دهد. آدمی که در دنیا می‌‌خواهد به این چهار کمال برسد و فقط آنها را آباد کند، نمی‌‌فهمد سهم آخرتی اش را خراب می‌‌کند. نمی‌‌فهمد لذات آن طرف را از بین می‌‌برد. چون تمامش را در دنیا مصرف کرده. آدم عاقل این کار را نمی‌‌کند. خیلی از افراد 40 ـ 50 ـ سال 60 سالشان است، اما می‌بینیم چقدر آرزو و هوس ذخیره شده دارند. چقدر عُقده‌های گذشته را دارند. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «لو تَعْلَمونَ ما ذُخِرَ لکم، ما حَزِنْتُم علی ما زوِی عنکم[6]= اگر آنچه را برای شما ذخیره شده بشناسید بر آنچه از شما گرفته شده غمگین نمی‌شدید». اگر شما می‌دانستید چه چیزی برای شما ذخیره شده، هیچ وقت نسبت به گذشته حرص و جوش و غصه نمی‌خوردید. در گذشته ها، هر چه به شما نرسیده و نتوانستید به دست بیاورید، صلاح شما نبوده است، اما برای شما ذخیره شده است. اینها در آن طرف برای شما فرصت و دارایی است. اینها برای شب اول قبر به بعد گنج است. پس این خیلی مهم است که انسان آرزویش را کم کند. چون آرزو کشنده بدن است. سلولهای مغزی و قلبی و اساسی بدن را آرزو می‌کشد. عمر را کم می‌کند. مثلاً شخصی ثروت دارد. ولی آنقدر حرص و جوش می‌خورد که سوی چشمش کم می‌شود، ژن‌اش ضعیف می‌شود، بچه اش ضعیف به دنیا می‌آید. چون وجودش پر از آرزوهای پایینی است. آدمی که آرزویش کم است، سرش را می‌گذارد و راحت می‌خوابد. اما آدمی که دائماً حسرت دارد، سلولهای وجودش آرامش ندارد. یک خواب راحت ندارد، در وسط نعمت های خداست، اما حسرت دارد. این اصلاً نمی‌تواند از زندگیش لذت ببرد. خیلی‌ها که ظاهر ثروتمند را می بینند، آرزوی آن را دارند که جای او باشند. ولی این اصلاً سعادت ندارد و از داشته هایش لذتی نمی‌برد. عمر اینطور کم می‌شود. آرزوها باعث می‌شود انسان برای رسیدن به آنها گاهی جانش را به خطر بیاندازد. برکت/انجام کار خیر، بخشش، خوشرفتاری، کم کردن آرزو پی نوشت: [1] . سوره سبأ، آیه 13. [2] . تمیمی آمدی، غرر الحکم، ج۱، ص۵۲۶ [3] . محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج12، ص368. [4] . سوره فاطر، آیه 34. [5]. فیض کاشانی، الوافی، ج5، ص517 [6] . متقی هندی، كنزالعمال، ج ۶، ص ۶۱۴. قا 301

اثر یازدهم تقوا) در ادامه، ایشان در یازدهمین اثر تقوا می‌فرماید: «نائل شدن انسان متقی و اعمال او به خدا از خواص تقوا است».  گفتیم تقوا یعنی نگه داشتن حرمت ارتباط با خدا. مبادا کاری کنید که خدا از آن بدش بیاید. چه بسا آدم‌هایی هستند که وقتی می‌‌گوییم: حسادتت را کنار بگذار، این فضولی در کار دیگران را کنار بگذار، ریز شدن در اخلاق دیگران را کنار بگذار، رقابت با دیگران را کنار بگذار، چشم و هم‌‌چشمی را کنار بگذار، این کارت فساد است، فحشاست، خطرناک است، معصیت است، تو را از خدا دور می‌‌کند، می بینی می‌‌شنود و تأیید هم می‌‌کند، اما دوباره همان کار را می‌‌کند و هیچ تغییری در او صورت نمی گیرد. تقوا یعنی حواست به خودت باشد و به کار کسی کار نداشته باشی. مردم از دست و زبانت در امنیت باشند. در احوالات دیگران ریز نشوی. ده سال هم با یک نفر هستی در احوالات شان ریز نشو. بگذار در کنارت احساس امنیت بکنند. پس اگر تقوا داشته باشی، عملت و خودت به خدا می‌‌رسی. ببینید این آیه چطوری از آدم دل می‌‌برد. می فرماید: «لَنْ یَنالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لكِنْ یَنالُهُ التَّقْوى‏ مِنْكُمْ[1]= هرگز گوشت و خون این قربانی ها نزد خدا (به درجه قبول) نمی‌رسد؛ لیکن تقوای شماست که به (پیشگاه قبول) او خواهد رسید»، یعنی اگر قربانی می‌‌کنید، گوشتش و خونش به خدا نمی‌‌رسد، گوشت و خونش مال این زمینی‌‌ها است، بلکه تقوا، آن خداداری، آن حرمت‌‌داری، آن اجلال خدا به داد شما می‌‌رسد. مثلا شخص می‌‌گوید: آن کسی که به من ظلم کرده، حقم هست و الان هم می‌‌توانم هر کاری بکنم، می‌‌توانم جوابش را بدهم، تحقیرش کنم. ولی به حرمت خدا این کار را نمی کند. به این تقوا می گویند. تقوا یعنی خودت را عقب بکش، درست است که حقت است، اما عقب بکش. درست است که می‌‌توانی جوابش را بدهی، درست است که برای تو، فضای این گناه یا این کار باز است، اما به خاطر خدا عقب برو. تقوا، اوج احترام انسان به حرمت خداست شما به اندازه‌‌ای که حرمت اهل غیب را رعایت می‌‌کنید، پیش اهل غیب حرمت دارید. هر کس می‌‌خواهد ببیند که پیش خدا چقدر عزیز است و اهل غیب چقدر روی او حساب می‌‌کنند، باید ببیند که خودش روی اهل غیب چقدر حساب می‌‌کند و حرمت می گذارد. شما به اندازه‌‌ای که حرمت آن طرف را داری، خودت قیمت پیدا می‌‌کنی. ما وقتی لاابالی می‌‌شویم و همه جوره نسبت به غیب بی‌‌حیا می‌‌شویم و حواسمان به غیب نیست، پس در آن طرف قیمت هم نداریم. وقتی غیب از چشم تو می‌‌افتد، تو برایش حرمت قائل نیستی، تو هم از چشم غیب می‌‌افتی. در واقع هر کاری بکنی با خدا کرده ای. قاعده‌‌اش را هم خدا می‌‌گوید: «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها[2]= اگر نیکی و احسان کردید، به خود کرده‌اید و اگر بدی و ستم کردید، باز به خود کرده‌اید». این آیه دلالت بر قاعده عمل و عکس‌‌العمل دارد. اگر خوبی کنی به خودت کرده ای. بدی هم بکنی به خودت کرده ای. چقدر زیبا فرمودند: تقوا وصفی است که همیشه همراه صاحب خود خواهد بود. یعنی حرمت داشتن، ادب داشتن. کسی که ادب دارد، حرمت دارد، قیمتش هم با اوست، یعنی هر کس این را می‌‌‌‌بیند، عاشقش می‌‌شود. پس اگر تقوا به خدا می‌‌رسد، متقی نیز به خدا می‌‌رسد، و از این کمال بهره‌‌مند می‌‌شود، یعنی خودت هم به خدا می‌‌رسی. چون تو صاحب صفت هستی. اگر صفت زیباییت اینقدر مورد توجه است، یعنی خودت مورد توجه هستی. یعنی نتیجه ی غیرتت، حیایت، ادبت، حرمت نگه داشتنت به تو می‌‌رسد. این هم ذاتی است. فقط تقوا، توشه سفر به آخرت است آیت الله جوادی آملی می‌‌فرماید: انسان مسافری است که از عالم خاک حرکت خویش را آغاز کرده و تا لقاء الله پیش می‌‌رود. این مسیر اصلی ماست. بقیه مسیرها قلابی است که به ما عرضه می‌‌شوند: مسیرهای «جمادی، گیاهی، حیوانی و عقلی» ابزارند. هر چند لازم و واجب هم هستند و آدم باید اینها را داشته باشد، ولی فقط ابزارند. باید با این ابزار رشد کنید و حرکت به سمت لقاء الله، اسماء الهی و تشبه به اخلاق الهی داشته باشید. هر مسافری برای سفر مادی یا معنوی، نیاز به زاد و توشه دارد، و توشه هر مسافری باید متناسب با همان سفر باشد. توشه‌‌ای که برای سفر طولانی، سفر خارجی، سفر زمستانی، سفر خانگی، سفر سیاسی و غیره لازم است، با توشه‌‌ای که برای سفر کوتاه، سفر داخلی، سفر تابستانی، سفر انفرادی، سفر عادی لازم است، تفاوت دارد. سفر آخرت و سیر الی الله هم سفری است که توشه‌‌ای غیر از توشه سفرهای مادی و دنیایی نیاز دارد. یک جنین وقتی در رحم مادر قرار می‌‌گیرد، فقط در یک شرایط خاصی توشه‌‌هایی را می‌‌گیرد که این توشه یا به تولد سالم منتهی می‌‌شود، یا سالم قوی. ولی چهار نوع تولد (تولد ضعیف، تولد بیمار، ناقص و معلول) دیگر به درد نمی‌‌خورد و در دنیا بچه و پدر و مادر زجر می‌‌کشند. این توشه اصلاً به دردش نمی‌‌خورد. این همان چیزی است که اگر توشه متناسب با برزخ و قیامت نبریم، ما هم گرفتار می‌‌شویم. مثلاً حسادت آنجا به درد نمی‌‌خورد، نه تنها به درد نمی‌‌خورد، بلکه به قول امام چند قرن از قرن‌‌های آخرتی هم طول می‌‌کشد تا در جهنم این بیماری را از قلب ما برش بدهند. اثر دوازدهم تقوا) تعبیر فوق‌‌العاده‌‌ای است که در قرآن به آن اشاره شده است: «تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى[3]‏= و توشه برگیرید که بهترین توشهی راه، تقواست». قرآن می‌‌گوید: تقوا بهترین زاد است. تمام تفاسیر و قرآن را نگاه کنید، می‌‌گویند توشه جمع کنید و بهترین توشه تقواست. ایشان می فرماید که وقتی قرآن  می‌‌گوید: «فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى‏» یعنی فقط و فقط تقوا به درد می‌‌خورد. غیر تقوا هیچ به درد نمی‌‌خورد. شما به اندازه تقوای تان در آخرت اعتبار دارید. به اندازه جاهایی که به حرمت خدا عقب کشیدید، به حرمت خدا دهانت را بستی، روحت را بستی، ذهنت را بستی، جلوی خودت را گرفتی، تجاوز به حریم کسی نداشتی، فضولی در کار کسی نداشتی، ظلم به کسی نکردی، بداخلاقی نکردی، این مهم است. حضرت علی (علیه السّلام) می‌‌فرماید: «لَا خَیْرَ فِی‏ شَیْ‏ءٍ مِنْ‏ أَزْوَادِهَا إِلَّا التَّقْوَى[4]‏= هیچ خیری در توشه‌‌های دنیا نیست، مگر تقوا». پس فقط تقوا در توشه‌‌های دنیایی به درد می‌‌خورد و تو می‌‌توانی با خودت آنجا ببری. حضرت وقتى از جنگ صفین برمی گشت، به قبرستانی رسیدند. ایشان رو به مردگان كردند و فرمودند: «اى ساكنان خانه هاى وحشت زا، و محلّه هاى خالى و گورهاى تاریك، اى خفتگان در خاك، اى غریبان، اى تنها شدگان، اى وحشت زدگان! شما پیش از ما رفتید و ما در پى شما روانیم، و به شما خواهیم رسید. امّا خانه هایتان دیگران در آن سكونت گزیدند و امّا زنان تان با دیگران ازدواج كردند، و امّا اموال شما در میان دیگران تقسیم شد. این خبرى است كه ما داریم، حال شما چه خبر دارید». سپس به اصحاب خود رو كرد و فرمود: «أَمَا لَوْ أُذِنَ‏ لَهُمْ‏ فِی‏ الْكَلَامِ‏ لَأَخْبَرُوكُمْ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوى = بدانید كه اگر اجازه سخن گفتن داشتند، شما را خبر مى دادند كه: بهترین توشه، تقوا است». تقوا، ملاک تشخیص انقلابی مثبت از انقلابی منفی است تقوا یعنی کاری هست که تو ذاتاً و باطناً خوشت نمی‌‌آید. سختت است آن را انجام بدهی، ولی می‌‌ایستی آن را انجام می‌‌دهی. می‌‌گوید اگر رسالت من این است، وظیفه من این است، باید بایستم انجام ‌‌دهم. خون دلش را هم خورم. مقام معظم رهبری می‌‌فرماید که بعضی ها انقلابی مثبت هستند. بعضی ها هم انقلابی اند، ولی انقلابی منفی هستند. بعد می‌‌گوید انقلابی مثبت یعنی اینکه دنبال این نیست که از یک کاری خوشش بیاید، آبرویش می‌‌رود، مالش می‌‌رود، اعتبارش می‌‌رود، فرصت‌‌هایش می‌‌رود، وقتی به او می‌‌گویی یک کاری را انجام بده، با شیرینی انجام می‌‌دهد. ولی وقتی به انقلابی منفی کاری را می‌‌گویی، اول ملاحظات خودش را، آبرویش را، منش خودش را، سواد خودش را، پول خودش را و فکر همه را می‌‌کند، بعد می‌‌بیند این کار را قبول بکند یا نکند. ما آدم سراغ داریم امام به او گفته این کار را انجام بده. می‌‌گوید: من شأنم نیست. رهبری به او گفته، ولی می‌‌گوید من شأنم نیست. آقا آخرش فرمود: انقلابی مثبت باشید. یعنی در کار امام زمان من من نکن. اینقدر من من داشته باشی، من شأنم اینطوری نیست، خوشم نمی‌‌آید، اگر بخواهم این کار را بکنم باید این شرایط باشد، باید آنطوری باشد، اصلاً نمی‌‌توانی. امام زمان (علیه السلام) را دوست دارد، می‌‌خواهد کار هم بکند، اما برای آن صد تا شرط دارد. آدمی که برای کار شرط می‌‌گذارد، انقلابی است ولی انقلابی منفی است، این به درد نمی‌‌خورد. آن که علی (علیه السّلام) می‌‌گوید با ناخوشایندی کار را انجام بده و خوب هم انجام بده. این ارزش دارد. وگرنه اینکه تو بخواهی تمام آن چیزهایی که در روح و دل تو هست تأمین بشود، خوشت بیاید، و حرف هم نشنوی، آبرویت هم نرود، حرف سنگین هم نشنوی، کسی هم چیزی به تو نگوید، بعد همه لحاظ‌‌ها بشود، بعد بگویی من کار می‌‌کنم، همکاری می‌‌کنم، اصلاً به درد نمی‌‌خورد. فایده‌‌ و ارزشی ندارد. تقوا در دل نبستن به دنیاست در فرمایش دیگری حضرت می‌‌فرماید: «فَإِنَ‏ الدُّنْیَا لَمْ‏ تُخْلَقْ‏ لَكُم دَارَ مُقَامٍ بَلْ خُلِقَتْ لَكُمْ مَجَازاً لِتَزَوَّدُوا مِنْهَا الْأَعْمَالَ إِلَى دَارِ الْقَرَارِ[5]= دنیا برای استقرار شما آفریده نشده، بلکه محل عبور است تا اعمال صالح را به عنوان توشه خود برای خانه باقی، فراهم سازید». دنیا رحم است. وقتی فهمیدی دنیا ماهیت رحمی دارد، یعنی رفتنی هستی و قرار نیست بمانی. اگر کسی حواسش بود که دنیا محل عبور آفریده شده، به راحتی رد می‌‌شود. خدا وقتی بهشت را ترسیم می‌‌کند، می گوید: «جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ[6]= [اینها] پاداشى است براى آنچه می‌کردند»  پس ما باید بنشینیم و فکر کنیم که عملهایمان برای کیست؟ با چه انگیزه‌‌ای صبح از خواب بلند می‌‌شویم تا شب کار می‌‌کنیم؟ این را باید هر کسی برای خودش حل کند. از کجا می‌‌توانیم بفهمیم انجام عمل برای آخرت است یا برای چیز یا کس دیگری است؟ از اینجا که اگر آن کس را از دست دادیم و مُرد و از او جدا شدیم، هیچ چیزی در انگیزه و قدرت ما تأثیری نگذارد.اعلام التقی/تقوا پی نوشت: [1] . سوره حج، آیه 37. [2] . سوره اسراء، آیه 7. [3] . سوره بقره، آیه 197. [4] . نهج البلاغه، خطبه 111. [5] . نهج ‏البلاغه، حكمت 125. [6] . سوره واقعه، آیه 24. قا/300

اگر انسان بخواهد خود را برای دیگران به زحمت بیندازد، ابتدا باید تنبلی و کسالت در رفتار نداشته باشد و خودش و بارش را به دیگران تحمیل نکند و دیگران را به خاطر خودش اذیت نکند. به خصوص نباید از دیگران بخواهد که کارش را انجام دهند. در مرحله ی دوم باید به «قاعده ی انصاف» عمل کند. این قاعده به ما می گوید: آن چه برای خودمان می خواهیم و می پسندیم، برای دیگران هم بخواهیم و بپسندیم و آن چه که برای خودمان نمی خواهیم و نمی پسندیم، برای دیگران هم نپسندیم. مرحله ی سوم، «ایثار و فداکاری» است. ایثار مرحله ای است که انسان در شرایطی که همه حقوق مساوی دارند، از حق خودش بگذرد و آن را به دیگران واگذار کند و اجازه دهد به جای خودش دیگران از آن حق بهره‌مند شوند. ایثار جزء واجبات الهی و خواسته های خداوند تبارک و تعالی از انسان نیست. به این معنا که واجب نیست انسان در شرایط و حقوق مساوی، از حق خودش بگذرد؛ اما یک فضیلت است. خداوند در قرآن، درباره ی مهاجرین و انصار می فرماید: «وَالَّذِینَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِیمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ وَلَا یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَیُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ یُوقَ  شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ[1] = و هم آن جماعت انصار که پیش از هجرت مهاجرین در مکّه به رسول ایمان آوردند و مدینه را خانه ی ایمان گردانیدند، مهاجرین را که به سوی آن ها آمدند دوست می‌دارند و در دل خود هیچ حاجتی و حسد و بخلی نسبت به آن چه از غنائم بنی نضیر به آن ها داده شد، نمی‌یابند و هر چند به چیزی نیازمند باشند، باز مهاجران را بر خویش مقدم می‌دارند و جان شان به کلی از بخل و حسد و حرص دنیا پاک است و هر کس را از خوی بخل و حرص دنیا نگاه دارند، آنان به حقیقت رستگاران عالمند. » در لیلة المبیت، امیرالمؤمنین(علیه السلام) به جای رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می خوابد و این آیه به خاطر «ایثار» ایشان نازل می شود: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَئوفٌ بِالْعِبَادِ[2] = و بعضی از مردم از جان خود در راه رضای خدا درگذرند و خدا با چنین بندگان، رئوف و مهربان است.» گاهی ما خودمان غذا و پول داریم و انفاق می کنیم و به مسکین و یتیم و اسیر می دهیم و ثواب سیر کردن دیگران را می بریم. اما گاهی غذای خودمان را نمی خوریم و به دیگران می دهیم. مثل امیرالمؤمنین و حضرت زهرا و حسنین (علیهم السلام) و فضّه (سلام الله) که غذای شان را به مسکین و یتیم و اسیر می دهند و خودشان گرسنه می مانند و دچار ضعف می شوند، چون تا فردای آن روز چیزی برای خوردن نداشتند. دوباره فردا غذای شان را می دهند و گرسنه می مانند. دفعه ی سوم که «ایثار» کردند، این آیه در شأن شان نازل می شود: «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِینًا وَ یَتِیمًا وَ أَسِیراً[3]= و هم بر دوستی او یعنی خدا، به فقیر و طفل یتیم و اسیر طعام می‌دهند.» یکی از عزیزان آزاده تعریف می کرد که  بعد از 10 سال، برای آزادی من اقدام شد و تا مرز خسروی آمدم. در آن جا گفتند که قرار است عده ای را آزاد کنند و عده ای را به عراق بر گردانند و بعداً آزاد کنند. یکی از بچه های بسیج با عراقی ها درگیر شد. ما دیدیم اگر بخواهد جزء برگشتی ها باشد دیگر آزاد نمی شود و به خاطر درگیری که با مأموران عراقی داشته، احتمال کشته شدنش هست. بنابراین تنها راه نجاتش این بود که با بچه هایی که می خواستند آزاد شوند، تعویض شود. امتحان سختی بود. چه کسی می توانست جایش را با او عوض کند؟ یعنی به جای آزادی باید دوباره به زندان برمی گشت. زندانی که سال ها شکنجه دیده و اذیت شده بود. هنوز حرفی از دهان کسی درنیامده بود که یک بسیجی گفت: « جایش را با من عوض کنید.» با این حرف او همه ی ما خشک مان زد. او کار بزرگی کرد. این «ایثار» یک جهش است که فقط خداوند می تواند آن را ارزیابی کند، چون از حق مسلم خودش گذشت. وقتی ما در بیمارستان هستیم و قرار است صبح مرخص شویم، اگر صبح مان بعد از ظهر شود، به هم می ریزیم. به خاطر این که چند ساعت باید منتظر بمانیم. آن هم در بیمارستان که اذیت و شکنجه ای هم در کار نیست. اگر انسان از یک نفر شاکی باشد، می تواند حقش را بگیرد. هم شرع و هم قانون به او اجازه ی این کار را می دهد. ولی شخص می بیند اگر بخواهد حقش را بگیرد، امکان دارد در زندگی یا در آخرت و قبر گرفتار شود. بنابراین با خدا معامله می کند و می گوید:« من اگر بخواهم حقم را بگیرم، بنده ی خدا در قبر و برزخ گرفتار می شود که من راضی نیستم. پس ولش کن! درست است که حقم را نداده و خورده، اذیتم کرده، شکنجه ام داده و.... اما اگر راضی نباشم، گرفتار می‌شوم. خدایا او را بخشیدم.» اگر نگذاریم کسی به خاطر ما در آخرت  اذیت شود، خدا هم بلد است که چه طورجواب بدهد. ما در فامیل پیرزن خیلی نورانی و با عظمتی داشتیم که شوهر خیلی بداخلاقی داشت و او را کتک می‌زد. پیرزن تعریف می کرد: «وقتی شوهرم مرد،  او را در خواب دیدم که در برزخ به خاطر بداخلاقی ا‌ش شکنجه می شود.» به او گفتم: «چرا به این وضع افتادی؟» گفت: «به‌خاطر بداخلاقی‌هایی که در حق تو کردم.» همان موقع دعا کردم و گفتم:« خدایا من او را بخشیدم و حلال کردم و هیچ شکایتی از او ندارم. تو هم حلالش کن و او را ببخش!» با «ایثار» می توان به سوی خدا سبقت گرفت اگر انسان «ایثار» که یک کرامت اخلاقی است را داشته باشد، یک جهش و قدم بزرگ به سمت خدا برداشته است. خیلی مهم است که انسان بتواند از طبیعتش دست بردارد. «ایثار» برای کسانی است که می خواهند میان بُر بروند و فاصله را کم کنند. مخصوص کسانی است که به دستور خدا سرعت زیادی دارند و از دیگران سبقت می گیرند. خداوند در قرآن انسان را به سبقت گرفتن از دیگران دعوت کرده و فرموده: «سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ [4] = به سوی آمرزش پروردگارتان بشتابید». همچنین در آیه ای فرموده: « وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ[5]= و آنان که مشتاقانه در ایمان بر همه پیشی گرفتند و در اطاعت خدا و رسول، مقام تقدم یافتند. آنان به حقیقت مقربان درگاهند.»گاهی انسان در زندگی عادی به سر می برد و سرعت دارد و به دیگران هم کمک می کند. ولی در سبقت، سرعت ویژه لازم است، آن هم در میان کسانی که همه دارای سرعت هستند. چون بقیه این مسیر را  می آیند و ما باید آن ها را پشت سر بگذاریم و برویم. خداوند تبارک و تعالی سبقت را برای کسانی گذاشته که می خواهند سرعت و جهش های این گونه داشته باشند. «ایثار» در اخلاق در مسائل اخلاقی هنگام گفتگو، ما می توانیم «ایثار» کنیم و به طرف مان بگوییم: «حق با توست!» و بحث را کش ندهیم و قطع کنیم. چون مسئله حساس است و ممکن است فتنه به وجود بیاید. همان طور که می دانیم، فتنه از قتل بالاتر است. در این جا نگفتند: «خواستی ببخش، نخواستی نبخش.» پیغمبر (صلی الله علیه  و آله و سلم) می فرماید: «اگر کوتاه نیایید، من شفاعتتان نمی کنم.» در گفتگوها و بگومگوها، حتی اگر حق با شماست باید کوتاه بیایید. اگر کوتاه بیایید، پیغمبر (صلی الله علیه  و آله و سلم) سه خانه ی شما را در پایین بهشت، وسط بهشت و بالای بهشت تضمین کرده است. اگر خودمان را به خاطر دیگران به زحمت بیندازیم، «ایثار» کرده ایم   به رنج و زحمت انداختن خودمان، «ایثار» است. مثلاً در جبهه و اردوها کسانی بودند که ایثار می کردند و انجام سخت ترین کارها را به عهده می گرفتند و وقتی به آن ها می گفتند: «چرا این کار را انجام می دهید؟ می گفتند: «این هم کار است و باید انجام شود.» در جمع همه باید یاد بگیرند که این طور رفتار کنند. رفقا و اعضای خانواده باید در صورت امکان ایثار کنند، از هم سبقت بگیرند و کار سخت را انتخاب کنند. این یعنی انتخاب افضل الاعمال. چون فرمودند:«افضل الاعمال احمَزُها= بهترین اعمال، سخت ترین آنهاست». (بحار الأنوار، ج‌67، ص191) در اسلام گفته شده، باید به خاطر دوست، خودتان را به زحمت بیندازید. در دوستی باید دو طرف برای هم سرمایه گذاری کنند. اگر دوستت اهل مودت است، تو هم با او مودت داشته باش. به قول معروف «برای کسی بمیر که برایت تب کند». باید رفیقت را آن قدر قبول داشته باشی که اگر توان مالی داری، بی درد سر او را ضمانت کنی و برایش پول تهیه کنی. باید حاضر باشی سرمایه گذاری و کمک کنی. به خاطر این که دوستت سبکبار شود، باید بار سنگین او را به دوش بکشی. رنج بر جان خود  از بهر تن آسایی یار حامل بار گران بهر سبک باری هم[6] خدا شهید بابایی را رحمت کند. یکی از خلبان ها بعد از شهادت شان تعریف می کرد که من به پایگاه شکاری اصفهان مأمور شدم که ایشان در آن جا فرمانده بود. وقتی خودم را به ایشان معرفی کردم، گفتم: «آیا در پایگاه خانه ای نیست که در آن جا مستقر شوم؟» فکری کرد و بعد از ظهر خانه ای به ما داد. بعداً فهمیدم خانه ی خودش را به ما داده و برای خانواده اش، خانه ای را اجاره کرده. همه چون غنچه به تنهایی و با هم چون گل         تنگدل از خود و خندان به هواداری هم[7] شادی را با هم بخواهیم و تنها خوش نباشیم و در تنهایی ملول باشیم. آدم های لئیم از خوردن و آدم های کریم از خوراندن خوشحال می شوند. بعضی ها دوست دارند، غذای شان را گوشه ای بروند و به تنهایی بخورند، ولی بعضی ها دوست دارند دیگران را دعوت کنند، تا همه حتی شده یک لقمه از غذای شان بخورند. مثلاً پدری که از سر کار می آید تا می خواهد غذا بخورد، بچه ها هم سر سفره می آیند. چون بازی کرده اند و انرژی مصرف کرده اند و دوباره گرسنه شده اند. ولی بابا به بچه ها می گوید: «مگرغذا نخورده اید؟» و ناراحت می شود. حضرت می فرماید: «این آدم پستی است.» گاهی من می خواهم غذای خوبی بخورم. یک نفر پیدا شده که از این غذا نخورده و احتیاج دارد. خیلی بد و خارج از انسانیت است که انسان بگوید: «اگر او از این غذا بخورد، من مجبورم نان خالی بخورم.» اصلاً کراهت دارد که در سفره نان باشد و انسان منتظر غذای دیگری باشد. چون غذای بزرگان ما مثل حضرت زهرا (علیه السلام) نان بوده. بهانه گیری بد است. خداوند یک موقع امتحان می گیرد، که 20 سال یا 30 سال غذای خوب به تو دادم،  حالا چه اشکال دارد که یک بار نان خالی بخوری؟! آقا به منزل می آید و می گوید: «خانم غذای من چه شد؟» خانم می گوید: « مادرم یا خواهرم از راه رسیدند و غذای شما را به آن ها دادم.» در این جا آقا از خانم می پرسد که مرا دوست داری یا آن ها را؟ و فحش و ناسزا شروع می شود و دعوای شان می شود. این سؤال احمقانه است که بین خانم و آقا مطرح شود، که مرا دوست داری یا دیگری را؟ این حرف خودخواهانه و از روی ضعف و بی شخصیتی است. هر کس جایگاهی دارد. انسان باید خوشحال شود و خدا را شکر کند که دیگری با غذای او سیر شده.  اگر به او غذا نرسیده، در بهشت برایش ذخیره شده است.  پی نوشت: [1] قرآن کریم / سوره ی حشر/ آیه ی 9 [2] قرآن کریم / سوره ی بقره / آیه ی 207 [3] قرآن کریم / سوره ی ا نسان / آیه ی 8 [4] قرآن کریم / سوره ی حدید / آیه ی 21 [5] قرآن کریم / سوره ی واقعه / آیه ی 10 و 11 [6] ملا محسن فیض کاشانی [7] ملا محسن فیض کاشانی ظ م - 56